Dục - Sự Nguy Hiểm Và Thoát Ra.
Kinh Nikāya Giảng Giải
DỤC - SỰ NGUY HIỂM VÀ THOÁT RA
Thích Minh Thành
MỤC LỤC
TOC \o "1-3" \h \z \u I.Nguyên nhân đau khổ PAGEREF _Toc71180986 \h 1
II.Vị ngọt của dục PAGEREF _Toc71180987 \h 2
III.Sự nguy hại của dục PAGEREF _Toc71180988 \h 4
IV.Sự xuất ly các dục PAGEREF _Toc71180989 \h 7
Nguyên nhân đau khổ
Minh Thành mong rằng những lời chia sẻ Phật Pháp hôm nay không phải là những kiến thức suông, mà những pháp thực tập để chúng ta có khả năng nhiếp phục được sự tham dục, sân hận và si mê bản ngã. Tại vì dù cho chúng ta tụng niệm bao nhiêu, nói hay ho bao nhiêu, làm được bao nhiêu chuyện nhưng tham dục, sân hận, si mê và bản ngã không bị đánh gục, không làm cho nó giảm thiểu, không đi đến chỗ diệt tận thì sầu, bi, khổ, ưu, não vẫn còn chồng chất, vẫn còn đầm đìa nước mắt, vẫn còn than vãn, khóc lóc và khổ đau.
Cho nên, trọng tâm của đạo phật là đập tan bản ngã, tẩy sạch được tham, sân, si thì lúc đó mới nở được một nụ cười hạnh phúc thật sự. Còn chỉ đọc, niệm, tụng, làm những cái bên ngoài mà không trở lại nhìn kĩ trong nội tâm của mình thì buồn thương, giận ghét, đúng sai, hay dở vẫn bủa vây, vẫn bao quanh, vẫn ràn rụa nước mắt và khổ đau. Hôm nay Minh Thành giúp cho chúng ta thấy một phương pháp diệt hết khổ.
Quý vị có biết tại sao mình khổ không? Ai làm cho mình khổ? Cái gì làm cho mình khổ? Từ đâu mà mình khổ? Nếu không biết được những điều này thì sao hết khổ, chúng ta vẫn sống mờ mịt, mù mờ. Tuy rằng mình đọc kinh hằng ngày nhưng ai chạm vào và phực lửa lên cháy, cháy lan. Đây là chúng ta đang nghiêm túc để nhìn lại sự tu tập trong thời gian qua của chúng ta. Nó thật sự có hiệu quả lớn lao hay không? Hay chỉ nhiều ở ngoài hình thức? Khi mình đối diện với nội tâm của mình, thì khổ vẫn là khổ, sầu vẫn là sầu. Vì vậy, quý vị muốn hết khổ, muốn giảm khổ, muốn bớt khổ, muốn dừng khổ, muốn hết khổ thì quý vị phải biết nguyên nhân tại sao mình khổ. Có thể quý vị sẽ nói ro ro, nhưng chỉ nói bằng miệng thôi chứ chưa thấy bằng trí huệ. Đức Phật dạy mình như thế nào? Nguyên nhân sanh ra khổ là cái gì? Đó chính là tham, dục và ái. Có người sẽ nói: “thưa thầy con hết tham rồi” nhưng có thật là hết tham không? Tất cả là do mình chưa có trí huệ nên chưa có thấy.
Vì vậy, Minh Thành giới thiệu cho quý vị ba loại trí tuệ thâm sâu. Thứ nhất quý vị phải có trí huệ để biết vị ngọt của dục, thứ hai quý vị phải biết sự nguy hiểm của dục, thứ ba quý vị phải biết sự thoát ra khỏi dục, như vậy thì mới chấm dứt khổ.
Vị ngọt của dục
Toàn bộ đời sống, không phải riêng của mình mà tất cả chúng sanh ở trong tam giới đều bị chi phối của dục tham hết. Cho nên đây gọi là dục giới – thế giới của dục. Và suốt cuộc đời mình chạy tìm những ham muốn, tìm món ăn ngon không, tìm chiếc xe đẹp, tìm căn nhà có thiết kế đặc biệt… Có phải cả cuộc đời chúng ta là chạy theo những thứ đó phải không? Chúng ta cứ chạy hoài, chạy hoài như vậy, nếu không thâm nhập được thánh trí của Đức Phật là mình chạy mãi mãi. Vào trong chùa thấy đang ngồi vậy đó mà tâm cũng chạy, chứ đừng nghĩ vô chùa ngồi mà tâm hết chạy, thấy ngồi yên vậy mà tâm vẫn chạy. Khi quý vị ngồi thiền, niệm Phật một tiếng thì được mấy phút nó yên hay nó đi chạy tìm vị ngọt của dục.
Vị ngọt của dục được Đức Phật gọi là “năm pháp tăng trưởng dục”, danh từ chuyên môn là “năm dục trưởng dưỡng”. Tức là năm cái này nuôi lớn tham dục của chúng sanh. Nếu mình không biết được năm cái này là mình sẽ chết, chết dài dài. Năm cái này là năm cái nuôi lớn tham dục trong mình, mà tham dục nuôi càng lớn thì gốc khổ càng to.
Thế nào là vị ngọt của dục?
Các sắc pháp mà do con mắt mình nhận thức đáng yêu, đáng vui, vừa lòng, thích ý. Tương xứng với dục hấp hẫn. Các tiếng do tai mình nhận thức, các mùi do mũi nhận thức, các vị do mũi nhận, các sự xúc chạm do thân tiếp xúc. Đó là năm dục trưởng dưỡng.
Khi nào con mắt mình thấy cái gì đáng yêu, đáng thích, hấp dẫn, lôi cuốn liên hệ đến dục thì đó là chỗ nuôi lớn tâm tham dục của mình.Như vậy hằng ngày mình có thích nhìn cái gì đẹp không? Mình có thích nghe cái gì êm tai không? Mình có thích mùi gì dễ chịu không? Có tốn tiền mua dầu thơm nhiều không? Lưỡi của mình nếm vô đồ ăn ngon thì lúc đó khoang khoái không? Thích thú không? Có muốn nữa không?
Cho nên nhiều khi quý vị học tham, sân, si nhưng thực sự mình chưa có thấy. Quý vị phải thấy được dục, tham, ái là cái gì? Dục là cảm giác thúc giục ở bên trong. Ái là cảm giác khoái khoái, thích thích. Tham là muốn thêm, muốn thêm. Tức là người ta bán cái đó được rồi, mà mình xin thêm, rồi tự bốc luôn, trong khi người ta chưa đồng ý.
Thành ra sự tu của mình là luôn luôn quay trở lại nhìn cảm giác tham, sân, si ở trong cảm giác mà mình không thấy. Chứ không phải tham, sân, si là nói ngoài cái miệng, tham, sân, si ở trong cảm giác.
Khi quý vị nhìn thấy món đồ đẹp mà mình thích, thì lúc đó quý vị muốn có cái đó, như vậy chính là tham, là dục, là ái. Những thứ mình tiếp xúc như vậy chính là vị ngọt. Còn khi gặp cái gì đó mà xấu xí thì mình có thích không? Cho nên những gì khả ái, khả lạc, khả ý, khả hỉ liên hệ đến dục hấp dẫn, những cái mình thấy mà đáng yêu, đáng thích, đáng ưa, vừa lòng, thích thú, hấp dẫn, lôi cuốn là mình sẽ chết vì mấy cái đó. Có phải con ruồi chết vì mật không? Người ta gọi là “mật ngọt chết ruồi”. Còn chúng ta bị chết vì vị ngọt của dục, vị ngọt của tham, vị ngọt của ái.
Khi gặp người mình thích rồi là không gặp không chịu nổi, mà gặp riết rồi cũng không chịu nổi. Nhiều người nói “con khổ quá, hồi xưa biết vậy con không lập gia đình đâu”, tuy nói như vậy nhưng vào chùa ba ngày là chạy về không kịp. Tại vì sao? Tại vì vị ngọt của những món ăn mặn, người ta không ăn chay được. Hơn nữa, ăn chay rồi nhưng chưa chắc vượt qua được vị ngọt đâu, vì trong đồ chay có vị ngọt nữa. Nhiều người ăn đồ chay mà chọn nhà hàng ngon đi hoài. Còn ăn ở nhà mà không có gì ngon là khó chịu, như vậy cũng bị vị ngọt chi phối. Có nhiều người phê bình là ăn chay mà sao có món “bún bò”, “cơm bì sườn chả”, “thịt heo”, toàn là nói những từ mặn. Cho nên, không phải ăn chay rồi là ngon đâu, mình phải bước thêm nữa. Khi bước được một bước rồi, phải bước lên một bước nữa cao hơn.
Trong tiếng nói cũng có vị ngọt. Tiếng dễ thương, âm thanh mà dễ nghe thì trong đó có vị ngọt. Có người nói “thầy ơi, giờ ti-vi con không coi nữa, con chỉ mở pháp nghe thôi”, như vây là đỡ rồi đó, không thôi là vị ngọt sẽ lòng vòng trong đó, cứ tham, sân, si thôi chứ có cái gì đâu. Bây giờ phim Hàn Quốc coi một trăm bộ cũng y hệt với nhau, cũng giận xong rồi gây, xong rồi đánh, rồi chết. Cứ lòng vòng hoài như vậy mà coi hoài không chán. Cứ lòng vòng hoài như vậy mà mình thích cái lòng vòng đó, làm mình mất biết bao nhiêu thời gian.
Kế đến là những sự tiếp xúc mà khiến mình khoan khoái, thích thú liên hệ đến dục hấp dẫn là cũng coi chừng chết, quý vị phải cẩn thận. Vì chúng khiến mình nhà tan cửa nát, gia đình đổ vỡ, con cái khổ sở. Sự tiếp xúc của thân rất nguy hiểm, lọt vào trong vị ngọt đó là chết luôn.
Sự nguy hại của dục
Thế nào là sự nguy hại của các dục? Tức là nguy hiểm và tác hại của dục. Điều này Đức Phật có dạy trong bài kinh “Đại Kinh Khổ Uẩn”, Trung Bộ Kinh. Đức Phật khai mở trí huệ cho chúng ta thấy khổ uẩn là một đống khổ. Mà tại sao có đống khổ này thì Đức Phật sẽ chỉ ra cho mình thấy. Trước giờ quý vị thường nghe “ngũ uẩn” nhưng chưa nghe “khổ uẩn”, ở đây, khổ uẩn nghĩa là một đống khổ. Đống khổ này mình phải thấy được nó, phải hiểu được nó, phải biết được nó một cách thấu suốt, trọn vẹn thì mới có thể dọn dẹp, tẩy sạch. Còn nếu không là đống khổ uẩn này chất chứa hoài.
Như vậy, thế nào là sự nguy hiểm và tác hại của dục. Đức Phật dạy rất kĩ. Bây giờ Minh Thành nói từ xa tới gần cho quý vị thấy.
Này các Tỷ-kheo, thế nào là sự nguy hiểm các dục
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có thiện nam tử nuôi sống với nghề nghiệp, như đếm ngón tay, như tính toán, như ước toán, như làm ruộng, như buôn bán, như chăn bò, như bắn cung, như làm công cho vua, như làm một nghề nào khác. Người ấy phải chống đỡ lạnh, phải chống đỡ nóng, phải chịu đựng sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng, mặt trời, các loài bò sát, bị chết đói chết khát. Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự nguy hiểm các dục, thiết thực hiện tại, thuộc khổ uẩn, lấy dục làm nhân, lấy dục làm duyên, là nguồn gốc của dục, là nguyên nhân của dục. (Trung Bộ Kinh, 13. Đại Kinh Khổ Uẩn)
Chúng ta sẽ dùng trí huệ của Đức Phật dạy để nhìn sâu ra cuộc đời này, để mình thấy được sự thật. Chúng ta nhìn bằng con mắt trí huệ trong Phật Pháp thì mới thấy được. Quý vị nghĩ rằng người ta chạy lăng xăng ngoài đường, làm đủ thứ, có phải là do tất cả người đi làm không đủ ăn không? Hay có những người đã có ăn, thậm chí dư dả, thậm chí là người giàu nhất trên thế giới, họ đã cảm thấy đủ chưa? Hay họ vẫn muốn thêm nữa? Chúng ta phải nhìn sâu vào lời Đức Phật nói, Đức Phật nói “tất cả những ngành nghề là khổ uẩn”.
Khi nhìn sâu vô tất cả tất cả ngành nghề, quý vị thấy được cái gì? Quý vị thấy đó, trái mít cũng chích thuốc, tương ướt có khi toàn là giòi, sầu riêng cũng ngâm thuốc, giá đỗ cũng có thuốc, dưa hấu cũng có thuốc. Vừa rồi có thịt bẩn, hơn một trăm em nhỏ ăn bị nhập viện hết,… đủ thứ kiểu hết. Những cái đó là dân mình đầu độc dân mình. Tất cả đều từ lòng tham và tham là khổ. Từ sự ích kỉ, tham lam, không biết nghĩ cho mọi người chỉ biết cái lợi riêng tư cho mình thôi để làm những chuyện không đạo đức, một người làm được là những người khác bắt chước, rồi cuối cùng tạo thành những điều hết sức bất an.
Có những cái chết hy hữu, hai vợ chồng đang ngủ mà xe tông vào nhà và chết tại chỗ. Chết như vậy là chết không trăn trối, chết không biết gì hết, chết như vậy là chết oan. Giống như trời sập xuống vậy, họ không biết gì hết trơn, đang nằm ngủ rồi chết như vậy. Khi quý vị xét sâu vào trong sự việc thì đó là vì cái gì? Có phải là vì tham làm đồng tiền, tận dụng thời gian đêm lái cho nhiều, tiền cho nhiều rồi cuối cùng là chết cho mau và làm khổ cho mình, khổ cho người, khổ cho gia đình.
Kế đến, khi xét sâu vào việc dùng chất kích thích thì đó là do tham cảm giác khoan khoái. Như vậy, tất cả là từ chỗ tham. Cái tham đó làm khổ cho mình, khổ cho gia đình và khổ cho tất cả mọi người. Cho nên, tham là một loại thuốc độc, thuốc cực độc, cho nên mình trúng độc nhẹ thì còn sống được, trúng độc mạnh thì chết, vào tù, tử hình. Có người đang cầm điện thoại nghe nhưng bị giật ngang, không phải một, hai người bị đâu, mà nhiều người bị như vậy lắm. Rồi có những vụ vào ngân hàng, hoặc vào tiệm vàng để trộm, cướp. Tất cả những cái đó là do tham, vì vậy, tham là khổ, quá khổ!
Những điều đó là sự nguy hại của tham, của dục, Đức Thế Tôn đã nói từ 3.000 năm trước và bây giờ sự thật chứng minh cho chúng ta thấy. Tham làm cho con người trở thành mù mắt, mù loà, vô trí, không thấy gì nữa hết, chỉ bị lòng tham che đậy.
Này các Tỷ-kheo, nếu thiện nam tử ấy nỗ lực như vậy, tinh cần như vậy, tinh tấn như vậy, nhưng các tài sản ấy không được đến tay mình, vị ấy than vãn, buồn phiền khóc than, đấm ngực, mê man bất tỉnh: "Ôi! Sự nỗ lực của ta thật sự là vô ích, sự tinh cần của ta thật sự không kết quả". Này các Tỷ-kheo, như vậy, là sự nguy hiểm các dục... (như trên)... là nguyên nhân của dục. (Trung Bộ Kinh, 13. Đại Kinh Khổ Uẩn)
Quý vị thấy đó, sự nguy hiểm của tham, của dục làm khổ sở, điêu đứng hết. Đâu phải nỗ lực, cố gắng là được, có khi cố gắng nỗ lực mà không được. Ở đây mình không nói những người làm việc sai trái, mà nói những người làm ăn chân chánh nhưng có khi cũng đâu được như ý. Mà nếu không được như ý thì khóc than, đấm ngực, buồn phiền, than vãn, rên rỉ. Đi đâu cũng bán than, riết đổi nghề bán than. Tại muốn nhiều quá mà muốn không được nên than, rồi đổi nghề bán than.
Cho nên, khi suy xét sâu sắc, chúng ta mới thấy được ở bên trong nội tâm là sự thúc giục, tham muốn hoài, vì vậy, nó sai khiến mình chạy hoài, đi tìm hoài. Cái mình muốn không được thì khổ, còn nếu được thì giữ gìn, lo lắng, sợ hãi. Mới trúng được tờ vé số là phải thuê bốn vệ sĩ, tiền nhiều ngủ không yên vì sợ. Đó là bản chất mà Đức Phật chỉ cho mình thấy, không có là khổ, vì thiếu thốn người ta xem thường, kinh thường, chê; còn có rồi thì sợ người ta cướp. Nhưng tất cả các sắc pháp, vật chất đều thuộc về vô thường, nhưng mình không thấy được bản chất vô thường đó nên cứ ham mê thích thú trong đó, cứ đặt hết tâm tư thời gian vào trong đó, cho đến khi nó tan hoại, đổ vỡ, mất đi là mình sầu, bi, khổ, ưu, não.
Sáu, bảy chục năm quý vị đi làm vất khả gom vô được một hộp, trong đó có “mấy cái thẻ màu vàng”, tới chừng mình bệnh gần chết mới lấy ra thì xài được không? Bác sĩ nói bó tay rồi, kêu về đi, còn sống được một tuần nữa, như vậy lúc đó không còn cái gì để trị nữa. Vậy mà bây giờ chúng ta cứ lo hoài, mở mắt ra là lo ăn cái gì, đi làm xong rồi ăn, ăn xong rồi làm, rồi ngủ, cứ như vậy lặp lại mỗi ngày rồi chết, không thèm ngồi dưới đất mà lên bàn thờ ngồi.
Vậy trong suốt cuộc đời này, chúng ta thử suy nghĩ xem mục đích thật sự của đời sống này là gì? Tối ngày cứ chạy kiếm cơm cháo, thiếu thì không nói, không có cơm ăn thì không nói mà dư giả nhưng vẫn suy nghĩ hoài, tìm hoài. Đó là cái dục, cái tham, nó sai khiến mình chạy hoài không ngừng lại được. Cứ suy nghĩ, cứ lo lắng, cứ toan tính, thậm chí suy nghĩ khi chết là đem chôn chứ đừng thiêu, vì thiêu nóng lắm. Lúc đó chết rồi mà còn biết cái gì mà nóng với lạnh, vậy mà tính đủ thứ hết, tính xem chọn đất nào, làm nhà mồ làm sao… Chết mà còn tham nữa, khổ chưa?
Đến cuối cùng, chúng ta tính mãi rồi được cái gì? Tấm thân rồi nó sẽ thở ra một cái khì, sẽ nằm dài bất động trên tấm ván bốn người khiêng. Toàn bộ cơ thể lạnh ngắc xanh rờn, bầm tím, nứt nẻ ra. Mủ chảy ra, máu chảy ra, các chất dịch chảy ra, nó hôi kinh khiếp. Đó là chung cuộc của kiếp người. Đó là thành quả của hơn thua, đúng sai, hay dở, phải quấy, khen mình chê người, cống cao ngã mạn. Để cuối cùng là một bộ xương, người ta sẽ đưa lò thiêu, những người thương mình nhất đưa mình vô lò thiêu. Những người thân thương mình nhất, họ đưa mình xuồng mồ. Buồn không quý vị? Sợ không? Sợ thì đừng sống trong lãng quên, hãy nhớ cho kĩ điều này.
Chúng ta sẽ trở thành một nắm tro, một nắm tro người ta rải ra ngoài biển, còn cái gì nữa đâu. Vậy mà bây giờ ai nói một câu thôi là bừng bừng lên, ai mà làm hành động gì không vừa ý là bùng cháy lên, nghe một cuộc điện thoại thôi là tam bành lục tặc nổi lên. Đó là khổ, như vậy là khổ, đây là khổ, khổ là đây. Những thứ đớ là Khổ Thánh đế.
Nếu chúng ta không thấy được sự thật, không thấy được thực chất của tấm thân này, mình sống trong lãng quên, tưởng mình đẹp hoài, tưởng mình khoẻ hoài, tưởng mình sẽ ở trong căn nhà này hoài – đó là lầm, lầm, lầm! Vì, nhanh chóng thôi quý vị, một tiếng “rầm” ngoài đường lộ là xong. Có cái gì đâu đối với tấm thân vô thường, tạm bợ này, món đồ gốm này.
Quý vị thấy danh hài Anh Vũ đó, mới có bốn mươi mấy tuổi thôi, sau khi trình diễn xong rồi đâu ai ngờ đó là buổi diễn cuối cùng ở trên đất Mỹ. Chính người đó cũng không biết, cả gia đình cũng bàng hoàng, tất cả bạn bè chấn động, bất ngờ, đó như là một giấc mơ.
Sự xuất ly các dục
Quý vị hãy nhìn cho kỹ kiếp sống vô thường, ảo mộng, sớm còn tối mất này. Chết là mình sẽ đi theo nghiệp lực khủng khiếp. Nếu trong đời sống mình tạo những ác nghiệp thì khi nhắm mắt là ác thú, là đoạ xứ, là địa ngục. Chúng ta phải cẩn thận đối với những suy nghĩ, lời nói và hành động của mình. Đức Phật dạy rằng “tất cả chúng sanh là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự nghiệp, là quyến thuộc của nghiệp, là bào thai của nghiệp, là bà con của nghiệp”. Tất cả chúng ta sẽ thừa tự nghiệp mà mình đã tạo. Cho nên, mọi người phải thấy được cuộc sống vô thường, phải cẩn thận nghiệp quả.
Nghiệp quả đáng sợ lắm quý vị, đáng sợ lắm. Đừng xem thường nghiệp, một khi quả dị thục của nghiệp trổ là khủng khiếp, kinh khiếp, kinh hãi, cho nên mình phải cẩn thận với nghiệp. Hãy phòng hộ con mắt của mình, phải phòng hộ lỗ tai của mình, phải phòng hộ sáu căn của mình. Đừng để cho sáu căn của mình thả lỏng, buông lung, phóng giật. Phải luôn luôn kiểm soát con mắt của mình, luôn luôn kiểm soát lổ mũi, cái lưỡi, cái thân và cái ý của mình. Luôn luôn để cho nó suy nghĩ những điều thiện, những điều lành, những điều tốt. Không cho nó suy nghĩ cái dở, cái ác về người khác.
Chánh tư duy trong Bát Chánh Đạo là ly dục tư duy, ly sân tư duy, ly hại tư duy. Nghĩa là không suy nghĩ những điều tham dục, không suy nghĩ theo chiều tham dục, nếu suy nghĩ là không cho nó tiếp tục. Chúng ta phải dẹp suy nghĩ đó, từ bỏ suy nghĩ đó, không chấp nhận suy nghĩ đó. Như vậy gọi là Chánh tư duy, là suy nghĩ chân chánh. Nếu chúng ta để suy nghĩ về dục lộng hành là nó huỷ mình, hại người, làm hại tất cả.
Này các Tỷ-kheo, thế nào là sự xuất ly các dục?
Này các Tỷ-kheo, đây là sự điều phục dục tham đối với các dục, sự đoạn trừ dục tham, như vậy là sự xuất ly các dục. (Trung Bộ Kinh, 13. Đại Kinh Khổ Uẩn)
Tức mình thoát ra khỏi cái dục, mình muốn thoát ra khỏi cái dục, cái tham, cái khổ, thì mình không cho suy nghĩ chạy theo cái dục, cái tham, cái ái. Khi suy nghĩ như vậy thì phải đưa nó ra, chuyển hướng suy nghĩ. Suy nghĩ về dục là mình chuyển suy nghĩ theo hướng khác, hkông cho suy nghĩ theo hướng dục, đó là ly dục tư duy.
Sự tu sâu sắc là nhìn lại mọi ý niệm, suy nghĩ trong nội tâm của mình, chứ không phải tu là mở kinh ra đọc mới là tu, đó là mới ban đầu thôi. Chúng ta phải chuyển hướng suy nghĩ, làm cho nó chân chánh, đúng pháp, làm cho nó lìa khỏi suy nghĩ về dục, về tham, về ái. Làm cho nó chuyển hướng, không còn suy nghĩ về sân, về tức tối, về nóng giận, gọi là ly sân tư duy.
Bất hại tư duy là những suy nghĩ không có hại người khác. Khi nào có suy nghĩ hại về khác là mình dẹp nó liền, mình bỏ nó liền, mình thoát ra khỏi suy nghĩ đó liền. Đó là Chánh tư duy, đó là con đường xuất ly.
Chúng ta phải quán chiếu lúc mình chết, tấm thân này hôi tanh, tấm thân này là tứ đại, như vậy là con đường đi ra khỏi dục và tham, là con đường chấm dứt dục và tham, đoạn tận tất cả dục và tham, diệt hết tất cả dục và tham, là con đường chấm dứt tất cả khổ đau. Cho nên, quý vị ngồi lại chiêm nghiệm cái chết của mình, chiêm nghiệm ngày mình hấp hối. Khi chiêm nghiệm như vậy sẽ thấy được sắc thân vô thường, lúc đó mình mới lìa khỏi dục, tham, ái. Đó là con đường xuất ly.
Quý vị thấy đó, Đức Phật dạy rất cụ thể, rõ ràng. Phật dạy mình nhìn cái thân bất tịnh, nhìn sự không sạch sẽ, nhìn sự chấm dứt của thân thể này để giảm bớt tham, đoạn bớt tham, để đoạn tận được tham. Còn nếu không là chúng ta nghĩ thân này còn sống hoài, khoẻ hoài, đẹp hoài, thậm chí già rồi mà ai khen đẹp lão cũng khoái nữa, khổ chưa? Ham tiếng khen đó mà quên thời gian đang chạy tốc độ rất nhanh. Mình lên tới hàng bảy rồi, chỉ tính mạng sống từng ngày, từng tuần thôi, đừng tính lâu. Còn ai đang ở hàng sáu thì tính từng tháng thôi. Tính từng tháng là xí xoá lắm rồi đó, còn vô thường là không tới một tháng đâu.
Lúc nãy Minh Thành kể câu chuyện hai vợ chồng chết khi đang nằm ngủ đó, người đó có tính tháng nào không? Cho nên, quý vị phải thường thường quán chiếu, nhớ như vậy là hay lắm. Khi đó, quý vị nghĩ tham, làm tham chi nữa, giận chi cho mệt, sân làm chi cho nhọc nhằn. “Buông xuống hết, chết không lo mà lo sân hận làm chi, ham hoài làm gì”. Chúng ta nói như vậy là Chánh tư duy, là Như lý tác ý , là Thiền quán. Những điều này giúp cho mình tháo gỡ ra từ từ, mở riết mình không còn cọng dây trói buộc nào hết là chúng ta giải thoát. Còn có người miệng thì nói mở nhưng tay thì xiết vào, đó chính là khổ.
Trong sự tu học của chúng ta, quý vị phải nhớ “Đại Kinh Khổ Uẩn” này. Đức Phật trình bày cho chúng ta thấy rằng, nếu nhìn cuộc sống sâu sắc bằng trí huệ thì mình sẽ thấy một đống khổ chình ình, người ta gọi là khổ uẩn. Đống khổ này từ dục tham mà có. Tham hoài, tham không bao giờ ngừng, mà chính cái tham này thúc giục mình chạy đi tìm, chạy hoài, tìm hoài, kiếm hoài. Kiếm cho mòn mỏi mệt như vậy. Có nhiều người thà chết chứ nghĩ là không nghĩ, kiếm được nhiêu là hay nhiêu. Làm ngày không đủ tranh thủ làm đêm, làm đêm chưa đủ tranh thủ làm khuya, đến chừng ngã xuống vào bác sĩ là lúc đó xong.
Cho nên, chúng ta quán chiếu sâu sắc để nhìn thấy dục, tham ở trong nội tâm mình. Thấy bằng là trí huệ chứ không phải bình thường, thấy được sự vận hành của dục tham ở trong cảm giác, đó là bậc Thánh trí huệ chứ không phải bình thường. Phải thấy được cái tham, cái dục sanh khởi lên thế nào, cảm giác như thế nào? Nó thúc giục, sai khiến, hành hạ mình khổ sở như thế nào? Phải thấy được như vậy thì mới có phương pháp nhiếp phục.
Sau đây là phương pháp Như Lý Tác Ý, chúng ta nói như sau: “Mi hả, mi làm khổ ta phải không? Mi làm khổ ta năm chục năm rồi mà giờ còn tiếp tục làm khổ nữa hả. Thôi đi chỗ khác chơi đi, ta từ bỏ mi, ta đã chán chê ngươi quá rồi, ngươi hành hạ ta bao nhiêu đó chưa đủ hay sao. Bây giờ ta già rồi mà ngươi còn hành hạ ta hay sao. Ta phải diệt tận mi, ta phải xử lí mi, ta làm cho mi không còn hiện hữu cái gì trong nội tâm ra hết. Ta diệt tận hoàn toàn cái dục, tham, sân này”.
Chúng ta quán chiếu thêm theo những phương pháp ở trên thì bắt đầu cái tham nhả ra từ từ, mở từ từ, rơi ra từ từ. Cuối cùng, quý vị sẽ thấy được một bầu trời mát mẻ, sẽ thấy được một đại dương giải thoát bao la, sẽ thấy được một tâm bình an, kì diệu lắm. Quý vị có muốn được cái tâm này thì nhớ tập quán chiếu.
Sự xuất ly ra khỏi dục, tham, ái là sự quán chiếu: quán chiếu đời sống này, quán chiếu sự vô thường, tạm bợ của cuộc đời này, quán chiếu sự mong manh của sinh mạng này, quán chiếu tai nạn bất cứ chỗ nào cũng có thể xảy ra, lúc nào cũng có thể đến với mình, quán chiếu giờ phút cuối của cuộc đời, quán chiếu chung cuộc của kiếp người này là cái gì. Chúng ta nhìn sâu sắc vào để mình thấy thân bất tịnh, thấy thân này chỉ là tứ đại, thấy được 32 thể trược là tóc, mông, lá lách, dạ dày, ruột non, ruột già, tim, gan, tì, phế, thận, quành cách, mô, mủ, máu, nước miếng, nước tiểu, một đống phân… Như vậy, thân này có cái gì đâu, vậy tại sao khổ dữ vậy? Có cái gì đâu, tại sao mê dữ vậy? Có cái gì đâu ngoài một đống phèo phổi mà sao tối ngày cứ lo lắng, khổ sở, sầu bi vậy? Có cái gì đâu, chỉ là một đống xương tàn này mà tối này sân si, bản ngã chi vậy? Chúng ta quán chiếu cho thâm sâu để phá tung hết tất cả dục, tham, ái, sân, si, bản ngã, như vậy mới chứng thành Thánh quả.
Bình an, bình an, đại bình an, giải thoát, giải thoát, đại giải thoát khi nhìn ra được tất cả cuộc đời này là những chùm bọt, là những bong bóng nước, là những đống lục bình, chẳng có gì để chúng ta tham chấp. Chúng ta sẽ chết, những người xung quanh chúng ta cũng chết, con cháu chúng ta rồi cũng ra nghĩa địa nằm. Không ai sanh ra cuộc đời này mà có thể đạt được chỗ bất tử, vậy tại sao mình không lo cho cái chết của mình?
./.
DỤC - SỰ NGUY HIỂM VÀ THOÁT RA
Thích Minh Thành
MỤC LỤC
TOC \o "1-3" \h \z \u I.Nguyên nhân đau khổ PAGEREF _Toc71180986 \h 1
II.Vị ngọt của dục PAGEREF _Toc71180987 \h 2
III.Sự nguy hại của dục PAGEREF _Toc71180988 \h 4
IV.Sự xuất ly các dục PAGEREF _Toc71180989 \h 7
Nguyên nhân đau khổ
Minh Thành mong rằng những lời chia sẻ Phật Pháp hôm nay không phải là những kiến thức suông, mà những pháp thực tập để chúng ta có khả năng nhiếp phục được sự tham dục, sân hận và si mê bản ngã. Tại vì dù cho chúng ta tụng niệm bao nhiêu, nói hay ho bao nhiêu, làm được bao nhiêu chuyện nhưng tham dục, sân hận, si mê và bản ngã không bị đánh gục, không làm cho nó giảm thiểu, không đi đến chỗ diệt tận thì sầu, bi, khổ, ưu, não vẫn còn chồng chất, vẫn còn đầm đìa nước mắt, vẫn còn than vãn, khóc lóc và khổ đau.
Cho nên, trọng tâm của đạo phật là đập tan bản ngã, tẩy sạch được tham, sân, si thì lúc đó mới nở được một nụ cười hạnh phúc thật sự. Còn chỉ đọc, niệm, tụng, làm những cái bên ngoài mà không trở lại nhìn kĩ trong nội tâm của mình thì buồn thương, giận ghét, đúng sai, hay dở vẫn bủa vây, vẫn bao quanh, vẫn ràn rụa nước mắt và khổ đau. Hôm nay Minh Thành giúp cho chúng ta thấy một phương pháp diệt hết khổ.
Quý vị có biết tại sao mình khổ không? Ai làm cho mình khổ? Cái gì làm cho mình khổ? Từ đâu mà mình khổ? Nếu không biết được những điều này thì sao hết khổ, chúng ta vẫn sống mờ mịt, mù mờ. Tuy rằng mình đọc kinh hằng ngày nhưng ai chạm vào và phực lửa lên cháy, cháy lan. Đây là chúng ta đang nghiêm túc để nhìn lại sự tu tập trong thời gian qua của chúng ta. Nó thật sự có hiệu quả lớn lao hay không? Hay chỉ nhiều ở ngoài hình thức? Khi mình đối diện với nội tâm của mình, thì khổ vẫn là khổ, sầu vẫn là sầu. Vì vậy, quý vị muốn hết khổ, muốn giảm khổ, muốn bớt khổ, muốn dừng khổ, muốn hết khổ thì quý vị phải biết nguyên nhân tại sao mình khổ. Có thể quý vị sẽ nói ro ro, nhưng chỉ nói bằng miệng thôi chứ chưa thấy bằng trí huệ. Đức Phật dạy mình như thế nào? Nguyên nhân sanh ra khổ là cái gì? Đó chính là tham, dục và ái. Có người sẽ nói: “thưa thầy con hết tham rồi” nhưng có thật là hết tham không? Tất cả là do mình chưa có trí huệ nên chưa có thấy.
Vì vậy, Minh Thành giới thiệu cho quý vị ba loại trí tuệ thâm sâu. Thứ nhất quý vị phải có trí huệ để biết vị ngọt của dục, thứ hai quý vị phải biết sự nguy hiểm của dục, thứ ba quý vị phải biết sự thoát ra khỏi dục, như vậy thì mới chấm dứt khổ.
Vị ngọt của dục
Toàn bộ đời sống, không phải riêng của mình mà tất cả chúng sanh ở trong tam giới đều bị chi phối của dục tham hết. Cho nên đây gọi là dục giới – thế giới của dục. Và suốt cuộc đời mình chạy tìm những ham muốn, tìm món ăn ngon không, tìm chiếc xe đẹp, tìm căn nhà có thiết kế đặc biệt… Có phải cả cuộc đời chúng ta là chạy theo những thứ đó phải không? Chúng ta cứ chạy hoài, chạy hoài như vậy, nếu không thâm nhập được thánh trí của Đức Phật là mình chạy mãi mãi. Vào trong chùa thấy đang ngồi vậy đó mà tâm cũng chạy, chứ đừng nghĩ vô chùa ngồi mà tâm hết chạy, thấy ngồi yên vậy mà tâm vẫn chạy. Khi quý vị ngồi thiền, niệm Phật một tiếng thì được mấy phút nó yên hay nó đi chạy tìm vị ngọt của dục.
Vị ngọt của dục được Đức Phật gọi là “năm pháp tăng trưởng dục”, danh từ chuyên môn là “năm dục trưởng dưỡng”. Tức là năm cái này nuôi lớn tham dục của chúng sanh. Nếu mình không biết được năm cái này là mình sẽ chết, chết dài dài. Năm cái này là năm cái nuôi lớn tham dục trong mình, mà tham dục nuôi càng lớn thì gốc khổ càng to.
Thế nào là vị ngọt của dục?
Các sắc pháp mà do con mắt mình nhận thức đáng yêu, đáng vui, vừa lòng, thích ý. Tương xứng với dục hấp hẫn. Các tiếng do tai mình nhận thức, các mùi do mũi nhận thức, các vị do mũi nhận, các sự xúc chạm do thân tiếp xúc. Đó là năm dục trưởng dưỡng.
Khi nào con mắt mình thấy cái gì đáng yêu, đáng thích, hấp dẫn, lôi cuốn liên hệ đến dục thì đó là chỗ nuôi lớn tâm tham dục của mình.Như vậy hằng ngày mình có thích nhìn cái gì đẹp không? Mình có thích nghe cái gì êm tai không? Mình có thích mùi gì dễ chịu không? Có tốn tiền mua dầu thơm nhiều không? Lưỡi của mình nếm vô đồ ăn ngon thì lúc đó khoang khoái không? Thích thú không? Có muốn nữa không?
Cho nên nhiều khi quý vị học tham, sân, si nhưng thực sự mình chưa có thấy. Quý vị phải thấy được dục, tham, ái là cái gì? Dục là cảm giác thúc giục ở bên trong. Ái là cảm giác khoái khoái, thích thích. Tham là muốn thêm, muốn thêm. Tức là người ta bán cái đó được rồi, mà mình xin thêm, rồi tự bốc luôn, trong khi người ta chưa đồng ý.
Thành ra sự tu của mình là luôn luôn quay trở lại nhìn cảm giác tham, sân, si ở trong cảm giác mà mình không thấy. Chứ không phải tham, sân, si là nói ngoài cái miệng, tham, sân, si ở trong cảm giác.
Khi quý vị nhìn thấy món đồ đẹp mà mình thích, thì lúc đó quý vị muốn có cái đó, như vậy chính là tham, là dục, là ái. Những thứ mình tiếp xúc như vậy chính là vị ngọt. Còn khi gặp cái gì đó mà xấu xí thì mình có thích không? Cho nên những gì khả ái, khả lạc, khả ý, khả hỉ liên hệ đến dục hấp dẫn, những cái mình thấy mà đáng yêu, đáng thích, đáng ưa, vừa lòng, thích thú, hấp dẫn, lôi cuốn là mình sẽ chết vì mấy cái đó. Có phải con ruồi chết vì mật không? Người ta gọi là “mật ngọt chết ruồi”. Còn chúng ta bị chết vì vị ngọt của dục, vị ngọt của tham, vị ngọt của ái.
Khi gặp người mình thích rồi là không gặp không chịu nổi, mà gặp riết rồi cũng không chịu nổi. Nhiều người nói “con khổ quá, hồi xưa biết vậy con không lập gia đình đâu”, tuy nói như vậy nhưng vào chùa ba ngày là chạy về không kịp. Tại vì sao? Tại vì vị ngọt của những món ăn mặn, người ta không ăn chay được. Hơn nữa, ăn chay rồi nhưng chưa chắc vượt qua được vị ngọt đâu, vì trong đồ chay có vị ngọt nữa. Nhiều người ăn đồ chay mà chọn nhà hàng ngon đi hoài. Còn ăn ở nhà mà không có gì ngon là khó chịu, như vậy cũng bị vị ngọt chi phối. Có nhiều người phê bình là ăn chay mà sao có món “bún bò”, “cơm bì sườn chả”, “thịt heo”, toàn là nói những từ mặn. Cho nên, không phải ăn chay rồi là ngon đâu, mình phải bước thêm nữa. Khi bước được một bước rồi, phải bước lên một bước nữa cao hơn.
Trong tiếng nói cũng có vị ngọt. Tiếng dễ thương, âm thanh mà dễ nghe thì trong đó có vị ngọt. Có người nói “thầy ơi, giờ ti-vi con không coi nữa, con chỉ mở pháp nghe thôi”, như vây là đỡ rồi đó, không thôi là vị ngọt sẽ lòng vòng trong đó, cứ tham, sân, si thôi chứ có cái gì đâu. Bây giờ phim Hàn Quốc coi một trăm bộ cũng y hệt với nhau, cũng giận xong rồi gây, xong rồi đánh, rồi chết. Cứ lòng vòng hoài như vậy mà coi hoài không chán. Cứ lòng vòng hoài như vậy mà mình thích cái lòng vòng đó, làm mình mất biết bao nhiêu thời gian.
Kế đến là những sự tiếp xúc mà khiến mình khoan khoái, thích thú liên hệ đến dục hấp dẫn là cũng coi chừng chết, quý vị phải cẩn thận. Vì chúng khiến mình nhà tan cửa nát, gia đình đổ vỡ, con cái khổ sở. Sự tiếp xúc của thân rất nguy hiểm, lọt vào trong vị ngọt đó là chết luôn.
Sự nguy hại của dục
Thế nào là sự nguy hại của các dục? Tức là nguy hiểm và tác hại của dục. Điều này Đức Phật có dạy trong bài kinh “Đại Kinh Khổ Uẩn”, Trung Bộ Kinh. Đức Phật khai mở trí huệ cho chúng ta thấy khổ uẩn là một đống khổ. Mà tại sao có đống khổ này thì Đức Phật sẽ chỉ ra cho mình thấy. Trước giờ quý vị thường nghe “ngũ uẩn” nhưng chưa nghe “khổ uẩn”, ở đây, khổ uẩn nghĩa là một đống khổ. Đống khổ này mình phải thấy được nó, phải hiểu được nó, phải biết được nó một cách thấu suốt, trọn vẹn thì mới có thể dọn dẹp, tẩy sạch. Còn nếu không là đống khổ uẩn này chất chứa hoài.
Như vậy, thế nào là sự nguy hiểm và tác hại của dục. Đức Phật dạy rất kĩ. Bây giờ Minh Thành nói từ xa tới gần cho quý vị thấy.
Này các Tỷ-kheo, thế nào là sự nguy hiểm các dục
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có thiện nam tử nuôi sống với nghề nghiệp, như đếm ngón tay, như tính toán, như ước toán, như làm ruộng, như buôn bán, như chăn bò, như bắn cung, như làm công cho vua, như làm một nghề nào khác. Người ấy phải chống đỡ lạnh, phải chống đỡ nóng, phải chịu đựng sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng, mặt trời, các loài bò sát, bị chết đói chết khát. Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự nguy hiểm các dục, thiết thực hiện tại, thuộc khổ uẩn, lấy dục làm nhân, lấy dục làm duyên, là nguồn gốc của dục, là nguyên nhân của dục. (Trung Bộ Kinh, 13. Đại Kinh Khổ Uẩn)
Chúng ta sẽ dùng trí huệ của Đức Phật dạy để nhìn sâu ra cuộc đời này, để mình thấy được sự thật. Chúng ta nhìn bằng con mắt trí huệ trong Phật Pháp thì mới thấy được. Quý vị nghĩ rằng người ta chạy lăng xăng ngoài đường, làm đủ thứ, có phải là do tất cả người đi làm không đủ ăn không? Hay có những người đã có ăn, thậm chí dư dả, thậm chí là người giàu nhất trên thế giới, họ đã cảm thấy đủ chưa? Hay họ vẫn muốn thêm nữa? Chúng ta phải nhìn sâu vào lời Đức Phật nói, Đức Phật nói “tất cả những ngành nghề là khổ uẩn”.
Khi nhìn sâu vô tất cả tất cả ngành nghề, quý vị thấy được cái gì? Quý vị thấy đó, trái mít cũng chích thuốc, tương ướt có khi toàn là giòi, sầu riêng cũng ngâm thuốc, giá đỗ cũng có thuốc, dưa hấu cũng có thuốc. Vừa rồi có thịt bẩn, hơn một trăm em nhỏ ăn bị nhập viện hết,… đủ thứ kiểu hết. Những cái đó là dân mình đầu độc dân mình. Tất cả đều từ lòng tham và tham là khổ. Từ sự ích kỉ, tham lam, không biết nghĩ cho mọi người chỉ biết cái lợi riêng tư cho mình thôi để làm những chuyện không đạo đức, một người làm được là những người khác bắt chước, rồi cuối cùng tạo thành những điều hết sức bất an.
Có những cái chết hy hữu, hai vợ chồng đang ngủ mà xe tông vào nhà và chết tại chỗ. Chết như vậy là chết không trăn trối, chết không biết gì hết, chết như vậy là chết oan. Giống như trời sập xuống vậy, họ không biết gì hết trơn, đang nằm ngủ rồi chết như vậy. Khi quý vị xét sâu vào trong sự việc thì đó là vì cái gì? Có phải là vì tham làm đồng tiền, tận dụng thời gian đêm lái cho nhiều, tiền cho nhiều rồi cuối cùng là chết cho mau và làm khổ cho mình, khổ cho người, khổ cho gia đình.
Kế đến, khi xét sâu vào việc dùng chất kích thích thì đó là do tham cảm giác khoan khoái. Như vậy, tất cả là từ chỗ tham. Cái tham đó làm khổ cho mình, khổ cho gia đình và khổ cho tất cả mọi người. Cho nên, tham là một loại thuốc độc, thuốc cực độc, cho nên mình trúng độc nhẹ thì còn sống được, trúng độc mạnh thì chết, vào tù, tử hình. Có người đang cầm điện thoại nghe nhưng bị giật ngang, không phải một, hai người bị đâu, mà nhiều người bị như vậy lắm. Rồi có những vụ vào ngân hàng, hoặc vào tiệm vàng để trộm, cướp. Tất cả những cái đó là do tham, vì vậy, tham là khổ, quá khổ!
Những điều đó là sự nguy hại của tham, của dục, Đức Thế Tôn đã nói từ 3.000 năm trước và bây giờ sự thật chứng minh cho chúng ta thấy. Tham làm cho con người trở thành mù mắt, mù loà, vô trí, không thấy gì nữa hết, chỉ bị lòng tham che đậy.
Này các Tỷ-kheo, nếu thiện nam tử ấy nỗ lực như vậy, tinh cần như vậy, tinh tấn như vậy, nhưng các tài sản ấy không được đến tay mình, vị ấy than vãn, buồn phiền khóc than, đấm ngực, mê man bất tỉnh: "Ôi! Sự nỗ lực của ta thật sự là vô ích, sự tinh cần của ta thật sự không kết quả". Này các Tỷ-kheo, như vậy, là sự nguy hiểm các dục... (như trên)... là nguyên nhân của dục. (Trung Bộ Kinh, 13. Đại Kinh Khổ Uẩn)
Quý vị thấy đó, sự nguy hiểm của tham, của dục làm khổ sở, điêu đứng hết. Đâu phải nỗ lực, cố gắng là được, có khi cố gắng nỗ lực mà không được. Ở đây mình không nói những người làm việc sai trái, mà nói những người làm ăn chân chánh nhưng có khi cũng đâu được như ý. Mà nếu không được như ý thì khóc than, đấm ngực, buồn phiền, than vãn, rên rỉ. Đi đâu cũng bán than, riết đổi nghề bán than. Tại muốn nhiều quá mà muốn không được nên than, rồi đổi nghề bán than.
Cho nên, khi suy xét sâu sắc, chúng ta mới thấy được ở bên trong nội tâm là sự thúc giục, tham muốn hoài, vì vậy, nó sai khiến mình chạy hoài, đi tìm hoài. Cái mình muốn không được thì khổ, còn nếu được thì giữ gìn, lo lắng, sợ hãi. Mới trúng được tờ vé số là phải thuê bốn vệ sĩ, tiền nhiều ngủ không yên vì sợ. Đó là bản chất mà Đức Phật chỉ cho mình thấy, không có là khổ, vì thiếu thốn người ta xem thường, kinh thường, chê; còn có rồi thì sợ người ta cướp. Nhưng tất cả các sắc pháp, vật chất đều thuộc về vô thường, nhưng mình không thấy được bản chất vô thường đó nên cứ ham mê thích thú trong đó, cứ đặt hết tâm tư thời gian vào trong đó, cho đến khi nó tan hoại, đổ vỡ, mất đi là mình sầu, bi, khổ, ưu, não.
Sáu, bảy chục năm quý vị đi làm vất khả gom vô được một hộp, trong đó có “mấy cái thẻ màu vàng”, tới chừng mình bệnh gần chết mới lấy ra thì xài được không? Bác sĩ nói bó tay rồi, kêu về đi, còn sống được một tuần nữa, như vậy lúc đó không còn cái gì để trị nữa. Vậy mà bây giờ chúng ta cứ lo hoài, mở mắt ra là lo ăn cái gì, đi làm xong rồi ăn, ăn xong rồi làm, rồi ngủ, cứ như vậy lặp lại mỗi ngày rồi chết, không thèm ngồi dưới đất mà lên bàn thờ ngồi.
Vậy trong suốt cuộc đời này, chúng ta thử suy nghĩ xem mục đích thật sự của đời sống này là gì? Tối ngày cứ chạy kiếm cơm cháo, thiếu thì không nói, không có cơm ăn thì không nói mà dư giả nhưng vẫn suy nghĩ hoài, tìm hoài. Đó là cái dục, cái tham, nó sai khiến mình chạy hoài không ngừng lại được. Cứ suy nghĩ, cứ lo lắng, cứ toan tính, thậm chí suy nghĩ khi chết là đem chôn chứ đừng thiêu, vì thiêu nóng lắm. Lúc đó chết rồi mà còn biết cái gì mà nóng với lạnh, vậy mà tính đủ thứ hết, tính xem chọn đất nào, làm nhà mồ làm sao… Chết mà còn tham nữa, khổ chưa?
Đến cuối cùng, chúng ta tính mãi rồi được cái gì? Tấm thân rồi nó sẽ thở ra một cái khì, sẽ nằm dài bất động trên tấm ván bốn người khiêng. Toàn bộ cơ thể lạnh ngắc xanh rờn, bầm tím, nứt nẻ ra. Mủ chảy ra, máu chảy ra, các chất dịch chảy ra, nó hôi kinh khiếp. Đó là chung cuộc của kiếp người. Đó là thành quả của hơn thua, đúng sai, hay dở, phải quấy, khen mình chê người, cống cao ngã mạn. Để cuối cùng là một bộ xương, người ta sẽ đưa lò thiêu, những người thương mình nhất đưa mình vô lò thiêu. Những người thân thương mình nhất, họ đưa mình xuồng mồ. Buồn không quý vị? Sợ không? Sợ thì đừng sống trong lãng quên, hãy nhớ cho kĩ điều này.
Chúng ta sẽ trở thành một nắm tro, một nắm tro người ta rải ra ngoài biển, còn cái gì nữa đâu. Vậy mà bây giờ ai nói một câu thôi là bừng bừng lên, ai mà làm hành động gì không vừa ý là bùng cháy lên, nghe một cuộc điện thoại thôi là tam bành lục tặc nổi lên. Đó là khổ, như vậy là khổ, đây là khổ, khổ là đây. Những thứ đớ là Khổ Thánh đế.
Nếu chúng ta không thấy được sự thật, không thấy được thực chất của tấm thân này, mình sống trong lãng quên, tưởng mình đẹp hoài, tưởng mình khoẻ hoài, tưởng mình sẽ ở trong căn nhà này hoài – đó là lầm, lầm, lầm! Vì, nhanh chóng thôi quý vị, một tiếng “rầm” ngoài đường lộ là xong. Có cái gì đâu đối với tấm thân vô thường, tạm bợ này, món đồ gốm này.
Quý vị thấy danh hài Anh Vũ đó, mới có bốn mươi mấy tuổi thôi, sau khi trình diễn xong rồi đâu ai ngờ đó là buổi diễn cuối cùng ở trên đất Mỹ. Chính người đó cũng không biết, cả gia đình cũng bàng hoàng, tất cả bạn bè chấn động, bất ngờ, đó như là một giấc mơ.
Sự xuất ly các dục
Quý vị hãy nhìn cho kỹ kiếp sống vô thường, ảo mộng, sớm còn tối mất này. Chết là mình sẽ đi theo nghiệp lực khủng khiếp. Nếu trong đời sống mình tạo những ác nghiệp thì khi nhắm mắt là ác thú, là đoạ xứ, là địa ngục. Chúng ta phải cẩn thận đối với những suy nghĩ, lời nói và hành động của mình. Đức Phật dạy rằng “tất cả chúng sanh là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự nghiệp, là quyến thuộc của nghiệp, là bào thai của nghiệp, là bà con của nghiệp”. Tất cả chúng ta sẽ thừa tự nghiệp mà mình đã tạo. Cho nên, mọi người phải thấy được cuộc sống vô thường, phải cẩn thận nghiệp quả.
Nghiệp quả đáng sợ lắm quý vị, đáng sợ lắm. Đừng xem thường nghiệp, một khi quả dị thục của nghiệp trổ là khủng khiếp, kinh khiếp, kinh hãi, cho nên mình phải cẩn thận với nghiệp. Hãy phòng hộ con mắt của mình, phải phòng hộ lỗ tai của mình, phải phòng hộ sáu căn của mình. Đừng để cho sáu căn của mình thả lỏng, buông lung, phóng giật. Phải luôn luôn kiểm soát con mắt của mình, luôn luôn kiểm soát lổ mũi, cái lưỡi, cái thân và cái ý của mình. Luôn luôn để cho nó suy nghĩ những điều thiện, những điều lành, những điều tốt. Không cho nó suy nghĩ cái dở, cái ác về người khác.
Chánh tư duy trong Bát Chánh Đạo là ly dục tư duy, ly sân tư duy, ly hại tư duy. Nghĩa là không suy nghĩ những điều tham dục, không suy nghĩ theo chiều tham dục, nếu suy nghĩ là không cho nó tiếp tục. Chúng ta phải dẹp suy nghĩ đó, từ bỏ suy nghĩ đó, không chấp nhận suy nghĩ đó. Như vậy gọi là Chánh tư duy, là suy nghĩ chân chánh. Nếu chúng ta để suy nghĩ về dục lộng hành là nó huỷ mình, hại người, làm hại tất cả.
Này các Tỷ-kheo, thế nào là sự xuất ly các dục?
Này các Tỷ-kheo, đây là sự điều phục dục tham đối với các dục, sự đoạn trừ dục tham, như vậy là sự xuất ly các dục. (Trung Bộ Kinh, 13. Đại Kinh Khổ Uẩn)
Tức mình thoát ra khỏi cái dục, mình muốn thoát ra khỏi cái dục, cái tham, cái khổ, thì mình không cho suy nghĩ chạy theo cái dục, cái tham, cái ái. Khi suy nghĩ như vậy thì phải đưa nó ra, chuyển hướng suy nghĩ. Suy nghĩ về dục là mình chuyển suy nghĩ theo hướng khác, hkông cho suy nghĩ theo hướng dục, đó là ly dục tư duy.
Sự tu sâu sắc là nhìn lại mọi ý niệm, suy nghĩ trong nội tâm của mình, chứ không phải tu là mở kinh ra đọc mới là tu, đó là mới ban đầu thôi. Chúng ta phải chuyển hướng suy nghĩ, làm cho nó chân chánh, đúng pháp, làm cho nó lìa khỏi suy nghĩ về dục, về tham, về ái. Làm cho nó chuyển hướng, không còn suy nghĩ về sân, về tức tối, về nóng giận, gọi là ly sân tư duy.
Bất hại tư duy là những suy nghĩ không có hại người khác. Khi nào có suy nghĩ hại về khác là mình dẹp nó liền, mình bỏ nó liền, mình thoát ra khỏi suy nghĩ đó liền. Đó là Chánh tư duy, đó là con đường xuất ly.
Chúng ta phải quán chiếu lúc mình chết, tấm thân này hôi tanh, tấm thân này là tứ đại, như vậy là con đường đi ra khỏi dục và tham, là con đường chấm dứt dục và tham, đoạn tận tất cả dục và tham, diệt hết tất cả dục và tham, là con đường chấm dứt tất cả khổ đau. Cho nên, quý vị ngồi lại chiêm nghiệm cái chết của mình, chiêm nghiệm ngày mình hấp hối. Khi chiêm nghiệm như vậy sẽ thấy được sắc thân vô thường, lúc đó mình mới lìa khỏi dục, tham, ái. Đó là con đường xuất ly.
Quý vị thấy đó, Đức Phật dạy rất cụ thể, rõ ràng. Phật dạy mình nhìn cái thân bất tịnh, nhìn sự không sạch sẽ, nhìn sự chấm dứt của thân thể này để giảm bớt tham, đoạn bớt tham, để đoạn tận được tham. Còn nếu không là chúng ta nghĩ thân này còn sống hoài, khoẻ hoài, đẹp hoài, thậm chí già rồi mà ai khen đẹp lão cũng khoái nữa, khổ chưa? Ham tiếng khen đó mà quên thời gian đang chạy tốc độ rất nhanh. Mình lên tới hàng bảy rồi, chỉ tính mạng sống từng ngày, từng tuần thôi, đừng tính lâu. Còn ai đang ở hàng sáu thì tính từng tháng thôi. Tính từng tháng là xí xoá lắm rồi đó, còn vô thường là không tới một tháng đâu.
Lúc nãy Minh Thành kể câu chuyện hai vợ chồng chết khi đang nằm ngủ đó, người đó có tính tháng nào không? Cho nên, quý vị phải thường thường quán chiếu, nhớ như vậy là hay lắm. Khi đó, quý vị nghĩ tham, làm tham chi nữa, giận chi cho mệt, sân làm chi cho nhọc nhằn. “Buông xuống hết, chết không lo mà lo sân hận làm chi, ham hoài làm gì”. Chúng ta nói như vậy là Chánh tư duy, là Như lý tác ý , là Thiền quán. Những điều này giúp cho mình tháo gỡ ra từ từ, mở riết mình không còn cọng dây trói buộc nào hết là chúng ta giải thoát. Còn có người miệng thì nói mở nhưng tay thì xiết vào, đó chính là khổ.
Trong sự tu học của chúng ta, quý vị phải nhớ “Đại Kinh Khổ Uẩn” này. Đức Phật trình bày cho chúng ta thấy rằng, nếu nhìn cuộc sống sâu sắc bằng trí huệ thì mình sẽ thấy một đống khổ chình ình, người ta gọi là khổ uẩn. Đống khổ này từ dục tham mà có. Tham hoài, tham không bao giờ ngừng, mà chính cái tham này thúc giục mình chạy đi tìm, chạy hoài, tìm hoài, kiếm hoài. Kiếm cho mòn mỏi mệt như vậy. Có nhiều người thà chết chứ nghĩ là không nghĩ, kiếm được nhiêu là hay nhiêu. Làm ngày không đủ tranh thủ làm đêm, làm đêm chưa đủ tranh thủ làm khuya, đến chừng ngã xuống vào bác sĩ là lúc đó xong.
Cho nên, chúng ta quán chiếu sâu sắc để nhìn thấy dục, tham ở trong nội tâm mình. Thấy bằng là trí huệ chứ không phải bình thường, thấy được sự vận hành của dục tham ở trong cảm giác, đó là bậc Thánh trí huệ chứ không phải bình thường. Phải thấy được cái tham, cái dục sanh khởi lên thế nào, cảm giác như thế nào? Nó thúc giục, sai khiến, hành hạ mình khổ sở như thế nào? Phải thấy được như vậy thì mới có phương pháp nhiếp phục.
Sau đây là phương pháp Như Lý Tác Ý, chúng ta nói như sau: “Mi hả, mi làm khổ ta phải không? Mi làm khổ ta năm chục năm rồi mà giờ còn tiếp tục làm khổ nữa hả. Thôi đi chỗ khác chơi đi, ta từ bỏ mi, ta đã chán chê ngươi quá rồi, ngươi hành hạ ta bao nhiêu đó chưa đủ hay sao. Bây giờ ta già rồi mà ngươi còn hành hạ ta hay sao. Ta phải diệt tận mi, ta phải xử lí mi, ta làm cho mi không còn hiện hữu cái gì trong nội tâm ra hết. Ta diệt tận hoàn toàn cái dục, tham, sân này”.
Chúng ta quán chiếu thêm theo những phương pháp ở trên thì bắt đầu cái tham nhả ra từ từ, mở từ từ, rơi ra từ từ. Cuối cùng, quý vị sẽ thấy được một bầu trời mát mẻ, sẽ thấy được một đại dương giải thoát bao la, sẽ thấy được một tâm bình an, kì diệu lắm. Quý vị có muốn được cái tâm này thì nhớ tập quán chiếu.
Sự xuất ly ra khỏi dục, tham, ái là sự quán chiếu: quán chiếu đời sống này, quán chiếu sự vô thường, tạm bợ của cuộc đời này, quán chiếu sự mong manh của sinh mạng này, quán chiếu tai nạn bất cứ chỗ nào cũng có thể xảy ra, lúc nào cũng có thể đến với mình, quán chiếu giờ phút cuối của cuộc đời, quán chiếu chung cuộc của kiếp người này là cái gì. Chúng ta nhìn sâu sắc vào để mình thấy thân bất tịnh, thấy thân này chỉ là tứ đại, thấy được 32 thể trược là tóc, mông, lá lách, dạ dày, ruột non, ruột già, tim, gan, tì, phế, thận, quành cách, mô, mủ, máu, nước miếng, nước tiểu, một đống phân… Như vậy, thân này có cái gì đâu, vậy tại sao khổ dữ vậy? Có cái gì đâu, tại sao mê dữ vậy? Có cái gì đâu ngoài một đống phèo phổi mà sao tối ngày cứ lo lắng, khổ sở, sầu bi vậy? Có cái gì đâu, chỉ là một đống xương tàn này mà tối này sân si, bản ngã chi vậy? Chúng ta quán chiếu cho thâm sâu để phá tung hết tất cả dục, tham, ái, sân, si, bản ngã, như vậy mới chứng thành Thánh quả.
Bình an, bình an, đại bình an, giải thoát, giải thoát, đại giải thoát khi nhìn ra được tất cả cuộc đời này là những chùm bọt, là những bong bóng nước, là những đống lục bình, chẳng có gì để chúng ta tham chấp. Chúng ta sẽ chết, những người xung quanh chúng ta cũng chết, con cháu chúng ta rồi cũng ra nghĩa địa nằm. Không ai sanh ra cuộc đời này mà có thể đạt được chỗ bất tử, vậy tại sao mình không lo cho cái chết của mình?
./.