Kinh NIKAYA Giảng Giải - Chúc Xuân - Xuất Gia Để Làm Gì - ĐĐ Thích Minh Thành
Kinh NIKAYA Giảng Giải - Chúc Xuân –
Xuất Gia Để Làm Gì
Thích Minh Thành
Minh Thành cũng thường tâm sự với các huynh đệ là Minh Thành luôn nghĩ rằng chúng ta cùng nhau tu học. Ở trong bản thân kinh nghiệm đời tu của thầy, thì thầy có những điều rất bình thường nhưng lại vô cùng trọng yếu của người xuất gia, nếu không giữ được thì sự nghiệp tu hành của mình không có thành tích, không có thành tựu, không có thành quả.
Điều quan trọng phải giữ đầu tiên là có trước có sau. Thế nào là có trước có sau? Tức là ngày đầu tiên mình đến chùa gặp thầy, khi đó cái tâm tôn kính, tâm tôn trọng, tâm bỡ ngỡ, tâm cẩn thận như thế nào thì phải giữ cho được cái tâm đó, dù cho mười năm hai chục năm cho đến hết đời phải giữ được tâm đó. Đừng có lúc đầu thì cung kính, tôn trọng giữ oai nghi như con dâu mới về nhà chồng nhưng sau đó một thời gian rồi thì sỉ vã cả mẹ chồng và chồng và những người thân trong gia đình. Đó là lời Phật dạy trong tạng kinh Nikāya.
Mình phải luôn giữ tâm thái cô dâu mới về nhà chồng, luôn giữ tâm thái mới ban đầu bước vào đạo. Đó là điều rất đơn giản mà rất là khó. Vì thầy ở trong chùa ba mươi năm chứng kiến không biết bao nhiêu người tu mà ra đời, cuối cùng họ đi ngang thang. Dù ở trong chùa mà có xác không có hồn, không có sự hỉ lạc trong pháp, không có sự hoà hợp của tăng và không có được niềm an tịnh để tăng thượng tâm học, tăng thượng giới học, tăng thượng giới học.
Điều thứ hai cực kì quan trọng là người tu đừng sống theo tình cảm của phàm phu. Mình phải sống theo tinh thần hoà kính.
Sống theo tình cảm phàm phu là như thế nào? Là thân với những người thân và không thân với những người không thân, chơi với những người hợp và không chơi với những người không hợp. Đó là thường tình của thế gian.
Người xuất gia phải biết chữ tăng cao quý như thế nào. Chữ tăng là thánh thiện, cao thượng, đó là đời sống xuất li, viễn li. Và tình thương đó phải được rèn luyện, huấn luyện, tập luyện tu luyện để trở thành một tâm từ. Không còn tình thường của thương ghét thân sơ của phe nhóm thuận nghịch nữa. Mà đó là một tâm từ trang trải cùng khắp đến thậm chỉ con vật, cỏ cây. Cái này thấy đơn giản nhưng làm được thì rất là khó khăn. Phải giữ được tinh thần tăng, phải có được niềm vui ở trong sinh hoạt thiền môn.
Có một vị hỏi ngài Xá-lợi-phất rằng: Trong giáo pháp Như Lai cái gì là khó.
Ngài Xá-lợi-phất trả lời: trong giáo pháp Như Lai xuất gia là khó.
Vị này mới hỏi: Sau khi xuất gia rồi cái gì là khó.
Ngài nói: sau khi xuất gia rồi sống đời phạm hạnh an vui là khó. Và cuối cùng thành tựu được mục đích phạm hạnh cái đó là khó.
Như vậy xuất gia là một việc rất là khó mà không phải xuất gia xong rồi là xong. Mà bước thứ hai là niềm vui trong đời sống xuất gia.
Làm sao để mình có được hỉ lạc, có được sự tịnh lạc, sự an lạc, xuất li lạc, viễn li lạc, xuất thế lạc, Niết-bàn lạc. Phải tìm cho ra được niềm vui ở trong pháp, ở trong sự thực tập, ở trong đời sống viễn li. Đó là điều tưới tẩm nuôi dưỡng, nó giống nước, nó giống như phân, nó giống như đất, có nó cây bồ đề mới tăng trưởng được. Không có những yếu tốt này thì như cây không có đất để bám. Và điều cực quan trọng sau khi xuất gia rồi là liên tục không ngừng nghỉ tìm cầu pháp.
Riêng bản thân Minh Thành về phương diện cầu pháp tự mình thấy không có hỗ thẹn. Từ ngày xuất gia đến bây giờ Minh Thành không ngừng nghỉ cầu pháp. Luôn luôn lắng nghe cầu học khắp mọi nơi, mọi lúc, mọi miền, mọi quốc gia. Chỗ nào có Phật Pháp hưng thịnh là đến đó. Chính vì vậy mà mình mới tìm ra được nguồn cội của Đức Phật. Và tinh thần này là hết sức quan trọng, quyết định sự nghiệp tu hành của mình. Nếu mình không thấy được pháp thật sự của Đức Phật thì mình sẽ không liên hệ đến mục đích xuất gia. Trong tạng kinh thường nói về cái gì, Đức Phật cũng nói là có liên hệ đến mục đích. Này các Tỷ-kheo hãy bàn nói những việc có liên hệ đến mục đích. Ngày nào mình cũng phải hỏi chính mình rằng: Khi mình bỏ cha, bỏ mẹ, bỏ anh em, bỏ bạn bè, bỏ hết tất cả. Vậy mục đích của mình là gì? Mình phải hỏi mỗi ngày, mỗi giờ. Phải tìm cho ra được, mục đích của mình là gì? Mục đích của mình vào chùa là gì? Vào chùa để tìm tình cảm, vào chùa để tìm vật chất, vào chùa để tìm địa vị danh tiếng, vào chùa để tìm thành công hay vào chùa để thật sự tìm phương pháp chấm dứt khổ đau, thành tựu trí huệ để lợi mình lợi người. Phải tự hỏi liên tục trong giờ thiền quán, trong những giờ ngồi trầm tư mặc tưởng, trong những lúc một mình trong tịnh thất trong phòng. Mình luôn tự hỏi mục đích của mình là gì? Đừng để lệch mục đích, đừng để thời gian trôi qua rồi mình lãng quên, mình phai nhoà. Ngày đầu tiên, ngày mình ràn rụa nước mắt, cha mẹ mình đưa tiễn. Ngày ông bà anh chị em bao nhiêu người ngăn cản mà mình quyết liệt với một chí hướng thánh thiện. Mà giờ này mình ở trong chùa riết rồi năm tháng phai nhoà, mờ dần rồi cuối cùng mục đích của mình biến mất. Đó là cay đắng, đó là sự xót xa, đó là sự khốn khổ của người xuất gia.
Các vị Tỷ-kheo có lỗi ngài nhắc nhở. Này các Tỷ-kheo, đây là nghề sinh sống hèn hạ nhất. Tức là nghề khất thực xin ăn. Đây là một lời nguyền rủa trong đời. Này các Tỷ-kheo khi người ta nói ông là kẻ xin ăn, khất thực với bát ở trên tay. Ông đi chỗ này chỗ kia, đấy là nghề sinh sống của ông. Này các Tỷ-kheo điều mà các thiện gia nam tử chấp nhận là những vị sống vì lí tưởng mục đích, duyên với lí tưởng mục đích. Không phải vì ma cưỡng ép, không phải vì trộm cướp cưỡng ép, không phải vì thiếu nợ nần, không phải vì sợ hãi, không phải vì kế sinh nhai nguồn sinh sống mà các ông đi xuất gia. Mà với ý nghĩ rằng: ta bị chìm đắm trong sanh già chết, sầu bi khổ ưu não. Ta bị chìm đắm trong khổ đau, ta bị bao vây bởi đau khổ. Rất có thể sự chấm dứt toàn bộ khổ uẩn này được tìm ra khi ta xuất gia.
Những nói này của Đức Phật là lời nói đầu giường của thầy, thường nhắc câu này hoài.
Ngày hôm nay chúng ta không đi khất thực nhưng những miếng ăn mà hằng ngày chúng ta được dâng lên đó. Thì đó là mồ hôi là nước mắt, đó là sự nhín ăn bớt mặt. Đó là niềm tin, đó là sự gởi gắm, đó là sự cung kinh cúng dường của đàn na tín thí. Nhưng đó là thứ mà người ta đã vứt bỏ, đó là cái mà người ta đã bỏ ra, những đồng bạc lẻ, những đồng bạc cắc. Nếu mình không thấy được mục đích của người xuất gia mà mình lại hân hoan, vui thích, thích thú, ái nhiễm trong những cái người ta đã vứt bỏ ra. Rồi mình lấy đó làm sự nghiệp của người tu. Thì đó là một sự thương xót, một sự đáng kinh bỉ, nhục nhã nhất của người tu. Mà mình nghĩ rằng đó là của tôi, đó là một sự nhục nhã, nhục không có gì nhục nhã hơn. Như vậy mình còn thua người ăn xin, người bán vé số, người đi thàm thuê làm mướn. Những người đó, người ta đem sức lao động ra người ta làm. Người ta lấy mồ hôi nước mắt sức khoẻ để người ta đổi bát cơm. Còn mình là kẻ ăn xin, không làm, không cày không cấy, thì làm sao mà mình nhận đồng tiền đó mà mình nhởn nhơ, mình không thấy hiểm hoạ ở trong đó, mình không thấy tai nạn ở trong đó. Mình không thấy cánh cửa của địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh đang mở trong những đồng tiền đó.
Bản thân Minh Thành nhiều Phật tử đến đây. Người ta nói đất ở đây nhiều, chùa rộng,. Thầy không bao giờ để cho tâm mình có một ý nghĩ là đây là của mình. Từ ngày thành lập vùng đất này cho đến bây giờ.
Cho nên hãy nhớ cho thật là kỹ, ông là kẻ ăn xin, là kẻ hèn hạ nhất trên thế gian này. Nếu như mình không thành tựu đạo nghiệp, mình không có giới đức, không có thiền định, không có tuệ quán, không có sự giải thoát, không có sự thấy biết về giải thoát. Thì cuộc đời mình, ví dụ là gì?
Thiện gia nam tử xuất gia, này các Tỷ-kheo. Vị ấy có tham dục đối với các dục vọng, tham ái cuồng nhiệt, tâm tư sân hận, tư niệm ô nhiễm, thất niệm không tỉnh giác không định tỉnh, tâm tán loạn, các căn không chế ngự. Này các Tỷ-kheo ví như là một que củi từ chỗ hoả táng hai đầu đều cháy, ở giữ lại dính phân. Không được làm củi trong làng, không được làm củi trong rừng. Ví dụ ấy này các Tỷ-kheo, ta tả cho các ông, người ấy mất cả nhà và tài sản, lại không làm viên mãn hạnh phúc mục đích của Sa-môn hạnh. Thật là bất hạnh, thật là khốn khổ cho một người xuất gia.
Mình mất nhà rồi, mất cha mất mẹ rồi, mất tài sản rồi mà không viên mãn mục đích của Sa-môn hạnh. Sống vất vơ vất vưởng qua ngày qua tháng, không chịu tinh tấn nỗ lực tìm cầu chánh pháp, không chịu thiền định, không chịu thiền quán. Mà quay trở lại tìm những cái vui của thế gian. Đó là sự nhục nhã, sự xấu hổ cùng cực. Đó là sự hỗ thẹn, sự tàm quý, đó là hiểm hoạ, đó là tai nạn, đó là sự khốn cùng của người xuất gia. Phải nuôi dưỡng thật lớn sự hỗ thẹn, sự tàm quý. Hỗ thẹn tàm quý này là con đường dẫn đến tàm quý, thánh quả.
Mình nhìn đi, ngoài thế gian người ăn, người ta chơi, quần là áo lụa, mình giờ là cái gì? Tất cả những cái đó mình không có hưởng được cái gì hết, tại sao mình không đem hết thời gian ý chí tâm lực của mình để cầu pháp, hành đạo. Mình lơ lơ lửng lửng, đạo không ra đạo, đời không ra đời. Đời mình không hưởng được dục lạc, đạo mình không hưởng được pháp lạc. Chết giữa dòng, hai dường đều mất hết.
Đức Phật nói: “Các ông là con người đã mất nhà và tài sản lại không làm được mục đích của Sa-môn hạnh”.
Thế nào là mục đích của Sa-môn hạnh? Là đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si. Làm sao để đoạn tận? Nhận diện được năm uẩn, nhìn được cảm giác để thấy được tham sân si. Dùng bất tịnh quán để trị tham dục, dùng từ tâm giải thoát để trị sân hận, dùng sự tinh cần tinh tấn nỗ lực tinh cần giới, tuệ quán để phá được si mê. Đó là lí tưởng, đó là mục tiêu, đó là con đường, đó là cái mà mình đã bỏ cha mẹ bỏ tài sản, bỏ gia đình, mình cần cái đó. Tại sao mình không đem hết tâm để đi làm cái đó. Đó là mục đích của Sa-môn hạnh. Mình chưa thấy được mục đích, làm sao mình viên mãn. Nhìn lên tượng Đức Phật mình hỗ thẹn, nhục nhã. Nhìn lên các bậc thánh Alahan mình có tàm quý không? Và hiện tại mình đang sống như thế nào?
Chúng ta đâu phải vì trốn nợ mà đi tu, đâu phải vì cưỡng ép mà đi tu, đâu phải sợ một cái gì ở ngoài đời mà đi tu, đâu phải mình đi mưu sinh ở nhà mình cũng có ăn vậy. Vậy mình nghĩ gì? Mình nghĩ rằng mình bị chìm đắm trong sanh già bệnh chết, sầu bi khổ ưu não. Chỗ nào cũng là chỗ nguy hiểm, chỗ nào cũng là chỗ rình rập tai nạn. Trên cơ thể mình chỗ nào cũng có thể phát sinh ra những chúng bệnh, ung thư bất cứ chỗ nào. Trong tâm mình bao nhiêu những cái buồn rầu, bực bội, khổ sở, nó hành hạ mình. Mình sống ở trong đêm đen, mình phải tìm ngọn đèn, phải luôn luôn hướng thượng, cầu tiến vượt lên. Phải rèn luyện, huấn luyện mình, phải chịu khó kham nhẫn vượt lên. Mình không chấp nhận hiện tại. Mình phải tầm cầu thánh trí, tầm cầu sự thể nhập, sự chứng nhập, phải đi trên thánh đạo để thành tựu thánh quả.
Mình bị chìm đắm trong đau khổ mà mình không thấy đau khổ đó. Mình chưa thấy khổ, mình còn tưởng đây là chỗ ở lâu dài lắm, đây là vui lắm, đây là bền chắc lắm. Một phút thôi, mình phát hiện ra những chứng bệnh, một phút thôi có thể điên loạn, một phút thôi có thể mất trí nhớ, một phút thôi cha mẹ mình có thể chia li. Mình bị chìm đắm trong đau khổ, trong năm uẩn này có cái gì mà vui. Cái sắc này là vô thường, cảm giác này là vô thường, nó hành hạ mình, nó sai khiến mình tối ngày đi tìm cảm giác. Tìm được thì dính mắc, tìm được thì khổ đau sân hận. Bao nhiêu cái tưởng toàn là sai quấy không đúng sự thật, chỉ là ảo tưởng. Mình đan dệt ra những cái nghiệp, những cái kiến chấp trong nội tâm. Bao nhiêu những suy nghĩ đây là tôi là của tôi, mình bị vô minh che đậy, tham ái trói cột. Này các Tỷ-kheo đã lâu ngày rồi, rất là lâu ngày ta và các ông bị vô minh che đậy, bị tham ái trói cột. Nếu mà không thấy tứ thánh đế thì không thể nào thoát ra khỏi khổ đau. Rất có thể sự chấm dứt toàn bộ khổ uẩn này được tìm ra, tìm ra ở đâu? Tìm ra trong đời sống xuất gia cao thượng này, tìm ra trong giáo pháp thù diệu này. Tìm ra ở trong lời dạy của bậc chánh đẳng chánh giác này. Mình phải tìm cho ra bằng được pháp.
Hãy bỏ hết, bỏ hết đi. Mình đã bỏ cha mẹ rồi, bỏ nhà cửa rồi, bỏ tài sản rồi, bỏ những thú vui dục lạc của thế gian rồi. Bây giờ vào chùa bỏ đi, bỏ chùa, bỏ tài sản, bỏ tất cả những cái lợi hại, được mất, khen chê, vinh nhục trong chùa. Bỏ luôn những nghĩ tưởng về tôi về của tôi để thể nhập trí hệ của bậc thánh. Không cần bảo vệ chùa gì đâu, không cần phải chăm sóc, được mất, lời lỗ, lớn nhỏ. Mấy cái này là sắc pháp, sẽ tan hoại.
Vừa rồi thầy có chuyến đi qua Sri lanka thì những thánh tích Phật giáo hai ngàn năm đổ nát hết, chỉ còn mấy trụ đá thôi. Những nơi chư tăng ở mười ngàn tăng sĩ, vô đó bây giờ chỉ còn trụ đá, những cái nền sụp đổ. Thánh tích Ấn Độ cũng vậy, Trung Hoa cũng vậy, Nhật Bản cũng vậy. Dù cho mình có xây lên ngất trời đi nữa, rồi cũng sụp đổ, tan hoại. Sắc này là biến đổi, là vô thường, là tan hoạ, là bại hoại. Đừng nương tựa vào cái gì khác, hãy thắp chánh pháp lên thành tựu chánh tri kiến. Hãy luôn luôn nhìn lại năm uẩn, hãy luôn luôn nhìn lại cảm giác của mình. Để khám phá mạch nguồn thánh trí ở trong năm uẩn, ở trong cảm giác. Để thấy được pháp, thấy được cái vô thường nó diễn ra trong mỗi hơi thở trong mỗi tế bào, trong mỗi ý niệm, trong mỗi ý hành. Trong mỗi suy nghĩ tưởng tượng của mình là vô thưởng, khổ, vô ngã trong đó. Trong mỗi cảm giác của mình là dục tham đầy trong đó. Trong mỗi suy tư của mình là tật đố, cống cao, ngã mạn, khen mình chê người, ta đây, đầy dẫy ở trong đó. Khám phá chính mình đi, để thấy để biết để thành tựu trí hệ. Từ chỗ đó mình mới có thể giúp được người, giúp được cha mẹ anh chị cô bác và chia sẽ với những người có duyên. Còn bằng không đời sống xuất gia của mình là trống rống, vô tích sự. Chỉ có hình thức vậy thôi. Mà không khéo bại hoại ẩn nấp sau lớp áo cà sa. Không thực hành chánh pháp thì cái tôi càng ngày càng lớn. Tối ngày giao thiệp, tìm cái xúc. Mình phải tập sống đời sống độc cư thiền định.
Quán chiếu rằng: Cha mẹ mình không còn sống bao lâu nữa, ông bà mình đã ra đi. Anh chị em mình đang mong đợi từng ngày, mình lấy cái gì để cho họ, lấy cái gì đền đáp họ. Mình lấy sầu bi khổ ưu não, tham sân si, bản ngã của mình để báo đáp họ ư.
Mình đã xuất gia bao nhiêu năm, mình học được cái gì, trạng thái tâm mình ra sao? Không khéo là mình hoàn toàn không thấy không biết gì hết. Đừng quên, đừng bao giờ quên mục đích của người xuất gia là nhàm chán, li tham, từ bỏ, chấm dứt ngũ uẩn này. Đó là định lí giải thoát của thế tôn.
Nhàm chán đối với sắc, nhàm chán đối với cảm giác, nhàm chán đối với những nghĩ tưởng nhận thức. Nhàm chán, không ưa thích, không thích thú, không đắm chìm trong đó, đối với năm uẩn. Nhàm chán đối với tất cả sắc, nhàm chán đối với tất cả cảm thọ, cảm giác. Nhàm chán đối với tất cả nghĩ tưởng, nhàm chán với nhận thức. Nhàm chán để từ bỏ, để viễn li, để xa lìa, xa lìa để giải thoát. Chính cái giải thoát đó mới có năng lực mạnh mẽ lợi lạc cho nhân thiên, trời và người. Một ý niệm, một lời nói, một hành động, một cử tâm động niệm của mình cũng được lợi lạc. Hãy bỏ hết tất cả, hi sinh tất cả. Bỏ quá hiện vị lai đến bờ kia cuộc đời, ý giải thoát tất cả. Chớ có vướng lại sanh già. Quá khứ cũng bỏ đi. Vị ai, ảo vọng, hiện tại vô thường, không có hoan hỉ, không có ái trước thích thú trong đây.
Bỏ quá hiện vị lai đến bờ kia cuộc đời
Qua bờ bên kia, bờ mà đã viễn li năm uẩn. Bờ ra khỏi năm uẩn, bờ ra khỏi sự tham ái chấp thủ trong năm uẩn này. Ý của mình giải thoát hết tất cả. Như vậy thì đâu có vướng lại sanh già, liễu sanh thoát tử, chấm dứt luân hồi. Đó là bậc đáng được chắp tay, đáng được cung kính, đáng được đãng lể, đáng được cúng dường, là ruộng phước vô thường ở trên đời này. Đó là bản sắc của tăng bảo.
Xuất gia như vậy quang tông diệu tổ, xuất gia như vậy là rạng rỡ cho dòng tộc, xuất gia như vậy cha mẹ một ngàn đời cũng được lợi ích, xuất gia như vậy mới là người chiến thắng, mới là người thành công. Xuất gia như vậy đất trời mới rúng động, quỷ thần mới lễ kính. Phải đặt cái hướng của mình cao thượng như vậy rồi từ từ mình hướng tới.
Xuất Gia Để Làm Gì
Thích Minh Thành
Minh Thành cũng thường tâm sự với các huynh đệ là Minh Thành luôn nghĩ rằng chúng ta cùng nhau tu học. Ở trong bản thân kinh nghiệm đời tu của thầy, thì thầy có những điều rất bình thường nhưng lại vô cùng trọng yếu của người xuất gia, nếu không giữ được thì sự nghiệp tu hành của mình không có thành tích, không có thành tựu, không có thành quả.
Điều quan trọng phải giữ đầu tiên là có trước có sau. Thế nào là có trước có sau? Tức là ngày đầu tiên mình đến chùa gặp thầy, khi đó cái tâm tôn kính, tâm tôn trọng, tâm bỡ ngỡ, tâm cẩn thận như thế nào thì phải giữ cho được cái tâm đó, dù cho mười năm hai chục năm cho đến hết đời phải giữ được tâm đó. Đừng có lúc đầu thì cung kính, tôn trọng giữ oai nghi như con dâu mới về nhà chồng nhưng sau đó một thời gian rồi thì sỉ vã cả mẹ chồng và chồng và những người thân trong gia đình. Đó là lời Phật dạy trong tạng kinh Nikāya.
Mình phải luôn giữ tâm thái cô dâu mới về nhà chồng, luôn giữ tâm thái mới ban đầu bước vào đạo. Đó là điều rất đơn giản mà rất là khó. Vì thầy ở trong chùa ba mươi năm chứng kiến không biết bao nhiêu người tu mà ra đời, cuối cùng họ đi ngang thang. Dù ở trong chùa mà có xác không có hồn, không có sự hỉ lạc trong pháp, không có sự hoà hợp của tăng và không có được niềm an tịnh để tăng thượng tâm học, tăng thượng giới học, tăng thượng giới học.
Điều thứ hai cực kì quan trọng là người tu đừng sống theo tình cảm của phàm phu. Mình phải sống theo tinh thần hoà kính.
Sống theo tình cảm phàm phu là như thế nào? Là thân với những người thân và không thân với những người không thân, chơi với những người hợp và không chơi với những người không hợp. Đó là thường tình của thế gian.
Người xuất gia phải biết chữ tăng cao quý như thế nào. Chữ tăng là thánh thiện, cao thượng, đó là đời sống xuất li, viễn li. Và tình thương đó phải được rèn luyện, huấn luyện, tập luyện tu luyện để trở thành một tâm từ. Không còn tình thường của thương ghét thân sơ của phe nhóm thuận nghịch nữa. Mà đó là một tâm từ trang trải cùng khắp đến thậm chỉ con vật, cỏ cây. Cái này thấy đơn giản nhưng làm được thì rất là khó khăn. Phải giữ được tinh thần tăng, phải có được niềm vui ở trong sinh hoạt thiền môn.
Có một vị hỏi ngài Xá-lợi-phất rằng: Trong giáo pháp Như Lai cái gì là khó.
Ngài Xá-lợi-phất trả lời: trong giáo pháp Như Lai xuất gia là khó.
Vị này mới hỏi: Sau khi xuất gia rồi cái gì là khó.
Ngài nói: sau khi xuất gia rồi sống đời phạm hạnh an vui là khó. Và cuối cùng thành tựu được mục đích phạm hạnh cái đó là khó.
Như vậy xuất gia là một việc rất là khó mà không phải xuất gia xong rồi là xong. Mà bước thứ hai là niềm vui trong đời sống xuất gia.
Làm sao để mình có được hỉ lạc, có được sự tịnh lạc, sự an lạc, xuất li lạc, viễn li lạc, xuất thế lạc, Niết-bàn lạc. Phải tìm cho ra được niềm vui ở trong pháp, ở trong sự thực tập, ở trong đời sống viễn li. Đó là điều tưới tẩm nuôi dưỡng, nó giống nước, nó giống như phân, nó giống như đất, có nó cây bồ đề mới tăng trưởng được. Không có những yếu tốt này thì như cây không có đất để bám. Và điều cực quan trọng sau khi xuất gia rồi là liên tục không ngừng nghỉ tìm cầu pháp.
Riêng bản thân Minh Thành về phương diện cầu pháp tự mình thấy không có hỗ thẹn. Từ ngày xuất gia đến bây giờ Minh Thành không ngừng nghỉ cầu pháp. Luôn luôn lắng nghe cầu học khắp mọi nơi, mọi lúc, mọi miền, mọi quốc gia. Chỗ nào có Phật Pháp hưng thịnh là đến đó. Chính vì vậy mà mình mới tìm ra được nguồn cội của Đức Phật. Và tinh thần này là hết sức quan trọng, quyết định sự nghiệp tu hành của mình. Nếu mình không thấy được pháp thật sự của Đức Phật thì mình sẽ không liên hệ đến mục đích xuất gia. Trong tạng kinh thường nói về cái gì, Đức Phật cũng nói là có liên hệ đến mục đích. Này các Tỷ-kheo hãy bàn nói những việc có liên hệ đến mục đích. Ngày nào mình cũng phải hỏi chính mình rằng: Khi mình bỏ cha, bỏ mẹ, bỏ anh em, bỏ bạn bè, bỏ hết tất cả. Vậy mục đích của mình là gì? Mình phải hỏi mỗi ngày, mỗi giờ. Phải tìm cho ra được, mục đích của mình là gì? Mục đích của mình vào chùa là gì? Vào chùa để tìm tình cảm, vào chùa để tìm vật chất, vào chùa để tìm địa vị danh tiếng, vào chùa để tìm thành công hay vào chùa để thật sự tìm phương pháp chấm dứt khổ đau, thành tựu trí huệ để lợi mình lợi người. Phải tự hỏi liên tục trong giờ thiền quán, trong những giờ ngồi trầm tư mặc tưởng, trong những lúc một mình trong tịnh thất trong phòng. Mình luôn tự hỏi mục đích của mình là gì? Đừng để lệch mục đích, đừng để thời gian trôi qua rồi mình lãng quên, mình phai nhoà. Ngày đầu tiên, ngày mình ràn rụa nước mắt, cha mẹ mình đưa tiễn. Ngày ông bà anh chị em bao nhiêu người ngăn cản mà mình quyết liệt với một chí hướng thánh thiện. Mà giờ này mình ở trong chùa riết rồi năm tháng phai nhoà, mờ dần rồi cuối cùng mục đích của mình biến mất. Đó là cay đắng, đó là sự xót xa, đó là sự khốn khổ của người xuất gia.
Các vị Tỷ-kheo có lỗi ngài nhắc nhở. Này các Tỷ-kheo, đây là nghề sinh sống hèn hạ nhất. Tức là nghề khất thực xin ăn. Đây là một lời nguyền rủa trong đời. Này các Tỷ-kheo khi người ta nói ông là kẻ xin ăn, khất thực với bát ở trên tay. Ông đi chỗ này chỗ kia, đấy là nghề sinh sống của ông. Này các Tỷ-kheo điều mà các thiện gia nam tử chấp nhận là những vị sống vì lí tưởng mục đích, duyên với lí tưởng mục đích. Không phải vì ma cưỡng ép, không phải vì trộm cướp cưỡng ép, không phải vì thiếu nợ nần, không phải vì sợ hãi, không phải vì kế sinh nhai nguồn sinh sống mà các ông đi xuất gia. Mà với ý nghĩ rằng: ta bị chìm đắm trong sanh già chết, sầu bi khổ ưu não. Ta bị chìm đắm trong khổ đau, ta bị bao vây bởi đau khổ. Rất có thể sự chấm dứt toàn bộ khổ uẩn này được tìm ra khi ta xuất gia.
Những nói này của Đức Phật là lời nói đầu giường của thầy, thường nhắc câu này hoài.
Ngày hôm nay chúng ta không đi khất thực nhưng những miếng ăn mà hằng ngày chúng ta được dâng lên đó. Thì đó là mồ hôi là nước mắt, đó là sự nhín ăn bớt mặt. Đó là niềm tin, đó là sự gởi gắm, đó là sự cung kinh cúng dường của đàn na tín thí. Nhưng đó là thứ mà người ta đã vứt bỏ, đó là cái mà người ta đã bỏ ra, những đồng bạc lẻ, những đồng bạc cắc. Nếu mình không thấy được mục đích của người xuất gia mà mình lại hân hoan, vui thích, thích thú, ái nhiễm trong những cái người ta đã vứt bỏ ra. Rồi mình lấy đó làm sự nghiệp của người tu. Thì đó là một sự thương xót, một sự đáng kinh bỉ, nhục nhã nhất của người tu. Mà mình nghĩ rằng đó là của tôi, đó là một sự nhục nhã, nhục không có gì nhục nhã hơn. Như vậy mình còn thua người ăn xin, người bán vé số, người đi thàm thuê làm mướn. Những người đó, người ta đem sức lao động ra người ta làm. Người ta lấy mồ hôi nước mắt sức khoẻ để người ta đổi bát cơm. Còn mình là kẻ ăn xin, không làm, không cày không cấy, thì làm sao mà mình nhận đồng tiền đó mà mình nhởn nhơ, mình không thấy hiểm hoạ ở trong đó, mình không thấy tai nạn ở trong đó. Mình không thấy cánh cửa của địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh đang mở trong những đồng tiền đó.
Bản thân Minh Thành nhiều Phật tử đến đây. Người ta nói đất ở đây nhiều, chùa rộng,. Thầy không bao giờ để cho tâm mình có một ý nghĩ là đây là của mình. Từ ngày thành lập vùng đất này cho đến bây giờ.
Cho nên hãy nhớ cho thật là kỹ, ông là kẻ ăn xin, là kẻ hèn hạ nhất trên thế gian này. Nếu như mình không thành tựu đạo nghiệp, mình không có giới đức, không có thiền định, không có tuệ quán, không có sự giải thoát, không có sự thấy biết về giải thoát. Thì cuộc đời mình, ví dụ là gì?
Thiện gia nam tử xuất gia, này các Tỷ-kheo. Vị ấy có tham dục đối với các dục vọng, tham ái cuồng nhiệt, tâm tư sân hận, tư niệm ô nhiễm, thất niệm không tỉnh giác không định tỉnh, tâm tán loạn, các căn không chế ngự. Này các Tỷ-kheo ví như là một que củi từ chỗ hoả táng hai đầu đều cháy, ở giữ lại dính phân. Không được làm củi trong làng, không được làm củi trong rừng. Ví dụ ấy này các Tỷ-kheo, ta tả cho các ông, người ấy mất cả nhà và tài sản, lại không làm viên mãn hạnh phúc mục đích của Sa-môn hạnh. Thật là bất hạnh, thật là khốn khổ cho một người xuất gia.
Mình mất nhà rồi, mất cha mất mẹ rồi, mất tài sản rồi mà không viên mãn mục đích của Sa-môn hạnh. Sống vất vơ vất vưởng qua ngày qua tháng, không chịu tinh tấn nỗ lực tìm cầu chánh pháp, không chịu thiền định, không chịu thiền quán. Mà quay trở lại tìm những cái vui của thế gian. Đó là sự nhục nhã, sự xấu hổ cùng cực. Đó là sự hỗ thẹn, sự tàm quý, đó là hiểm hoạ, đó là tai nạn, đó là sự khốn cùng của người xuất gia. Phải nuôi dưỡng thật lớn sự hỗ thẹn, sự tàm quý. Hỗ thẹn tàm quý này là con đường dẫn đến tàm quý, thánh quả.
Mình nhìn đi, ngoài thế gian người ăn, người ta chơi, quần là áo lụa, mình giờ là cái gì? Tất cả những cái đó mình không có hưởng được cái gì hết, tại sao mình không đem hết thời gian ý chí tâm lực của mình để cầu pháp, hành đạo. Mình lơ lơ lửng lửng, đạo không ra đạo, đời không ra đời. Đời mình không hưởng được dục lạc, đạo mình không hưởng được pháp lạc. Chết giữa dòng, hai dường đều mất hết.
Đức Phật nói: “Các ông là con người đã mất nhà và tài sản lại không làm được mục đích của Sa-môn hạnh”.
Thế nào là mục đích của Sa-môn hạnh? Là đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si. Làm sao để đoạn tận? Nhận diện được năm uẩn, nhìn được cảm giác để thấy được tham sân si. Dùng bất tịnh quán để trị tham dục, dùng từ tâm giải thoát để trị sân hận, dùng sự tinh cần tinh tấn nỗ lực tinh cần giới, tuệ quán để phá được si mê. Đó là lí tưởng, đó là mục tiêu, đó là con đường, đó là cái mà mình đã bỏ cha mẹ bỏ tài sản, bỏ gia đình, mình cần cái đó. Tại sao mình không đem hết tâm để đi làm cái đó. Đó là mục đích của Sa-môn hạnh. Mình chưa thấy được mục đích, làm sao mình viên mãn. Nhìn lên tượng Đức Phật mình hỗ thẹn, nhục nhã. Nhìn lên các bậc thánh Alahan mình có tàm quý không? Và hiện tại mình đang sống như thế nào?
Chúng ta đâu phải vì trốn nợ mà đi tu, đâu phải vì cưỡng ép mà đi tu, đâu phải sợ một cái gì ở ngoài đời mà đi tu, đâu phải mình đi mưu sinh ở nhà mình cũng có ăn vậy. Vậy mình nghĩ gì? Mình nghĩ rằng mình bị chìm đắm trong sanh già bệnh chết, sầu bi khổ ưu não. Chỗ nào cũng là chỗ nguy hiểm, chỗ nào cũng là chỗ rình rập tai nạn. Trên cơ thể mình chỗ nào cũng có thể phát sinh ra những chúng bệnh, ung thư bất cứ chỗ nào. Trong tâm mình bao nhiêu những cái buồn rầu, bực bội, khổ sở, nó hành hạ mình. Mình sống ở trong đêm đen, mình phải tìm ngọn đèn, phải luôn luôn hướng thượng, cầu tiến vượt lên. Phải rèn luyện, huấn luyện mình, phải chịu khó kham nhẫn vượt lên. Mình không chấp nhận hiện tại. Mình phải tầm cầu thánh trí, tầm cầu sự thể nhập, sự chứng nhập, phải đi trên thánh đạo để thành tựu thánh quả.
Mình bị chìm đắm trong đau khổ mà mình không thấy đau khổ đó. Mình chưa thấy khổ, mình còn tưởng đây là chỗ ở lâu dài lắm, đây là vui lắm, đây là bền chắc lắm. Một phút thôi, mình phát hiện ra những chứng bệnh, một phút thôi có thể điên loạn, một phút thôi có thể mất trí nhớ, một phút thôi cha mẹ mình có thể chia li. Mình bị chìm đắm trong đau khổ, trong năm uẩn này có cái gì mà vui. Cái sắc này là vô thường, cảm giác này là vô thường, nó hành hạ mình, nó sai khiến mình tối ngày đi tìm cảm giác. Tìm được thì dính mắc, tìm được thì khổ đau sân hận. Bao nhiêu cái tưởng toàn là sai quấy không đúng sự thật, chỉ là ảo tưởng. Mình đan dệt ra những cái nghiệp, những cái kiến chấp trong nội tâm. Bao nhiêu những suy nghĩ đây là tôi là của tôi, mình bị vô minh che đậy, tham ái trói cột. Này các Tỷ-kheo đã lâu ngày rồi, rất là lâu ngày ta và các ông bị vô minh che đậy, bị tham ái trói cột. Nếu mà không thấy tứ thánh đế thì không thể nào thoát ra khỏi khổ đau. Rất có thể sự chấm dứt toàn bộ khổ uẩn này được tìm ra, tìm ra ở đâu? Tìm ra trong đời sống xuất gia cao thượng này, tìm ra trong giáo pháp thù diệu này. Tìm ra ở trong lời dạy của bậc chánh đẳng chánh giác này. Mình phải tìm cho ra bằng được pháp.
Hãy bỏ hết, bỏ hết đi. Mình đã bỏ cha mẹ rồi, bỏ nhà cửa rồi, bỏ tài sản rồi, bỏ những thú vui dục lạc của thế gian rồi. Bây giờ vào chùa bỏ đi, bỏ chùa, bỏ tài sản, bỏ tất cả những cái lợi hại, được mất, khen chê, vinh nhục trong chùa. Bỏ luôn những nghĩ tưởng về tôi về của tôi để thể nhập trí hệ của bậc thánh. Không cần bảo vệ chùa gì đâu, không cần phải chăm sóc, được mất, lời lỗ, lớn nhỏ. Mấy cái này là sắc pháp, sẽ tan hoại.
Vừa rồi thầy có chuyến đi qua Sri lanka thì những thánh tích Phật giáo hai ngàn năm đổ nát hết, chỉ còn mấy trụ đá thôi. Những nơi chư tăng ở mười ngàn tăng sĩ, vô đó bây giờ chỉ còn trụ đá, những cái nền sụp đổ. Thánh tích Ấn Độ cũng vậy, Trung Hoa cũng vậy, Nhật Bản cũng vậy. Dù cho mình có xây lên ngất trời đi nữa, rồi cũng sụp đổ, tan hoại. Sắc này là biến đổi, là vô thường, là tan hoạ, là bại hoại. Đừng nương tựa vào cái gì khác, hãy thắp chánh pháp lên thành tựu chánh tri kiến. Hãy luôn luôn nhìn lại năm uẩn, hãy luôn luôn nhìn lại cảm giác của mình. Để khám phá mạch nguồn thánh trí ở trong năm uẩn, ở trong cảm giác. Để thấy được pháp, thấy được cái vô thường nó diễn ra trong mỗi hơi thở trong mỗi tế bào, trong mỗi ý niệm, trong mỗi ý hành. Trong mỗi suy nghĩ tưởng tượng của mình là vô thưởng, khổ, vô ngã trong đó. Trong mỗi cảm giác của mình là dục tham đầy trong đó. Trong mỗi suy tư của mình là tật đố, cống cao, ngã mạn, khen mình chê người, ta đây, đầy dẫy ở trong đó. Khám phá chính mình đi, để thấy để biết để thành tựu trí hệ. Từ chỗ đó mình mới có thể giúp được người, giúp được cha mẹ anh chị cô bác và chia sẽ với những người có duyên. Còn bằng không đời sống xuất gia của mình là trống rống, vô tích sự. Chỉ có hình thức vậy thôi. Mà không khéo bại hoại ẩn nấp sau lớp áo cà sa. Không thực hành chánh pháp thì cái tôi càng ngày càng lớn. Tối ngày giao thiệp, tìm cái xúc. Mình phải tập sống đời sống độc cư thiền định.
Quán chiếu rằng: Cha mẹ mình không còn sống bao lâu nữa, ông bà mình đã ra đi. Anh chị em mình đang mong đợi từng ngày, mình lấy cái gì để cho họ, lấy cái gì đền đáp họ. Mình lấy sầu bi khổ ưu não, tham sân si, bản ngã của mình để báo đáp họ ư.
Mình đã xuất gia bao nhiêu năm, mình học được cái gì, trạng thái tâm mình ra sao? Không khéo là mình hoàn toàn không thấy không biết gì hết. Đừng quên, đừng bao giờ quên mục đích của người xuất gia là nhàm chán, li tham, từ bỏ, chấm dứt ngũ uẩn này. Đó là định lí giải thoát của thế tôn.
Nhàm chán đối với sắc, nhàm chán đối với cảm giác, nhàm chán đối với những nghĩ tưởng nhận thức. Nhàm chán, không ưa thích, không thích thú, không đắm chìm trong đó, đối với năm uẩn. Nhàm chán đối với tất cả sắc, nhàm chán đối với tất cả cảm thọ, cảm giác. Nhàm chán đối với tất cả nghĩ tưởng, nhàm chán với nhận thức. Nhàm chán để từ bỏ, để viễn li, để xa lìa, xa lìa để giải thoát. Chính cái giải thoát đó mới có năng lực mạnh mẽ lợi lạc cho nhân thiên, trời và người. Một ý niệm, một lời nói, một hành động, một cử tâm động niệm của mình cũng được lợi lạc. Hãy bỏ hết tất cả, hi sinh tất cả. Bỏ quá hiện vị lai đến bờ kia cuộc đời, ý giải thoát tất cả. Chớ có vướng lại sanh già. Quá khứ cũng bỏ đi. Vị ai, ảo vọng, hiện tại vô thường, không có hoan hỉ, không có ái trước thích thú trong đây.
Bỏ quá hiện vị lai đến bờ kia cuộc đời
Qua bờ bên kia, bờ mà đã viễn li năm uẩn. Bờ ra khỏi năm uẩn, bờ ra khỏi sự tham ái chấp thủ trong năm uẩn này. Ý của mình giải thoát hết tất cả. Như vậy thì đâu có vướng lại sanh già, liễu sanh thoát tử, chấm dứt luân hồi. Đó là bậc đáng được chắp tay, đáng được cung kính, đáng được đãng lể, đáng được cúng dường, là ruộng phước vô thường ở trên đời này. Đó là bản sắc của tăng bảo.
Xuất gia như vậy quang tông diệu tổ, xuất gia như vậy là rạng rỡ cho dòng tộc, xuất gia như vậy cha mẹ một ngàn đời cũng được lợi ích, xuất gia như vậy mới là người chiến thắng, mới là người thành công. Xuất gia như vậy đất trời mới rúng động, quỷ thần mới lễ kính. Phải đặt cái hướng của mình cao thượng như vậy rồi từ từ mình hướng tới.