Khổ Thánh Trí 5 - Mọi Hiện Hữu Điều Khổ 2
KINH NIKĀYA GIẢNG GIẢI
KHỔ THÁNH TRÍ 5
MỌI HIỆN HỮU ĐIỀU KHỔ 2
–Thích Minh Thành–
Mỗi ngày chúng ta ăn cơm hai ba lần, uống nước cũng vài lần, mỗi ngày chúng ta cũng nghe pháp hai ba lần, ngồi thiền cũng hai ba lần, ngày nào chúng ta cũng phải thở nên phải xem pháp như hơi thở, cơm nước nhằm nuôi dưỡng thân xác này, giáo pháp và sự thật nhằm nuôi dưỡng pháp thân. Khi đói bụng, khát nước mà được cho ăn, cho uống cảm thấy thế nào thì khi nghe pháp cũng phải tác ý giống như vậy. Pháp là thức ăn, pháp là thức uống, pháp là hơi thở, pháp là sự sống và mình thường tác ý ngoài pháp ra không còn gì ý nghĩa trên đời này, nếu mình phải mất mạng để cầu được Thánh pháp thì mình cũng sẵn sàng để đổi lấy Thánh pháp tối thượng này. Mỗi lần mình được nghe, được chia sẻ hay trình pháp đều cảm thấy hạnh phúc, mình được thấm nhuần trong sự thật của trí tuệ về khổ mà Đức Phật truyền trao, mình thấy trân quý, hiếm có, tối thượng, mình thật có phước trên đời này, thường xuyên phải tác ý như vậy.
Trong thời gian vừa qua chúng ta chia sẻ những chủ đề phù hợp với các vị cư sĩ trong thời kì dịch bệnh nhưng bây giờ chúng ta có duyên được đào sâu về Khổ Thánh Trí, đây là nhân duyên thù thắng để chúng ta nghe những lời dạy mà trước nay mình chưa từng được nghe, hiểu thêm những nghĩa lý và trước nay chúng ta chưa từng được hiểu, chưa thấy, chưa biết cho nên chúng ta cần cố gắng để tìm hiểu những bài kinh về chuyên đề khổ này, đây là cơ hội hiếm có quý báu không những cho hiện tại mà còn cho những người về sau có được những tư liệu, những nghĩa lý để học hỏi, thực tập, quán chiếu. Hôm nay chúng ta chiêm nghiệm về hai chữ "sanh tử" và bốn sự điên đảo của chúng sanh, bài kinh này Minh Thành đã đọc nhiều lần nhưng mỗi lần đọc đều có cảm thọ rung động, sâu sắc.
" -- Này các Tỳ-kheo, mắt sanh khởi, chỉ trú, xuất sanh, xuất hiện là khổ sanh khởi, tật bệnh chỉ trú, già chết xuất hiện.
Tai... Mũi... Lưỡi... Thân...
Ý sanh khởi, chỉ trú, xuất sanh, xuất hiện là khổ sanh khởi, tật bệnh chỉ trú, già chết xuất hiện.
Và này các Tỳ-kheo, mắt đoạn diệt, chỉ tức, diệt tận là khổ đoạn diệt, bệnh tật chỉ tức, già chết diệt tận.
... Tai... Mũi... Lưỡi... Thân... Ý đoạn diệt, chỉ tức, diệt tận là khổ đoạn diệt, bệnh tật chỉ tức, già chết diệt tận". (Tương Ưng Bộ, Chương IV. Thiên Sáu Xứ, Chương I. Tương Ưng Sáu Xứ (a), Phần Một – Năm Mươi Kinh Thứ Nhất, II. Phẩm Song Đôi, IX. Sự Sanh Khởi (1))
Khi cái thân này được sanh ra, xuất hiện trên cuộc đời này thì có nghĩa là khổ được sanh ra, bệnh tật có chỗ để cư trú, già chết xuất hiện, đời sống của chúng sanh là một chuỗi dài của khổ, sự xuất hiện của chúng ta là sự xuất hiện của khổ đau, được vận hành bởi dục, ái, tham, sân, si, bản ngã, nếu những thứ này chấm dứt thì không tiếp tục đời sống đầy tham, sân, si này nữa, đây là giáo lý cốt lõi, tinh túy của tạng kinh Nikāya, chúng ta phải nắm vững được ý nghĩa này. Sự có mặt của chúng ta ở đây là sự có mặt của khổ, sự có mặt của tay chân tứ chi này, của hình hài, bộ xương, nội tạng này là sự có mặt của khổ đau, lo âu, bất an, sợ hãi, tật bệnh cư trú, già chết xuất hiện. Đây là những lời Thánh trí tuệ tối thượng, khi chúng ta vừa khóc lọt lòng mẹ là chúng ta đang kêu lên "khổ oa… khổ oa", đó là sự xuất hiện của khổ, hình hài đó, tâm thức đó là một tâm thức hôn mê, vô minh, những sự vận hành trong các cảm thọ là những cảm xúc dục, tham, ái, sân hận, bản ngã, sự vận hành của đời sống này là sự vận hành của tham, sân, si, sự vận hành của đời sống này là sự vận hành của chấp ngã, tôi, tao, mi, tớ, hơn thua, là sự vận hành của khổ.
Đây là giáo lý tận cùng của Thánh trí tuệ, tột đỉnh của pháp, nhìn thấy như vậy rồi mới nhàm chán, nhìn ra tất cả mọi sự xuất hiện, tồn tại, có mặt, hiện hữu là sự hiện hữu của khổ đau, sự vận hành của biến đổi và hoại diệt trong dục, ái, tham, sân, si, không có gì khác ngoài ngũ uẩn, dục, ái, tham, sân, si, dù là chư thiên hay ma giới, nhân giới hay những cô hồn vất vơ vất vưởng hoặc những chúng sanh được hóa sanh ở địa ngục thì tất cả sự sanh khởi đều đồng nghĩa với khổ, đây là chân lý tuyệt đối, cái khổ đó chẳng qua là những hình thái khác nhau của khổ vì bản chất của nó là bất toại nguyện, không hài lòng thỏa mãn với bất cứ cái gì vì sâu bên trong là cảm thọ khao khát, thiếu thốn, nghèo đói, đuổi tìm, thúc giục, đòi hỏi, thèm muốn, dục vọng và cái dục vọng này càng nhiều chừng nào thì cái đau khổ càng đầy ắp, càng đầy tràn, dục vọng vừa vừa thì khổ vừa vừa, tham dục ít thì khổ ít, ngoài ra tất cả hình thái trong tam giới đều là hình thái của khổ. Khổ vì bất toại nguyện, khổ vì thèm muốn, khổ vì thiếu thốn, khổ vì khao khát, khổ vì đòi hỏi, khổ vì không bao giờ được đầy đủ, được thỏa mãn, khổ vì tất cả sẽ bị đổi dời, thiên lưu, biến động, khổ vì tất cả bị tan nát, đổ vỡ. Phải thấm thía cái khổ này, thâm nhập, thể nhập và chứng nhập vào cái khổ này, dù hình thái đó có tươi tắn nhưng rồi cũng héo tàn, vỡ tan.
Đọc bài kinh này tới đâu là thấm đượm tới đó vì sự thể là vậy, bản tánh của thân xác này là vậy, có nhiều người sanh ra rồi đến chết cũng chưa được nghe bài kinh này, chúng ta phải thiền quán bài kinh nhiều ngàn lần để khi nhìn vào gương thấy gương mặt này mới cho không nó là tôi, là của tôi, gương mặt này là khổ, con mắt này là khổ, lỗ tai này là khổ, có nó để dục, ái, sân si, có ý để chấp thủ, dính mắc, ham muốn, ràng buộc. Phủ nhận sáu căn này, xả ly, xuất ly khỏi nó, không thân cận, gần gũi nó nữa, mỗi lần nghĩ rằng cánh tay này của mình thì phải biết đó là khổ, đây là vô minh, tham, ái, dục mới biểu hiện ra hình tướng này, từ cái không thấy, không biết, từ điên đảo tưởng nên mới làm hang, làm tổ trong thân xác này. "Thật là đau xót, tội nghiệp cho mi, tại sao mi nắm chặt rồi làm hang, làm tổ trong đây. Mi tỉnh ra đi hởi thứ ngu si kia, cái gì là mình, cái gì là của mình, cái gì là ta và của ta? Chỉ là đất, nước, gió, lửa, chỉ là sự vận hành của dục, ái, tham, sân, si, mi nhận cái này là mi thì mi sẽ khổ dài dài, khổ muôn đời, khổ vô cùng vô tận".
Mắt này là tổ hợp của khổ, thấy cái đẹp là dính mắc vào đó rồi say mê, theo đuổi, tìm kiếm cho nên đây là thứ khổ, hãy thu nhiếp lại con mắt chứ đừng phóng ra ngoài đi tìm kiếm sắc nữa, "ngươi đày đọa, hành hạ ta như vậy chưa đủ hay sao hỡi này nhãn thức kia, hỡi này sự rõ biết các sắc kia".
"-- Này các Tỳ-kheo, các sắc sanh khởi, chỉ trú, xuất sanh, xuất hiện là khổ sanh khởi, bệnh tật chỉ trú, già chết xuất hiện.
Các tiếng... Các hương...
Các vị... Các xúc...
Các pháp sanh khởi, chỉ trú, xuất sanh, xuất hiện là khổ sanh khởi, bệnh tật chỉ trú, già chết xuất hiện.
Và này các Tỳ-kheo, các sắc đoạn diệt, chỉ tức, diệt tận là khổ đoạn diệt, bệnh tật chỉ tức, già chết tận diệt.
Các tiếng... Các hương... Các vị... Các xúc...
Các pháp đoạn diệt, chỉ tức, diệt tận là khổ đoạn diệt, bệnh tật chỉ tức, già chết diệt tận". (Tương Ưng Bộ, Chương IV. Thiên Sáu Xứ, Chương I. Tương Ưng Sáu Xứ (a), Phần Một – Năm Mươi Kinh Thứ Nhất, II. Phẩm Song Đôi, X. Sự Sanh Khởi (2))
Âm thanh sẽ đi chung với sắc chứ không chỉ có âm thanh không, tiếng nói là âm thanh nhưng nếu là tà ngữ thì đó là khổ sanh khởi, bệnh hoạn trong lời nói và đưa đến già chết. Chỉ có tiếng nói chân chánh là chánh ngữ được Thế Tôn truyền trao mới diệt tận già chết, chỉ có tiếng của pháp, tiếng của bậc Thánh, tiếng của trí tuệ, âm thanh của Thánh trí mới đưa đến đoạn tận sanh tử, chấm dứt già chết, còn tiếng của phàm phu, tiếng của tà ngữ được phát ra là đồng nghĩa với khổ phát ra, tiếng của hôn mê phát ra là đồng nghĩa với nghiệp phát ra, tiếng của vô minh thốt ra là đồng nghĩa với khổ đau phát ra, chính vì vậy không yêu thích tất cả các tiếng, không cho các tiếng đó là mình, là của mình dù đó là âm thanh của chính mình cũng là sự xuất hiện của khổ, bệnh tật cư trú và già chết xuất hiện.
Đây là lần đầu tiên chúng ta được nghe những lời này, khi lời nói là âm thanh được thốt ra là khổ được thốt ra, nghiệp được thốt ra, là tà ngữ, ác ngữ được thốt ra, là lời nói đâm thọc, lời dối trá được thốt ra, là những lời phù phiếm, vô minh, si ám được thốt ra nếu không thốt ra bằng chánh pháp, bằng sự thật. Cho nên không ưa thích âm thanh, chỉ nói những lời của pháp, nói lời tương ứng với minh, với trí, ngoài ra hạn chế nói lời phù phiếm, ở một mình dưới gốc cây, tảng đá để nghe tiếng trong tâm, không cần phải huyên thuyên suốt ngày vì nếu nói những lời tà ngữ, nói dối, nói đâm thọc người khác là nghiệp sanh khởi, quả báo sanh khởi, phát ra oan trái, oan gia.
Nếu ưa thích mùi vị trong các món ăn, hương thơm rồi say đắm, yêu thích, sân si, có sự thúc giục trong đó thì khổ sanh khởi, tật bệnh hiện hữu, già chết có mặt. Sự tiếp xúc có mặt, sự tiếp xúc xuất hiện là khổ xuất hiện, bệnh tật cư trú và già chết có mặt, thích nhìn ngó, thích nghe, thích cảm nhận, cảm xúc thì khổ sanh khởi, tật bệnh có chỗ cư trú, già và chết xuất hiện. Những hình ảnh ẩn hiện, những suy nghĩ, lời nói lầm thầm sanh khởi lên, những cảm thọ nung nấu lên là khổ sanh khởi, bệnh tật có chỗ cư trú và già chết xuất hiện. Làm sao kẻ phàm phu có thể thấy biết và hiểu được điều này, chỉ có bậc Chánh Giác xuất hiện mới chỉ ra được mê hồn trận này. Khi mắt diệt là khổ chấm dứt, già chết diệt tận, bệnh tật diệt tận, khi lỗ tai, mũi, hình hài, thân xác này chấm dứt, dừng lại không tiếp tục tái sanh, tái tạo nữa là khổ đoạn diệt, bệnh tật chấm dứt, già chết diệt tận. Nếu còn tái tạo ra những hình hài thì tâm sẽ khổ đau vô lượng kiếp, sự xuất hiện của lớp da bọc thịt gói xương, sự xuất hiện của một đống nội tạng phèo, phổi, gan, ruột, phân và nước tiểu này là sự xuất hiện của già nua, chết chóc, của lo lắng, bất an, sầu khổ.
Thật là tai nạn thay cho ta!
Thật là hoạn nạn thay cho ta!
Thật là khổ nạn thay cho ta!
Thật là hiểm nạn thay cho ta khi phải rơi vào đống gan, ruột, phèo, phổi này, khi phải đam mê, khát ái, ràng buộc.
Thật là nhức nhối thay cho ta vì tâm dại dột, si ám, khờ dại này!
Thân trống rỗng không ai trong đó
Nhớ nha tâm, buông bỏ đi tâm
Tâm đã trầm luân bao nhiêu kiếp
Chỉ vì yêu thích thịt, xương, da.
Tâm đã điên cuồng bao nhiêu kiếp chỉ vì mê đắm máu mủ, tim, gan. Khi con mắt, hình hài này xuất hiện, tay, chân này xuất hiện là đồng nghĩa khổ xuất hiện, bệnh tật, già chết xuất hiện, bất an xuất hiện. Chấm dứt sự tái tạo con mắt này, gương mặt này, hình thể, thân xác này là chấm dứt khổ đau, chấm dứt lo âu, sợ hãi, bất an, chấm dứt bệnh tật, chấm dứt chết chóc. Đây là tối thượng ngôn ngữ, không có ngôn ngữ thứ hai trong tam giới này có thể nói lên điều này, hãy thấm thía Thánh ngữ này, hãy thấm thía Thánh trí này, thấm thía Thánh tuệ này dù cho một phút thôi cũng là siêu việt trong tam giới, hãy cảm nhận thật sâu sắc giây phút này, hãy tội nghiệp mình thật nhiều vì mình bị vây hãm trong vòng vây của vô minh, khát ái, của nghiệp và quả báo.
Mỗi khi sân si, khát ái thì hãy tác ý "khổ.. Khổ… Khổ ơi là khổ. Mày làm ơn đừng tạo ra khổ nữa, không có cũng đi tìm. Mày muốn thành súc sanh, súc vật hay sao?", huấn luyện, dạy dỗ tâm như dùng cây gậy thúc ngựa đánh vào để đau thấu xương, cho một trận đòn nên thân để thức tỉnh trước đống khổ to lớn vĩ đại của cuộc đời này, tổ hợp xương da này là đống khổ. Hình hài này là sự biểu hiện của dục, tham, ái, hình hài này là sự biểu hiện của lòng sân hận, si mê, đây là kết quả của nghiệp, không có ai trong đây để vênh váo, kiêu căng, ngạo mạn.
Thân trống rỗng không ai trong đó
Chỉ là đống nhớp bọc bằng da
Chẳng có ai ở trong đây cả
Hỡi tâm mê hãy tỉnh ra mau.
Thân trống rỗng không ai trong đó
Rõ chưa tâm, thông tỏ chưa tâm
Tâm còn mê muội, thân trống rỗng
Thì còn than khóc mãi nha tâm.
Thân trống rỗng không ai trong đó
Rõ chưa tâm, thông tỏ chưa tâm
Tâm còn tham đắm thân trống rỗng
Thì còn thống khổ mãi nha tâm.
Thân trống rỗng không ai trong đó
Rõ chưa tâm, thông tỏ chưa tâm
Tâm còn đeo bám, thân trống rỗng
Thì còn sanh tử mãi nha tâm.
Tâm còn say ngủ, ngu dại nên mình phải thường gọi tâm như vậy để tâm thức tỉnh ra để thấy khổ, còn khi đã mê chỉ thấy vui chứ không thấy khổ. Phải la nhắc, mắng chửi tâm để tỉnh ngộ, ngủ dậy là tác ý lập tức, cầm cây gậy thúc ngựa đánh vào để tinh cần, tinh tấn tiến lên chứ không được ù lỳ.
Thân trống rỗng không ai trong đó
Tỉnh đi tâm, buông bỏ đi tâm
Tỉnh lên tâm, thoát khỏi thân này
Bằng tám chánh, Thánh Nhân chỉ dạy.
Các hình bóng trong tâm chấm dứt, không còn bị những hình bóng đó ám ảnh nữa thì đau khổ chấm dứt, bệnh tật không còn, già chết diệt tận. Những cảm giác không còn bốc hơi, cháy lên nữa thì khổ chấm dứt, già chết không còn, bệnh tật diệt tận. Những lời nói lầm thầm, rì rào, quyến rũ, dụ dỗ được hoàn toàn lắng dịu, tịch tịnh thì khổ chấm dứt, bệnh tật không còn, già chết đoạn diệt.
Vi diệu, thần thánh, thánh ngữ, tối thượng ngữ là bài kinh này, không thể có người thứ hai trong tam giới có thể nói lên lời nói tột cùng các pháp như vậy. Tại sao con mắt sanh khởi, hình hài này sanh khởi, không thấy không biết bản chất của năm uẩn mà yêu thích, tham đắm vào thì sanh khởi vô minh và khát ái? Cứ tái tục, tái sanh, tái diễn để rồi tái tử, tái diễn những vở tuồng giết nhau, hại nhau, tái diễn những vở tuồng anh em, huynh đệ tương tàn, vợ chồng đầu độc nhau, con ngỗ ngịch bất hiếu, tái diễn những thủ đoạn ác tham, ác độc, đầy rẫy tham, sân, si, tạo nên những vở tuồng mưu mô, lừa gạt, tái diễn máu và nước mắt, đầy những bộ xương nằm xuống.
" ... Thế Tôn trú ở Ràjagaha (Vương Xá), tại núi Gijjhakuuta (Linh Thứu).
Tại đấy Thế Tôn...
-- Vô thỉ là luân hồi này, này các Tỳ-kheo...
Các xương của một người, này các Tỳ-kheo, lưu chuyển luân hồi có thể lớn như một đồi xương, một chồng xương, một đống xương, như núi Vepulla này, nếu có người thâu lượm xương lại, gìn giữ chúng, không làm chúng hủy hoại.
Vì sao? Vô thỉ là luân hồi này, này các Tỳ-kheo... là vừa đủ để giải thoát đối với tất cả các hành.
Thế Tôn nói vậy, Thiện Thệ nói như vậy xong, bậc Ðạo Sư lại nói thêm:
Chồng chất như xương người,
Chỉ sống có một kiếp,
Chất đống bằng hòn núi,
Bậc Ðạo Sư nói vậy.
Ðống xương ấy được nói,
Lớn như Vepulla,
Phía Bắc núi Linh Thứu,
Núi thành Magadha.
Người thấy bốn sự thật,
Với chân chánh trí tuệ,
Khổ và khổ tập khởi,
Sẽ vượt qua đau khổ,
Con đường Thánh tám ngành,
Dẫn đến khổ tịnh chỉ.
Người ấy phải luân chuyển,
Tối đa là bảy lần.
Là vị đoạn tận khổ,
Ðoạn diệt mọi kiết sử". (Tương Ưng Bộ, Tập II - Thiên Nhân Duyên, Chương IV. Tương Ưng Vô Thỉ (Anamatagga), I. Phẩm Thứ Nhất, X. Người)
Không thể nêu rõ được điểm khởi đầu của chúng sanh loanh quanh, luẩn quẩn, xoay tròn trong vòng luân hồi đau khổ này. Đống xương mà chúng ta đã nằm xuống trong vòng luân hồi này nếu được giữ lại và chất lên thì cao ngất trời vì dòng sống chết luẩn quẩn này không thể nêu rõ điểm bắt đầu chúng sanh bị vô minh che đậy, bị tối tăm bao trùm, quờ quạng trong bóng đêm, vì sự yêu thích, thèm thuồng trói cột, sai khiến.
"Vô thỉ là luân hồi này, này các Tỳ-kheo, khởi điểm không thể nêu rõ đối với lưu chuyển luân hồi của các chúng sanh bị vô minh che đậy, bị tham ái trói buộc.
Cũng vậy, đã lâu ngày, này các Tỳ-kheo, các Ông chịu đựng khổ, chịu đựng thống khổ, chịu đựng tai họa, và các mộ phần ngày một lớn lên.
Cho đến như vậy, này các Tỳ-kheo, là vừa đủ để các Ông nhàm chán, là vừa đủ để các Ông từ bỏ, là vừa đủ để các Ông giải thoát đối với tất cả các hành". (Tương Ưng Bộ, Tập II - Thiên Nhân Duyên, Chương IV. Tương Ưng Vô Thỉ (Anamatagga), I. Phẩm Thứ Nhất, I. Cỏ Và Củi)
Hãy nhìn những nghĩa trang trong mùa Covid này, mộ chồng mộ, xác chồng xác, hãy nhìn vào những hố chôn tập thể bằng sân vận động, hàng trăm ngàn người đến năm triệu người đã ra đi vì dịch bệnh, xương chồng lên xương, người chồng lên người. Hãy nhìn những bộ tro cốt hòa chung với nhau để xây lên công viên để tưởng niệm chung với nhau tại Ấn Độ, hãy nhìn những lò hỏa táng hoạt động suốt ngày đêm vẫn không thể thiêu hết số người chết nên phải xây cấp tốc thêm nữa, hãy nhìn những hủ cốt được gửi về tận nhà, vợ mất chồng, chồng mất vợ, con mất cả cha mẹ, ông bà con cháu khóc lẫn nhau, anh em sanh ly tử biệt, phải chia lìa nên khổ. Đó là những dòng nước mắt chảy xuống, những sự kêu gào thảm thiết thấu trời xanh, những đứa trẻ mồ côi cả cha lẫn mẹ chỉ trong vài tiếng, trong vài ngày gia đình mất cả nhà, mất cả chùa, đó là những hình ảnh trước mắt mình nên hãy chứng kiến chứ đừng giấu giếm, đừng che lấp. Mở tấm chiếu ra là thân xác bầy nhầy gan ruột vì tai nạn giao thông, thai phụ văng cả đứa con trong bụng ra ngoài, mới cười mới nói, mới tham mới sân mà đùng một cái là nằm bất động không biết đi về đâu.
Thật là đau khổ, bi thương, xót xa và đau đớn!
Hãy đem những hình ảnh đó cất giữ thật kĩ vào tâm, làm báu vật, làm tài sản của bậc Thánh để mình không bao giờ quên những nỗi khổ, những niềm đau, những giọt nước mắt, những sự kêu gào thấu trời xanh đó. Hãy duy trì, hãy cất giữ chân tướng của thế gian, sự thật của cuộc đời này, bản chất của thế giới này, rồi một ngày kia sẽ đến với chúng ta, không chậm không mau rồi sẽ tới, có thể một chút nữa, có thể ngày mai, cũng có thể tháng năm, năm sau hoặc vài năm sau. Chúng ta có câu tục ngữ "chết trước được mồ mả, chết sau rã thây thi", số lượng người chết quá nhiều nên hòm không đủ mà phải bỏ xác người vào bao để vào xe rồi đổ xuống hố chôn tập thể như những bao rác, vậy mà cứ vỗ ngực xưng tên.
Thân trống rỗng không ai trong đó
Thế mà vỗ ngực nói ta đây
Như một bao rác đầy hôi thối
Lại vỗ vào bao nói ta tôi.
Thân trống rỗng không ai trong đó
Chỉ có tâm chấp ngã hơn thua
Ngày đêm thiêu đốt tim gan máu
Đốt cháy tâm can trong giận sân.
Đấu đá với nhau bằng ánh mắt, bằng đôi tay, bằng chân, bằng gậy gộc, dao kiếm, súng ống rồi cùng nhau nằm dưới lòng đất lạnh lẽo. Thật là khốn khổ! Thật là vô minh, ngu si! Thật là điên đảo cho hữu tình chúng sanh. Đó là Khổ Thánh Trí được Đức Thế Tôn trình bày, hiển thị, tuyên bố và thuyết giảng làm cho bừng sáng giữa cuộc đời này. Chúng ta phải thiền quán lâu ngày để nhả bớt tham ái, sân si, những ngu si, vô minh, ngã mạn, những sự chấp ngã ác độc này, hư ảo này hãy tan biến hoàn toàn đi. Mỗi ngày phải la rầy, dạy dỗ tâm này.
Thân trống rỗng không ai trong đó
Tỉnh đi tâm, buông bỏ nha tâm
Dục ái tham sân, tâm khổ lắm
Bỏ hết, tâm yên, thật Niết bàn.
Người nào quán chiếu về khổ nhiều thì người đó sẽ ưa thích Niết-bàn, hân hoan đối với Niết-bàn, người đó mới thật sự mong cầu nghiêng về Niết-bàn, nhập về Niết-bàn. Người thấy được bốn sự thật với trí tuệ chân thật, thấy được khổ và nguyên nhân của khổ thì người này đi trên con đường Tám Đúng, con đường Tám Đúng sẽ dẫn đến khổ được chấm dứt, nếu phải luân chuyển trong luân hồi thì nhiều nhất chỉ là bảy lần nữa thôi, chỉ sống một kiếp thôi mà xương người đã chất bao bằng ngọn núi chứ chưa nói đến vô lượng kiếp, đó là vị đoạn tận khổ, chấm dứt mọi ràng buộc và sai khiến của kiết sử. Hôm nay là ngày rực sáng của Khổ Thánh Trí, hôm nay là ngày tỏa rạng của sự thật về đau khổ mà bậc Thánh chứng ngộ, hôm nay là ngày minh bạch, tỏ tường đối với cái khổ bao trùm thế giới này. Hãy nuôi dưỡng, tưới tẩm những cảm xúc này dù chỉ một lần cũng giúp cho chúng ta an lạc và hạnh phúc lâu dài trong hiện tại và tương lai.
./.
KHỔ THÁNH TRÍ 5
MỌI HIỆN HỮU ĐIỀU KHỔ 2
–Thích Minh Thành–
Mỗi ngày chúng ta ăn cơm hai ba lần, uống nước cũng vài lần, mỗi ngày chúng ta cũng nghe pháp hai ba lần, ngồi thiền cũng hai ba lần, ngày nào chúng ta cũng phải thở nên phải xem pháp như hơi thở, cơm nước nhằm nuôi dưỡng thân xác này, giáo pháp và sự thật nhằm nuôi dưỡng pháp thân. Khi đói bụng, khát nước mà được cho ăn, cho uống cảm thấy thế nào thì khi nghe pháp cũng phải tác ý giống như vậy. Pháp là thức ăn, pháp là thức uống, pháp là hơi thở, pháp là sự sống và mình thường tác ý ngoài pháp ra không còn gì ý nghĩa trên đời này, nếu mình phải mất mạng để cầu được Thánh pháp thì mình cũng sẵn sàng để đổi lấy Thánh pháp tối thượng này. Mỗi lần mình được nghe, được chia sẻ hay trình pháp đều cảm thấy hạnh phúc, mình được thấm nhuần trong sự thật của trí tuệ về khổ mà Đức Phật truyền trao, mình thấy trân quý, hiếm có, tối thượng, mình thật có phước trên đời này, thường xuyên phải tác ý như vậy.
Trong thời gian vừa qua chúng ta chia sẻ những chủ đề phù hợp với các vị cư sĩ trong thời kì dịch bệnh nhưng bây giờ chúng ta có duyên được đào sâu về Khổ Thánh Trí, đây là nhân duyên thù thắng để chúng ta nghe những lời dạy mà trước nay mình chưa từng được nghe, hiểu thêm những nghĩa lý và trước nay chúng ta chưa từng được hiểu, chưa thấy, chưa biết cho nên chúng ta cần cố gắng để tìm hiểu những bài kinh về chuyên đề khổ này, đây là cơ hội hiếm có quý báu không những cho hiện tại mà còn cho những người về sau có được những tư liệu, những nghĩa lý để học hỏi, thực tập, quán chiếu. Hôm nay chúng ta chiêm nghiệm về hai chữ "sanh tử" và bốn sự điên đảo của chúng sanh, bài kinh này Minh Thành đã đọc nhiều lần nhưng mỗi lần đọc đều có cảm thọ rung động, sâu sắc.
" -- Này các Tỳ-kheo, mắt sanh khởi, chỉ trú, xuất sanh, xuất hiện là khổ sanh khởi, tật bệnh chỉ trú, già chết xuất hiện.
Tai... Mũi... Lưỡi... Thân...
Ý sanh khởi, chỉ trú, xuất sanh, xuất hiện là khổ sanh khởi, tật bệnh chỉ trú, già chết xuất hiện.
Và này các Tỳ-kheo, mắt đoạn diệt, chỉ tức, diệt tận là khổ đoạn diệt, bệnh tật chỉ tức, già chết diệt tận.
... Tai... Mũi... Lưỡi... Thân... Ý đoạn diệt, chỉ tức, diệt tận là khổ đoạn diệt, bệnh tật chỉ tức, già chết diệt tận". (Tương Ưng Bộ, Chương IV. Thiên Sáu Xứ, Chương I. Tương Ưng Sáu Xứ (a), Phần Một – Năm Mươi Kinh Thứ Nhất, II. Phẩm Song Đôi, IX. Sự Sanh Khởi (1))
Khi cái thân này được sanh ra, xuất hiện trên cuộc đời này thì có nghĩa là khổ được sanh ra, bệnh tật có chỗ để cư trú, già chết xuất hiện, đời sống của chúng sanh là một chuỗi dài của khổ, sự xuất hiện của chúng ta là sự xuất hiện của khổ đau, được vận hành bởi dục, ái, tham, sân, si, bản ngã, nếu những thứ này chấm dứt thì không tiếp tục đời sống đầy tham, sân, si này nữa, đây là giáo lý cốt lõi, tinh túy của tạng kinh Nikāya, chúng ta phải nắm vững được ý nghĩa này. Sự có mặt của chúng ta ở đây là sự có mặt của khổ, sự có mặt của tay chân tứ chi này, của hình hài, bộ xương, nội tạng này là sự có mặt của khổ đau, lo âu, bất an, sợ hãi, tật bệnh cư trú, già chết xuất hiện. Đây là những lời Thánh trí tuệ tối thượng, khi chúng ta vừa khóc lọt lòng mẹ là chúng ta đang kêu lên "khổ oa… khổ oa", đó là sự xuất hiện của khổ, hình hài đó, tâm thức đó là một tâm thức hôn mê, vô minh, những sự vận hành trong các cảm thọ là những cảm xúc dục, tham, ái, sân hận, bản ngã, sự vận hành của đời sống này là sự vận hành của tham, sân, si, sự vận hành của đời sống này là sự vận hành của chấp ngã, tôi, tao, mi, tớ, hơn thua, là sự vận hành của khổ.
Đây là giáo lý tận cùng của Thánh trí tuệ, tột đỉnh của pháp, nhìn thấy như vậy rồi mới nhàm chán, nhìn ra tất cả mọi sự xuất hiện, tồn tại, có mặt, hiện hữu là sự hiện hữu của khổ đau, sự vận hành của biến đổi và hoại diệt trong dục, ái, tham, sân, si, không có gì khác ngoài ngũ uẩn, dục, ái, tham, sân, si, dù là chư thiên hay ma giới, nhân giới hay những cô hồn vất vơ vất vưởng hoặc những chúng sanh được hóa sanh ở địa ngục thì tất cả sự sanh khởi đều đồng nghĩa với khổ, đây là chân lý tuyệt đối, cái khổ đó chẳng qua là những hình thái khác nhau của khổ vì bản chất của nó là bất toại nguyện, không hài lòng thỏa mãn với bất cứ cái gì vì sâu bên trong là cảm thọ khao khát, thiếu thốn, nghèo đói, đuổi tìm, thúc giục, đòi hỏi, thèm muốn, dục vọng và cái dục vọng này càng nhiều chừng nào thì cái đau khổ càng đầy ắp, càng đầy tràn, dục vọng vừa vừa thì khổ vừa vừa, tham dục ít thì khổ ít, ngoài ra tất cả hình thái trong tam giới đều là hình thái của khổ. Khổ vì bất toại nguyện, khổ vì thèm muốn, khổ vì thiếu thốn, khổ vì khao khát, khổ vì đòi hỏi, khổ vì không bao giờ được đầy đủ, được thỏa mãn, khổ vì tất cả sẽ bị đổi dời, thiên lưu, biến động, khổ vì tất cả bị tan nát, đổ vỡ. Phải thấm thía cái khổ này, thâm nhập, thể nhập và chứng nhập vào cái khổ này, dù hình thái đó có tươi tắn nhưng rồi cũng héo tàn, vỡ tan.
Đọc bài kinh này tới đâu là thấm đượm tới đó vì sự thể là vậy, bản tánh của thân xác này là vậy, có nhiều người sanh ra rồi đến chết cũng chưa được nghe bài kinh này, chúng ta phải thiền quán bài kinh nhiều ngàn lần để khi nhìn vào gương thấy gương mặt này mới cho không nó là tôi, là của tôi, gương mặt này là khổ, con mắt này là khổ, lỗ tai này là khổ, có nó để dục, ái, sân si, có ý để chấp thủ, dính mắc, ham muốn, ràng buộc. Phủ nhận sáu căn này, xả ly, xuất ly khỏi nó, không thân cận, gần gũi nó nữa, mỗi lần nghĩ rằng cánh tay này của mình thì phải biết đó là khổ, đây là vô minh, tham, ái, dục mới biểu hiện ra hình tướng này, từ cái không thấy, không biết, từ điên đảo tưởng nên mới làm hang, làm tổ trong thân xác này. "Thật là đau xót, tội nghiệp cho mi, tại sao mi nắm chặt rồi làm hang, làm tổ trong đây. Mi tỉnh ra đi hởi thứ ngu si kia, cái gì là mình, cái gì là của mình, cái gì là ta và của ta? Chỉ là đất, nước, gió, lửa, chỉ là sự vận hành của dục, ái, tham, sân, si, mi nhận cái này là mi thì mi sẽ khổ dài dài, khổ muôn đời, khổ vô cùng vô tận".
Mắt này là tổ hợp của khổ, thấy cái đẹp là dính mắc vào đó rồi say mê, theo đuổi, tìm kiếm cho nên đây là thứ khổ, hãy thu nhiếp lại con mắt chứ đừng phóng ra ngoài đi tìm kiếm sắc nữa, "ngươi đày đọa, hành hạ ta như vậy chưa đủ hay sao hỡi này nhãn thức kia, hỡi này sự rõ biết các sắc kia".
"-- Này các Tỳ-kheo, các sắc sanh khởi, chỉ trú, xuất sanh, xuất hiện là khổ sanh khởi, bệnh tật chỉ trú, già chết xuất hiện.
Các tiếng... Các hương...
Các vị... Các xúc...
Các pháp sanh khởi, chỉ trú, xuất sanh, xuất hiện là khổ sanh khởi, bệnh tật chỉ trú, già chết xuất hiện.
Và này các Tỳ-kheo, các sắc đoạn diệt, chỉ tức, diệt tận là khổ đoạn diệt, bệnh tật chỉ tức, già chết tận diệt.
Các tiếng... Các hương... Các vị... Các xúc...
Các pháp đoạn diệt, chỉ tức, diệt tận là khổ đoạn diệt, bệnh tật chỉ tức, già chết diệt tận". (Tương Ưng Bộ, Chương IV. Thiên Sáu Xứ, Chương I. Tương Ưng Sáu Xứ (a), Phần Một – Năm Mươi Kinh Thứ Nhất, II. Phẩm Song Đôi, X. Sự Sanh Khởi (2))
Âm thanh sẽ đi chung với sắc chứ không chỉ có âm thanh không, tiếng nói là âm thanh nhưng nếu là tà ngữ thì đó là khổ sanh khởi, bệnh hoạn trong lời nói và đưa đến già chết. Chỉ có tiếng nói chân chánh là chánh ngữ được Thế Tôn truyền trao mới diệt tận già chết, chỉ có tiếng của pháp, tiếng của bậc Thánh, tiếng của trí tuệ, âm thanh của Thánh trí mới đưa đến đoạn tận sanh tử, chấm dứt già chết, còn tiếng của phàm phu, tiếng của tà ngữ được phát ra là đồng nghĩa với khổ phát ra, tiếng của hôn mê phát ra là đồng nghĩa với nghiệp phát ra, tiếng của vô minh thốt ra là đồng nghĩa với khổ đau phát ra, chính vì vậy không yêu thích tất cả các tiếng, không cho các tiếng đó là mình, là của mình dù đó là âm thanh của chính mình cũng là sự xuất hiện của khổ, bệnh tật cư trú và già chết xuất hiện.
Đây là lần đầu tiên chúng ta được nghe những lời này, khi lời nói là âm thanh được thốt ra là khổ được thốt ra, nghiệp được thốt ra, là tà ngữ, ác ngữ được thốt ra, là lời nói đâm thọc, lời dối trá được thốt ra, là những lời phù phiếm, vô minh, si ám được thốt ra nếu không thốt ra bằng chánh pháp, bằng sự thật. Cho nên không ưa thích âm thanh, chỉ nói những lời của pháp, nói lời tương ứng với minh, với trí, ngoài ra hạn chế nói lời phù phiếm, ở một mình dưới gốc cây, tảng đá để nghe tiếng trong tâm, không cần phải huyên thuyên suốt ngày vì nếu nói những lời tà ngữ, nói dối, nói đâm thọc người khác là nghiệp sanh khởi, quả báo sanh khởi, phát ra oan trái, oan gia.
Nếu ưa thích mùi vị trong các món ăn, hương thơm rồi say đắm, yêu thích, sân si, có sự thúc giục trong đó thì khổ sanh khởi, tật bệnh hiện hữu, già chết có mặt. Sự tiếp xúc có mặt, sự tiếp xúc xuất hiện là khổ xuất hiện, bệnh tật cư trú và già chết có mặt, thích nhìn ngó, thích nghe, thích cảm nhận, cảm xúc thì khổ sanh khởi, tật bệnh có chỗ cư trú, già và chết xuất hiện. Những hình ảnh ẩn hiện, những suy nghĩ, lời nói lầm thầm sanh khởi lên, những cảm thọ nung nấu lên là khổ sanh khởi, bệnh tật có chỗ cư trú và già chết xuất hiện. Làm sao kẻ phàm phu có thể thấy biết và hiểu được điều này, chỉ có bậc Chánh Giác xuất hiện mới chỉ ra được mê hồn trận này. Khi mắt diệt là khổ chấm dứt, già chết diệt tận, bệnh tật diệt tận, khi lỗ tai, mũi, hình hài, thân xác này chấm dứt, dừng lại không tiếp tục tái sanh, tái tạo nữa là khổ đoạn diệt, bệnh tật chấm dứt, già chết diệt tận. Nếu còn tái tạo ra những hình hài thì tâm sẽ khổ đau vô lượng kiếp, sự xuất hiện của lớp da bọc thịt gói xương, sự xuất hiện của một đống nội tạng phèo, phổi, gan, ruột, phân và nước tiểu này là sự xuất hiện của già nua, chết chóc, của lo lắng, bất an, sầu khổ.
Thật là tai nạn thay cho ta!
Thật là hoạn nạn thay cho ta!
Thật là khổ nạn thay cho ta!
Thật là hiểm nạn thay cho ta khi phải rơi vào đống gan, ruột, phèo, phổi này, khi phải đam mê, khát ái, ràng buộc.
Thật là nhức nhối thay cho ta vì tâm dại dột, si ám, khờ dại này!
Thân trống rỗng không ai trong đó
Nhớ nha tâm, buông bỏ đi tâm
Tâm đã trầm luân bao nhiêu kiếp
Chỉ vì yêu thích thịt, xương, da.
Tâm đã điên cuồng bao nhiêu kiếp chỉ vì mê đắm máu mủ, tim, gan. Khi con mắt, hình hài này xuất hiện, tay, chân này xuất hiện là đồng nghĩa khổ xuất hiện, bệnh tật, già chết xuất hiện, bất an xuất hiện. Chấm dứt sự tái tạo con mắt này, gương mặt này, hình thể, thân xác này là chấm dứt khổ đau, chấm dứt lo âu, sợ hãi, bất an, chấm dứt bệnh tật, chấm dứt chết chóc. Đây là tối thượng ngôn ngữ, không có ngôn ngữ thứ hai trong tam giới này có thể nói lên điều này, hãy thấm thía Thánh ngữ này, hãy thấm thía Thánh trí này, thấm thía Thánh tuệ này dù cho một phút thôi cũng là siêu việt trong tam giới, hãy cảm nhận thật sâu sắc giây phút này, hãy tội nghiệp mình thật nhiều vì mình bị vây hãm trong vòng vây của vô minh, khát ái, của nghiệp và quả báo.
Mỗi khi sân si, khát ái thì hãy tác ý "khổ.. Khổ… Khổ ơi là khổ. Mày làm ơn đừng tạo ra khổ nữa, không có cũng đi tìm. Mày muốn thành súc sanh, súc vật hay sao?", huấn luyện, dạy dỗ tâm như dùng cây gậy thúc ngựa đánh vào để đau thấu xương, cho một trận đòn nên thân để thức tỉnh trước đống khổ to lớn vĩ đại của cuộc đời này, tổ hợp xương da này là đống khổ. Hình hài này là sự biểu hiện của dục, tham, ái, hình hài này là sự biểu hiện của lòng sân hận, si mê, đây là kết quả của nghiệp, không có ai trong đây để vênh váo, kiêu căng, ngạo mạn.
Thân trống rỗng không ai trong đó
Chỉ là đống nhớp bọc bằng da
Chẳng có ai ở trong đây cả
Hỡi tâm mê hãy tỉnh ra mau.
Thân trống rỗng không ai trong đó
Rõ chưa tâm, thông tỏ chưa tâm
Tâm còn mê muội, thân trống rỗng
Thì còn than khóc mãi nha tâm.
Thân trống rỗng không ai trong đó
Rõ chưa tâm, thông tỏ chưa tâm
Tâm còn tham đắm thân trống rỗng
Thì còn thống khổ mãi nha tâm.
Thân trống rỗng không ai trong đó
Rõ chưa tâm, thông tỏ chưa tâm
Tâm còn đeo bám, thân trống rỗng
Thì còn sanh tử mãi nha tâm.
Tâm còn say ngủ, ngu dại nên mình phải thường gọi tâm như vậy để tâm thức tỉnh ra để thấy khổ, còn khi đã mê chỉ thấy vui chứ không thấy khổ. Phải la nhắc, mắng chửi tâm để tỉnh ngộ, ngủ dậy là tác ý lập tức, cầm cây gậy thúc ngựa đánh vào để tinh cần, tinh tấn tiến lên chứ không được ù lỳ.
Thân trống rỗng không ai trong đó
Tỉnh đi tâm, buông bỏ đi tâm
Tỉnh lên tâm, thoát khỏi thân này
Bằng tám chánh, Thánh Nhân chỉ dạy.
Các hình bóng trong tâm chấm dứt, không còn bị những hình bóng đó ám ảnh nữa thì đau khổ chấm dứt, bệnh tật không còn, già chết diệt tận. Những cảm giác không còn bốc hơi, cháy lên nữa thì khổ chấm dứt, già chết không còn, bệnh tật diệt tận. Những lời nói lầm thầm, rì rào, quyến rũ, dụ dỗ được hoàn toàn lắng dịu, tịch tịnh thì khổ chấm dứt, bệnh tật không còn, già chết đoạn diệt.
Vi diệu, thần thánh, thánh ngữ, tối thượng ngữ là bài kinh này, không thể có người thứ hai trong tam giới có thể nói lên lời nói tột cùng các pháp như vậy. Tại sao con mắt sanh khởi, hình hài này sanh khởi, không thấy không biết bản chất của năm uẩn mà yêu thích, tham đắm vào thì sanh khởi vô minh và khát ái? Cứ tái tục, tái sanh, tái diễn để rồi tái tử, tái diễn những vở tuồng giết nhau, hại nhau, tái diễn những vở tuồng anh em, huynh đệ tương tàn, vợ chồng đầu độc nhau, con ngỗ ngịch bất hiếu, tái diễn những thủ đoạn ác tham, ác độc, đầy rẫy tham, sân, si, tạo nên những vở tuồng mưu mô, lừa gạt, tái diễn máu và nước mắt, đầy những bộ xương nằm xuống.
" ... Thế Tôn trú ở Ràjagaha (Vương Xá), tại núi Gijjhakuuta (Linh Thứu).
Tại đấy Thế Tôn...
-- Vô thỉ là luân hồi này, này các Tỳ-kheo...
Các xương của một người, này các Tỳ-kheo, lưu chuyển luân hồi có thể lớn như một đồi xương, một chồng xương, một đống xương, như núi Vepulla này, nếu có người thâu lượm xương lại, gìn giữ chúng, không làm chúng hủy hoại.
Vì sao? Vô thỉ là luân hồi này, này các Tỳ-kheo... là vừa đủ để giải thoát đối với tất cả các hành.
Thế Tôn nói vậy, Thiện Thệ nói như vậy xong, bậc Ðạo Sư lại nói thêm:
Chồng chất như xương người,
Chỉ sống có một kiếp,
Chất đống bằng hòn núi,
Bậc Ðạo Sư nói vậy.
Ðống xương ấy được nói,
Lớn như Vepulla,
Phía Bắc núi Linh Thứu,
Núi thành Magadha.
Người thấy bốn sự thật,
Với chân chánh trí tuệ,
Khổ và khổ tập khởi,
Sẽ vượt qua đau khổ,
Con đường Thánh tám ngành,
Dẫn đến khổ tịnh chỉ.
Người ấy phải luân chuyển,
Tối đa là bảy lần.
Là vị đoạn tận khổ,
Ðoạn diệt mọi kiết sử". (Tương Ưng Bộ, Tập II - Thiên Nhân Duyên, Chương IV. Tương Ưng Vô Thỉ (Anamatagga), I. Phẩm Thứ Nhất, X. Người)
Không thể nêu rõ được điểm khởi đầu của chúng sanh loanh quanh, luẩn quẩn, xoay tròn trong vòng luân hồi đau khổ này. Đống xương mà chúng ta đã nằm xuống trong vòng luân hồi này nếu được giữ lại và chất lên thì cao ngất trời vì dòng sống chết luẩn quẩn này không thể nêu rõ điểm bắt đầu chúng sanh bị vô minh che đậy, bị tối tăm bao trùm, quờ quạng trong bóng đêm, vì sự yêu thích, thèm thuồng trói cột, sai khiến.
"Vô thỉ là luân hồi này, này các Tỳ-kheo, khởi điểm không thể nêu rõ đối với lưu chuyển luân hồi của các chúng sanh bị vô minh che đậy, bị tham ái trói buộc.
Cũng vậy, đã lâu ngày, này các Tỳ-kheo, các Ông chịu đựng khổ, chịu đựng thống khổ, chịu đựng tai họa, và các mộ phần ngày một lớn lên.
Cho đến như vậy, này các Tỳ-kheo, là vừa đủ để các Ông nhàm chán, là vừa đủ để các Ông từ bỏ, là vừa đủ để các Ông giải thoát đối với tất cả các hành". (Tương Ưng Bộ, Tập II - Thiên Nhân Duyên, Chương IV. Tương Ưng Vô Thỉ (Anamatagga), I. Phẩm Thứ Nhất, I. Cỏ Và Củi)
Hãy nhìn những nghĩa trang trong mùa Covid này, mộ chồng mộ, xác chồng xác, hãy nhìn vào những hố chôn tập thể bằng sân vận động, hàng trăm ngàn người đến năm triệu người đã ra đi vì dịch bệnh, xương chồng lên xương, người chồng lên người. Hãy nhìn những bộ tro cốt hòa chung với nhau để xây lên công viên để tưởng niệm chung với nhau tại Ấn Độ, hãy nhìn những lò hỏa táng hoạt động suốt ngày đêm vẫn không thể thiêu hết số người chết nên phải xây cấp tốc thêm nữa, hãy nhìn những hủ cốt được gửi về tận nhà, vợ mất chồng, chồng mất vợ, con mất cả cha mẹ, ông bà con cháu khóc lẫn nhau, anh em sanh ly tử biệt, phải chia lìa nên khổ. Đó là những dòng nước mắt chảy xuống, những sự kêu gào thảm thiết thấu trời xanh, những đứa trẻ mồ côi cả cha lẫn mẹ chỉ trong vài tiếng, trong vài ngày gia đình mất cả nhà, mất cả chùa, đó là những hình ảnh trước mắt mình nên hãy chứng kiến chứ đừng giấu giếm, đừng che lấp. Mở tấm chiếu ra là thân xác bầy nhầy gan ruột vì tai nạn giao thông, thai phụ văng cả đứa con trong bụng ra ngoài, mới cười mới nói, mới tham mới sân mà đùng một cái là nằm bất động không biết đi về đâu.
Thật là đau khổ, bi thương, xót xa và đau đớn!
Hãy đem những hình ảnh đó cất giữ thật kĩ vào tâm, làm báu vật, làm tài sản của bậc Thánh để mình không bao giờ quên những nỗi khổ, những niềm đau, những giọt nước mắt, những sự kêu gào thấu trời xanh đó. Hãy duy trì, hãy cất giữ chân tướng của thế gian, sự thật của cuộc đời này, bản chất của thế giới này, rồi một ngày kia sẽ đến với chúng ta, không chậm không mau rồi sẽ tới, có thể một chút nữa, có thể ngày mai, cũng có thể tháng năm, năm sau hoặc vài năm sau. Chúng ta có câu tục ngữ "chết trước được mồ mả, chết sau rã thây thi", số lượng người chết quá nhiều nên hòm không đủ mà phải bỏ xác người vào bao để vào xe rồi đổ xuống hố chôn tập thể như những bao rác, vậy mà cứ vỗ ngực xưng tên.
Thân trống rỗng không ai trong đó
Thế mà vỗ ngực nói ta đây
Như một bao rác đầy hôi thối
Lại vỗ vào bao nói ta tôi.
Thân trống rỗng không ai trong đó
Chỉ có tâm chấp ngã hơn thua
Ngày đêm thiêu đốt tim gan máu
Đốt cháy tâm can trong giận sân.
Đấu đá với nhau bằng ánh mắt, bằng đôi tay, bằng chân, bằng gậy gộc, dao kiếm, súng ống rồi cùng nhau nằm dưới lòng đất lạnh lẽo. Thật là khốn khổ! Thật là vô minh, ngu si! Thật là điên đảo cho hữu tình chúng sanh. Đó là Khổ Thánh Trí được Đức Thế Tôn trình bày, hiển thị, tuyên bố và thuyết giảng làm cho bừng sáng giữa cuộc đời này. Chúng ta phải thiền quán lâu ngày để nhả bớt tham ái, sân si, những ngu si, vô minh, ngã mạn, những sự chấp ngã ác độc này, hư ảo này hãy tan biến hoàn toàn đi. Mỗi ngày phải la rầy, dạy dỗ tâm này.
Thân trống rỗng không ai trong đó
Tỉnh đi tâm, buông bỏ nha tâm
Dục ái tham sân, tâm khổ lắm
Bỏ hết, tâm yên, thật Niết bàn.
Người nào quán chiếu về khổ nhiều thì người đó sẽ ưa thích Niết-bàn, hân hoan đối với Niết-bàn, người đó mới thật sự mong cầu nghiêng về Niết-bàn, nhập về Niết-bàn. Người thấy được bốn sự thật với trí tuệ chân thật, thấy được khổ và nguyên nhân của khổ thì người này đi trên con đường Tám Đúng, con đường Tám Đúng sẽ dẫn đến khổ được chấm dứt, nếu phải luân chuyển trong luân hồi thì nhiều nhất chỉ là bảy lần nữa thôi, chỉ sống một kiếp thôi mà xương người đã chất bao bằng ngọn núi chứ chưa nói đến vô lượng kiếp, đó là vị đoạn tận khổ, chấm dứt mọi ràng buộc và sai khiến của kiết sử. Hôm nay là ngày rực sáng của Khổ Thánh Trí, hôm nay là ngày tỏa rạng của sự thật về đau khổ mà bậc Thánh chứng ngộ, hôm nay là ngày minh bạch, tỏ tường đối với cái khổ bao trùm thế giới này. Hãy nuôi dưỡng, tưới tẩm những cảm xúc này dù chỉ một lần cũng giúp cho chúng ta an lạc và hạnh phúc lâu dài trong hiện tại và tương lai.
./.