Năm Kiêm Hai Khéo
Tinh Hoa Nikaya
NĂM KIÊM HAI KHÉO
Thích Minh Thành
MỤC LỤC
TOC \o "1-3" \h \z \u I.Cảm nhận hiện tại PAGEREF _Toc72744387 \h 1
II.Ươm hạt giống lành PAGEREF _Toc72744388 \h 3
III.Năm khiêm – Hai khéo PAGEREF _Toc72744389 \h 4
1.Khéo phòng hộ căn PAGEREF _Toc72744390 \h 5
2.Khéo xét lỗi mình PAGEREF _Toc72744391 \h 8
3.Thực tập năm khiêm PAGEREF _Toc72744392 \h 10
Cảm nhận hiện tại
Cảm nhận cơ thể, cảm giác toàn thân, cảm nhận không gian nơi này. Cảm nhận khí hậu trong lành, mát mẻ, thanh lương. Cảm nhận trời đất này. Xin quý vị mở mắt ra, phóng tầm nhìn rộng lớn tận chân trời. Cảm nhận không gian bao la đại ngàn. Cảm nhận sự thênh thang của không gian. Cảm xúc, sự an bình, sự bình an. Một niềm hỷ lạc thấm đượm toàn thân. Chúng ta đã vượt một con đường rất xa, rất dài và giờ này chúng ta đang ngồi trên đỉnh non thiên. Có không gian mát lạnh, có bầu trời bao la, có không khí trong lành, có sự an tịnh của Chư Tăng Ni, đại chúng, trang nghiêm. Vui làm sao cái niềm vui thanh tịnh này. Vui làm sao niềm an lạc xuất ly này, thoát ly này. Đây là khoảnh khắc thoát tục, đây là khoảnh khắc siêu phàm, đây là khoảnh khắc vứt bỏ mọi tục luỵ của trần thế. Hãy cảm nhận bằng tất cả trái tim, bằng tất cả tấm lòng. Làm cho mình trào dâng lên một cảm giác sung sướng, hỷ lạc và hạnh phúc. Trên đôi môi nở nhẹ một nụ cười bình an, tịnh lạc.
Xin đại chúng mở mắt ra, phóng tầm nhìn bao la tận chân trời. Cảm nhận niềm hạnh phúc, bình an, thanh tịnh trong giây phút hiện tại. Thật là đáng yêu thay núi rừng, chỗ người phàm không ưa thích, những vị tu hành ly tham lại mến mộ, vì không chạy tìm dục lạc của thế gian (Kinh Pháp Cú). Giây phút này là giây phút quý báu nhất của kiếp người. Giây phút này là giây phút thiêng liêng nhất của đời sống. Giây phút này là giây phút thần thánh của nhân sinh. Giây phút này là giây phút tràn ngập bình an và tịnh lạc.
Đã bao nhiêu năm qua rồi, đã bao nhiêu ngày tháng qua rồi, chúng ta cứ chạy, chạy, tìm, tìm và kiếm mãi. Truy tầm, đuổi tìm, mong cầu, khao khát, hi vọng, đợi chờ, mệt mỏi và cuối cùng đến nay cũng chưa thoả mãn. Chúng ta đã chạy đuổi, tìm kiếm hết sức là vất vả, hết sức nhọc nhằn. Chạy tìm trong những cảm giác của thúc giục, chạy tìm trong những cảm giác của ưa thích, chạy tìm trong những cảm giác của sự đòi hỏi, của ganh tị, của đố kỵ, của hơn thua.
Bao nhiêu ngọn lửa của sân hận đã đốt thiêu. Bao nhiêu ngọn lửa của ham muốn cứ phừng phực, đốt cháy thân tâm ta. Bao nhiêu ngọn lửa của si mê, của mờ tối, của sự lãng quên của sự vô minh đã thiêu đốt chúng ta trong mấy chục năm qua. Bao nhiêu những ngọn lửa của bản ngã, của ta đây, của hơn thua, của thị phi đã thiêu đốt chúng ta, đốt cháy chúng ta. Thiêu đốt lồng ngực, thiêu đốt tâm can, thiêu đốt trong sự giận hờn, trong sự bực bội, trong sự bức bối, trong sự nóng bức nhiệt não, đốt cháy tâm can chúng ta. Đốt mắt, đốt mặt, đốt miệng, đốt cả toàn thân. Và rồi cuối cùng chúng ta được cái gì ngoài một tấm thân tiều tuỵ, càng ngày, càng đi đến chỗ suy hao, suy hao và dần dần cạn kiệt.
Những ngọn lửa bên trong, ngọn lửa của dục, tham, ái, ngọn lửa của sân hận và si mê, ganh tỵ, đố kỵ đang đốt hành tinh này, đốt cháy thế giới này, đốt cháy chúng sanh này, đốt cháy mọi loài hữu tình trong khắp hành tinh này, đốt cháy chúng ta và đốt cháy những người thân chúng ta. Và chúng ta cứ như vậy, đốt bên trong, đốt tự thân, đốt bên ngoài và chúng ta không thấy rằng đó là nguyên nhân của sự đau khổ. Chúng ta mong cầu hạnh phúc, mong cầu bình an mà chúng ta cứ đốt nhau, cứ nuôi dưỡng những cảm giác của đốt thiêu, của sân hận, của sự không lắng nghe, không thấu hiểu, không tha thứ. Chúng ta bắt bẻ từng chút một với mẹ cha mình. Chúng ta soi mói từng chút với những người thân yêu nhất, vợ chồng của mình. Chúng ta moi móc những điều dở, những chỗ xấu của những người tình nghĩa bao nhiêu năm của mình. Chúng ta ao ước người khác thương mình, lo cho mình, quan tâm mình nhưng lại nghĩ những điều không tốt, nói lời không tốt về người khác. Và như vậy chúng ta tìm hoài, tìm hoài một tình thương chân thật, chúng ta tìm mãi mãi cũng không thể gặp được, đó là sự thật của cuộc đời.
Giờ đây là giờ thiêng, giờ này là giờ linh, giờ này là giờ lành, để chúng quay trở lại kiểm tra, kiểm soát, kiểm toán lại trong suốt một năm vừa qua. Chúng ta đã nghĩ gì? Chúng ta đã nói gì? Đã làm gì đối với những người thân yêu, đối với cha mẹ, đối với ông bà, đối với vợ chồng, đối với con cái, đối với bạn bè quyến thuộc? Chúng ta hãy nhìn sâu sắc để tìm cho được nguyên nhân nào làm cho mình bất an, tại sao mình không được hạnh phúc. Nếu chúng ta tìm được điều đó, chúng ta nhiếp phục, khắc phục, chế phục thì chúng ta sẽ đi đến bình an, chứ không cần phải cầu an nhiều đâu.
Quý vị quay lại những nghĩ tưởng, cảm giác trong tâm mình để xem những cảm giác nào, những nghĩ tưởng nào làm khổ mình, làm khổ người. Phát giác, phát hiện, nhiếp phục, loại bỏ, tẩy sạch, trừ diệt chúng thì ngay lúc đó chúng ta lập tức có được sự bình an. Diệt tham, sân, si có được bình an không quý vị? Diệt những cái tâm nóng bức, bực bội, sân hận có được mát lạnh giống Linh Quy Pháp Ấn không? Minh Thành biết quý vị đi thâu đêm, lên tới đây bốn, năm giờ sáng, trời rất là lạnh. Minh Thành muốn gởi cho quý vị lá bùa bình an, muốn gởi cho quý vị bí kíp của hạnh phúc, muốn gởi cho quý vị món quà tâm linh. Món quà này quý vị có thể dùng suốt năm này, suốt đời này và suốt kiếp sau để được bình an, hạnh phúc hoài hoài.
Ươm hạt giống lành
Tại sao có những căn bệnh hoạn, bệnh lạ, bệnh kỳ, bệnh quái, bệnh nguy hiểm. Quý vị có biết không? Đó là do tâm sân hận, tâm ác độc, do sự sát sanh, sự hung tàn, sự sát hại làm cho chúng sanh đau khổ, lo lắng và sợ hãi. Từ ác nghiệp đó chiêu cảm ra, tạo thành ra một cộng nghiệp lớn lao, chứ không phải tự nhiên, không có cái gì tự nhiên hết. Tại sao mà con chim nó thấy mình bước tới gần thì nó bay? Tại sao con chó, con mèo ở nhà thấy mình về là nó quấn quýt? Chim bay vì nó sợ, nó sợ mình bắt nó đi rô ti. Con mèo quấn quýt mình vì nó biết mình thương nó, mình cho nó ăn.
Cũng vậy, tất cả những cái người ta thương mình, người ta mến mình, người ta ghét mình hay người ta kinh thường mình – những nổi khổ, niềm đau, hạnh phúc, an lạc đó là đều có nguyên do. Tất cả đều do những suy nghĩ, những lời nói, những hành động của mình đã gây ra trước kia, bây giờ nó đơm hoa, kết quả. Tất cả những ý nghĩ, tất cả những lời nói, tất cả những hành động của mình đã làm sẽ không có mất đi, mà nó sẽ hội tụ bên trong cảm giác của mình, trú ở trong những suy tưởng của mình, ở trong những suy nghĩ của mình. Tới lúc gặp duyên, gặp cảnh, gặp trường hợp phù hợp thì nó biểu hiện ra.
Lúc còn nhỏ, bỗng nhiên ở trên nóc nhà Minh Thành có một cây nhỏ xíu mọc lên. Ban đầu tưởng đâu là cây ớt, khi nó lên cao lên, bảy tám tấc, thì lúc đó nhìn ra là những chiếc lá bồ đề. Khi nó mọc lên cho tới một mét rưỡi, hai thước thì rễ nó dài xuống vách tường. Thành ra quý vị thấy rằng, khi cái cấy đó còn nhỏ mình không biết, nó bắt đầu nảy mầm nhỏ mình không thấy, đến lúc lớn lên mà mình thấy thì mới biết là cây bồ đề. Hoặc là cây nhỏ đó nhưng lớn lên nó có thể là cây độc, cây gai. Như vậy, cây tốt hay cây độc thì cũng lớn lên từ hạt giống. Cũng vậy, những suy nghĩ, những lời nói, những hành động của chúng ta là những hạt giống.
Tết này quý vị đi chợ tết, quý vị có chọn hoa không? Hay là ra thấy cái nào bưng cái nấy? Đi mua đồ có lựa không? Khi ăn Buffet tự chọn, có chọn không hay là món nào mình cũng ăn hết? Quý vị chọn món nào mình thích nhất phải không? Vậy trong tâm có suy nghĩ tốt, thiện, lợi lạc, mình có chọn không? Như vậy, suy nghĩ nào hay nhất, tốt nhất, hiệu quả nhất, lợi lạc nhất thì chúng ta cũng phải chọn suy nghĩ đó.
Trong lời nói có cần chọn không? Chọn lời như thế nào? Chúng ta phải chọn lời dễ thương, lời hiền hoà, lời êm dịu, lời ngọt ngào, lời thơm tho. Đức Phật gọi là có ba loại lời nói. Lời nói tệ nhất Đức Phật ví dụ là lời nói như phân, thứ hai là lời nói như hoa, thứ ba là lời nói như mật. Lời nói như phân thì nói ra người ta chạy hết vì nó bốc mùi. Lời nói như hoa nói ra là đẹp. Lời nói như mật là lời nói không những đẹp mà nó còn có những chất bổ dưỡng, ngọt ngào, thấm đượm tình thương, thấm đượm sự hiểu biết. Vậy mình chọn lời nào? Lời thứ một hay là lời thứ hai, thứ ba? Quý vị nói chọn cái thứ ba, còn Minh Thành xin chọn lời thứ hai với thứ ba. Quý vị chọn lời thứ ba là “ngon” hơn Minh Thành vì Minh Thành đang tập lời thứ hai. Chúng ta phải tập, luôn luôn thực tập, chứ không phải cầu xin, không phải chỉ suy tưởng, không phải chỉ ước mơ, ước nguyện. Thực sự là mình cần phải tập.
Năm khiêm – Hai khéo
Ở trong đạo tràng Nikaya, mọi người cùng nhau tu học, thực tập “Năm Khiêm, Hai Khéo”. Minh Thành sẽ tặng cho quý vị năm khiêm, hai khéo.
Năm khiêm, gồm:
Lời nói khiêm nhường
Tâm hồn khiêm hạ
Hành xử khiêm cung
Hiền hoà khiêm tốn
Khiêm nhã nhún nhường.
Hai khéo, gồm:
Kheo xét lỗi của mình
Khéo phòng hộ căn.
Khéo phòng hộ căn
Giờ Minh Thành sẽ nói khéo phòng hộ căn trước để quý vị thấy trong đời sống thường nhật, chúng ta phải biết khéo giữ gìn phòng hộ, bảo vệ, phòng bị. trong mọi việc.
Trong nhà quý vị có làm cửa thoát hiểm không? Có bình PCCCC màu đỏ không? Có biết bình đó là bình gì không? Trong những chung cư, khách sạn lớn có cửa thoát hiểm và có bình PCCC. Mà cái bình đó làm gì? Cái cửa đó để làm gì? Bình đó để chữa cháy, cái cửa để thoát nạn. Rồi hôm nay quý vị đeo khẩu trang để làm cái gì? Quý vị đi xe, đội nói bảo hiểm để làm gì? Quý vị ra trời nắng mang mắt kiếng để làm cái gì? Quý vị mang đôi giày, đôi dép để làm gì? Quý vị mang ba lớp áo để làm cái gì? Quý vị buổi sáng súc miệng, đánh răng để làm cái gì? Như vậy, đối với tâm thân này, chúng ta phải bảo vệ, lo lắng đủ thứ từ gót chân lên tới đỉnh đầu. Nhưng đó là chúng ta chỉ bảo vệ những cái ở bên ngoài thông thường của phàm phu, chứ mình chưa có biết bảo vệ một cách sâu sắc theo trí tuệ của giáo pháp.
Đối với con mắt, bảo vệ nó không chỉ là mang mắt kính hàng hiệu, mà con mắt còn phải biết cái nào nên nhìn và cái nào không nên nhìn. Đi ngang thấy người ta bị tai nạn giao thông là dừng lại nhìn, rồi một hồi là mình đi theo luôn. Có thấy trường hợp đó không? Chúng ta nhìn cái đó để làm gì? Hoặc khi nghe người ta nói chuyện người này, người kia, nói phải nói quấy là rề rề lại. Nghe xong rồi châm thêm hai ba câu. Như vậy là con mắt không biết phòng hộ, bảo vệ; lỗ tai không biết phòng hộ, bảo vệ; lỗ mũi không biết phòng hộ, bảo vệ nên Đức Phật dạy chúng ta phải tu tập phòng hộ căn. Phòng hộ là bảo vệ, căn là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Sâu sắc vô nữa là ý.
Khi thấy cái gì, nghe cái gì, ngửi cái gì, nếm cái gì mà cái đó sanh khởi ra tham muốn, nóng giận, sân si, bản ngã thì ngay lập tức thu các căn trở về, đừng chạy theo. Chúng ta phải tập cái này từ từ. Thấy người ta nói xấu người khác, phòng hộ bảo vệ lỗ tại, đó là virut, nếu nghe là mình nhiễm, nghe xong là thọ rồi đưa điều đó vào tâm, khi về thì không xả ra được. Khi ấy, chúng ta phải nhận diện những pháp bất thiện trong suy nghĩ, cảm giác, tưởng khi mình có những suy nghĩ, cảm giác, những hình bóng theo pháp bất thiện đó. Những chuyện đó là tin tức vỉa hè, nếu cứ ngồi, suy nghĩ, tưởng theo những điều đó là mình đưa ra những kết quả không tốt. Như vậy, chúng ta phải luôn luôn phòng hộ bảo vệ mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý.
Ví dụ: Bây giờ mình bước vô một ngôi chùa, ở trên pháp thoại đang vang rền, đang giảng pháp. Bước vào cổng là nghe mùi thơm, bún mắm hay cái gì đó, mà món này là ngay món mình khoái. Khi đó, trong ý mình đưa ra hai hướng đi: một hướng là đi thẳng vô nhà bếp, một hướng lên giảng đường nghe pháp, mà mình thì đang đói bụng. Vậy thì mình sẽ chọn hướng nào: bún mắm hay là pháp thoại? Cho nên, quý vị thấy rằng, ngay lúc đó mà mình không hộ trì căn, không nhiếp phục cảm giác ở lỗ mũi, với lưỡi, lỗ mũi nghe mùi là lưỡi có hoạt động thì mình sẽ chạy theo cái mùi, cái vị đó. Cho nên, nhiếp phục được cảm thọ ngay lúc đó là pháp quan trọng, chúng ta phải thấy rằng, có thực mới vực được đạo là đương nhiên, nhưng nghe pháp trước rồi xuống ăn sau. Hơn nữa, nhờ ngồi nghe pháp trang nghiêm, chú tâm, cẩn trọng, cảm thọ sâu sắc pháp nên thành tựu được Chánh tri kiến, nhập lưu Thánh quả. Vậy có ngon không? Bây giờ ngộ ra mình mới ngồi cười, còn nếu đi theo tô bún mắm đó thì đâu nhập lưu Thánh quả. Như vậy, nhờ nhiếp phục cái mùi đó, nhiếp phục cái vị đó mà có thể thành tựu Thánh quả.
Minh Thành ví dụ thêm về cái lưỡi này, tức là chúng ta phải phòng hộ cái miệng, cái miệng này gồm bốn giới. Thân có ba giới là: ừ bỏ xác sanh, từ bỏ trộm cắp, từ bỏ tà dâm; ý có ba giới là: từ bỏ tham, từ bỏ sân, từ bỏ si và miệng có bốn giới là: từ bỏ nói đối, từ bỏ nói lời thêu dệt, từ bỏ nói lưỡi đôi chiều, từ bỏ nói lời hung ác. Như vậy, phòng hộ, hộ trì, bảo vệ, giữ gìn cái miệng là rất quan trọng. Nói qua, nói lại, nói tới, nói lui, chẳng những nói chuyện đời mà nói chuyện pháp cũng cãi nhau, rồi thành ra lộn pháp nên gọi là “pháp cãi”, chứ không còn là “pháp chánh” nữa. Cho nên phải thuộc hai câu: “Bệnh tùng khẩu nhâp – Họa tùng khẩu xuất”. Bệnh tự miệng mà đi vào, ví dụ cái gì mình cũng ăn hết rồi bệnh. Vì vậy, câu này có nghĩa tai hoạ là từ miệng đi ra, bệnh là từ miệng đi vào. Cho nên sự hộ trì căn là hết sức quan trọng.
Kế tiến là hộ trì thân, tức là hộ trì sao cho thân được trang nghiêm, gìn giữ đúng pháp.
Cuối cùng hộ trì ý là hết sức là sâu sắc. Cái ý mà mình không biết tu tập, không biết bảo vệ là khi thiền quán nó đốt cháy hết, làm cho mình thân tàn ma dại. Ngồi suy nghĩ là toàn buồn, toàn hờn, toàn trách, toàn giận là tại vì mình không biết hộ trì, không biết làm cho cái ý được lắng dịu, thanh tịnh.
Cho nên, bây giờ chúng ta cùng niệm hai câu: “Tâm lắng dịu, tâm lắng dịu, tâm lắng dịu – Tâm dễ chịu, tâm dễ chịu, tâm dễ chịu”. Khi mình nói không phải chỉ nói cái miệng mà phải thấy cảm thọ của mình lắng dịu xuống. Đọc lại ba lần và mình có cảm giác lắng dịu thật sự, thấy cảm giác của mình lắng xuống, dễ chịu, ngọt ngào. Bình thường nếu có thực tập như vậy, quý vị tập sẽ thấy hiệu quả tuyệt vời lắm. Khi tập như vậy, nếu trong ý mình khó chịu thì mình nói “tâm lắng dịu, tâm dễ chịu” là tâm nghe lời mình, hết bực liền. Vậy có tuyệt vời không? Phải tập sao cho thuần thục, mình nói là nó nghe lời liền. Giống như đứa con ngoan nghe lời cha mẹ, giống như người làm nghe lời chủ nhân, cũng vậy, tâm mình được tu tập một cách nhu nhuyến, thuần thục, mềm mại, dễ sử dụng, dễ sai, dễ bảo, dễ nghe, dễ vâng lời thì sự tu tập sẽ có kết quả.
Nếu tâm không có sự tu tập, huấn luyện thì dù cho thiền quán hỷ lạc mà mặt vẫn buồn, tại vì tâm không chịu nghe lời. Vì vậy khi tâm này giận, mình kêu lắng dịu thì nó không chịu nghe, đó là tâm chưa được huấn luyện, chưa được thuần thục. Quý vị thấy con cọp, con beo được người ta huấn luyện, họ kêu ngồi là ngồi, kêu đứng là đứng, kêu phóng là phóng, như vậy mà người ta còn huấn luyện được, huống hồ chi cái tâm này nó trong tầm tay của mình. Cảm giác, nghĩ, tưởng được mình huấn luyện thì từ từ nó sẽ nghe lời. Mà nghe lời rồi thì tuyệt vời lắm, bình an lắm, hạnh phúc lắm, dễ thương lắm, hiền lương lắm, hiền hậu, hiền đức, hiền từ, hiều dịu vô cùng. Cho nên, phải huấn luyện tâm mình. Nhiều người nói tu cứ để tự nhiên nhưng để con sư tử tự nhiên thì có đem đi xiếc được không? Để con chó tự nhiên vậy đó thì nó có cắn người ta, nó có sủa không? Mình đẻ con ra rồi đừng cho nó học, đừng dạy dỗ, đừng huấn luyện gì hết thì nó ra cái gì?
Vì vậy, tất cả đều phải có giáo dục, có huấn luyện, phải có sự tu tập. Bây giờ có nhiều lối tu cứ để tự nhiên, mặc kệ nội tâm mình, tu như vậy là theo tham, sân, si, bản ngã, vô minh, nghiệp chướng. Làm sao có chuyện mặc kệ tâm này được khi cái tâm mình như là thú dữ, thú hoang. Đức Phật nói tâm mình như con ngựa hoang, con ngựa chứng, giống như khỉ vượn, nếu không huấn luyện thì sao tu được. Cho nên, phải huấn luyện tâm một cách sâu sắc, liên tục, kiên trì, quyết tâm thì mình mới thành công. Như vậy, Minh Thành đã nói về khéo phòng hộ căn.
Khéo xét lỗi mình
Nhờ có sự khéo hộ trì căn nên chúng ta thâu nhiếp được mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý trong thiện pháp, như vậy sẽ khéo nhìn thấy được lỗi của mình, pháp này hay lắm.
Khi thường thường thấy lỗi của mình thì mình mới có thể sửa đổi, mới có thể điều chỉnh, mới có thể làm cho nó hoàn thiện. Một người thường thường chăm sóc sắc đẹp, thường thường soi gương, thường thường rửa mặt, rửa tay, thường thường trang điểm, thường thường để ý tới quần áo thì quý vị thấy người đó có đẹp không, có đẹp hơn người không thèm để ý, không thèm soi gương không? Sáng quý vị có soi gương không? Mỗi buổi sáng trước khi ra đường có soi gương không? Có thay đồ không? Có ngắm một chút xíu mới ra đường không? Ngày nào mình cũng soi gương bên ngoài nhưng có một cái gương hết sức quan trọng là cái gương tâm mình có soi không?
Chính vì vậy, phải soi lại, nội soi, nội quán, phản tỉnh và nhìn xem ý nghĩ này xấu hay tốt, thiện hay bất thiện; suy nghĩ này đúng hay sai, suy nghĩ này lợi lạc hay có hại, suy nghĩ này đem lại niềm vui hay đưa lại niềm đau? Nếu thấy suy nghĩ này sai, lời nói này bậy, lời nói này làm chia rẽ tỉnh cảm gia đình thì lập tức phải điều chỉnh, xin lỗi, sám hối ở trước bàn Phật, làm cho suy nghĩ, lời nói đó tốt lại. Giống như mình soi gương mình thấy mặt mình dính dơ thì phải lau chùi, rửa sạch. Mình không soi gương thì mình có biết mặt mình dính dơ không? Nếu mình không biết mặt mình dính dơ mình có chùi rửa không? Nếu không chùi rửa vậy có sạch không? Nếu không có sạch thì có đẹp không? Mình có muốn sạch đẹp không? Nếu muốn sạch đẹp thì phải soi gương để tẩy rửa những vết dơ bẩn.
Cũng vậy, tư tu là soi gương, thường nhìn, thường rọi, thường nội quán soi lại ở bên trong. Soi thấy nó dơ, dơ chỗ nào là rửa chỗ đó, làm sạch chỗ đó thì chỗ đó nó sạch rồi nó đẹp. Như vậy khéo xét lỗi mình là luôn luôn kiểm tra những suy nghĩ, luôn luôn kiểm tra những lời nói, luôn luôn kiểm tra những hành động. Ví dụ mọi người đang ngồi thiền, nghe pháp trang nghiêm mà mình không biết nên la lớn lên, vì vậy mình thấy có lỗi và im lặng. Tuy là chưa nói ra ngoài nhưng bên trong mình xin lỗi, sám hối vì làm mất trang nghiêm, thanh tịnh của đại chúng. Nếu mình làm như vậy sẽ văn minh, văn hoá, đi đến đâu cũng sẽ đẹp như vậy, còn nếu không thì không có đẹp.
Lúc Minh Thành đi qua bên Sri Lanka, đang trên đường thì mọi người nói lớn “voi kìa, voi kìa”. Qua bên đó mà thấy voi tức là tốt lành lắm vì bình thường voi ở trong rừng mà giờ nó đi ra ngoài. Trong chỗ đó có mấy người nước ngoài đang ngồi, đoàn Việt Nam ào xuống là mấy người đó họ chạy. Nhìn cảnh đó mình thấy vô cùng xấu hổ, lúc lên sân bay cũng vậy, mấy người Việt Nam mình là ồn ào, nói không nhìn ai hết, đó là không khéo hộ trì căn, cũng không thấy lỗi của mình. Cho nên, chúng ta phải học những sự văn minh, văn hoá, lịch sự, đó là nói ngoài đời. Còn trong đạo thì chúng ta phải khéo hộ trì căn, khéo xét lỗi người, được vậy thì còn tuyệt vời hơn nữa.
Học Phật là văn minh tối thượng, học Phật là văn hoá tối cao, học Phật là nghệ thuật cùng tột của tất cả nghệ thuật trên thế gian này. Chứ không phải học Phật riết rồi không còn quai nghi, không còn tế hạnh, không còn nề nếp, không còn cái gì hết. Nói “tu mà chấp tướng làm gì” thì điều này là sai. Càng học nhiều, càng quay trở lại, càng nhìn, càng bảo hộ, bảo trì, hộ trì, càng làm cho con người mình hoàn thiện, hoàn chỉnh rồi đi đến chỗ thánh thiện. Càng tu càng đẹp, càng tu càng dễ thương, càng tu càng dễ mến, càng tu càng dễ nhìn, càng tu càng dễ gần, càng tu càng dễ nói, càng dễ góp ý. Chứ đừng có tu riết rồi khó nhìn. Tu rồi để ông chồng nói “bà tu sao riết rồi tôi thấy sợ quá” như vậy là mệt rồi đó. Tu là phải dễ thương, nói ra hết sức là dễ thương, suy nghĩ, hành động dễ thương, đẹp sẽ. Đó là thường thường, khéo xét lỗi mình. Như vậy, tu tập hai khéo giúp cho mình trở thành con người rất là tuyệt vời.
Thực tập năm khiêm
Quý Phật tử có biết tại sao mình phải lạy Phật không? Tại sao cứ gặp là lạy, phương pháp lạy Phật để làm cái gì? Lạy như thế nào cho đúng pháp quý vị có biết không?
Đức Phật là bậc đại ân nhân, vĩ đại của tam giới. Người đầu tiên phát giác, phát hiện, phát kiến, phát minh ra được một con đường, một phương pháp diệt tận tham, sân, si, vô minh, bản ngã, dập tắt tất cả khổ đau. Ngài đã thành tự con đường đó, thành tựu viên mãn và truyền trao lại phương pháp đó, truyền trao lại con đường đó, chỉ ra đạo lộ đó. Phật là người duy nhất, độc nhất trên mười ngàn thế giới, vô lượng hành tinh, vì thế mình phải biết ơn Ngài. Khi lạy như vậy là mình cảm ơn, biết ơn, nhớ ơn và một điều nữa là tập cho mình hạ thấp cái tôi của xuống, để thấy rõ được rằng trong thân năm uẩn này, cái thân sắc chất này, cái thân của những cảm giác, nghĩ tưởng, nhận thức, rõ biết này là pháp duyên sanh, vô thường, tạm bợ, mong manh, trống rỗng.
Mới ngày hôm qua, trong một quán nước, lúc 9 giờ đêm người chủ quán đi dọn dẹp ghế bàn để nghỉ thì giật mình vì có cậu thanh niên hai mươi mấy tuổi đang uống nước như vậy, gục tại chỗ chết. Cũng mới ngày hôm qua đây, bao nhiêu người đã đi ra khỏi nhà không trở lại. Cũng mới ngày hôm qua đây, ở tại thành phố Vũ Hán một ông gần sáu mươi tuổi ngã ra đường chết ngay tại đường lộ, nằm đó hoài như vậy, không có xe để đưa đi. Nhiều tiếng đồng hồ sau đó, phải dùng nhiều biện pháp khử trùng mới được đưa đi.
Như vậy, cái sắc uẩn vô thường, tạm bợ này có cái gì là tôi, có cái gì của tôi. Tích tắc thôi, những cảm giác, những nghĩ tưởng thay đổi liên tục. Đức Phật dạy mình phải nhìn thấy bản chất vô ngã, trống rỗng của ngũ uẩn. Khi nhìn thấy, mình quán chiếu như vậy để tập một sự khiêm hạ. Khi thấy được như vậy là trí huệ mình sanh. Khi thấy như vậy thì sự giác ngộ mình có. Khi thấy được như vậy, tức là sự tu tập của mình đã có công đức tăng trưởng. Còn mình cứ khư khư, khăng khăng chấp thân này là tôi, đây là của tôi, rồi cao ngạo, dương dương tự đắc, khen mình chê người, ta đây, giỏi hơn thiên hạ thì nó chỉ đưa đến sầu, bi, khổ, ưu, não, đi tới đâu không ai ưa, không ai thương, không ai gần. Tự mình làm khổ mình thôi!
Cho nên năm khiêm này rất là tuyệt vời. Lời nói phải khiêm nhường, tâm hồn phải khiêm hạ, trong tâm mình luôn luôn khiêm tốn, hình bóng mình nghĩ về mình phải luôn luôn cúi đầu xuống, khiêm cung xuống, hành xử của mình nhẹ nhàng, êm ái, khiêm cung. Người trên thì mình kính, người dưới thì mình nhường. Khiêm nhã, nhún nhường. Lúc nào cũng vậy, thật là khiêm cung, thật là khiêm tốn. Dù đối với con cháu ở trong nhà, vợ chồng thân thương nhất của mình cũng phải khiêm nhã, cũng phải khiêm cung, khiêm tốn. Chứ không phải mình nghĩ nó là con mình mình là gì cũng được, đó là mình giương cái bản ngã của mình lên, do đó mà tình thương sẽ tan vỡ, tình nghĩa sẽ ly tán và thậm chí sân hận đốt cháy và xảy ra nhiều việc rất là đau thương trên cuộc đời này. Quý vị có thể chứng kiến ở trên mặt báo, ở trên thời sự những sự kiện như vậy hằng ngày luôn xảy ra.
Mùa xuân năm nay quý vị lên non thiêng Linh Quy Pháp Ấn, Minh Thành thay mặt cho chư Tăng gởi đến quý vị lời pháp thoại đầu xuân. Tuy rằng nó không ngọt lỗ tai lắm nhưng mà nó lại là một liều thuốc trị được bệnh độc nhất trên cuộc đời này. Nó là diệu dược, linh dược, thần dược, pháp dược, quý vị hãy đem Thánh dược này trở về và phải thực tập năm khiêm, hai khéo. Khéo hộ trì căn, giữ gìn mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Khéo nhìn thấy lỗi mình, đừng nhìn lỗi của người khác. Luôn luôn, lúc nào nói ra là “xin lỗi” và “cảm ơn” – bốn chữ này luôn luôn được thực tập. Bên cạnh đó, cần phải tu tập năm khiêm là luôn luôn sống trong sự khiêm nhường, khiêm cung, khiêm hạ, khiêm tốn, khiêm nhã đối với tất cả mọi người. Được như vậy thì năm nay là một năm bình an, một năm hạnh phúc, một năm tuyệt vời, một năm tuyệt diệu. Rạng đông xuất hiện là điềm báo trước của bình minh, cũng vậy, Chánh tri kiến xuất hiện là điềm báo trước của sự thành tựu Bát Thánh Đạo và Thánh quả./.
NĂM KIÊM HAI KHÉO
Thích Minh Thành
MỤC LỤC
TOC \o "1-3" \h \z \u I.Cảm nhận hiện tại PAGEREF _Toc72744387 \h 1
II.Ươm hạt giống lành PAGEREF _Toc72744388 \h 3
III.Năm khiêm – Hai khéo PAGEREF _Toc72744389 \h 4
1.Khéo phòng hộ căn PAGEREF _Toc72744390 \h 5
2.Khéo xét lỗi mình PAGEREF _Toc72744391 \h 8
3.Thực tập năm khiêm PAGEREF _Toc72744392 \h 10
Cảm nhận hiện tại
Cảm nhận cơ thể, cảm giác toàn thân, cảm nhận không gian nơi này. Cảm nhận khí hậu trong lành, mát mẻ, thanh lương. Cảm nhận trời đất này. Xin quý vị mở mắt ra, phóng tầm nhìn rộng lớn tận chân trời. Cảm nhận không gian bao la đại ngàn. Cảm nhận sự thênh thang của không gian. Cảm xúc, sự an bình, sự bình an. Một niềm hỷ lạc thấm đượm toàn thân. Chúng ta đã vượt một con đường rất xa, rất dài và giờ này chúng ta đang ngồi trên đỉnh non thiên. Có không gian mát lạnh, có bầu trời bao la, có không khí trong lành, có sự an tịnh của Chư Tăng Ni, đại chúng, trang nghiêm. Vui làm sao cái niềm vui thanh tịnh này. Vui làm sao niềm an lạc xuất ly này, thoát ly này. Đây là khoảnh khắc thoát tục, đây là khoảnh khắc siêu phàm, đây là khoảnh khắc vứt bỏ mọi tục luỵ của trần thế. Hãy cảm nhận bằng tất cả trái tim, bằng tất cả tấm lòng. Làm cho mình trào dâng lên một cảm giác sung sướng, hỷ lạc và hạnh phúc. Trên đôi môi nở nhẹ một nụ cười bình an, tịnh lạc.
Xin đại chúng mở mắt ra, phóng tầm nhìn bao la tận chân trời. Cảm nhận niềm hạnh phúc, bình an, thanh tịnh trong giây phút hiện tại. Thật là đáng yêu thay núi rừng, chỗ người phàm không ưa thích, những vị tu hành ly tham lại mến mộ, vì không chạy tìm dục lạc của thế gian (Kinh Pháp Cú). Giây phút này là giây phút quý báu nhất của kiếp người. Giây phút này là giây phút thiêng liêng nhất của đời sống. Giây phút này là giây phút thần thánh của nhân sinh. Giây phút này là giây phút tràn ngập bình an và tịnh lạc.
Đã bao nhiêu năm qua rồi, đã bao nhiêu ngày tháng qua rồi, chúng ta cứ chạy, chạy, tìm, tìm và kiếm mãi. Truy tầm, đuổi tìm, mong cầu, khao khát, hi vọng, đợi chờ, mệt mỏi và cuối cùng đến nay cũng chưa thoả mãn. Chúng ta đã chạy đuổi, tìm kiếm hết sức là vất vả, hết sức nhọc nhằn. Chạy tìm trong những cảm giác của thúc giục, chạy tìm trong những cảm giác của ưa thích, chạy tìm trong những cảm giác của sự đòi hỏi, của ganh tị, của đố kỵ, của hơn thua.
Bao nhiêu ngọn lửa của sân hận đã đốt thiêu. Bao nhiêu ngọn lửa của ham muốn cứ phừng phực, đốt cháy thân tâm ta. Bao nhiêu ngọn lửa của si mê, của mờ tối, của sự lãng quên của sự vô minh đã thiêu đốt chúng ta trong mấy chục năm qua. Bao nhiêu những ngọn lửa của bản ngã, của ta đây, của hơn thua, của thị phi đã thiêu đốt chúng ta, đốt cháy chúng ta. Thiêu đốt lồng ngực, thiêu đốt tâm can, thiêu đốt trong sự giận hờn, trong sự bực bội, trong sự bức bối, trong sự nóng bức nhiệt não, đốt cháy tâm can chúng ta. Đốt mắt, đốt mặt, đốt miệng, đốt cả toàn thân. Và rồi cuối cùng chúng ta được cái gì ngoài một tấm thân tiều tuỵ, càng ngày, càng đi đến chỗ suy hao, suy hao và dần dần cạn kiệt.
Những ngọn lửa bên trong, ngọn lửa của dục, tham, ái, ngọn lửa của sân hận và si mê, ganh tỵ, đố kỵ đang đốt hành tinh này, đốt cháy thế giới này, đốt cháy chúng sanh này, đốt cháy mọi loài hữu tình trong khắp hành tinh này, đốt cháy chúng ta và đốt cháy những người thân chúng ta. Và chúng ta cứ như vậy, đốt bên trong, đốt tự thân, đốt bên ngoài và chúng ta không thấy rằng đó là nguyên nhân của sự đau khổ. Chúng ta mong cầu hạnh phúc, mong cầu bình an mà chúng ta cứ đốt nhau, cứ nuôi dưỡng những cảm giác của đốt thiêu, của sân hận, của sự không lắng nghe, không thấu hiểu, không tha thứ. Chúng ta bắt bẻ từng chút một với mẹ cha mình. Chúng ta soi mói từng chút với những người thân yêu nhất, vợ chồng của mình. Chúng ta moi móc những điều dở, những chỗ xấu của những người tình nghĩa bao nhiêu năm của mình. Chúng ta ao ước người khác thương mình, lo cho mình, quan tâm mình nhưng lại nghĩ những điều không tốt, nói lời không tốt về người khác. Và như vậy chúng ta tìm hoài, tìm hoài một tình thương chân thật, chúng ta tìm mãi mãi cũng không thể gặp được, đó là sự thật của cuộc đời.
Giờ đây là giờ thiêng, giờ này là giờ linh, giờ này là giờ lành, để chúng quay trở lại kiểm tra, kiểm soát, kiểm toán lại trong suốt một năm vừa qua. Chúng ta đã nghĩ gì? Chúng ta đã nói gì? Đã làm gì đối với những người thân yêu, đối với cha mẹ, đối với ông bà, đối với vợ chồng, đối với con cái, đối với bạn bè quyến thuộc? Chúng ta hãy nhìn sâu sắc để tìm cho được nguyên nhân nào làm cho mình bất an, tại sao mình không được hạnh phúc. Nếu chúng ta tìm được điều đó, chúng ta nhiếp phục, khắc phục, chế phục thì chúng ta sẽ đi đến bình an, chứ không cần phải cầu an nhiều đâu.
Quý vị quay lại những nghĩ tưởng, cảm giác trong tâm mình để xem những cảm giác nào, những nghĩ tưởng nào làm khổ mình, làm khổ người. Phát giác, phát hiện, nhiếp phục, loại bỏ, tẩy sạch, trừ diệt chúng thì ngay lúc đó chúng ta lập tức có được sự bình an. Diệt tham, sân, si có được bình an không quý vị? Diệt những cái tâm nóng bức, bực bội, sân hận có được mát lạnh giống Linh Quy Pháp Ấn không? Minh Thành biết quý vị đi thâu đêm, lên tới đây bốn, năm giờ sáng, trời rất là lạnh. Minh Thành muốn gởi cho quý vị lá bùa bình an, muốn gởi cho quý vị bí kíp của hạnh phúc, muốn gởi cho quý vị món quà tâm linh. Món quà này quý vị có thể dùng suốt năm này, suốt đời này và suốt kiếp sau để được bình an, hạnh phúc hoài hoài.
Ươm hạt giống lành
Tại sao có những căn bệnh hoạn, bệnh lạ, bệnh kỳ, bệnh quái, bệnh nguy hiểm. Quý vị có biết không? Đó là do tâm sân hận, tâm ác độc, do sự sát sanh, sự hung tàn, sự sát hại làm cho chúng sanh đau khổ, lo lắng và sợ hãi. Từ ác nghiệp đó chiêu cảm ra, tạo thành ra một cộng nghiệp lớn lao, chứ không phải tự nhiên, không có cái gì tự nhiên hết. Tại sao mà con chim nó thấy mình bước tới gần thì nó bay? Tại sao con chó, con mèo ở nhà thấy mình về là nó quấn quýt? Chim bay vì nó sợ, nó sợ mình bắt nó đi rô ti. Con mèo quấn quýt mình vì nó biết mình thương nó, mình cho nó ăn.
Cũng vậy, tất cả những cái người ta thương mình, người ta mến mình, người ta ghét mình hay người ta kinh thường mình – những nổi khổ, niềm đau, hạnh phúc, an lạc đó là đều có nguyên do. Tất cả đều do những suy nghĩ, những lời nói, những hành động của mình đã gây ra trước kia, bây giờ nó đơm hoa, kết quả. Tất cả những ý nghĩ, tất cả những lời nói, tất cả những hành động của mình đã làm sẽ không có mất đi, mà nó sẽ hội tụ bên trong cảm giác của mình, trú ở trong những suy tưởng của mình, ở trong những suy nghĩ của mình. Tới lúc gặp duyên, gặp cảnh, gặp trường hợp phù hợp thì nó biểu hiện ra.
Lúc còn nhỏ, bỗng nhiên ở trên nóc nhà Minh Thành có một cây nhỏ xíu mọc lên. Ban đầu tưởng đâu là cây ớt, khi nó lên cao lên, bảy tám tấc, thì lúc đó nhìn ra là những chiếc lá bồ đề. Khi nó mọc lên cho tới một mét rưỡi, hai thước thì rễ nó dài xuống vách tường. Thành ra quý vị thấy rằng, khi cái cấy đó còn nhỏ mình không biết, nó bắt đầu nảy mầm nhỏ mình không thấy, đến lúc lớn lên mà mình thấy thì mới biết là cây bồ đề. Hoặc là cây nhỏ đó nhưng lớn lên nó có thể là cây độc, cây gai. Như vậy, cây tốt hay cây độc thì cũng lớn lên từ hạt giống. Cũng vậy, những suy nghĩ, những lời nói, những hành động của chúng ta là những hạt giống.
Tết này quý vị đi chợ tết, quý vị có chọn hoa không? Hay là ra thấy cái nào bưng cái nấy? Đi mua đồ có lựa không? Khi ăn Buffet tự chọn, có chọn không hay là món nào mình cũng ăn hết? Quý vị chọn món nào mình thích nhất phải không? Vậy trong tâm có suy nghĩ tốt, thiện, lợi lạc, mình có chọn không? Như vậy, suy nghĩ nào hay nhất, tốt nhất, hiệu quả nhất, lợi lạc nhất thì chúng ta cũng phải chọn suy nghĩ đó.
Trong lời nói có cần chọn không? Chọn lời như thế nào? Chúng ta phải chọn lời dễ thương, lời hiền hoà, lời êm dịu, lời ngọt ngào, lời thơm tho. Đức Phật gọi là có ba loại lời nói. Lời nói tệ nhất Đức Phật ví dụ là lời nói như phân, thứ hai là lời nói như hoa, thứ ba là lời nói như mật. Lời nói như phân thì nói ra người ta chạy hết vì nó bốc mùi. Lời nói như hoa nói ra là đẹp. Lời nói như mật là lời nói không những đẹp mà nó còn có những chất bổ dưỡng, ngọt ngào, thấm đượm tình thương, thấm đượm sự hiểu biết. Vậy mình chọn lời nào? Lời thứ một hay là lời thứ hai, thứ ba? Quý vị nói chọn cái thứ ba, còn Minh Thành xin chọn lời thứ hai với thứ ba. Quý vị chọn lời thứ ba là “ngon” hơn Minh Thành vì Minh Thành đang tập lời thứ hai. Chúng ta phải tập, luôn luôn thực tập, chứ không phải cầu xin, không phải chỉ suy tưởng, không phải chỉ ước mơ, ước nguyện. Thực sự là mình cần phải tập.
Năm khiêm – Hai khéo
Ở trong đạo tràng Nikaya, mọi người cùng nhau tu học, thực tập “Năm Khiêm, Hai Khéo”. Minh Thành sẽ tặng cho quý vị năm khiêm, hai khéo.
Năm khiêm, gồm:
Lời nói khiêm nhường
Tâm hồn khiêm hạ
Hành xử khiêm cung
Hiền hoà khiêm tốn
Khiêm nhã nhún nhường.
Hai khéo, gồm:
Kheo xét lỗi của mình
Khéo phòng hộ căn.
Khéo phòng hộ căn
Giờ Minh Thành sẽ nói khéo phòng hộ căn trước để quý vị thấy trong đời sống thường nhật, chúng ta phải biết khéo giữ gìn phòng hộ, bảo vệ, phòng bị. trong mọi việc.
Trong nhà quý vị có làm cửa thoát hiểm không? Có bình PCCCC màu đỏ không? Có biết bình đó là bình gì không? Trong những chung cư, khách sạn lớn có cửa thoát hiểm và có bình PCCC. Mà cái bình đó làm gì? Cái cửa đó để làm gì? Bình đó để chữa cháy, cái cửa để thoát nạn. Rồi hôm nay quý vị đeo khẩu trang để làm cái gì? Quý vị đi xe, đội nói bảo hiểm để làm gì? Quý vị ra trời nắng mang mắt kiếng để làm cái gì? Quý vị mang đôi giày, đôi dép để làm gì? Quý vị mang ba lớp áo để làm cái gì? Quý vị buổi sáng súc miệng, đánh răng để làm cái gì? Như vậy, đối với tâm thân này, chúng ta phải bảo vệ, lo lắng đủ thứ từ gót chân lên tới đỉnh đầu. Nhưng đó là chúng ta chỉ bảo vệ những cái ở bên ngoài thông thường của phàm phu, chứ mình chưa có biết bảo vệ một cách sâu sắc theo trí tuệ của giáo pháp.
Đối với con mắt, bảo vệ nó không chỉ là mang mắt kính hàng hiệu, mà con mắt còn phải biết cái nào nên nhìn và cái nào không nên nhìn. Đi ngang thấy người ta bị tai nạn giao thông là dừng lại nhìn, rồi một hồi là mình đi theo luôn. Có thấy trường hợp đó không? Chúng ta nhìn cái đó để làm gì? Hoặc khi nghe người ta nói chuyện người này, người kia, nói phải nói quấy là rề rề lại. Nghe xong rồi châm thêm hai ba câu. Như vậy là con mắt không biết phòng hộ, bảo vệ; lỗ tai không biết phòng hộ, bảo vệ; lỗ mũi không biết phòng hộ, bảo vệ nên Đức Phật dạy chúng ta phải tu tập phòng hộ căn. Phòng hộ là bảo vệ, căn là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Sâu sắc vô nữa là ý.
Khi thấy cái gì, nghe cái gì, ngửi cái gì, nếm cái gì mà cái đó sanh khởi ra tham muốn, nóng giận, sân si, bản ngã thì ngay lập tức thu các căn trở về, đừng chạy theo. Chúng ta phải tập cái này từ từ. Thấy người ta nói xấu người khác, phòng hộ bảo vệ lỗ tại, đó là virut, nếu nghe là mình nhiễm, nghe xong là thọ rồi đưa điều đó vào tâm, khi về thì không xả ra được. Khi ấy, chúng ta phải nhận diện những pháp bất thiện trong suy nghĩ, cảm giác, tưởng khi mình có những suy nghĩ, cảm giác, những hình bóng theo pháp bất thiện đó. Những chuyện đó là tin tức vỉa hè, nếu cứ ngồi, suy nghĩ, tưởng theo những điều đó là mình đưa ra những kết quả không tốt. Như vậy, chúng ta phải luôn luôn phòng hộ bảo vệ mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý.
Ví dụ: Bây giờ mình bước vô một ngôi chùa, ở trên pháp thoại đang vang rền, đang giảng pháp. Bước vào cổng là nghe mùi thơm, bún mắm hay cái gì đó, mà món này là ngay món mình khoái. Khi đó, trong ý mình đưa ra hai hướng đi: một hướng là đi thẳng vô nhà bếp, một hướng lên giảng đường nghe pháp, mà mình thì đang đói bụng. Vậy thì mình sẽ chọn hướng nào: bún mắm hay là pháp thoại? Cho nên, quý vị thấy rằng, ngay lúc đó mà mình không hộ trì căn, không nhiếp phục cảm giác ở lỗ mũi, với lưỡi, lỗ mũi nghe mùi là lưỡi có hoạt động thì mình sẽ chạy theo cái mùi, cái vị đó. Cho nên, nhiếp phục được cảm thọ ngay lúc đó là pháp quan trọng, chúng ta phải thấy rằng, có thực mới vực được đạo là đương nhiên, nhưng nghe pháp trước rồi xuống ăn sau. Hơn nữa, nhờ ngồi nghe pháp trang nghiêm, chú tâm, cẩn trọng, cảm thọ sâu sắc pháp nên thành tựu được Chánh tri kiến, nhập lưu Thánh quả. Vậy có ngon không? Bây giờ ngộ ra mình mới ngồi cười, còn nếu đi theo tô bún mắm đó thì đâu nhập lưu Thánh quả. Như vậy, nhờ nhiếp phục cái mùi đó, nhiếp phục cái vị đó mà có thể thành tựu Thánh quả.
Minh Thành ví dụ thêm về cái lưỡi này, tức là chúng ta phải phòng hộ cái miệng, cái miệng này gồm bốn giới. Thân có ba giới là: ừ bỏ xác sanh, từ bỏ trộm cắp, từ bỏ tà dâm; ý có ba giới là: từ bỏ tham, từ bỏ sân, từ bỏ si và miệng có bốn giới là: từ bỏ nói đối, từ bỏ nói lời thêu dệt, từ bỏ nói lưỡi đôi chiều, từ bỏ nói lời hung ác. Như vậy, phòng hộ, hộ trì, bảo vệ, giữ gìn cái miệng là rất quan trọng. Nói qua, nói lại, nói tới, nói lui, chẳng những nói chuyện đời mà nói chuyện pháp cũng cãi nhau, rồi thành ra lộn pháp nên gọi là “pháp cãi”, chứ không còn là “pháp chánh” nữa. Cho nên phải thuộc hai câu: “Bệnh tùng khẩu nhâp – Họa tùng khẩu xuất”. Bệnh tự miệng mà đi vào, ví dụ cái gì mình cũng ăn hết rồi bệnh. Vì vậy, câu này có nghĩa tai hoạ là từ miệng đi ra, bệnh là từ miệng đi vào. Cho nên sự hộ trì căn là hết sức quan trọng.
Kế tiến là hộ trì thân, tức là hộ trì sao cho thân được trang nghiêm, gìn giữ đúng pháp.
Cuối cùng hộ trì ý là hết sức là sâu sắc. Cái ý mà mình không biết tu tập, không biết bảo vệ là khi thiền quán nó đốt cháy hết, làm cho mình thân tàn ma dại. Ngồi suy nghĩ là toàn buồn, toàn hờn, toàn trách, toàn giận là tại vì mình không biết hộ trì, không biết làm cho cái ý được lắng dịu, thanh tịnh.
Cho nên, bây giờ chúng ta cùng niệm hai câu: “Tâm lắng dịu, tâm lắng dịu, tâm lắng dịu – Tâm dễ chịu, tâm dễ chịu, tâm dễ chịu”. Khi mình nói không phải chỉ nói cái miệng mà phải thấy cảm thọ của mình lắng dịu xuống. Đọc lại ba lần và mình có cảm giác lắng dịu thật sự, thấy cảm giác của mình lắng xuống, dễ chịu, ngọt ngào. Bình thường nếu có thực tập như vậy, quý vị tập sẽ thấy hiệu quả tuyệt vời lắm. Khi tập như vậy, nếu trong ý mình khó chịu thì mình nói “tâm lắng dịu, tâm dễ chịu” là tâm nghe lời mình, hết bực liền. Vậy có tuyệt vời không? Phải tập sao cho thuần thục, mình nói là nó nghe lời liền. Giống như đứa con ngoan nghe lời cha mẹ, giống như người làm nghe lời chủ nhân, cũng vậy, tâm mình được tu tập một cách nhu nhuyến, thuần thục, mềm mại, dễ sử dụng, dễ sai, dễ bảo, dễ nghe, dễ vâng lời thì sự tu tập sẽ có kết quả.
Nếu tâm không có sự tu tập, huấn luyện thì dù cho thiền quán hỷ lạc mà mặt vẫn buồn, tại vì tâm không chịu nghe lời. Vì vậy khi tâm này giận, mình kêu lắng dịu thì nó không chịu nghe, đó là tâm chưa được huấn luyện, chưa được thuần thục. Quý vị thấy con cọp, con beo được người ta huấn luyện, họ kêu ngồi là ngồi, kêu đứng là đứng, kêu phóng là phóng, như vậy mà người ta còn huấn luyện được, huống hồ chi cái tâm này nó trong tầm tay của mình. Cảm giác, nghĩ, tưởng được mình huấn luyện thì từ từ nó sẽ nghe lời. Mà nghe lời rồi thì tuyệt vời lắm, bình an lắm, hạnh phúc lắm, dễ thương lắm, hiền lương lắm, hiền hậu, hiền đức, hiền từ, hiều dịu vô cùng. Cho nên, phải huấn luyện tâm mình. Nhiều người nói tu cứ để tự nhiên nhưng để con sư tử tự nhiên thì có đem đi xiếc được không? Để con chó tự nhiên vậy đó thì nó có cắn người ta, nó có sủa không? Mình đẻ con ra rồi đừng cho nó học, đừng dạy dỗ, đừng huấn luyện gì hết thì nó ra cái gì?
Vì vậy, tất cả đều phải có giáo dục, có huấn luyện, phải có sự tu tập. Bây giờ có nhiều lối tu cứ để tự nhiên, mặc kệ nội tâm mình, tu như vậy là theo tham, sân, si, bản ngã, vô minh, nghiệp chướng. Làm sao có chuyện mặc kệ tâm này được khi cái tâm mình như là thú dữ, thú hoang. Đức Phật nói tâm mình như con ngựa hoang, con ngựa chứng, giống như khỉ vượn, nếu không huấn luyện thì sao tu được. Cho nên, phải huấn luyện tâm một cách sâu sắc, liên tục, kiên trì, quyết tâm thì mình mới thành công. Như vậy, Minh Thành đã nói về khéo phòng hộ căn.
Khéo xét lỗi mình
Nhờ có sự khéo hộ trì căn nên chúng ta thâu nhiếp được mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý trong thiện pháp, như vậy sẽ khéo nhìn thấy được lỗi của mình, pháp này hay lắm.
Khi thường thường thấy lỗi của mình thì mình mới có thể sửa đổi, mới có thể điều chỉnh, mới có thể làm cho nó hoàn thiện. Một người thường thường chăm sóc sắc đẹp, thường thường soi gương, thường thường rửa mặt, rửa tay, thường thường trang điểm, thường thường để ý tới quần áo thì quý vị thấy người đó có đẹp không, có đẹp hơn người không thèm để ý, không thèm soi gương không? Sáng quý vị có soi gương không? Mỗi buổi sáng trước khi ra đường có soi gương không? Có thay đồ không? Có ngắm một chút xíu mới ra đường không? Ngày nào mình cũng soi gương bên ngoài nhưng có một cái gương hết sức quan trọng là cái gương tâm mình có soi không?
Chính vì vậy, phải soi lại, nội soi, nội quán, phản tỉnh và nhìn xem ý nghĩ này xấu hay tốt, thiện hay bất thiện; suy nghĩ này đúng hay sai, suy nghĩ này lợi lạc hay có hại, suy nghĩ này đem lại niềm vui hay đưa lại niềm đau? Nếu thấy suy nghĩ này sai, lời nói này bậy, lời nói này làm chia rẽ tỉnh cảm gia đình thì lập tức phải điều chỉnh, xin lỗi, sám hối ở trước bàn Phật, làm cho suy nghĩ, lời nói đó tốt lại. Giống như mình soi gương mình thấy mặt mình dính dơ thì phải lau chùi, rửa sạch. Mình không soi gương thì mình có biết mặt mình dính dơ không? Nếu mình không biết mặt mình dính dơ mình có chùi rửa không? Nếu không chùi rửa vậy có sạch không? Nếu không có sạch thì có đẹp không? Mình có muốn sạch đẹp không? Nếu muốn sạch đẹp thì phải soi gương để tẩy rửa những vết dơ bẩn.
Cũng vậy, tư tu là soi gương, thường nhìn, thường rọi, thường nội quán soi lại ở bên trong. Soi thấy nó dơ, dơ chỗ nào là rửa chỗ đó, làm sạch chỗ đó thì chỗ đó nó sạch rồi nó đẹp. Như vậy khéo xét lỗi mình là luôn luôn kiểm tra những suy nghĩ, luôn luôn kiểm tra những lời nói, luôn luôn kiểm tra những hành động. Ví dụ mọi người đang ngồi thiền, nghe pháp trang nghiêm mà mình không biết nên la lớn lên, vì vậy mình thấy có lỗi và im lặng. Tuy là chưa nói ra ngoài nhưng bên trong mình xin lỗi, sám hối vì làm mất trang nghiêm, thanh tịnh của đại chúng. Nếu mình làm như vậy sẽ văn minh, văn hoá, đi đến đâu cũng sẽ đẹp như vậy, còn nếu không thì không có đẹp.
Lúc Minh Thành đi qua bên Sri Lanka, đang trên đường thì mọi người nói lớn “voi kìa, voi kìa”. Qua bên đó mà thấy voi tức là tốt lành lắm vì bình thường voi ở trong rừng mà giờ nó đi ra ngoài. Trong chỗ đó có mấy người nước ngoài đang ngồi, đoàn Việt Nam ào xuống là mấy người đó họ chạy. Nhìn cảnh đó mình thấy vô cùng xấu hổ, lúc lên sân bay cũng vậy, mấy người Việt Nam mình là ồn ào, nói không nhìn ai hết, đó là không khéo hộ trì căn, cũng không thấy lỗi của mình. Cho nên, chúng ta phải học những sự văn minh, văn hoá, lịch sự, đó là nói ngoài đời. Còn trong đạo thì chúng ta phải khéo hộ trì căn, khéo xét lỗi người, được vậy thì còn tuyệt vời hơn nữa.
Học Phật là văn minh tối thượng, học Phật là văn hoá tối cao, học Phật là nghệ thuật cùng tột của tất cả nghệ thuật trên thế gian này. Chứ không phải học Phật riết rồi không còn quai nghi, không còn tế hạnh, không còn nề nếp, không còn cái gì hết. Nói “tu mà chấp tướng làm gì” thì điều này là sai. Càng học nhiều, càng quay trở lại, càng nhìn, càng bảo hộ, bảo trì, hộ trì, càng làm cho con người mình hoàn thiện, hoàn chỉnh rồi đi đến chỗ thánh thiện. Càng tu càng đẹp, càng tu càng dễ thương, càng tu càng dễ mến, càng tu càng dễ nhìn, càng tu càng dễ gần, càng tu càng dễ nói, càng dễ góp ý. Chứ đừng có tu riết rồi khó nhìn. Tu rồi để ông chồng nói “bà tu sao riết rồi tôi thấy sợ quá” như vậy là mệt rồi đó. Tu là phải dễ thương, nói ra hết sức là dễ thương, suy nghĩ, hành động dễ thương, đẹp sẽ. Đó là thường thường, khéo xét lỗi mình. Như vậy, tu tập hai khéo giúp cho mình trở thành con người rất là tuyệt vời.
Thực tập năm khiêm
Quý Phật tử có biết tại sao mình phải lạy Phật không? Tại sao cứ gặp là lạy, phương pháp lạy Phật để làm cái gì? Lạy như thế nào cho đúng pháp quý vị có biết không?
Đức Phật là bậc đại ân nhân, vĩ đại của tam giới. Người đầu tiên phát giác, phát hiện, phát kiến, phát minh ra được một con đường, một phương pháp diệt tận tham, sân, si, vô minh, bản ngã, dập tắt tất cả khổ đau. Ngài đã thành tự con đường đó, thành tựu viên mãn và truyền trao lại phương pháp đó, truyền trao lại con đường đó, chỉ ra đạo lộ đó. Phật là người duy nhất, độc nhất trên mười ngàn thế giới, vô lượng hành tinh, vì thế mình phải biết ơn Ngài. Khi lạy như vậy là mình cảm ơn, biết ơn, nhớ ơn và một điều nữa là tập cho mình hạ thấp cái tôi của xuống, để thấy rõ được rằng trong thân năm uẩn này, cái thân sắc chất này, cái thân của những cảm giác, nghĩ tưởng, nhận thức, rõ biết này là pháp duyên sanh, vô thường, tạm bợ, mong manh, trống rỗng.
Mới ngày hôm qua, trong một quán nước, lúc 9 giờ đêm người chủ quán đi dọn dẹp ghế bàn để nghỉ thì giật mình vì có cậu thanh niên hai mươi mấy tuổi đang uống nước như vậy, gục tại chỗ chết. Cũng mới ngày hôm qua đây, bao nhiêu người đã đi ra khỏi nhà không trở lại. Cũng mới ngày hôm qua đây, ở tại thành phố Vũ Hán một ông gần sáu mươi tuổi ngã ra đường chết ngay tại đường lộ, nằm đó hoài như vậy, không có xe để đưa đi. Nhiều tiếng đồng hồ sau đó, phải dùng nhiều biện pháp khử trùng mới được đưa đi.
Như vậy, cái sắc uẩn vô thường, tạm bợ này có cái gì là tôi, có cái gì của tôi. Tích tắc thôi, những cảm giác, những nghĩ tưởng thay đổi liên tục. Đức Phật dạy mình phải nhìn thấy bản chất vô ngã, trống rỗng của ngũ uẩn. Khi nhìn thấy, mình quán chiếu như vậy để tập một sự khiêm hạ. Khi thấy được như vậy là trí huệ mình sanh. Khi thấy như vậy thì sự giác ngộ mình có. Khi thấy được như vậy, tức là sự tu tập của mình đã có công đức tăng trưởng. Còn mình cứ khư khư, khăng khăng chấp thân này là tôi, đây là của tôi, rồi cao ngạo, dương dương tự đắc, khen mình chê người, ta đây, giỏi hơn thiên hạ thì nó chỉ đưa đến sầu, bi, khổ, ưu, não, đi tới đâu không ai ưa, không ai thương, không ai gần. Tự mình làm khổ mình thôi!
Cho nên năm khiêm này rất là tuyệt vời. Lời nói phải khiêm nhường, tâm hồn phải khiêm hạ, trong tâm mình luôn luôn khiêm tốn, hình bóng mình nghĩ về mình phải luôn luôn cúi đầu xuống, khiêm cung xuống, hành xử của mình nhẹ nhàng, êm ái, khiêm cung. Người trên thì mình kính, người dưới thì mình nhường. Khiêm nhã, nhún nhường. Lúc nào cũng vậy, thật là khiêm cung, thật là khiêm tốn. Dù đối với con cháu ở trong nhà, vợ chồng thân thương nhất của mình cũng phải khiêm nhã, cũng phải khiêm cung, khiêm tốn. Chứ không phải mình nghĩ nó là con mình mình là gì cũng được, đó là mình giương cái bản ngã của mình lên, do đó mà tình thương sẽ tan vỡ, tình nghĩa sẽ ly tán và thậm chí sân hận đốt cháy và xảy ra nhiều việc rất là đau thương trên cuộc đời này. Quý vị có thể chứng kiến ở trên mặt báo, ở trên thời sự những sự kiện như vậy hằng ngày luôn xảy ra.
Mùa xuân năm nay quý vị lên non thiêng Linh Quy Pháp Ấn, Minh Thành thay mặt cho chư Tăng gởi đến quý vị lời pháp thoại đầu xuân. Tuy rằng nó không ngọt lỗ tai lắm nhưng mà nó lại là một liều thuốc trị được bệnh độc nhất trên cuộc đời này. Nó là diệu dược, linh dược, thần dược, pháp dược, quý vị hãy đem Thánh dược này trở về và phải thực tập năm khiêm, hai khéo. Khéo hộ trì căn, giữ gìn mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Khéo nhìn thấy lỗi mình, đừng nhìn lỗi của người khác. Luôn luôn, lúc nào nói ra là “xin lỗi” và “cảm ơn” – bốn chữ này luôn luôn được thực tập. Bên cạnh đó, cần phải tu tập năm khiêm là luôn luôn sống trong sự khiêm nhường, khiêm cung, khiêm hạ, khiêm tốn, khiêm nhã đối với tất cả mọi người. Được như vậy thì năm nay là một năm bình an, một năm hạnh phúc, một năm tuyệt vời, một năm tuyệt diệu. Rạng đông xuất hiện là điềm báo trước của bình minh, cũng vậy, Chánh tri kiến xuất hiện là điềm báo trước của sự thành tựu Bát Thánh Đạo và Thánh quả./.