Thiền Quán - Nhổ Mũi Tên Độc
Nikāya Thiền Quán
Nhổ Mũi Tên Độc
Thích Minh Thành
MỤC LỤC
TOC \o "1-3" \h \z \u I. Thiền quán nhổ mũi tên độc PAGEREF _Toc191220143 \h 1
II. Khuyến tấn tu tập PAGEREF _Toc191220144 \h 1
III. Đời sống vô thường – Khuyến tấn tu tập PAGEREF _Toc191220145 \h 4
I. Thiền quán nhổ mũi tên độc
Từ người xuất gia đến cư sĩ, biết bao nhiêu là nhân duyên thù thắng từ vô lượng kiếp mới được gặp thánh pháp này, nếu chúng ta không có khéo thì chúng ta sẽ giống như người bị trúng mũi tên độc. Chuyện quan trọng là nhổ mũi tên độc, dùng những thuốc giải độc, nặn cái độc ra, nặn cái máu ra, lấy chất độc ra, đừng cho chất độc phát tác ngấm vào trong tâm can của mình. Để lâu sẽ không còn kịp nữa, sẽ đi đến chỗ mất mạng, có một số vị tu rất tinh cần, tinh tấn nhập thất, hiền thiện, chân thành nhưng điều quan trọng ở đây là phải thấy được tầm quan trọng của sự rút mũi tên ra, nặn máu ra, lấy chất độc ra, cái đó là quan trọng bậc nhất, cũng không quan trọng hình thức người giúp mình nhổ mũi tên, người đó là nam nữ, già trẻ, mập ốm, cao thấp, đẹp xấu không quan trọng, người đó là địa vị gì trong xã hội cũng chẳng có quan trọng.
Quan trọng nhất là người đó giúp cho mình rút được mũi tên ra, lấy được chất độc ra, thành ra nếu không khéo sẽ rất uổng, mình gặp được bác sĩ giỏi, lương y hay, thần y, bậc đạo sư, thuốc tiên, đạo lộ mà tôn giả đã âm thầm khám phá. Mình có thầy hay, thầy giỏi, thuốc hay, vi diệu như vậy mà mình mãi lo những chuyện không có quan trọng thì mình cũng sẽ chết, thầy hay, thuốc giỏi cũng không cứu được mình vì mình không biết cái nào là cái cấp thiết, khẩn cấp, cấp cứu. Mình còn muốn đi tìm học cái này học cái kia nữa, có những cái vị ra thất tu rất là tinh tấn, bây giờ cũng muốn đi học cái này cái kia nữa, trong khi đạo lộ mình đã thấy rõ rồi, mắt mình đã sáng tỏ rồi, công việc của mình là nhổ mũi tên đó ra, nặn chất độc đó ra thì nó sẽ lành, bước đi một cách đều đặn, mạnh mẽ thì nó sẽ đến, lau hốt, quét chùi, tẩy rửa thì nó sẽ sạch.
II. Khuyến tấn tu tập
Chưa bao giờ chúng ta nhìn thấy một đạo lộ nó minh minh, bạch bạch, tỏ tỏ, tường tường, nó trong trong, sáng sáng như chúng ta đang được học với tôn giả như vậy. Vậy mà niềm tin chúng ta lại không đủ thì thật là tội nghiệp thay cho chúng ta, thật là vô minh thay, thật là ngu muội thay, thật là bỏ mất cơ hội vô lượng, vô số, vô biên, vô tỷ kiếp trong vòng luân hồi sanh tử vừa qua. Đầy rẫy trong Nikāya là những đề tài thiền quán thâm sâu, nếu chúng ta biết khéo léo ứng dụng thì mình sẽ thể nhập vào pháp một cách nhanh chóng, mau lẹ, tức thời. Phải thường nhắc nhở mình rằng "ngươi đang bị trúng độc, chính ngươi đang bị trúng độc và chất độc đang phát tác trong tâm can của ngươi. Ngươi không có thời gian để nghe người này nói nghe người nọ nói, để muốn đi chỗ này đi chỗ kia nữa, trước khi ngươi nghe chuyện này chuyện kia ngươi sẽ chết, chất độc sẽ phát tác ra rồi người sẽ chết trước khi ngươi đi chỗ này chỗ kia và người sẽ chết ở trên đường người đang đi. Ngươi không có thời gian nữa đâu".
Con thưa thật tất cả chư hiền trí là con thấy cũng không có thời gian, tất cả những con người, tất cả những câu chuyện, tất cả những cái gì tiếp xúc, con toàn thấy là khổ là trùm kín cả bầu trời không có một chỗ hở. Bây giờ chỉ có một việc cấp bách, khẩn cấp, cấp cứu, gấp rút mau lẹ là làm thế nào để mình thật sự đi ra khỏi cái khổ đó và những nguyên nhân của khổ đó, hoàn toàn không có chút thời gian nào khác nữa, tất cả mọi thứ đều là vô nghĩa, tất cả mọi thứ trên đời này đều là vô nghĩa.
Khi mũi tên độc ngấm vào tim và chất độc đang phát tác thì mạng mình sắp sửa chấm dứt và kết thúc thì tất cả mọi thứ trên đời này đều là vô nghĩa. Đối với một người bị ghim mũi tên trúng vào tim, bị độc phát tác như vậy thì cái gì là ngon? Nhà nào là đẹp? Người nào là người thương yêu nhất? Sự khẩn cấp, cấp bách, cấp cứu là rút mũi tên độc, là lấy máu ra, nặn chất độc, giải chất độc, ngoài ra không có một cái gì khác quan trọng trên cuộc đời này trong giây phút đó.
Nếu mình chưa thấy được như vậy thì sự tu hành của mình còn nhởn nhơ, còn qua loa lắm, còn ở ngoài cửa chùa, mình chưa thấy được sự nguy hiểm, tác hại của những chất kịch độc đang ngấm vào tim này, mình không thấy, mình không biết, mình không hiểu tức là sống trong một cái tâm hôn mê và người này đã chìm vào trong hôn mê khi chất độc ngấm vào, người này đã đi sâu vào trong hôm mê. Người này chỉ còn thoi thóp để chờ những giây phút, những hơi thở tàn để kết thúc sinh mạng dù cho xác thân người đó đang đi đứng, nói cười, hành động, nhưng mà người đó là một cái thây chết, không còn khả năng cứu chữa. Chỉ có người nào còn có nhận thức tức là còn có được một sự cảm thọ với pháp này, cảm nhận được rằng mình đang bị trúng tên độc và cái chất độc cực độc, kịch độc, nó đang phát tác, nó đang đi vào trong tâm can, ngũ tạng của mình, người này lo lắng, sợ hãi, người này bất an, người này tìm đủ tất cả mọi cách, tìm thầy, tìm thuốc, tìm tất cả mọi cách phương pháp nhổ ra, nặn ra, lấy ra những chất độc, người này không thấy còn bất cứ một việc gì quan trọng hơn nữa ngoài việc này.
Ở trong đầu của người này, ở trong tâm của người này, ở trên cuộc đời này không còn có một việc nào quan trọng hơn việc nhổ mũi tên độc này ra, lấy cái máu này ra, nặn cái máu này ra, nặn cái độc này ra. Ngoài ra trong con mắt người này, trong cái đầu người này, trong cái nhìn của người này, trong cả cái thân tâm không còn thấy có bất cứ một việc thứ hai nào quan trọng hơn nữa, không còn có bất cứ một việc thứ hai nào có ý nghĩa hơn việc này nữa, không còn bất cứ một cái gì ở trên cuộc đời này làm cho người này phải quan tâm.
Đó là đề tài thiền quán, bất cứ cái gì xảy ra người này cũng thấy không có cái gì, chẳng có một cái gì, người này chẳng còn để tâm nữa, người này chỉ để tâm tới sự nhổ mũi tên độc, lấy chất độc này ra. Một người chân chánh thật sự, thương mình thật sự, biết mình đang gặp tai họa, thật sự biết mình đang nguy cấp, nguy nan, nguy hiểm, thật sự là một con người tỉnh táo, còn nhận thức, còn cảm xúc thì đương nhiên phải như vậy. Ngoài ra một người bị trúng tên đó mà còn thích, kiếm món gì nấu ăn cho ngon, cho tôi đi chơi chỗ này chỗ kia, cho tôi được gặp, được tìm coi kẻ nào mà bắn tôi như vậy, nó ở đâu, nhà nó ở đâu, nó tên gì, mập ốm, cao thấp, đen trắng, làm nghề gì, giàu nghèo, người này là người ngu, người mù, người này sẽ chết tức tưởi và hối hận, sẽ chết trong sự đau đớn vì chất độc phát tác ngấm vào lục phủ, tứ chi, ngũ tạng của người này trước khi người này đi tìm những thứ đó.
Phải làm thế nào tác ý suốt trong đầu của mình, mình nhìn lên cái bầu trời này là mình thấy không có một cái gì khác ngoài đại khổ uẩn. Tất cả mọi cái mình nghe không có đáng nghe, tất cả mọi cái mình dành chẳng có cái gì đáng nhìn hết, tất cả mọi cái mình cảm xúc, nhận thức, chẳng có một cái gì có ý nghĩa giá trị, chỉ có một việc duy nhất là làm sao mình chạy ra, mình thoát ra khỏi một căn nhà đang bốc hỏa, còn ngoài tất cả mọi thứ đều là vô nghĩa. Khi mình thấy rằng nguyên một cái căn nhà mình đang ở là hỏa hoạn, là cháy hừng hực thì chỉ có một việc chạy đi ra khỏi đó thì đó mới là việc quan trọng cấp thiết nhất trên đời này. Vậy mà mình thật là đáng thương, vẫn ăn chơi vui vẻ, không thấy được nhà đang cháy, không cảm giác được nó đang nóng, không nhận thức được lửa sắp sửa lan tới mình rồi, trên này sẽ đổ xuống, bên phải, bên trái lửa sẽ làn vào, ập vào, ùa vào, cứ nằm đó ngủ trong một căn nhà rực lửa.
Thật là đáng thương cho chúng ta!
Thật là tội nghiệp cho chúng ta!
Thật là đau xót cho chúng ta, cho cái tâm mê này, cái tâm mù này, cái tâm ngu này, cái tâm dạy khờ trẻ con này, cứ lo hơn thua, tham lam, sân hận, si mê, tật đố, ta tôi, bản ngã, giành giật, gom góp, tích lũy, chất chứa rồi đau khổ, tan nát, tan vỡ. Chúng ta không biết rằng tất cả những thứ này, tích lũy, chất chứa, gom góp, giành giật, tạo nghiệp này, lừa gạt người ta này, dối trá này, tất cả chỉ trong tích tắc thôi là bị cháy sạch hết, sẽ bị đốt cháy, thiêu cháy và cháy rụi hết tất cả. Tất cả đều bị sụp đổ hết, tất cả rồi sẽ đổ nát, sẽ bể vụn hết, sẽ trở thành những đống tro tàn, tất cả đều là vô nghĩa, vô giá trị, vô tích sự, chỉ có một công việc tối thượng và duy nhất trên cuộc đời này tức là chạy ra khỏi căn nhà rực lửa. Đó là đề mục thiền quán thứ hai.
III. Đời sống vô thường – Khuyến tấn tu tập
Thật là đau khổ cho chúng ta!
Thật là đáng thương cho chúng ta!
Thật là tội nghiệp cho chúng ta!
Thật là xót xa cho chúng ta khi mình không nhận thức được căn nhà đang cháy và ngọn lửa đã bốc cao, đã bao quanh rồi, đã cháy cao rồi, bao bọc lấy mình là những ngọn lửa của vô thường, của sân hận, của dục vọng, của bất an, của lo lắng, của tai họa, của khổ sầu. Nó đã bao vây mình rồi, nó đã cháy sém lên đầu của mình rồi vậy mà mình vẫn còn mù lòa, vô cảm, không nhận thức được. Da này không còn cảm xúc được nữa hay sao? Đầu này không còn cảm nhận được nữa hay sao? Đó là vô minh, một cái tâm chai sạn, chai lì, mù lòa, không cảm nhận được những sự thật khổ đau, bất an, vô thường, tai họa, khốn nạn, ách nạn, hoạn nạn, hiểm nạn, nguy nan của thân tâm và thế giới hoàn cảnh này. Đó là cái tâm mù lòa, đó là một cái tâm tật nguyền, đó là một cái tâm ngu si, vô minh, hôn ám, cho nên mỗi ngày chúng ta phải tác ý thật là nhiều, đánh vào cái đầu này, vỗ vào lồng ngực, tự ký vô cái đầu của mình "Ngươi có tỉnh hay là không?".
"Cười gì, hân hoan gì,
Khi đời mãi bị thiêu?
Bị tối tăm bao trùm,
Sao không tìm ngọn đèn?"
(Kinh Pháp Cú 11 – Phẩm Già, kệ 146)
Gặp một chuyện gì chút xíu là quên hết, mê hết, là lăng xăng hết, là điên đảo theo chuyện đó. Gặp cảnh gì một chút là bị lôi cuốn, bị thổi bay hết, giống như những cái bông gòn ở ngã tư, ngã bảy bị gió bão thôi bay tứ tung hết. Thế Tôn dạy mình phải làm một cái tâm như cột trụ đá chôn sâu, đối với thánh pháp, đối với trí tuệ, đối với sự nhận thức về khổ phải có chân đứng, phải chôn sâu, phải vững trú. Tất cả chúng ta ngồi đây rồi sẽ bị chết, kết thúc trong sự chết và không có ai vượt qua khỏi cái chết.
Trước khi con về rừng tỉnh tu, con có đi vào bệnh viện thăm một người tám mươi mấy tuổi, tay bị đau mà thích lái xe Honda. Vợ, con, cháu thường ngăn cản nhưng mà cái gì đến rồi nó cũng đến, cụ ông lái xe Honda thì có một cậu thanh niên tông trúng nên ngã xuống, lúc đó có chiếc xe tải đang chạy tới cán vỡ một phần hộp sọ. Tất cả con cháu đau khổ, lo âu, những người con từ bên Úc phải lập tức bay về, lúc con vào là ông cụ không có nhận thức được bao nhiêu hết, ông cụ nói lộn xộn và mắt nhìn không có điểm trọng tâm. Khi con vào thì con đặt tay lên trán và trải tâm từ cho ông thì ông mỉm cười, mấy hôm trước chư Tăng Ni chúng ta đang cầu nguyện cho ông, những người con lo lắng, bất an, sợ hãi, khổ sầu, mất ngủ, chia nhau trực sáng đêm trong bệnh viện.
Khi đi vào đó con không thấy người ta bệnh mà con thấy hình bóng nằm đó là con sẽ bị tai nạn giao thông, họ sẽ làm thêm giường bệnh. Mới hôm qua một chiếc xe Thành Bưởi chạy đường bên đây nhưng mà lại vượt qua đường bên kia, tông vô trúng hai anh em ruột còn rất nhỏ chết ngay tại chỗ, con không nhìn thấy có hai anh em nào khác mà con thấy đó chính là con. Con nói với tâm mình "mày sẽ chết bất đắc kỳ tử, mày sẽ chết trong sự đột ngột, bất ngờ, bất trắc, mày sẽ chết trong sự bất thình lình. Đầu óc mày văng ra, gan ruột mày văng tứ phía, mày sẽ trở thành một đống bầy nhầy, không ai nhận ra được mày là ai hết. Nếu không có một cái tờ giấy với những con số và tấm hình thì không ai biết ngươi là ai cả trong cuộc đời này. Nếu giờ này ngươi không thể nhập vào thánh trí tuệ này thì ngươi sẽ chết bờ chết bụi, chết tức chết tưởi, chết nhục chết nhã, chết oan chết ức, chết bất thình lình, chết hoạnh tử và vô lượng, vô biên kiếp sanh tử tiếp tục. Vô biên kiếp sanh tử vừa qua ngươi cũng chết trong những cái xác bò, xác heo, xác gà, xác vịt, xác chó, xác giòi. Bây giờ ngươi sẽ tiếp tục chết nếu ngươi không Nhập Lưu, nếu không thể nhập thánh trí tuệ này thì người tiếp tục chết dài dài trong những cái thân ma, thân quỷ, thân cô hồn, súc sanh, chết trong những thân đui điếc, câm ngọng, què quặc, dị dạng, dị tật, dị hình này. Ngươi muốn chết nữa hay sao? Ngươi muốn tiếp tục chui vào những tấm thân hôi dơ, bẩn thỉu, bất an, tai họa và đầy khổ đau này hay sao?".
Cái tâm này cần phải được dạy như vậy, nhắc như vậy, huấn luyện, giáo dục như vậy thường xuyên và liên tục, không phải mỗi ngày mà là mỗi giờ thì nó mới nhả ra từ từ, nó mới mở được con mắt mù của nó, đui của nó, nó mới mở ra được, nó mới nhổ ra được mũi tên tẩm những chất kịch độc, cực độc. Phải nhắc như vậy, phải giáo huấn như vậy, giáo dục như vậy, huấn luyện như vậy, giáo dưỡng nó như vậy, tát vào mặt, đập vô đầu nó thường xuyên như vậy thì cái tâm này dần dần sẽ tỉnh ra, sẽ sáng ra, sẽ có một cái nhìn thâm sâu vào tất cả sự vật, hiện tượng trên thế gian này, nhìn vào đâu là chỗ đó nó hoại diệt hết, đổ nát hết, nhìn tới đâu là tất cả các pháp này hiện ra cái sanh diệt tướng của nó, nó hiện ra sự nguy hiểm, tai họa, bất an, tan nát, tiêu vong, tàn tạ của nó thì cái tâm này lần lần mới hướng đến sự viễn ly, nhập vào viễn ly, hướng đến sự từ bỏ, nhập vào sự từ bỏ, hướng đến ly tham, thể nhập vào sự ly tham, chứng nhập vào thánh trí tuệ ly tham, hướng đến sự đoạn diệt, thể nhập vào sự đoạn diệt, chứng nhập cảnh giới đoạn diệt, nghiêng về Niết-bàn, hướng về Niết-bàn, nhập vào Niết-bàn, chứng ngộ, chứng đắc, chứng đạt Niết-bàn bất tử.
Đừng có để cho cái tâm này nhởn nhơ, đừng để cho cái tâm này lang thang, đừng để cho cái tâm này buông thả, buông lung, buông trôi rồi mình sẽ đau khổ, mình sẽ hối hận. Trước khi chết, lúc mình gặp tai nạn, hoạn nạn mình sẽ đau khổ, những dòng nước mắt tận cùng thương đau sẽ tuôn chảy xuống và sẽ hối hận vì mình đã không dốc hết tận lực để hành pháp, đến lúc đó mình sẽ hối hận, hối tiếc, ân hận, mình sẽ oán hận chính mình vì mình không nhiệt tình, trong những lúc bình thường còn khỏe khoắn mình không dốc hết lòng, tận lực để sống trong pháp, để hành pháp, để chứng đắc pháp. Hãy mạnh mẽ lên, hãy quyết chí nhất hướng, không có con đường nào khác nữa, đây là độc đạo, bát chánh là độc đạo, an ổn và bất tử. Chúng ta nhìn ra được ngũ uẩn tức là chánh kiến, thấy được những dục ái, tham, sân, si, lậu hoặc là chánh kiến, chúng ta như lý tác Ý thường xuyên và liên tục, huấn luyện, giáo dục, dạy dỗ cái tâm của mình cho nó rời khỏi những cái dục, những cái sân, những cái si, những cái bản ngã, những cái vô minh, những cái tâm ác hại, đó là chánh tư duy.
Chúng ta nói những lời chân thật, hiền hòa, dễ nghe, chia sẻ những lời pháp đó là chánh ngữ. Chúng ta có những hành động trong cái oai nghi, tế hạnh, chánh niệm, niệm oai nghi, niệm hành động, tỉnh giác chánh niệm trong cách hành xử, ứng xử của mình, đó là chánh nghiệp trong thân, miệng, ý. Chúng ta nuôi sống mình một cái đời sống thích đáng, phù hợp, chân chánh của một người tu, đó là chánh mạng. Chúng ta nỗ lực, tinh cần, tinh tấn nhổ cái mũi tên kịch độc, chạy ra khỏi căn nhà rực lửa đó, tận lực của mình lau chùi, quét dọn, tẩy sạch, đó là chánh tinh tấn. Chúng ta luôn luôn quán niệm, quán sát, quán tưởng, thiền quán, quán chiếu, quán sâu vào, nhớ thân, thọ, tâm, pháp, nhớ chỉ có một việc là chạy ra khỏi căn nhà lửa thôi, chúng ta dốc sức chạy, nỗ lực chạy, không phải chỉ là nghĩ trong đầu thôi mà cái thân phải hành động, đó là chánh niệm, chánh tinh tấn đó, chánh nghiệp đó.
Chúng ta hân hoan, hạnh phúc, sung sướng, vui vẻ vì mình đang chạy ra, đang thoát ra, đang vượt ra. Chúng ta sống với một cái tâm sơ thiền, ly dục, ly ác bất thiện pháp trong cái tâm hỷ lạc, trong cái tâm hạnh phúc, trong một cái tâm hân hoan vì mình đang làm một cái việc hết sức ý nghĩa, giá trị, lợi ích, thiết thực, khẩn cấp, cấp cứu, mình chạy trong cái nguy hiểm vậy mà mình vui vì mình đang từng bước từng bước ra khỏi căn nhà rực lửa. Chạy tuy là mệt, tuy là nhọc nhưng mình mỉm cười trên đôi môi, đó là chánh định ban đầu của sơ thiền, hỷ lạc do ly dục sanh. Như vậy chúng ta đang đi trên con đường bát chánh, con đường tám đúng, con đường thần diệu, tối thượng mà tất cả các bậc Chánh Đẳng Giác thuở xưa đã đi qua, nay Đức Như Lai Thích-ca Mâu-ni của chúng ta cũng đi con đường đấy và tất cả chúng ta cũng nối bước, nối gót, nối tiếp đi trên con đường ấy.
"Cũng vậy, này các Tỳ-kheo, Ta đã thấy một con đường cũ, một đạo lộ cũ do các vị Chánh Ðẳng Giác thuở xưa đã đi qua.
Và này các Tỳ-kheo, thế nào là con đường cũ, đạo lộ cũ ấy do các vị Chánh Ðẳng Giác thuở xưa đã đi qua? Ðây chính là con đường Thánh đạo tám ngành, tức là chánh tri kiến... chánh định. Con đường ấy, này các Tỳ-kheo, là con đường cũ, đạo lộ cũ do các bậc Chánh Ðẳng Giác thuở xưa đã đi qua. Ta đã đi theo con đường ấy. Ði theo con đường ấy, Ta thấy rõ già chết; Ta thấy rõ già, chết tập khởi; Ta thấy rõ già chết đoạn diệt; Ta thấy rõ con đường đưa đến già chết đoạn diệt.
Ta đã đi theo con đường ấy. Ði theo con đường ấy; Ta thấy rõ sanh... Ta thấy rõ hữu... Ta thấy rõ thủ... Ta thấy rõ ái... Ta thấy rõ thọ... Ta thấy rõ xúc... Ta thấy rõ sáu xứ... Ta thấy rõ danh sắc... Ta thấy rõ thức...
Ta đi theo con đường ấy. Ði theo con đường ấy, Ta thấy rõ các hành; Ta thấy rõ các hành tập khởi; Ta thấy rõ các hành đoạn diệt, Ta thấy rõ con đường đưa đến các hành đoạn diệt.
Cái được Ta biết rõ, Ta đã tuyên bố cho các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ được biết. Này các Tỳ-kheo, tức là Phạm hạnh này, phồn vinh, thịnh vượng, quảng đại, chúng đa, người nhiều và được chư Thiên, loài Người khéo léo trình bày" (Tương Ưng Bộ, Tập II - Thiên Nhân Duyên, Chương I. Tương Ưng Nhân Duyên (c), VII. Ðại Phẩm Thứ Bảy, V. Thành Ấp)
Tâm thương này tỏa rộng
Cùng khắp thế giới này
Tâm thương này tỏa rộng
Khắp trời đất bao la.
./.
Nhổ Mũi Tên Độc
Thích Minh Thành
MỤC LỤC
TOC \o "1-3" \h \z \u I. Thiền quán nhổ mũi tên độc PAGEREF _Toc191220143 \h 1
II. Khuyến tấn tu tập PAGEREF _Toc191220144 \h 1
III. Đời sống vô thường – Khuyến tấn tu tập PAGEREF _Toc191220145 \h 4
I. Thiền quán nhổ mũi tên độc
Từ người xuất gia đến cư sĩ, biết bao nhiêu là nhân duyên thù thắng từ vô lượng kiếp mới được gặp thánh pháp này, nếu chúng ta không có khéo thì chúng ta sẽ giống như người bị trúng mũi tên độc. Chuyện quan trọng là nhổ mũi tên độc, dùng những thuốc giải độc, nặn cái độc ra, nặn cái máu ra, lấy chất độc ra, đừng cho chất độc phát tác ngấm vào trong tâm can của mình. Để lâu sẽ không còn kịp nữa, sẽ đi đến chỗ mất mạng, có một số vị tu rất tinh cần, tinh tấn nhập thất, hiền thiện, chân thành nhưng điều quan trọng ở đây là phải thấy được tầm quan trọng của sự rút mũi tên ra, nặn máu ra, lấy chất độc ra, cái đó là quan trọng bậc nhất, cũng không quan trọng hình thức người giúp mình nhổ mũi tên, người đó là nam nữ, già trẻ, mập ốm, cao thấp, đẹp xấu không quan trọng, người đó là địa vị gì trong xã hội cũng chẳng có quan trọng.
Quan trọng nhất là người đó giúp cho mình rút được mũi tên ra, lấy được chất độc ra, thành ra nếu không khéo sẽ rất uổng, mình gặp được bác sĩ giỏi, lương y hay, thần y, bậc đạo sư, thuốc tiên, đạo lộ mà tôn giả đã âm thầm khám phá. Mình có thầy hay, thầy giỏi, thuốc hay, vi diệu như vậy mà mình mãi lo những chuyện không có quan trọng thì mình cũng sẽ chết, thầy hay, thuốc giỏi cũng không cứu được mình vì mình không biết cái nào là cái cấp thiết, khẩn cấp, cấp cứu. Mình còn muốn đi tìm học cái này học cái kia nữa, có những cái vị ra thất tu rất là tinh tấn, bây giờ cũng muốn đi học cái này cái kia nữa, trong khi đạo lộ mình đã thấy rõ rồi, mắt mình đã sáng tỏ rồi, công việc của mình là nhổ mũi tên đó ra, nặn chất độc đó ra thì nó sẽ lành, bước đi một cách đều đặn, mạnh mẽ thì nó sẽ đến, lau hốt, quét chùi, tẩy rửa thì nó sẽ sạch.
II. Khuyến tấn tu tập
Chưa bao giờ chúng ta nhìn thấy một đạo lộ nó minh minh, bạch bạch, tỏ tỏ, tường tường, nó trong trong, sáng sáng như chúng ta đang được học với tôn giả như vậy. Vậy mà niềm tin chúng ta lại không đủ thì thật là tội nghiệp thay cho chúng ta, thật là vô minh thay, thật là ngu muội thay, thật là bỏ mất cơ hội vô lượng, vô số, vô biên, vô tỷ kiếp trong vòng luân hồi sanh tử vừa qua. Đầy rẫy trong Nikāya là những đề tài thiền quán thâm sâu, nếu chúng ta biết khéo léo ứng dụng thì mình sẽ thể nhập vào pháp một cách nhanh chóng, mau lẹ, tức thời. Phải thường nhắc nhở mình rằng "ngươi đang bị trúng độc, chính ngươi đang bị trúng độc và chất độc đang phát tác trong tâm can của ngươi. Ngươi không có thời gian để nghe người này nói nghe người nọ nói, để muốn đi chỗ này đi chỗ kia nữa, trước khi ngươi nghe chuyện này chuyện kia ngươi sẽ chết, chất độc sẽ phát tác ra rồi người sẽ chết trước khi ngươi đi chỗ này chỗ kia và người sẽ chết ở trên đường người đang đi. Ngươi không có thời gian nữa đâu".
Con thưa thật tất cả chư hiền trí là con thấy cũng không có thời gian, tất cả những con người, tất cả những câu chuyện, tất cả những cái gì tiếp xúc, con toàn thấy là khổ là trùm kín cả bầu trời không có một chỗ hở. Bây giờ chỉ có một việc cấp bách, khẩn cấp, cấp cứu, gấp rút mau lẹ là làm thế nào để mình thật sự đi ra khỏi cái khổ đó và những nguyên nhân của khổ đó, hoàn toàn không có chút thời gian nào khác nữa, tất cả mọi thứ đều là vô nghĩa, tất cả mọi thứ trên đời này đều là vô nghĩa.
Khi mũi tên độc ngấm vào tim và chất độc đang phát tác thì mạng mình sắp sửa chấm dứt và kết thúc thì tất cả mọi thứ trên đời này đều là vô nghĩa. Đối với một người bị ghim mũi tên trúng vào tim, bị độc phát tác như vậy thì cái gì là ngon? Nhà nào là đẹp? Người nào là người thương yêu nhất? Sự khẩn cấp, cấp bách, cấp cứu là rút mũi tên độc, là lấy máu ra, nặn chất độc, giải chất độc, ngoài ra không có một cái gì khác quan trọng trên cuộc đời này trong giây phút đó.
Nếu mình chưa thấy được như vậy thì sự tu hành của mình còn nhởn nhơ, còn qua loa lắm, còn ở ngoài cửa chùa, mình chưa thấy được sự nguy hiểm, tác hại của những chất kịch độc đang ngấm vào tim này, mình không thấy, mình không biết, mình không hiểu tức là sống trong một cái tâm hôn mê và người này đã chìm vào trong hôn mê khi chất độc ngấm vào, người này đã đi sâu vào trong hôm mê. Người này chỉ còn thoi thóp để chờ những giây phút, những hơi thở tàn để kết thúc sinh mạng dù cho xác thân người đó đang đi đứng, nói cười, hành động, nhưng mà người đó là một cái thây chết, không còn khả năng cứu chữa. Chỉ có người nào còn có nhận thức tức là còn có được một sự cảm thọ với pháp này, cảm nhận được rằng mình đang bị trúng tên độc và cái chất độc cực độc, kịch độc, nó đang phát tác, nó đang đi vào trong tâm can, ngũ tạng của mình, người này lo lắng, sợ hãi, người này bất an, người này tìm đủ tất cả mọi cách, tìm thầy, tìm thuốc, tìm tất cả mọi cách phương pháp nhổ ra, nặn ra, lấy ra những chất độc, người này không thấy còn bất cứ một việc gì quan trọng hơn nữa ngoài việc này.
Ở trong đầu của người này, ở trong tâm của người này, ở trên cuộc đời này không còn có một việc nào quan trọng hơn việc nhổ mũi tên độc này ra, lấy cái máu này ra, nặn cái máu này ra, nặn cái độc này ra. Ngoài ra trong con mắt người này, trong cái đầu người này, trong cái nhìn của người này, trong cả cái thân tâm không còn thấy có bất cứ một việc thứ hai nào quan trọng hơn nữa, không còn có bất cứ một việc thứ hai nào có ý nghĩa hơn việc này nữa, không còn bất cứ một cái gì ở trên cuộc đời này làm cho người này phải quan tâm.
Đó là đề tài thiền quán, bất cứ cái gì xảy ra người này cũng thấy không có cái gì, chẳng có một cái gì, người này chẳng còn để tâm nữa, người này chỉ để tâm tới sự nhổ mũi tên độc, lấy chất độc này ra. Một người chân chánh thật sự, thương mình thật sự, biết mình đang gặp tai họa, thật sự biết mình đang nguy cấp, nguy nan, nguy hiểm, thật sự là một con người tỉnh táo, còn nhận thức, còn cảm xúc thì đương nhiên phải như vậy. Ngoài ra một người bị trúng tên đó mà còn thích, kiếm món gì nấu ăn cho ngon, cho tôi đi chơi chỗ này chỗ kia, cho tôi được gặp, được tìm coi kẻ nào mà bắn tôi như vậy, nó ở đâu, nhà nó ở đâu, nó tên gì, mập ốm, cao thấp, đen trắng, làm nghề gì, giàu nghèo, người này là người ngu, người mù, người này sẽ chết tức tưởi và hối hận, sẽ chết trong sự đau đớn vì chất độc phát tác ngấm vào lục phủ, tứ chi, ngũ tạng của người này trước khi người này đi tìm những thứ đó.
Phải làm thế nào tác ý suốt trong đầu của mình, mình nhìn lên cái bầu trời này là mình thấy không có một cái gì khác ngoài đại khổ uẩn. Tất cả mọi cái mình nghe không có đáng nghe, tất cả mọi cái mình dành chẳng có cái gì đáng nhìn hết, tất cả mọi cái mình cảm xúc, nhận thức, chẳng có một cái gì có ý nghĩa giá trị, chỉ có một việc duy nhất là làm sao mình chạy ra, mình thoát ra khỏi một căn nhà đang bốc hỏa, còn ngoài tất cả mọi thứ đều là vô nghĩa. Khi mình thấy rằng nguyên một cái căn nhà mình đang ở là hỏa hoạn, là cháy hừng hực thì chỉ có một việc chạy đi ra khỏi đó thì đó mới là việc quan trọng cấp thiết nhất trên đời này. Vậy mà mình thật là đáng thương, vẫn ăn chơi vui vẻ, không thấy được nhà đang cháy, không cảm giác được nó đang nóng, không nhận thức được lửa sắp sửa lan tới mình rồi, trên này sẽ đổ xuống, bên phải, bên trái lửa sẽ làn vào, ập vào, ùa vào, cứ nằm đó ngủ trong một căn nhà rực lửa.
Thật là đáng thương cho chúng ta!
Thật là tội nghiệp cho chúng ta!
Thật là đau xót cho chúng ta, cho cái tâm mê này, cái tâm mù này, cái tâm ngu này, cái tâm dạy khờ trẻ con này, cứ lo hơn thua, tham lam, sân hận, si mê, tật đố, ta tôi, bản ngã, giành giật, gom góp, tích lũy, chất chứa rồi đau khổ, tan nát, tan vỡ. Chúng ta không biết rằng tất cả những thứ này, tích lũy, chất chứa, gom góp, giành giật, tạo nghiệp này, lừa gạt người ta này, dối trá này, tất cả chỉ trong tích tắc thôi là bị cháy sạch hết, sẽ bị đốt cháy, thiêu cháy và cháy rụi hết tất cả. Tất cả đều bị sụp đổ hết, tất cả rồi sẽ đổ nát, sẽ bể vụn hết, sẽ trở thành những đống tro tàn, tất cả đều là vô nghĩa, vô giá trị, vô tích sự, chỉ có một công việc tối thượng và duy nhất trên cuộc đời này tức là chạy ra khỏi căn nhà rực lửa. Đó là đề mục thiền quán thứ hai.
III. Đời sống vô thường – Khuyến tấn tu tập
Thật là đau khổ cho chúng ta!
Thật là đáng thương cho chúng ta!
Thật là tội nghiệp cho chúng ta!
Thật là xót xa cho chúng ta khi mình không nhận thức được căn nhà đang cháy và ngọn lửa đã bốc cao, đã bao quanh rồi, đã cháy cao rồi, bao bọc lấy mình là những ngọn lửa của vô thường, của sân hận, của dục vọng, của bất an, của lo lắng, của tai họa, của khổ sầu. Nó đã bao vây mình rồi, nó đã cháy sém lên đầu của mình rồi vậy mà mình vẫn còn mù lòa, vô cảm, không nhận thức được. Da này không còn cảm xúc được nữa hay sao? Đầu này không còn cảm nhận được nữa hay sao? Đó là vô minh, một cái tâm chai sạn, chai lì, mù lòa, không cảm nhận được những sự thật khổ đau, bất an, vô thường, tai họa, khốn nạn, ách nạn, hoạn nạn, hiểm nạn, nguy nan của thân tâm và thế giới hoàn cảnh này. Đó là cái tâm mù lòa, đó là một cái tâm tật nguyền, đó là một cái tâm ngu si, vô minh, hôn ám, cho nên mỗi ngày chúng ta phải tác ý thật là nhiều, đánh vào cái đầu này, vỗ vào lồng ngực, tự ký vô cái đầu của mình "Ngươi có tỉnh hay là không?".
"Cười gì, hân hoan gì,
Khi đời mãi bị thiêu?
Bị tối tăm bao trùm,
Sao không tìm ngọn đèn?"
(Kinh Pháp Cú 11 – Phẩm Già, kệ 146)
Gặp một chuyện gì chút xíu là quên hết, mê hết, là lăng xăng hết, là điên đảo theo chuyện đó. Gặp cảnh gì một chút là bị lôi cuốn, bị thổi bay hết, giống như những cái bông gòn ở ngã tư, ngã bảy bị gió bão thôi bay tứ tung hết. Thế Tôn dạy mình phải làm một cái tâm như cột trụ đá chôn sâu, đối với thánh pháp, đối với trí tuệ, đối với sự nhận thức về khổ phải có chân đứng, phải chôn sâu, phải vững trú. Tất cả chúng ta ngồi đây rồi sẽ bị chết, kết thúc trong sự chết và không có ai vượt qua khỏi cái chết.
Trước khi con về rừng tỉnh tu, con có đi vào bệnh viện thăm một người tám mươi mấy tuổi, tay bị đau mà thích lái xe Honda. Vợ, con, cháu thường ngăn cản nhưng mà cái gì đến rồi nó cũng đến, cụ ông lái xe Honda thì có một cậu thanh niên tông trúng nên ngã xuống, lúc đó có chiếc xe tải đang chạy tới cán vỡ một phần hộp sọ. Tất cả con cháu đau khổ, lo âu, những người con từ bên Úc phải lập tức bay về, lúc con vào là ông cụ không có nhận thức được bao nhiêu hết, ông cụ nói lộn xộn và mắt nhìn không có điểm trọng tâm. Khi con vào thì con đặt tay lên trán và trải tâm từ cho ông thì ông mỉm cười, mấy hôm trước chư Tăng Ni chúng ta đang cầu nguyện cho ông, những người con lo lắng, bất an, sợ hãi, khổ sầu, mất ngủ, chia nhau trực sáng đêm trong bệnh viện.
Khi đi vào đó con không thấy người ta bệnh mà con thấy hình bóng nằm đó là con sẽ bị tai nạn giao thông, họ sẽ làm thêm giường bệnh. Mới hôm qua một chiếc xe Thành Bưởi chạy đường bên đây nhưng mà lại vượt qua đường bên kia, tông vô trúng hai anh em ruột còn rất nhỏ chết ngay tại chỗ, con không nhìn thấy có hai anh em nào khác mà con thấy đó chính là con. Con nói với tâm mình "mày sẽ chết bất đắc kỳ tử, mày sẽ chết trong sự đột ngột, bất ngờ, bất trắc, mày sẽ chết trong sự bất thình lình. Đầu óc mày văng ra, gan ruột mày văng tứ phía, mày sẽ trở thành một đống bầy nhầy, không ai nhận ra được mày là ai hết. Nếu không có một cái tờ giấy với những con số và tấm hình thì không ai biết ngươi là ai cả trong cuộc đời này. Nếu giờ này ngươi không thể nhập vào thánh trí tuệ này thì ngươi sẽ chết bờ chết bụi, chết tức chết tưởi, chết nhục chết nhã, chết oan chết ức, chết bất thình lình, chết hoạnh tử và vô lượng, vô biên kiếp sanh tử tiếp tục. Vô biên kiếp sanh tử vừa qua ngươi cũng chết trong những cái xác bò, xác heo, xác gà, xác vịt, xác chó, xác giòi. Bây giờ ngươi sẽ tiếp tục chết nếu ngươi không Nhập Lưu, nếu không thể nhập thánh trí tuệ này thì người tiếp tục chết dài dài trong những cái thân ma, thân quỷ, thân cô hồn, súc sanh, chết trong những thân đui điếc, câm ngọng, què quặc, dị dạng, dị tật, dị hình này. Ngươi muốn chết nữa hay sao? Ngươi muốn tiếp tục chui vào những tấm thân hôi dơ, bẩn thỉu, bất an, tai họa và đầy khổ đau này hay sao?".
Cái tâm này cần phải được dạy như vậy, nhắc như vậy, huấn luyện, giáo dục như vậy thường xuyên và liên tục, không phải mỗi ngày mà là mỗi giờ thì nó mới nhả ra từ từ, nó mới mở được con mắt mù của nó, đui của nó, nó mới mở ra được, nó mới nhổ ra được mũi tên tẩm những chất kịch độc, cực độc. Phải nhắc như vậy, phải giáo huấn như vậy, giáo dục như vậy, huấn luyện như vậy, giáo dưỡng nó như vậy, tát vào mặt, đập vô đầu nó thường xuyên như vậy thì cái tâm này dần dần sẽ tỉnh ra, sẽ sáng ra, sẽ có một cái nhìn thâm sâu vào tất cả sự vật, hiện tượng trên thế gian này, nhìn vào đâu là chỗ đó nó hoại diệt hết, đổ nát hết, nhìn tới đâu là tất cả các pháp này hiện ra cái sanh diệt tướng của nó, nó hiện ra sự nguy hiểm, tai họa, bất an, tan nát, tiêu vong, tàn tạ của nó thì cái tâm này lần lần mới hướng đến sự viễn ly, nhập vào viễn ly, hướng đến sự từ bỏ, nhập vào sự từ bỏ, hướng đến ly tham, thể nhập vào sự ly tham, chứng nhập vào thánh trí tuệ ly tham, hướng đến sự đoạn diệt, thể nhập vào sự đoạn diệt, chứng nhập cảnh giới đoạn diệt, nghiêng về Niết-bàn, hướng về Niết-bàn, nhập vào Niết-bàn, chứng ngộ, chứng đắc, chứng đạt Niết-bàn bất tử.
Đừng có để cho cái tâm này nhởn nhơ, đừng để cho cái tâm này lang thang, đừng để cho cái tâm này buông thả, buông lung, buông trôi rồi mình sẽ đau khổ, mình sẽ hối hận. Trước khi chết, lúc mình gặp tai nạn, hoạn nạn mình sẽ đau khổ, những dòng nước mắt tận cùng thương đau sẽ tuôn chảy xuống và sẽ hối hận vì mình đã không dốc hết tận lực để hành pháp, đến lúc đó mình sẽ hối hận, hối tiếc, ân hận, mình sẽ oán hận chính mình vì mình không nhiệt tình, trong những lúc bình thường còn khỏe khoắn mình không dốc hết lòng, tận lực để sống trong pháp, để hành pháp, để chứng đắc pháp. Hãy mạnh mẽ lên, hãy quyết chí nhất hướng, không có con đường nào khác nữa, đây là độc đạo, bát chánh là độc đạo, an ổn và bất tử. Chúng ta nhìn ra được ngũ uẩn tức là chánh kiến, thấy được những dục ái, tham, sân, si, lậu hoặc là chánh kiến, chúng ta như lý tác Ý thường xuyên và liên tục, huấn luyện, giáo dục, dạy dỗ cái tâm của mình cho nó rời khỏi những cái dục, những cái sân, những cái si, những cái bản ngã, những cái vô minh, những cái tâm ác hại, đó là chánh tư duy.
Chúng ta nói những lời chân thật, hiền hòa, dễ nghe, chia sẻ những lời pháp đó là chánh ngữ. Chúng ta có những hành động trong cái oai nghi, tế hạnh, chánh niệm, niệm oai nghi, niệm hành động, tỉnh giác chánh niệm trong cách hành xử, ứng xử của mình, đó là chánh nghiệp trong thân, miệng, ý. Chúng ta nuôi sống mình một cái đời sống thích đáng, phù hợp, chân chánh của một người tu, đó là chánh mạng. Chúng ta nỗ lực, tinh cần, tinh tấn nhổ cái mũi tên kịch độc, chạy ra khỏi căn nhà rực lửa đó, tận lực của mình lau chùi, quét dọn, tẩy sạch, đó là chánh tinh tấn. Chúng ta luôn luôn quán niệm, quán sát, quán tưởng, thiền quán, quán chiếu, quán sâu vào, nhớ thân, thọ, tâm, pháp, nhớ chỉ có một việc là chạy ra khỏi căn nhà lửa thôi, chúng ta dốc sức chạy, nỗ lực chạy, không phải chỉ là nghĩ trong đầu thôi mà cái thân phải hành động, đó là chánh niệm, chánh tinh tấn đó, chánh nghiệp đó.
Chúng ta hân hoan, hạnh phúc, sung sướng, vui vẻ vì mình đang chạy ra, đang thoát ra, đang vượt ra. Chúng ta sống với một cái tâm sơ thiền, ly dục, ly ác bất thiện pháp trong cái tâm hỷ lạc, trong cái tâm hạnh phúc, trong một cái tâm hân hoan vì mình đang làm một cái việc hết sức ý nghĩa, giá trị, lợi ích, thiết thực, khẩn cấp, cấp cứu, mình chạy trong cái nguy hiểm vậy mà mình vui vì mình đang từng bước từng bước ra khỏi căn nhà rực lửa. Chạy tuy là mệt, tuy là nhọc nhưng mình mỉm cười trên đôi môi, đó là chánh định ban đầu của sơ thiền, hỷ lạc do ly dục sanh. Như vậy chúng ta đang đi trên con đường bát chánh, con đường tám đúng, con đường thần diệu, tối thượng mà tất cả các bậc Chánh Đẳng Giác thuở xưa đã đi qua, nay Đức Như Lai Thích-ca Mâu-ni của chúng ta cũng đi con đường đấy và tất cả chúng ta cũng nối bước, nối gót, nối tiếp đi trên con đường ấy.
"Cũng vậy, này các Tỳ-kheo, Ta đã thấy một con đường cũ, một đạo lộ cũ do các vị Chánh Ðẳng Giác thuở xưa đã đi qua.
Và này các Tỳ-kheo, thế nào là con đường cũ, đạo lộ cũ ấy do các vị Chánh Ðẳng Giác thuở xưa đã đi qua? Ðây chính là con đường Thánh đạo tám ngành, tức là chánh tri kiến... chánh định. Con đường ấy, này các Tỳ-kheo, là con đường cũ, đạo lộ cũ do các bậc Chánh Ðẳng Giác thuở xưa đã đi qua. Ta đã đi theo con đường ấy. Ði theo con đường ấy, Ta thấy rõ già chết; Ta thấy rõ già, chết tập khởi; Ta thấy rõ già chết đoạn diệt; Ta thấy rõ con đường đưa đến già chết đoạn diệt.
Ta đã đi theo con đường ấy. Ði theo con đường ấy; Ta thấy rõ sanh... Ta thấy rõ hữu... Ta thấy rõ thủ... Ta thấy rõ ái... Ta thấy rõ thọ... Ta thấy rõ xúc... Ta thấy rõ sáu xứ... Ta thấy rõ danh sắc... Ta thấy rõ thức...
Ta đi theo con đường ấy. Ði theo con đường ấy, Ta thấy rõ các hành; Ta thấy rõ các hành tập khởi; Ta thấy rõ các hành đoạn diệt, Ta thấy rõ con đường đưa đến các hành đoạn diệt.
Cái được Ta biết rõ, Ta đã tuyên bố cho các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ được biết. Này các Tỳ-kheo, tức là Phạm hạnh này, phồn vinh, thịnh vượng, quảng đại, chúng đa, người nhiều và được chư Thiên, loài Người khéo léo trình bày" (Tương Ưng Bộ, Tập II - Thiên Nhân Duyên, Chương I. Tương Ưng Nhân Duyên (c), VII. Ðại Phẩm Thứ Bảy, V. Thành Ấp)
Tâm thương này tỏa rộng
Cùng khắp thế giới này
Tâm thương này tỏa rộng
Khắp trời đất bao la.
./.