HẠNH TÀM QUÝ
Xấu hổ và sợ hãi – Hạnh tàm quý
-THÍCH MINH THÀNH-
Tâm mình càng định tĩnh thì trí mình mới càng sáng tỏ, trí mình sáng tỏ thì mới thấy rõ mọi việc. Nên thời pháp của chúng ta cũng là thời thiền quán, chứ không phải nghe pháp là khác với thiền. Ngoài giờ ngồi thiền, cũng tập thiền, đừng chỉ có thiền trong giờ ngồi thiền, cái tâm mình an tịnh rồi thì nó an lạc lắm. Tâm mà dễ dao động, dễ bị ngoại cảnh tác động, khi gặp chuyện mình sẽ rối loạn, thì đối đầu với cái chết rất là khó bình an. Vì thế, phải luôn đầu tư cho cái chết.
“Tâm lắng dịu. Tâm dễ chịu.”
Ta thấy hai câu trên đơn giản như vậy, nhưng không dễ thực tập. Con hay đặt mình vào những trường hợp nguy hiểm, nguy cấp, và đặt mình vào đối đầu với cái chết mỗi ngày. Mình chết rồi thì ai giận, giận ai, ai buồn, buồn ai, ai tham, tham ai, tham cái gì, ái luyến cái gì? Có niệm tử như vậy, mình mới bớt tham, bớt ái, bớt dính mắc với ngoại cảnh, với sự, với vật, với việc, tuy là làm, nhưng tâm không bị dính mắc, đủ duyên thì làm. Con hay nói với Tăng, Ni, đủ duyên nhiều thì mình làm nhiều, vừa thì mình làm vừa, ít thì mình làm ít, không có duyên thì khỏi làm, tu an lạc. Đức Như Lai là bậc an tịnh, trầm mặc và hướng dẫn cho chúng sanh đạt đến chỗ an tịnh, trầm mặc.
Khuya này vào giờ lạy Kinh Nikaya, con xúc động mạnh, nhất là đối với bài kinh Tàm quý, con hiểu ra được nhiều điều, hồi trước hiểu ít, bây giờ càng ngày càng sáng, càng rõ, càng đầy đủ ra. Hiện tại, con mới hiểu ra các bậc cao Tăng, Thánh nhân an trú tâm như thế nào? Trong Tăng Chi Bộ kinh tập 3, bài kinh Xấu hổ, tức là: “Khi tàm quý không có, với người thiếu tàm quý, chế ngự các căn, đi đến hủy diệt”. Hồi xưa mình cũng hiểu nhưng không sâu sắc, nhưng sau khi thực tập, mình thấy cái này thật là thánh pháp tối diệu, thực nghiệm, thực chứng về thân tâm của mình. Nếu một người không có an trú tâm trong hổ thẹn và sợ hãi thì người ta không thể chế ngự được các căn. Thành ra, tại sao vậy, nếu một người có hổ thẹn và sợ hãi trong tâm, thì người này sẽ chế ngự được các căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý của họ. Sau khi con nghe các thầy các cô đọc, thì trong suốt buổi ngồi thiền con lấy đề mục tàm quý để mà quán chiếu. Thì con phát hiện được ra rằng, nếu như mình thường an trú mình là thùng phân, thân này là nhà máy sản xuất phân, công ty xuất nhập nguồn nước tiểu. Mỗi ngày nó sản xuất ra phân, mỗi một lần mà mình đi vào trong toilet, mình thấy xấu hổ, nhục nhã, thối tha, nhơ nhớp, bẩn thỉu và tanh hôi. Khi mình vào trong đó, thì pháp tàm quý được sanh khởi, mỗi khi mình tiểu, dãi, khạc nhổ, hỉ mũi, mình thấy xấu hổ, dơ bẩn. Con có làm trong bài tác ý:
“ Trời ơi đất hỡi thâú cho chăng?
Xác thân nhà máy sản xuất phân
Công ty xuất nhập nguồn nước tiểu
Cớ sao lên mặt với kiêu căng?”
Thành ra cái pháp tàm quý này nó thâm sâu lắm, nó không phải khi mình đọc phớt qua mình tưởng mình hiểu rõ, vào trong nhà vệ sinh, mình đào thải, bày tiết ra những thứ hôi dơ, bẩn thỉu, mình mới thấy xấu hổ, nhàm chán. Đi tiểu mình thấy nó dơ, tanh, hôi, mình thấy xấu hổ. Quán chiếu lại thân xác này là nhà máy sản xuất phân, là thùng phân, là đống phân, là bao phân, là cái bị phân, là cái túi phân, hầm phân, hố phân. Hố phân mà kiêu căng với ai, hôi thối như vậy, xấu hổ như vậy, dơ bẩn như vậy, thì mình mới nhìn lại, quán chiếu, quản tưởng, an trú thân mình như cái nùi giẻ rách, cái nùi giẻ giậm chân, chà chân, dơ bẩn, bẩn thỉu, hôi hám, cũ rách này thì lên mặt với ai, sân hận với ai, ta đây với ai, hỡi cái nùi giẻ rách, cái đồ giậm chân, cái đồ chùi giò, cái đồ lau cầu tiêu, an trú tâm vô đó, sự quán tưởng quán chiếu cái nùi giẻ rách.
Ta an trú tâm vô cái ung nhọt, ung hạch, ung bướu, ung thư. Con nghe quý thầy đọc lúc thiền, thì ta an trú tâm mình vào cái ung nhọt chín lỗ chảy ra những thứ nhàm chán, bất tịnh, tanh hôi, xú uế, bẩn thỉu. Cái ung nhọt, ung hạch, ung bướu, ung thư chảy ra nước mũi, nước miếng. Trong thời dịch bệnh này, trên cùng một chuyến bay, người ta hắc xì, người ta ho thôi, thì những người trên máy bay phản đối, rối loạn trên chuyến bay, cuối cùng máy bay phải hạ cánh xuống vì nghi người này nhiễm bệnh. Sạch sẽ quá, thơm tho quá, say mê đắm đuối, quý giá như vậy, thì sao ho một cái liền chấn động hết. Cái ung nhọt, ung hạch, ung bướu, ung thư này chảy máu ra, chảy mủ ra, chảy nước vàng, chảy nước miếng, nước mũi ra. Xấu hổ không, dơ dáy không, bẩn thỉu không, hèn hạ không, bất tịnh không, nhàm chán không? An trú tâm vô cái ung nhọt chín lỗ. Thân này là đồ hèn hạ, hôi thối, bẩn thỉu, nó là cơ sở, là nguyên nhân, làm cho dục tham ái sanh khởi, nó là căn cứ địa, hang ổ, sào huyệt cho tham dục, ái dục, dâm dục, dục vọng sanh khởi, tội lỗi sanh khởi, nghiệp chướng sanh khởi, ác nghiệp sanh khởi, kiết sử sanh khởi, trói buộc sanh khởi, hệ lụy sanh khởi, sầu bi khổ, ưu não sanh khởi. Cho nên bậc Thánh khi hủy bỏ, từ bỏ thân này là xả ly một cái ung nhọt, quăng một cái nùi giẻ rách. Vì thế, cần an trú tâm mình vào trong cái quán chiếu sâu sắc, quán tưởng thường trực. Đây là thứ hèn hạ, hạ liệt, thấp kém, tôi đòi, nô lệ. Thân xác này là vô thường, vô sở hữu, vô chủ, là nô lệ cho dục ái, cho những đòi hỏi, ham muốn theo thú tánh, trong thân xác những loài thú vật như: con heo, con mèo, con chó, con gà, con vịt,.. chỉ biết ăn xong rồi quan hệ, sau đó bị người ta cân ký đi bán. Đừng nói chi tới con người, tạo ra biết bao nhiêu là ác nghiệp: giết chóc, gian xảo, mưu mô, xảo quyệt, thủ đoạn, lừa lọc, ác gian. Thậm chí đến người thân thương xúnhất: cha, mẹ, ông bà, cô bác vợ chồng anh chị em giết hết. Đúng là cơ sở, hang ổ, sào huyệt phát sanh ra nghiệp chướng, tội lỗi, hiểm họa, tai họa, hoạn nạn, tai ương, từ đây mà sanh khởi, bắt nguồn mà ra. Cho nên thân là nguồn tội, tham mê những thứ xú uế, dơ bẩn, tanh hôi, mong manh, tạm bợ, bại hoại, tan nát này cho nên mới đau khổ. Như vậy, có gì đáng để kiêu ngạo, ta đây, hách dịch, khoe khoang, phô trương, ngạo mạn, kiêu căng.
An trú tâm mình là kẻ hèn hạ, mỗi lần nó sanh khởi lên những thứ sân, si, bản ngã, dục ái, tác ý là kẻ hèn hạ, không biết nhục nhã, đốn mạc, hèn hạ, thối tha, xấu xa và bẩn thỉu, là nguồn gốc của dục vọng, sân, hận, si mê và bản ngã. An trú tâm mình vào đólàm cho nó sanh khởi lên tàm quý, sanh khởi lên hổ thẹn và sợ hãi đối với tội lỗi và ác nghiệp. Hãy quán chiếu thân này như nô lệ đang bị dục sỉ vả, hành hạ, cướp bóc, bị dục đè đầu cưỡi cổ, lôi đi, kéo đi. Nhục ơi là nhục, xấu xa ơi là xấu xa, thối tha ơi là thối tha, tồi bại, dạy hoài không nghe, mất dạy, cứng đầu, đưa mình vào chỗ khốn khổ, hoạn nạn, khốn nạn. An trú tâm như vậy đó, không thôi là nó luôn luôn trong trạng thái rất nhạy bén trong ngũ trần, nhạy bén đối với sắc, nhạy bén với âm thanh, mùi vị, xúc chạm, nhạy bén lắm, đeo đuổi lắm, rong chạy lắm, khao khát lắm, hưng phấn lắm, hứng thú lắm, sung sức lắm, làm cho nó cạn kiệt, khô kiệt, khô khan.
An trú tâm mình là một con bò bị cưa hai cái sừng, không còn làm được gì nữa hết. Bò có hai cái sừng là vũ khí của nó, bây giờ bị cưa rồi, bò không có sừng, không còn húc ai, không còn cụng ai, không còn chen lấn, giành giật, xô đẩy với ai nữa hết, không còn tranh giành bất cứ cái gì với cuộc đời, thế gian này nữa. Cưa hết hai cái sừng rồi thì còn cái gì nữa. Có câu chuyện này, có thể nhắc nhở được mình: có một đàn bò, mỗi ngày người ta thả đàn bò ra, cho nó đi ăn cỏ, và cũng mỗi ngày như vậy người ta đưa mười mấy, hai chục con vô lò mổ. Đàn bò bị giết hết nửa đàn rồi, còn lại phân nửa, mấy con bò còn lại nó đâu có biết là mỗi ngày cho nó đi ăn cỏ, rồi người ta sẽ đưa một mớ vô lò mổ. Tại vì nó vô minh, không nhận thức mai này nó sẽ vô lò mổ, lò sát sanh, nên còn hung hăng, hung hãn lắm, cứ chen chúc, chen lấn, xô đẩy, húc nhau, giành đi trước, mà đi càng nhanh thì vào lò mổ càng mau. An trú tâm mình vô con bò bị cưa hai cái sừng, nhìn lại nội tâm mình, bản ngã khởi lên, mình thấy nhục; sân hận nổi lên mình thấy thối tha; hơn thua, tranh đấu khởi lên thấy cái này hổ thẹn, sợ hãi. Đó là tâm an trú trong tàm quý, an trú trong sự nhục nhã và sợ hãi. Mình sợ hãi những thứ này đưa mình đi đến đường khổ, đưa mình đi đến đổ vỡ, tan nát. Nhìn thấy bao nhiêu anh, em, vợ, chồng, cha, mẹ, con cái tan vỡ, cũng vì tham, sân, si, bản ngã. Mình thấy mình sợ hãi, đó là tàm quý, mỗi khi sự buông lung, phóng giật, sự buông thả nó sanh khởi trong thân, tâm mình thì mình thấy mình sợ hãi, xấu hổ. Mỗi khi mình mê, không sống theo chánh tri kiến, mà sống theo phàm phu, phàm tình, phàm tục, phàm mê, mình nhận diện năm uẩn thì mình biết cái nào tham, cái nào sân, nào si, nào bản ngã, mình thấy vậy thì mình thấy xấu hổ, nhục nhã, sợ hãi. Đó là mình an trú cái tâm tàm quý, cái tâm xấu hổ, sợ hãi đối với ác bất thiện pháp. Một người an trú được cái tâm này thường trực thì người đó sẽ chế ngự được các căn. Cái tâm tàm quý phải đầy đủ như vậy đó, phải tròn trịa, phải sung mãn thì người này sẽ chế ngự được mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý của mình.
Hôm qua, Phật tử trong đạo tràng Nikaya hỏi con, thế nào là chế ngự? Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân thì biết rồi, còn ý thì sao hộ trì, làm sao chế ngự? Khi mình ở một mình, mình nhớ lại người mình thương hay người mình giận, khi mình để tâm vào để mình nhớ lại, thì lúc đó hình bóng người đó, suy nghĩ về người đó, cảm giác nó sanh khởi lên. Mình biết đây là dục, ái sanh khởi, mình tác ý phải xả bỏ, từ bỏ, không được tiếp tục, trở về pháp hành mình đang thực hành thì đó là hộ trì các căn. Mình đang ngồi mà mình để tâm nhớ người mình giận, thì lúc đó hình bóng người mình giận sanh khởi lên, cảm giác khó chịu sanh khởi lên, những suy nghĩ khó chịu về người đó sanh khởi lên, lúc đó là ý xúc, thì cảm giác nghĩ tưởng thứ hai, thứ ba, thứ tư nó sanh tiếp tục. Mình không dừng lại, mình không đoạn tận, mình không trừ diệt, mình không tẩy sạch, thì đó là mình không hộ trì căn. Đó là ác bất thiện pháp, mình không cho nó xâm nhập, không cho nó an trú, không cho nó áp đảo, không cho nó xâm chiếm. Giống như một người giữ gìn đồ đạc ở trong nhà, mình biết cái đó có thể là sẽ có ăn trộm, cắp, thì mình khóa chặt cửa lại, không cho những người đó có cơ hội để lấy trộm đồ trong nhà. Cũng vậy, lúc nãy nói bên trong mình, còn bây giờ nói ở ngoài, mình thấy, người đó có thể làm cho mình sanh khởi dục, ái, tham, mình phải hạn chế tiếp xúc, hạn chế các duyên xúc, đó là hộ trì mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, lúc nãy là hộ trì ý. Nếu mình để người đó là đối tượng làm cho mình bực, tức, giận, mình phải hạn chế nhìn, nghe, tiếp xúc. Mà khi lỡ có trường hợp phải tiếp xúc, thì phải hết sức cẩn thận phòng hộ, cảm thọ, cẩn thận ngôn ngữ hành động đối với người đó. Đó là chế ngự các căn, nói theo chiều tương đối nó thô, có phiền não. Còn bây giờ nói gần, do mình an trú cái tâm tàm quý, tâm hổ thẹn sợ hãi như vậy, cho nên hành động, cử chỉ, lời nói của mình nó có sự kiểm soát, chế ngự. Mình nghĩ rằng mình chả có là gì trong cuộc đời này hết, mình là cái gì? Là nhà máy sản xuất phân, công ty xuất nhập nguồn nước tiểu, là cái thùng phân, cái nùi giẻ rách, cái đứa nô lệ, đầy tớ cho dục, ái, tham, sân, si, là con bò bị cưa hai cái sừng. Khi mình an trú tâm mình như vậy thì tự nhiên cái ngôn ngữ, lời nói hành động của mình sẽ được chế ngự, kiểm soát, phòng hộ, bảo vệ. Cho nên, hồi sáng khi thầy Pháp Từ đọc bài kinh này, thì ở dưới con cảm xúc mạnh, cho tới nguyên một thời thiền, con mở một chút để nhắc cho đại chúng đỡ ngủ, tỉnh đó, chứ cái chủ đề của con là chủ đề tàm quý trong suốt thời thiền đó luôn. Cho đến khi ra khỏi thời thiền đó, cũng tập an trú trong tâm tàm quý. Đi đâu cùng dòm dòm xuống, chứ khi xưa thì phải đi ngẩng lên, bây giờ phải nhìn xuống, mình chả là cái gì ở đây, chẳng là cái gì hết, không được vênh váo kênh kiệu với ai hết. Cho nên, mình có chế ngự được các căn mắt, tai, mũi, lưỡi, thân của mình, thì giới sẽ được đầy đủ. Thật ra cái này tuyệt diệu lắm, khẩu quyết của Như Lai, mình không có dám làm những điều sai phạm. Mình có thu thúc, có chế ngự mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý như vậy, cho nên những cái học giới mình sẽ không bị khuyết phạm, hoặc không bị khuyết phạm nhiều và đi đến cái chỗ đầy đủ các giới. Chứ nếu các căn không chế ngự thì làm sao đầy đủ được các giới, mà cái gốc của nó bên trong là sự hổ thẹn, sợ hãi các tội lỗi, cái đó là cái gốc của cái giới ở ngoài, nếu mà không có cái bên trong thì không giữ được cái bên ngoài. Cho nên, hồi đó, mình không học cái tàm quý này, mình không có chế ngự căn, nên cái giới mình không có đầy đủ. Thí dụ, như bây giờ mình ăn chiều quen rồi, thì mình ăn mình thấy bình thường, có gì đâu, nhưng người có giới ăn thì thấy như vậy là phạm giới, thì sẽ thấy rất là xấu hổ, cho nên có cái tàm quý bên trong là có cái chất ở bên trong. Chứ tự nhiên vô kêu giữ giới đi, giữ giới đi thì sao giữ nổi. Bên trong này nó vận hành, cho nên là nó có trình tự của pháp, chế ngự căn mà có mặt với người có đầy đủ chế ngự căn thì giới đi đến đầy đủ. Cho nên mình, ăn buổi trưa thôi, tối mình tu, mình ngồi thiền thấy nhẹ, khỏe. Còn chiều mình làm một tô bự, rồi xong lên ngồi ục ịt, ngồi cho có cái thân vậy thôi, vì thể chất nặng nề, cái tâm không yên được. Nó đói đói, thiếu chút vậy đó, mà rất tốt, khỏe, trừ mấy người đi làm việc này kia ở ngoài nhiều thì mình không nói. Nhưng mà mình tu thì rất là nhẹ, khỏe, nhiều giới phải học, nhiều oai nghi phải thực tập. Khi mà mình có được giới đầy đủ, thì chánh định đi đến đầy đủ, do nó được dẫn đầu bằng chánh tri kiến, và sau đó là tàm quý. Cho nên khi giới đủ, thì nó không có những điều kiện làm cho cái tâm mình dao động, phan nhiên nữa,dục ái nhiếp phục, bản ngã nhiếp phục, sân nhiếp phục ở trong chánh tri kiến, trong tàm quý đó rồi, trong chế ngự các căn rồi và giới nữa thì nó đưa đến định. Sở dĩ mình ngồi mà không định được, là tại vì giới mình không giữ được, có phạm một giới nào đó mình ngồi lại là trong đó nó tự trách, gọi là trạo hối, sẽ bi dao động, hối tiếc, hối hận những sai phạm của mình, tự mình thấy, tự mình biết. Khi một tâm mà dao động, hối tiếc như vậy thì làm sao đi vào định được. Cho nên là, giới không đầy đủ, thì không thể đầy đủ chánh định. Mà tại sao giới không đầy đủ? Là tại vì không có chế ngự, kiềm chế, điều phục, điều ngự mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Mà tại sao không có chế ngự, kiềm chế, điều phục, điều ngự được mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý? Là tại vì không có tàm quý, không có trú tâm vô chỗ mình xấu hổ, nhục nhã, và sợ hãi các ác bất thiện pháp. Cho nên trình tự của Đức thế tôn tuyệt diệu lắm. Mình mà thực hành đúng như vậy là mình đi vào thôi, tối thiểu là phải nhập lưu, tối đa là lậu tận. Cho nên, nó kĩ lắm, chế ngự các căn thấy vậy đó chứ không phải chuyện đơn giản như mình hiểu đâu. Mình ngồi nghe pháp thôi, nhiều khi dáng ngồi mình có chế ngự các căn không là người ta biết, nhứt là cái máy quay, nó quay lên là cắt hoài, quay tới người đó là dao động, này nọ kia, cái tướng ngồi như sếp sòng, tướng này không phải là tướng ngồi nghe pháp. Thành ra, chế ngự cái căn này nó sâu xa lắm, do chánh niệm và tỉnh giác nó ở mức độ nào thì nó mới có cái chế ngự ở mức độ đó. Những bậc thành tựu, các bậc tôn đức bên Nam Tông mà mình gặp trên núi, không có nhận tiền, đồ ăn cũng vậy, cái này có rồi thì không xài, ở trong cái thất đơn giản, mình nói về giới hạnh, mình chưa nói tới mấy phương diện khác. Mình lại nói chuyện, nó khác với các vị lớn của bên mình, khác lắm, gần gũi, từ ái, thân thiện. Thành ra là do các ngài an trú trong tâm tàm quý. Nhứt là các vị chia sẻ pháp cho mình, mình thấy không bao giờ tỏ ra một cái ta đây, tuy là thấu hiểu như vậy, trí huệ như vậy, đạo hạnh như vậy, công đức như vậy, đó là do người ta an trú cái tâm này. Còn mình giờ hiểu một chút rồi thì dẹp thầy qua một bên luôn, giờ con tự hiểu, tự tu được rồi. Giờ bắt đầu có nhiều rồi đó, chưa từng nghe, chưa từng hiểu, chưa từng thực tập tâm tàm quý, bảo sao không thấy xấu hổ. Sai phạm cái gì, lỗi lầm cống cao ngã mạn, sân hận, rác bẩn đầy ngập mà không thấy, mà nói tới là sân si, giận, thành ra nó khác với phàm phu vô văn là đa văn thánh đệ tử là vậy, khác xa lắm, dù cho hình thức có cạo đầu thì vẫn khác rất là xa. Dầu cạo đầu ở chùa suốt đời đi nữa mà không thực tập những pháp này thì cũng là vô văn phàm phu, cay đắng lắm, xót xa lắm, đau lòng lắm. Người mà đã có chánh định đầy đủ, thì tri kiến như thật đi đến đầy đủ. Một cái tâm mà an tịnh cộng với chánh tri kiến thành tựu như vậy, thì là chánh định. Chánh định sẽ làm cho tri kiến như thật viên mãn. Mình nhớ điểm này, trước đây là có chánh tri kiến rồi, chứ không có chánh tri kiến thì sao có tàm quý, sao mà biết cái thứ xú uế này dơ bẩn mà xấu hổ, nhục nhã, không có thấy đúng thân tâm mình thì làm sao có tàm quý. Cho nên trước đó thành tựu chánh tri kiến nhưng mà chưa có viên mãn. Cho nên, khi nói chánh định đi đến đầy đủ thì chánh định có mặt, với người đầy đủ chánh định thì tri kiến như thật đầy đủ, và tri kiến như thật sau này là viên mãn, là thánh tuệ-tri kiến của bậc Thánh. Mà tri kiến mà nó đầy đủ, thấu tột thì nhàm chán, ly tham đi đến đầy đủ. Khi thấy hết bản chất của nó là cái đống sình thối ình, một cái đống phân giòi không, thì nhàm chán, không còn tham muốn. Là cái đống rác thối, cái này để xuống vài bữa, quăng ra là giòi ăn, côn trùng nó ăn, vi trùng nó ăn. Mình ngồi đây bây giờ, chứ không biết bao nhiêu giun, sán, lãi, vi khuẩn, vi trùng ở trong đó. Chứ không phải đợi tới chết mới có vi trùng, mới có sán, lãi, mấy cái thứ đó nó ăn đâu. Mình đang còn sống như vầy nè, mình coi bác sĩ mổ trong ruột ra, trong đó sán, lãi, nắm giữ cây nhíp kéo ra hai, ba chục con dài hai, ba tấc. Cho nên, tri kiến như thật mà đầy đủ rồi thì nhàm chán, ly tham đi đến đầy đủ. Cho nên cái định, cái tâm yên định thì các tỳ kheo phải tu tập thiền định. Tu tập thiền định tri kiến như thật hiển hiện; sắc vô thường như thật hiển hiện; thọ vô thường, cảm giác vô thường như thật hiển hiện; tưởng, hành, thức vô thường, khổ vô ngã như thật hiển hiện. Mà vô thường, khổ, vô ngã, năm uẩn như thật hiển hiện hết thì nhàm chán, không có tham muốn nữa. Mình còn tham là tại vì miệng vô thường, nghe vô thường, nhưng trong bụng chưa thấy vô thường, nó còn thấy đẹp, còn thấy thích, còn thấy ham, đó là tri kiến như thật chưa có đầy đủ. Tuy là mình có tri kiến như thật, nhưng không đầy đủ, nó yếu hơn cái phàm phu tri kiến, cái si mê tri kiến, cái vô mình tri kiến, cái chấp thủ tri kiến, tại vì mình đang đi đến chỗ cho nó đầy đủ. Bây giờ có mười phần, mình mới có được hai, ba phần, mà đã nói tôi như vậy được rồi, như vậy là hủy hoại công đức, đạo hành tu hành của mình, đó gọi là bán đồ nhi phế-nửa đường bỏ, mà cái này nhiều lắm, hiểu được chút, hành được chút, tự mãn, tự thấy đầy đủ. Cho nên hồi sáng con hỏi mấy chú chuyên gia làm kiểng, bonsai là làm cây này bao lâu-15 năm. Cây kiểng làm chơi thôi mà 15 năm, giờ tu mới có 5-7 năm mà muốn làm thầy, làm bà hết rồi, không được, chóng thành dễ hoại. “Nguyên bất thâm tất lưu bất trường, tích công bất đa, dụng xứ bất diệu”-nguồn không sâu thì dòng không dài, công phu tích lũy không nhiều, thì tác dụng không vi diệu, không lớn. Ngọn lửa rơm nó cháy phừng lên thì chút xíu nó tắt, tàn lụi, bạo phát bạo tàn. Cần phải đòi hỏi tu hành là sự kiên trì, nổ lực bền lâu và liên tục, liên tục cho đến khi lậu tận, chứ không phải nhập lưu nữa. Làm sao với một sự tu mà xem thường, tự mãn, cẩu thả có thể thể nhập chánh tri kiến được. Cho nên tu cẩn trọng nó hay lắm, đức Phật nói giống như là không có cành lá thì các mầm non không thể sung mãn được, hay là vỏ trong giác cây, lõi cây không có đi đến đầy đủ được. Cũng giống như người mà không có sự sợ hãi và hổ thẹn, người đó không thể chế ngự các căn, không thể đầy đủ giới, không thể thành tựu chánh định, không thể tri kiến như thật viên mãn mà sinh nhàm chán ly tham đi đến chỗ giải thoát tri kiến được. Còn một cái cây có cành lá, các mầm non của cây sẽ tươi tốt, đầy đủ, vỏ trong, lõi cây, giác cây sẽ đi đến trọn vẹn. Cũng vậy, người mà luôn luôn an trú trong cái tâm tàm quý, hổ thẹn, xấu hổ với những cái nãy giờ con chia sẻ, xấu hổ với mọi người làm được sao mình làm không được, tại sao các bậc đa văn thánh đại tử làm được, tại sao các bậc tiền bối làm được, thậm chí tại sao các vị cư sĩ làm được, mà mình cái đầu trọc, ăn hết cơm gạo nhà chùa mà không làm, mà không thấy xấu hổ, không thấy nhục nhã, mà còn cao ngạo. Mình phải tác ý như vậy, để an trú trong cái tâm hết sức là xấu hổ, hết sức là sợ hãi đối với ác bất thiện pháp mỗi khi nó sanh khởi lên mình “chán chường mày quá rồi, chán chê mày quá rồi, ê chề mày quá rồi, ngao ngán mày quá rồi, sợ mày quá rồi, nhàm chán mày quá rồi ,mày làm ơn tan biến, làm ơn diệt tận, làm ơn thành mây thành khói, thành hư không luôn đi, đừng sanh khởi trở lại trong tương lai nữa, ta đã bị mày hại bao nhiêu đời, bao nhiêu kiếp rồi chưa đủ hay sao?” Chẳng những các ác bất thiện pháp, mà phải quán chiếu năm uẩn mới thấy được, chứ thôi là mình không thấy, bản ngã chình ình mà mình không thấy, sân ầm ầm mà mình không thấy, vô minh dày đặt mà mình không thấy, vô minh mà cứ cho là thông minh, càng cho là thông mình thì nó càng vô minh. Nhận ra là phải có một sự soi rọi thân tâm mình thường xuyên, thường lưu, thường trực, mình mới thấy, thấy rồi mình mới xấu hổ, mới sợ hãi. Mà xấu hổ, sợ hãi, mình mới lo chế ngự thân tâm, từ đó lần lần mới thành tựu được giới, mà giới đầy đủ rồi thì mình được vào cái tâm an định, chánh định, các tầng thiền định. Mà khi vào được các tầng thiền định rồi thì tri kiến như thật nó được sáng rực lên, lúc đó nhàm chán ly tham tận cùng luôn, tới lúc bấy giờ giải thoát tri kiến mới được viên mãn, đó là bậc lậu tận, bậc tối thiểu cũng là tu đà hoàn. Giải thoát tri kiến là thấy biết về giải thoát, xác lập, xác quyết thẳng tiến tới chánh giác, không còn lui sụt, đó là bậc dự lưu, không bao giờ có sự lui sụt của một bậc dự lưu, chỉ tiến thẳng tới, sớm muộn gì thôi.
Đó là cảm xúc của con khi mà sáng nay lạy Phật, lạy kinh Nikaya chung quý thầy, quý cô, hay lắm, tuyệt vời lắm.
Trước khi đại chúng về con xin đọc tin Phó thủ tướng gửi cho con: Tất cả chúng ta cùng chung tay nhé, tuần sau là mốc quan trọng !!! Chúng ta có tầm 4-6 ngày để chuyển giai đoạn từ 30 ca nhiễm bệnh lên đến mức 100-500 ca. 4-6 ngày sau thôi, nó chuyển từ giai đoạn hiện tại của mình có 67 ca nhiễm rồi, liên tục, liên tục con số nhảy lên. Hiện tại người ta đang đi tìm những người đi trên 11 chuyến máy bay, 11 chuyến đó đều có người nhiễm. Hiện tại giai đoạn từ 67 ca, có thể lên đến 500 ca, Và có khoảng 8-12 ngày (sau khi thiết lập mốc 500 ca nhiễm bệnh) để lên mức 1000-5000 ca. Rất cần truyền thông để bà con ở nhà! Hạn chế đi lại 1 tuần để đợt sóng này biểu hiện lâm sàng hết và khoanh lại!!! Rất ngắn ở mức này! Việc hạn chế ra ngoài lúc này là cực kỳ cần thiết. Chúng ta sẽ làm lại từ đầu. Toàn dân, toàn đảng, toàn quân một ý chí, chúng ta sẽ làm lại từ đầu (theo PTT. Vũ Đức Đam). Rất là nguy hiểm trong khoảng thời gian tính ròng khoảng 3 tuần, là mốc quan trọng, có thể nhảy lên 500 ca cho đến 5000 ca. Cho nên là mình hạn chế tối đa đi ra ngoài.
./
-THÍCH MINH THÀNH-
Tâm mình càng định tĩnh thì trí mình mới càng sáng tỏ, trí mình sáng tỏ thì mới thấy rõ mọi việc. Nên thời pháp của chúng ta cũng là thời thiền quán, chứ không phải nghe pháp là khác với thiền. Ngoài giờ ngồi thiền, cũng tập thiền, đừng chỉ có thiền trong giờ ngồi thiền, cái tâm mình an tịnh rồi thì nó an lạc lắm. Tâm mà dễ dao động, dễ bị ngoại cảnh tác động, khi gặp chuyện mình sẽ rối loạn, thì đối đầu với cái chết rất là khó bình an. Vì thế, phải luôn đầu tư cho cái chết.
“Tâm lắng dịu. Tâm dễ chịu.”
Ta thấy hai câu trên đơn giản như vậy, nhưng không dễ thực tập. Con hay đặt mình vào những trường hợp nguy hiểm, nguy cấp, và đặt mình vào đối đầu với cái chết mỗi ngày. Mình chết rồi thì ai giận, giận ai, ai buồn, buồn ai, ai tham, tham ai, tham cái gì, ái luyến cái gì? Có niệm tử như vậy, mình mới bớt tham, bớt ái, bớt dính mắc với ngoại cảnh, với sự, với vật, với việc, tuy là làm, nhưng tâm không bị dính mắc, đủ duyên thì làm. Con hay nói với Tăng, Ni, đủ duyên nhiều thì mình làm nhiều, vừa thì mình làm vừa, ít thì mình làm ít, không có duyên thì khỏi làm, tu an lạc. Đức Như Lai là bậc an tịnh, trầm mặc và hướng dẫn cho chúng sanh đạt đến chỗ an tịnh, trầm mặc.
Khuya này vào giờ lạy Kinh Nikaya, con xúc động mạnh, nhất là đối với bài kinh Tàm quý, con hiểu ra được nhiều điều, hồi trước hiểu ít, bây giờ càng ngày càng sáng, càng rõ, càng đầy đủ ra. Hiện tại, con mới hiểu ra các bậc cao Tăng, Thánh nhân an trú tâm như thế nào? Trong Tăng Chi Bộ kinh tập 3, bài kinh Xấu hổ, tức là: “Khi tàm quý không có, với người thiếu tàm quý, chế ngự các căn, đi đến hủy diệt”. Hồi xưa mình cũng hiểu nhưng không sâu sắc, nhưng sau khi thực tập, mình thấy cái này thật là thánh pháp tối diệu, thực nghiệm, thực chứng về thân tâm của mình. Nếu một người không có an trú tâm trong hổ thẹn và sợ hãi thì người ta không thể chế ngự được các căn. Thành ra, tại sao vậy, nếu một người có hổ thẹn và sợ hãi trong tâm, thì người này sẽ chế ngự được các căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý của họ. Sau khi con nghe các thầy các cô đọc, thì trong suốt buổi ngồi thiền con lấy đề mục tàm quý để mà quán chiếu. Thì con phát hiện được ra rằng, nếu như mình thường an trú mình là thùng phân, thân này là nhà máy sản xuất phân, công ty xuất nhập nguồn nước tiểu. Mỗi ngày nó sản xuất ra phân, mỗi một lần mà mình đi vào trong toilet, mình thấy xấu hổ, nhục nhã, thối tha, nhơ nhớp, bẩn thỉu và tanh hôi. Khi mình vào trong đó, thì pháp tàm quý được sanh khởi, mỗi khi mình tiểu, dãi, khạc nhổ, hỉ mũi, mình thấy xấu hổ, dơ bẩn. Con có làm trong bài tác ý:
“ Trời ơi đất hỡi thâú cho chăng?
Xác thân nhà máy sản xuất phân
Công ty xuất nhập nguồn nước tiểu
Cớ sao lên mặt với kiêu căng?”
Thành ra cái pháp tàm quý này nó thâm sâu lắm, nó không phải khi mình đọc phớt qua mình tưởng mình hiểu rõ, vào trong nhà vệ sinh, mình đào thải, bày tiết ra những thứ hôi dơ, bẩn thỉu, mình mới thấy xấu hổ, nhàm chán. Đi tiểu mình thấy nó dơ, tanh, hôi, mình thấy xấu hổ. Quán chiếu lại thân xác này là nhà máy sản xuất phân, là thùng phân, là đống phân, là bao phân, là cái bị phân, là cái túi phân, hầm phân, hố phân. Hố phân mà kiêu căng với ai, hôi thối như vậy, xấu hổ như vậy, dơ bẩn như vậy, thì mình mới nhìn lại, quán chiếu, quản tưởng, an trú thân mình như cái nùi giẻ rách, cái nùi giẻ giậm chân, chà chân, dơ bẩn, bẩn thỉu, hôi hám, cũ rách này thì lên mặt với ai, sân hận với ai, ta đây với ai, hỡi cái nùi giẻ rách, cái đồ giậm chân, cái đồ chùi giò, cái đồ lau cầu tiêu, an trú tâm vô đó, sự quán tưởng quán chiếu cái nùi giẻ rách.
Ta an trú tâm vô cái ung nhọt, ung hạch, ung bướu, ung thư. Con nghe quý thầy đọc lúc thiền, thì ta an trú tâm mình vào cái ung nhọt chín lỗ chảy ra những thứ nhàm chán, bất tịnh, tanh hôi, xú uế, bẩn thỉu. Cái ung nhọt, ung hạch, ung bướu, ung thư chảy ra nước mũi, nước miếng. Trong thời dịch bệnh này, trên cùng một chuyến bay, người ta hắc xì, người ta ho thôi, thì những người trên máy bay phản đối, rối loạn trên chuyến bay, cuối cùng máy bay phải hạ cánh xuống vì nghi người này nhiễm bệnh. Sạch sẽ quá, thơm tho quá, say mê đắm đuối, quý giá như vậy, thì sao ho một cái liền chấn động hết. Cái ung nhọt, ung hạch, ung bướu, ung thư này chảy máu ra, chảy mủ ra, chảy nước vàng, chảy nước miếng, nước mũi ra. Xấu hổ không, dơ dáy không, bẩn thỉu không, hèn hạ không, bất tịnh không, nhàm chán không? An trú tâm vô cái ung nhọt chín lỗ. Thân này là đồ hèn hạ, hôi thối, bẩn thỉu, nó là cơ sở, là nguyên nhân, làm cho dục tham ái sanh khởi, nó là căn cứ địa, hang ổ, sào huyệt cho tham dục, ái dục, dâm dục, dục vọng sanh khởi, tội lỗi sanh khởi, nghiệp chướng sanh khởi, ác nghiệp sanh khởi, kiết sử sanh khởi, trói buộc sanh khởi, hệ lụy sanh khởi, sầu bi khổ, ưu não sanh khởi. Cho nên bậc Thánh khi hủy bỏ, từ bỏ thân này là xả ly một cái ung nhọt, quăng một cái nùi giẻ rách. Vì thế, cần an trú tâm mình vào trong cái quán chiếu sâu sắc, quán tưởng thường trực. Đây là thứ hèn hạ, hạ liệt, thấp kém, tôi đòi, nô lệ. Thân xác này là vô thường, vô sở hữu, vô chủ, là nô lệ cho dục ái, cho những đòi hỏi, ham muốn theo thú tánh, trong thân xác những loài thú vật như: con heo, con mèo, con chó, con gà, con vịt,.. chỉ biết ăn xong rồi quan hệ, sau đó bị người ta cân ký đi bán. Đừng nói chi tới con người, tạo ra biết bao nhiêu là ác nghiệp: giết chóc, gian xảo, mưu mô, xảo quyệt, thủ đoạn, lừa lọc, ác gian. Thậm chí đến người thân thương xúnhất: cha, mẹ, ông bà, cô bác vợ chồng anh chị em giết hết. Đúng là cơ sở, hang ổ, sào huyệt phát sanh ra nghiệp chướng, tội lỗi, hiểm họa, tai họa, hoạn nạn, tai ương, từ đây mà sanh khởi, bắt nguồn mà ra. Cho nên thân là nguồn tội, tham mê những thứ xú uế, dơ bẩn, tanh hôi, mong manh, tạm bợ, bại hoại, tan nát này cho nên mới đau khổ. Như vậy, có gì đáng để kiêu ngạo, ta đây, hách dịch, khoe khoang, phô trương, ngạo mạn, kiêu căng.
An trú tâm mình là kẻ hèn hạ, mỗi lần nó sanh khởi lên những thứ sân, si, bản ngã, dục ái, tác ý là kẻ hèn hạ, không biết nhục nhã, đốn mạc, hèn hạ, thối tha, xấu xa và bẩn thỉu, là nguồn gốc của dục vọng, sân, hận, si mê và bản ngã. An trú tâm mình vào đólàm cho nó sanh khởi lên tàm quý, sanh khởi lên hổ thẹn và sợ hãi đối với tội lỗi và ác nghiệp. Hãy quán chiếu thân này như nô lệ đang bị dục sỉ vả, hành hạ, cướp bóc, bị dục đè đầu cưỡi cổ, lôi đi, kéo đi. Nhục ơi là nhục, xấu xa ơi là xấu xa, thối tha ơi là thối tha, tồi bại, dạy hoài không nghe, mất dạy, cứng đầu, đưa mình vào chỗ khốn khổ, hoạn nạn, khốn nạn. An trú tâm như vậy đó, không thôi là nó luôn luôn trong trạng thái rất nhạy bén trong ngũ trần, nhạy bén đối với sắc, nhạy bén với âm thanh, mùi vị, xúc chạm, nhạy bén lắm, đeo đuổi lắm, rong chạy lắm, khao khát lắm, hưng phấn lắm, hứng thú lắm, sung sức lắm, làm cho nó cạn kiệt, khô kiệt, khô khan.
An trú tâm mình là một con bò bị cưa hai cái sừng, không còn làm được gì nữa hết. Bò có hai cái sừng là vũ khí của nó, bây giờ bị cưa rồi, bò không có sừng, không còn húc ai, không còn cụng ai, không còn chen lấn, giành giật, xô đẩy với ai nữa hết, không còn tranh giành bất cứ cái gì với cuộc đời, thế gian này nữa. Cưa hết hai cái sừng rồi thì còn cái gì nữa. Có câu chuyện này, có thể nhắc nhở được mình: có một đàn bò, mỗi ngày người ta thả đàn bò ra, cho nó đi ăn cỏ, và cũng mỗi ngày như vậy người ta đưa mười mấy, hai chục con vô lò mổ. Đàn bò bị giết hết nửa đàn rồi, còn lại phân nửa, mấy con bò còn lại nó đâu có biết là mỗi ngày cho nó đi ăn cỏ, rồi người ta sẽ đưa một mớ vô lò mổ. Tại vì nó vô minh, không nhận thức mai này nó sẽ vô lò mổ, lò sát sanh, nên còn hung hăng, hung hãn lắm, cứ chen chúc, chen lấn, xô đẩy, húc nhau, giành đi trước, mà đi càng nhanh thì vào lò mổ càng mau. An trú tâm mình vô con bò bị cưa hai cái sừng, nhìn lại nội tâm mình, bản ngã khởi lên, mình thấy nhục; sân hận nổi lên mình thấy thối tha; hơn thua, tranh đấu khởi lên thấy cái này hổ thẹn, sợ hãi. Đó là tâm an trú trong tàm quý, an trú trong sự nhục nhã và sợ hãi. Mình sợ hãi những thứ này đưa mình đi đến đường khổ, đưa mình đi đến đổ vỡ, tan nát. Nhìn thấy bao nhiêu anh, em, vợ, chồng, cha, mẹ, con cái tan vỡ, cũng vì tham, sân, si, bản ngã. Mình thấy mình sợ hãi, đó là tàm quý, mỗi khi sự buông lung, phóng giật, sự buông thả nó sanh khởi trong thân, tâm mình thì mình thấy mình sợ hãi, xấu hổ. Mỗi khi mình mê, không sống theo chánh tri kiến, mà sống theo phàm phu, phàm tình, phàm tục, phàm mê, mình nhận diện năm uẩn thì mình biết cái nào tham, cái nào sân, nào si, nào bản ngã, mình thấy vậy thì mình thấy xấu hổ, nhục nhã, sợ hãi. Đó là mình an trú cái tâm tàm quý, cái tâm xấu hổ, sợ hãi đối với ác bất thiện pháp. Một người an trú được cái tâm này thường trực thì người đó sẽ chế ngự được các căn. Cái tâm tàm quý phải đầy đủ như vậy đó, phải tròn trịa, phải sung mãn thì người này sẽ chế ngự được mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý của mình.
Hôm qua, Phật tử trong đạo tràng Nikaya hỏi con, thế nào là chế ngự? Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân thì biết rồi, còn ý thì sao hộ trì, làm sao chế ngự? Khi mình ở một mình, mình nhớ lại người mình thương hay người mình giận, khi mình để tâm vào để mình nhớ lại, thì lúc đó hình bóng người đó, suy nghĩ về người đó, cảm giác nó sanh khởi lên. Mình biết đây là dục, ái sanh khởi, mình tác ý phải xả bỏ, từ bỏ, không được tiếp tục, trở về pháp hành mình đang thực hành thì đó là hộ trì các căn. Mình đang ngồi mà mình để tâm nhớ người mình giận, thì lúc đó hình bóng người mình giận sanh khởi lên, cảm giác khó chịu sanh khởi lên, những suy nghĩ khó chịu về người đó sanh khởi lên, lúc đó là ý xúc, thì cảm giác nghĩ tưởng thứ hai, thứ ba, thứ tư nó sanh tiếp tục. Mình không dừng lại, mình không đoạn tận, mình không trừ diệt, mình không tẩy sạch, thì đó là mình không hộ trì căn. Đó là ác bất thiện pháp, mình không cho nó xâm nhập, không cho nó an trú, không cho nó áp đảo, không cho nó xâm chiếm. Giống như một người giữ gìn đồ đạc ở trong nhà, mình biết cái đó có thể là sẽ có ăn trộm, cắp, thì mình khóa chặt cửa lại, không cho những người đó có cơ hội để lấy trộm đồ trong nhà. Cũng vậy, lúc nãy nói bên trong mình, còn bây giờ nói ở ngoài, mình thấy, người đó có thể làm cho mình sanh khởi dục, ái, tham, mình phải hạn chế tiếp xúc, hạn chế các duyên xúc, đó là hộ trì mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, lúc nãy là hộ trì ý. Nếu mình để người đó là đối tượng làm cho mình bực, tức, giận, mình phải hạn chế nhìn, nghe, tiếp xúc. Mà khi lỡ có trường hợp phải tiếp xúc, thì phải hết sức cẩn thận phòng hộ, cảm thọ, cẩn thận ngôn ngữ hành động đối với người đó. Đó là chế ngự các căn, nói theo chiều tương đối nó thô, có phiền não. Còn bây giờ nói gần, do mình an trú cái tâm tàm quý, tâm hổ thẹn sợ hãi như vậy, cho nên hành động, cử chỉ, lời nói của mình nó có sự kiểm soát, chế ngự. Mình nghĩ rằng mình chả có là gì trong cuộc đời này hết, mình là cái gì? Là nhà máy sản xuất phân, công ty xuất nhập nguồn nước tiểu, là cái thùng phân, cái nùi giẻ rách, cái đứa nô lệ, đầy tớ cho dục, ái, tham, sân, si, là con bò bị cưa hai cái sừng. Khi mình an trú tâm mình như vậy thì tự nhiên cái ngôn ngữ, lời nói hành động của mình sẽ được chế ngự, kiểm soát, phòng hộ, bảo vệ. Cho nên, hồi sáng khi thầy Pháp Từ đọc bài kinh này, thì ở dưới con cảm xúc mạnh, cho tới nguyên một thời thiền, con mở một chút để nhắc cho đại chúng đỡ ngủ, tỉnh đó, chứ cái chủ đề của con là chủ đề tàm quý trong suốt thời thiền đó luôn. Cho đến khi ra khỏi thời thiền đó, cũng tập an trú trong tâm tàm quý. Đi đâu cùng dòm dòm xuống, chứ khi xưa thì phải đi ngẩng lên, bây giờ phải nhìn xuống, mình chả là cái gì ở đây, chẳng là cái gì hết, không được vênh váo kênh kiệu với ai hết. Cho nên, mình có chế ngự được các căn mắt, tai, mũi, lưỡi, thân của mình, thì giới sẽ được đầy đủ. Thật ra cái này tuyệt diệu lắm, khẩu quyết của Như Lai, mình không có dám làm những điều sai phạm. Mình có thu thúc, có chế ngự mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý như vậy, cho nên những cái học giới mình sẽ không bị khuyết phạm, hoặc không bị khuyết phạm nhiều và đi đến cái chỗ đầy đủ các giới. Chứ nếu các căn không chế ngự thì làm sao đầy đủ được các giới, mà cái gốc của nó bên trong là sự hổ thẹn, sợ hãi các tội lỗi, cái đó là cái gốc của cái giới ở ngoài, nếu mà không có cái bên trong thì không giữ được cái bên ngoài. Cho nên, hồi đó, mình không học cái tàm quý này, mình không có chế ngự căn, nên cái giới mình không có đầy đủ. Thí dụ, như bây giờ mình ăn chiều quen rồi, thì mình ăn mình thấy bình thường, có gì đâu, nhưng người có giới ăn thì thấy như vậy là phạm giới, thì sẽ thấy rất là xấu hổ, cho nên có cái tàm quý bên trong là có cái chất ở bên trong. Chứ tự nhiên vô kêu giữ giới đi, giữ giới đi thì sao giữ nổi. Bên trong này nó vận hành, cho nên là nó có trình tự của pháp, chế ngự căn mà có mặt với người có đầy đủ chế ngự căn thì giới đi đến đầy đủ. Cho nên mình, ăn buổi trưa thôi, tối mình tu, mình ngồi thiền thấy nhẹ, khỏe. Còn chiều mình làm một tô bự, rồi xong lên ngồi ục ịt, ngồi cho có cái thân vậy thôi, vì thể chất nặng nề, cái tâm không yên được. Nó đói đói, thiếu chút vậy đó, mà rất tốt, khỏe, trừ mấy người đi làm việc này kia ở ngoài nhiều thì mình không nói. Nhưng mà mình tu thì rất là nhẹ, khỏe, nhiều giới phải học, nhiều oai nghi phải thực tập. Khi mà mình có được giới đầy đủ, thì chánh định đi đến đầy đủ, do nó được dẫn đầu bằng chánh tri kiến, và sau đó là tàm quý. Cho nên khi giới đủ, thì nó không có những điều kiện làm cho cái tâm mình dao động, phan nhiên nữa,dục ái nhiếp phục, bản ngã nhiếp phục, sân nhiếp phục ở trong chánh tri kiến, trong tàm quý đó rồi, trong chế ngự các căn rồi và giới nữa thì nó đưa đến định. Sở dĩ mình ngồi mà không định được, là tại vì giới mình không giữ được, có phạm một giới nào đó mình ngồi lại là trong đó nó tự trách, gọi là trạo hối, sẽ bi dao động, hối tiếc, hối hận những sai phạm của mình, tự mình thấy, tự mình biết. Khi một tâm mà dao động, hối tiếc như vậy thì làm sao đi vào định được. Cho nên là, giới không đầy đủ, thì không thể đầy đủ chánh định. Mà tại sao giới không đầy đủ? Là tại vì không có chế ngự, kiềm chế, điều phục, điều ngự mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Mà tại sao không có chế ngự, kiềm chế, điều phục, điều ngự được mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý? Là tại vì không có tàm quý, không có trú tâm vô chỗ mình xấu hổ, nhục nhã, và sợ hãi các ác bất thiện pháp. Cho nên trình tự của Đức thế tôn tuyệt diệu lắm. Mình mà thực hành đúng như vậy là mình đi vào thôi, tối thiểu là phải nhập lưu, tối đa là lậu tận. Cho nên, nó kĩ lắm, chế ngự các căn thấy vậy đó chứ không phải chuyện đơn giản như mình hiểu đâu. Mình ngồi nghe pháp thôi, nhiều khi dáng ngồi mình có chế ngự các căn không là người ta biết, nhứt là cái máy quay, nó quay lên là cắt hoài, quay tới người đó là dao động, này nọ kia, cái tướng ngồi như sếp sòng, tướng này không phải là tướng ngồi nghe pháp. Thành ra, chế ngự cái căn này nó sâu xa lắm, do chánh niệm và tỉnh giác nó ở mức độ nào thì nó mới có cái chế ngự ở mức độ đó. Những bậc thành tựu, các bậc tôn đức bên Nam Tông mà mình gặp trên núi, không có nhận tiền, đồ ăn cũng vậy, cái này có rồi thì không xài, ở trong cái thất đơn giản, mình nói về giới hạnh, mình chưa nói tới mấy phương diện khác. Mình lại nói chuyện, nó khác với các vị lớn của bên mình, khác lắm, gần gũi, từ ái, thân thiện. Thành ra là do các ngài an trú trong tâm tàm quý. Nhứt là các vị chia sẻ pháp cho mình, mình thấy không bao giờ tỏ ra một cái ta đây, tuy là thấu hiểu như vậy, trí huệ như vậy, đạo hạnh như vậy, công đức như vậy, đó là do người ta an trú cái tâm này. Còn mình giờ hiểu một chút rồi thì dẹp thầy qua một bên luôn, giờ con tự hiểu, tự tu được rồi. Giờ bắt đầu có nhiều rồi đó, chưa từng nghe, chưa từng hiểu, chưa từng thực tập tâm tàm quý, bảo sao không thấy xấu hổ. Sai phạm cái gì, lỗi lầm cống cao ngã mạn, sân hận, rác bẩn đầy ngập mà không thấy, mà nói tới là sân si, giận, thành ra nó khác với phàm phu vô văn là đa văn thánh đệ tử là vậy, khác xa lắm, dù cho hình thức có cạo đầu thì vẫn khác rất là xa. Dầu cạo đầu ở chùa suốt đời đi nữa mà không thực tập những pháp này thì cũng là vô văn phàm phu, cay đắng lắm, xót xa lắm, đau lòng lắm. Người mà đã có chánh định đầy đủ, thì tri kiến như thật đi đến đầy đủ. Một cái tâm mà an tịnh cộng với chánh tri kiến thành tựu như vậy, thì là chánh định. Chánh định sẽ làm cho tri kiến như thật viên mãn. Mình nhớ điểm này, trước đây là có chánh tri kiến rồi, chứ không có chánh tri kiến thì sao có tàm quý, sao mà biết cái thứ xú uế này dơ bẩn mà xấu hổ, nhục nhã, không có thấy đúng thân tâm mình thì làm sao có tàm quý. Cho nên trước đó thành tựu chánh tri kiến nhưng mà chưa có viên mãn. Cho nên, khi nói chánh định đi đến đầy đủ thì chánh định có mặt, với người đầy đủ chánh định thì tri kiến như thật đầy đủ, và tri kiến như thật sau này là viên mãn, là thánh tuệ-tri kiến của bậc Thánh. Mà tri kiến mà nó đầy đủ, thấu tột thì nhàm chán, ly tham đi đến đầy đủ. Khi thấy hết bản chất của nó là cái đống sình thối ình, một cái đống phân giòi không, thì nhàm chán, không còn tham muốn. Là cái đống rác thối, cái này để xuống vài bữa, quăng ra là giòi ăn, côn trùng nó ăn, vi trùng nó ăn. Mình ngồi đây bây giờ, chứ không biết bao nhiêu giun, sán, lãi, vi khuẩn, vi trùng ở trong đó. Chứ không phải đợi tới chết mới có vi trùng, mới có sán, lãi, mấy cái thứ đó nó ăn đâu. Mình đang còn sống như vầy nè, mình coi bác sĩ mổ trong ruột ra, trong đó sán, lãi, nắm giữ cây nhíp kéo ra hai, ba chục con dài hai, ba tấc. Cho nên, tri kiến như thật mà đầy đủ rồi thì nhàm chán, ly tham đi đến đầy đủ. Cho nên cái định, cái tâm yên định thì các tỳ kheo phải tu tập thiền định. Tu tập thiền định tri kiến như thật hiển hiện; sắc vô thường như thật hiển hiện; thọ vô thường, cảm giác vô thường như thật hiển hiện; tưởng, hành, thức vô thường, khổ vô ngã như thật hiển hiện. Mà vô thường, khổ, vô ngã, năm uẩn như thật hiển hiện hết thì nhàm chán, không có tham muốn nữa. Mình còn tham là tại vì miệng vô thường, nghe vô thường, nhưng trong bụng chưa thấy vô thường, nó còn thấy đẹp, còn thấy thích, còn thấy ham, đó là tri kiến như thật chưa có đầy đủ. Tuy là mình có tri kiến như thật, nhưng không đầy đủ, nó yếu hơn cái phàm phu tri kiến, cái si mê tri kiến, cái vô mình tri kiến, cái chấp thủ tri kiến, tại vì mình đang đi đến chỗ cho nó đầy đủ. Bây giờ có mười phần, mình mới có được hai, ba phần, mà đã nói tôi như vậy được rồi, như vậy là hủy hoại công đức, đạo hành tu hành của mình, đó gọi là bán đồ nhi phế-nửa đường bỏ, mà cái này nhiều lắm, hiểu được chút, hành được chút, tự mãn, tự thấy đầy đủ. Cho nên hồi sáng con hỏi mấy chú chuyên gia làm kiểng, bonsai là làm cây này bao lâu-15 năm. Cây kiểng làm chơi thôi mà 15 năm, giờ tu mới có 5-7 năm mà muốn làm thầy, làm bà hết rồi, không được, chóng thành dễ hoại. “Nguyên bất thâm tất lưu bất trường, tích công bất đa, dụng xứ bất diệu”-nguồn không sâu thì dòng không dài, công phu tích lũy không nhiều, thì tác dụng không vi diệu, không lớn. Ngọn lửa rơm nó cháy phừng lên thì chút xíu nó tắt, tàn lụi, bạo phát bạo tàn. Cần phải đòi hỏi tu hành là sự kiên trì, nổ lực bền lâu và liên tục, liên tục cho đến khi lậu tận, chứ không phải nhập lưu nữa. Làm sao với một sự tu mà xem thường, tự mãn, cẩu thả có thể thể nhập chánh tri kiến được. Cho nên tu cẩn trọng nó hay lắm, đức Phật nói giống như là không có cành lá thì các mầm non không thể sung mãn được, hay là vỏ trong giác cây, lõi cây không có đi đến đầy đủ được. Cũng giống như người mà không có sự sợ hãi và hổ thẹn, người đó không thể chế ngự các căn, không thể đầy đủ giới, không thể thành tựu chánh định, không thể tri kiến như thật viên mãn mà sinh nhàm chán ly tham đi đến chỗ giải thoát tri kiến được. Còn một cái cây có cành lá, các mầm non của cây sẽ tươi tốt, đầy đủ, vỏ trong, lõi cây, giác cây sẽ đi đến trọn vẹn. Cũng vậy, người mà luôn luôn an trú trong cái tâm tàm quý, hổ thẹn, xấu hổ với những cái nãy giờ con chia sẻ, xấu hổ với mọi người làm được sao mình làm không được, tại sao các bậc đa văn thánh đại tử làm được, tại sao các bậc tiền bối làm được, thậm chí tại sao các vị cư sĩ làm được, mà mình cái đầu trọc, ăn hết cơm gạo nhà chùa mà không làm, mà không thấy xấu hổ, không thấy nhục nhã, mà còn cao ngạo. Mình phải tác ý như vậy, để an trú trong cái tâm hết sức là xấu hổ, hết sức là sợ hãi đối với ác bất thiện pháp mỗi khi nó sanh khởi lên mình “chán chường mày quá rồi, chán chê mày quá rồi, ê chề mày quá rồi, ngao ngán mày quá rồi, sợ mày quá rồi, nhàm chán mày quá rồi ,mày làm ơn tan biến, làm ơn diệt tận, làm ơn thành mây thành khói, thành hư không luôn đi, đừng sanh khởi trở lại trong tương lai nữa, ta đã bị mày hại bao nhiêu đời, bao nhiêu kiếp rồi chưa đủ hay sao?” Chẳng những các ác bất thiện pháp, mà phải quán chiếu năm uẩn mới thấy được, chứ thôi là mình không thấy, bản ngã chình ình mà mình không thấy, sân ầm ầm mà mình không thấy, vô minh dày đặt mà mình không thấy, vô minh mà cứ cho là thông minh, càng cho là thông mình thì nó càng vô minh. Nhận ra là phải có một sự soi rọi thân tâm mình thường xuyên, thường lưu, thường trực, mình mới thấy, thấy rồi mình mới xấu hổ, mới sợ hãi. Mà xấu hổ, sợ hãi, mình mới lo chế ngự thân tâm, từ đó lần lần mới thành tựu được giới, mà giới đầy đủ rồi thì mình được vào cái tâm an định, chánh định, các tầng thiền định. Mà khi vào được các tầng thiền định rồi thì tri kiến như thật nó được sáng rực lên, lúc đó nhàm chán ly tham tận cùng luôn, tới lúc bấy giờ giải thoát tri kiến mới được viên mãn, đó là bậc lậu tận, bậc tối thiểu cũng là tu đà hoàn. Giải thoát tri kiến là thấy biết về giải thoát, xác lập, xác quyết thẳng tiến tới chánh giác, không còn lui sụt, đó là bậc dự lưu, không bao giờ có sự lui sụt của một bậc dự lưu, chỉ tiến thẳng tới, sớm muộn gì thôi.
Đó là cảm xúc của con khi mà sáng nay lạy Phật, lạy kinh Nikaya chung quý thầy, quý cô, hay lắm, tuyệt vời lắm.
Trước khi đại chúng về con xin đọc tin Phó thủ tướng gửi cho con: Tất cả chúng ta cùng chung tay nhé, tuần sau là mốc quan trọng !!! Chúng ta có tầm 4-6 ngày để chuyển giai đoạn từ 30 ca nhiễm bệnh lên đến mức 100-500 ca. 4-6 ngày sau thôi, nó chuyển từ giai đoạn hiện tại của mình có 67 ca nhiễm rồi, liên tục, liên tục con số nhảy lên. Hiện tại người ta đang đi tìm những người đi trên 11 chuyến máy bay, 11 chuyến đó đều có người nhiễm. Hiện tại giai đoạn từ 67 ca, có thể lên đến 500 ca, Và có khoảng 8-12 ngày (sau khi thiết lập mốc 500 ca nhiễm bệnh) để lên mức 1000-5000 ca. Rất cần truyền thông để bà con ở nhà! Hạn chế đi lại 1 tuần để đợt sóng này biểu hiện lâm sàng hết và khoanh lại!!! Rất ngắn ở mức này! Việc hạn chế ra ngoài lúc này là cực kỳ cần thiết. Chúng ta sẽ làm lại từ đầu. Toàn dân, toàn đảng, toàn quân một ý chí, chúng ta sẽ làm lại từ đầu (theo PTT. Vũ Đức Đam). Rất là nguy hiểm trong khoảng thời gian tính ròng khoảng 3 tuần, là mốc quan trọng, có thể nhảy lên 500 ca cho đến 5000 ca. Cho nên là mình hạn chế tối đa đi ra ngoài.
./