Ái Dục 5 - Bệnh Cùi Với Hố Than Hừng 1 - Kinh MAGANDIYA - Trung Bộ 2
KINH NIKAYA GIẢNG GIẢI
ÁI DỤC 5
BỆNH CÙI VỚI HỐ THAN HỪNG 1
KINH MAGANDIYA - TRUNG BỘ 2
–Thích Minh Thành–
Kính thưa chư Tăng Ni và quý Phật tử, hôm nay chúng ta tìm hiểu bài kinh Màgandiya, số 75 trong Trung Bộ Kinh, chúng ta sẽ tiếp tục chủ đề về ái dục.
"Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kuru, tại thị trấn của dân chúng Kuru tên là Kammasadhamma, trên thảm cỏ trong nhà lửa của một Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaji.
Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, vào Kammasadhamma để khất thực. Ði khất thực ở Kammasadhamma xong, sau bữa ăn, trên đường khi khất thực về, Thế Tôn đi đến một khu rừng để nghỉ trưa. Sau khi đi sâu vào khu rừng ấy, Thế Tôn đến ngồi dưới một gốc cây để nghỉ trưa.
Rồi du sĩ Magandiya, trong khi đi bộ ngao du cùng khắp, đến tại ngôi nhà lửa của Bà-la-môn thuộc họ Bharadvaja. Du sĩ Magandiya thấy thảm cỏ đã soạn sẵn trong nhà lửa của vị Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja, khi thấy vậy liền nói với Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja:
-- Tấm thảm cỏ này trong nhà lửa của Tôn giả Bharadvaja đã được sửa soạn cho ai, hình như là chỗ nằm ngủ của một Sa-môn?
-- Thưa Tôn giả Magandiya, có Sa-môn Gotama là Thích tử, xuất gia từ dòng họ Sakya (Thích-ca). Tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi về Tôn giả Gotama: 'Ðây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn'. Chỗ nằm này được sửa soạn cho Tôn giả Gotama ấy.
-- Thật sự, này Tôn giả Bharadvaja, chúng tôi thấy một sự bất hạnh khi chúng tôi thấy chỗ ngủ của Tôn giả Gotama, một vị phá hoại sự sống (bhunahuno).
-- Này Magandiya, hãy thận trọng lời Ông nói. Này Magandiya, hãy thận trọng lời Ông nói. Nhiều vương tộc trí giả, nhiều Bà-la-môn trí giả, nhiều Cư sĩ trí giả, nhiều Sa-môn trí giả có lòng tin nơi Tôn giả Gotama ấy, và đã tu tập theo Thánh đạo, theo Pháp và theo (chí) Thiện.
-- Này Tôn giả Bharadvaja, nếu chúng tôi thấy mặt Tôn giả Gotama, chúng tôi sẽ nói như sau trước mặt vị ấy: 'Sa-môn Gotama là người phá hoại sự sống'. Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã truyền lại như vậy.
-- Nếu Tôn giả Magandiya hoan hỉ, tôi sẽ tin lại sự tình này cho Sa-môn Gotama biết.
-- Tôn giả Bharadvaja hãy yên lòng, và hãy nói lên những điều gì đã được nói.
Thế Tôn với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân nghe được câu chuyện giữa Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja và du sĩ Magandiya. Và Thế Tôn vào buổi chiều, từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, đi đến nhà lửa của Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja, sau khi đến liền ngồi trên thảm cỏ đã soạn sẵn. Rồi Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja đi đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến, nói lên những lời chào đón hỏi thăm với Thế Tôn, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu liền ngồi xuống một bên. Rồi Thế Tôn nói với Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja đang ngồi một bên:
-- Này Bharadvaja, có phải có cuộc nói chuyện giữa du sĩ Magandiya với Ông về vấn đề thảm cỏ này?
Khi nghe nói vậy, Bà-la-môn Bharadvaja hoảng hốt, lông tóc dựng ngược, bạch Thế Tôn:
-- Chính là điều chúng con muốn thưa với Tôn giả Gotama và Tôn giả Gotama đã đoán trước chúng con.
Nhưng cuộc nói chuyện này giữa Thế Tôn và Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja nói chưa xong, du sĩ Magandiya, khi đi bộ ngao du cùng khắp, đến tại ngôi nhà lửa của Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja, đến tại chỗ Thế Tôn, sau khi đến, nói lên những lời chào đón hỏi thăm với Thế Tôn, và sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu liền ngồi xuống một bên. Rồi Thế Tôn nói với du sĩ Magandiya đang ngồi một bên:
-- Này Magandiya, con mắt ưa thích sắc, ái lạc sắc, hoan hỉ sắc, và Như Lai nhiếp phục, thủ hộ, hộ trì con mắt và thuyết pháp để phòng hộ con mắt. Này Magandiya, có phải vì vậy mà Ông nói: 'Sa-môn Gotama là người phá hoại sự sống?'
-- Chính vì vậy, Tôn giả Gotama, mà tôi nói: Sa-môn Gotama phá hoại sự sống. Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã truyền lại như vậy.
-- Này Magandiya, tai ưa thích tiếng... Này Magandiya, mũi ưa thích hương... Này Magandiya, lưỡi ưa thích vị... Này Magandiya, thân ưa thích xúc... Này Magandiya, ý ưa thích pháp, ái lạc pháp, hoan hỉ pháp và Như Lai nhiếp phục, thủ hộ, hộ trì ý và thuyết pháp để phòng hộ ý. Này Magandiya, có phải vì vậy mà ông nói: 'Sa-môn Gotama là người phá hoại sự sống?'
-- Chính vì vậy, Tôn giả Gotama, mà tôi nói: 'Sa-môn Gotama là người phá hoại sự sống'. Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã truyền lại như vậy.
-- Ông nghĩ thế nào, này Magandiya? Ở đây, có người trước kia đam mê các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Người ấy sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các sắc pháp, sau khi đoạn tận sắc ái, sau khi trừ diệt nhiệt não đối với sắc pháp, người này trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Này Magandiya, Ông có nói gì về người này?
-- Không có gì, Tôn giả Gotama". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Có một người trước kia đam mê cảnh đẹp, đồ đẹp, người đẹp, sau một thời gian được học chánh pháp, thực hành chánh pháp thì người này biết sự thật sắc đó là vô thường, do duyên sanh, do lắp ráp, kết hợp tạo tác để sanh khởi, nó dễ dàng tan nát, bể vụn, có thể bị phá vỡ bất cứ lúc nào, người này biết vị ngọt, biết sự nguy hiểm và tác hại của nó, biết cách thoát ra khỏi nó, biết sự nhiếp phục tham dục về sắc là con đường thoát ra. Sau khi học, sau khi thấy biết và sau khi thực hành thì người này đoạn tận, chấm dứt sự yêu thích sắc đó, làm cho tâm họ hoàn toàn mát lạnh, không còn khao khát, thèm muốn, tìm kiếm sắc đẹp trên cuộc đời này, có nội tâm an tịnh, mát mẻ thì ông Bà-la-môn này có suy nghĩ gì về người này? Vị Bà-la-môn này trả lời chả có gì.
"-- Ông nghĩ thế nào? Này Magandiya, ở đây, có người trước kia đam mê các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân nhận thức, các xúc này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Người ấy sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các xúc, sau khi đoạn tận xúc ái, sau khi trừ diệt nhiệt não đối với các xúc, người này trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Này Magandiya, Ông có nói gì về người này?
-- Không có gì, Tôn giả Gotama". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Có một người đam mê âm thanh, đam mê nhạc, đam mê đàn, ca hát, cải lương, trữ tình, nhưng giờ người này biết học pháp, biết tu tập nên không còn chạy đuổi, đi tìm những âm thanh du dương, trầm bổng, quyến rũ nữa mà chỉ có tâm an tịnh, lắng dịu thì Đức Phật hỏi vị Bà-la-môn nghĩ thế nào về người này, ông này trả lời như vậy thì có gì đâu. Đức Phật hỏi tiếp có người trước đây đam mê mùi vị, hương thơm, nước hoa các loại, thích các món ăn ngon lạ để thỏa mãn miệng lưỡi nhưng thời gian sau người này biết học pháp, thực hành pháp, biết rõ bản chất vô thường, duyên sanh của sắc, thanh, hương, vị đó thì người này không còn tham muốn, không còn tìm kiếm, không còn thèm thuồng, khát ái, tâm người này hoàn toàn chấm dứt sự tìm kiếm, khao khát, an trú với nội tâm hoàn toàn an tịnh thì ông nghĩ thế nào, vị này trả lời vậy thì không có gì.
Thế Tôn nói về xúc, về pháp, lúc trước người này ưa thích xúc chạm, ưa thích ngửi, ưa thích nếm nhưng giờ người này học pháp, thực hành pháp, quán bất tịnh, quán ba mươi hai thể trược, quán chín giai đoạn tử thi, người này thấy tính chất hạ liệt, vô thường, khổ đau, ràng buộc, thấp kém, bất tịnh của các dục nên không còn yêu thích, khao khát mà nhiếp phục được dục, đoạn tận được dục, không còn bị dục thiêu đốt, nóng bức nữa mà tâm hoàn toàn lắng dịu thì ông nghĩa sao về người này, vị Bà-la-môn trả lời như vậy thì có gì lạ đâu. Có người thích những suy tưởng trong tâm, hết nghĩ cái này lại nghĩ cái kia, hết hình bóng này đến hình bóng kia, hết thọ này đến thọ kia, người này yêu thích pháp, đam mê thọ; tưởng; hành bên trong, dính mắc trong đó, ví dụ khi giận người nào là cứ chất chứa hình bóng, cảm thọ và những suy nghĩ về người đó trong tâm, hoặc thương người nào là hình bóng người đó ám ảnh trong tâm, dù cho người đó chết đi nhưng những cảm giác, nghĩ tưởng về người đó cứ hiện lên trong tâm, đó là ái pháp, vì vậy khi không học kĩ thì đọc kinh chỉ thấy phớt qua nhưng khi đi sâu vào mới thấy tất cả những cái đó đang diễn ra trong tâm chúng ta và cả hữu tình chúng sanh, chính là yêu và giận.
Mình yêu thích những cảm giác, suy nghĩ, hình bóng về người đó, về món đồ đó hoặc cảnh vật đó, nhớ thương cảnh quê có dòng sông, khóm trúc, lũy tre làng… Những hình bóng đó ám ảnh rồi mình khắc sâu hình bóng đó trong tâm, để cho nó hiện lên và mỗi lần hiện lên là mình nhớ nhung, ái luyến, đó gọi là pháp ái. Đối với người làm mình giận cũng vậy, cứ chất chứa hình bóng, cảm thọ, suy nghĩ về người đó, đó cũng là pháp ái. Bây giờ tu tập biết những hình bóng đó là vô thường, những cảm giác, nghĩ tưởng đó là duyên sanh, chỉ là ảo ảnh như khói sương, những thứ ngay trước mắt còn vô thường thì huống gì những ảo ảnh đang ám ảnh trong tâm, người này sau khi tu tập, quán chiếu, thấy rõ bản chất của ngũ uẩn, thấy rõ tính chất hư ảo, duyên hợp, tạm bợ, mong manh thì người này không còn dính mắc, không còn chất chứa những hình bóng, suy nghĩ đó, không còn tích tập, cất giữ trong tâm nữa mà từ bỏ, người này chấm dứt, tẩy sạch và đoạn tận thì người này không còn bị nóng bức, nhiệt não trong tâm nữa, người này trú với khát ái đã đoạn trừ, nội tâm an tịnh.
"-- Này Magandiya, Ta thuở trước, khi còn là tại gia, Ta sống hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn, năm dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân nhận thức, các xúc này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Này Magandiya, Ta có ba tòa lâu đài, một cho mùa mưa, một cho mùa đông, một cho mùa hạ. Này Magandiya, trong bốn tháng mùa mưa, Ta sống hưởng thụ trong lâu đài mùa mưa, được những nữ nhạc công giúp vui và không bước xuống khỏi lâu đài ấy". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Khi ngài còn là thái tử ở hoàng cung thì ngài là người sống hưởng thụ một cách đầy đủ, sung mãn về những sắc đẹp, âm nhạc, tiếng hay, về những mùi vị, những sự tiếp xúc, đầy cung tần mỹ nữ vây quanh. Ngài có ba tòa lâu đài khác nhau dành cho ba mùa, mùa đông thì ở chỗ ấm, màu hạ thì ở chỗ không khí mát, mùa mưa ở nơi khác.
"Rồi Ta sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục vọng, sau khi đoạn tận dục ái, sau khi trừ diệt nhiệt não của các dục, Ta trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Rồi Ta thấy các chúng sanh khác, chưa xả ly tham ái đối với các dục đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, đang chạy theo các dục. Ta không ước vọng được như họ; ở đây, Ta không ham thích. Vì sao vậy? Vì rằng, này Magandiya, có hỷ lạc này, ly dục, ly bất thiện pháp, sau khi chứng đạt Thiên lạc, được an trú, hoan hỉ trong hỷ lạc ấy. Ta không ao ước cái gì thấp kém; ở đây, Ta không ham thích". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Ngài thấy những chúng sanh khác chưa buông bỏ được khát ái đối với các dục, ngài thấy các chúng sanh khác đang bị dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, bị ái dục nghiền nát, ngài không mong muốn, không ham thích như những chúng sanh đó. Thiên lạc là niềm vui của chư thiên, chính là sơ thiền.
"Ví như, này Magandiya, một gia chủ hay con một người gia chủ, giàu sang, tài vật nhiều, sở hữu nhiều, sống thọ hưởng một cách đầy đủ, một cách sung mãn, năm dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn, các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Vị ấy, sau khi làm thiện thân hành, sau khi làm thiện khẩu hành, sau khi làm thiện ý hành, khi thân hoại mạng chung, được sanh lên thiện thú, Thiên giới, đời này, cọng trú với chư Thiên ở cõi trời Ba mươi ba. Vị ấy ở đây, trong rừng Nandana, được chúng Thiên nữ vây quanh, thọ hưởng năm thiên dục trưởng dưỡng một cách đầy đủ, một cách sung mãn. Vị ấy thấy người gia chủ hay con người gia chủ đang thọ hưởng năm dục trưởng dưỡng một cách đầy đủ, một cách sung mãn. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Thiên tử ấy, được chúng Thiên nữ vây quanh, thọ hưởng năm thiên dục trưởng dưỡng một cách đầy đủ, một cách sung mãn, vị ấy có ước vọng được như người gia chủ ấy, hay con người gia chủ ấy; hay năm dục trưởng dưỡng thuộc loài Người, hay trở lui về với các dục thuộc loài Người?
-- Không có vậy, thưa Tôn giả Gotama! Vì sao vậy? Vì thiên dục, thưa Tôn giả Gotama, là kỳ diệu hơn, là vi diệu hơn nhân dục". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Một người đã sanh lên cõi trời ba mươi ba và hưởng năm dục của thiên lạc, người này nhìn xuống thấy người gia chủ ở thế gian được hưởng thụ năm dục thấp kém, hạ liệt thì người này có bỏ thiên lạc để xuống thế gian tìm cái vui sướng ở thế gian không? Tất nhiên là không thể vì thiên dục kì diệu hơn nhân dục, thú vui phước báo của chư thiên ở cõi trời sẽ thù thắng, kì diệu hơn những thú vui ở nhân gian. Ở thiên giới là ý sanh thân, nghĩ cái gì là có cái đó, còn ở đây muốn có phải làm lụm cực khổ, dù cho có cũng lo lắng, bất an nhiều thứ cho nên thú vui của nhân thế không thể nào so sánh được với thú vui của cõi trời. Thế Tôn nói ngài đạt được sơ thiền thì thú vui đó giống như ở cõi trời, còn thú vui trước đây khi còn ở hoàng cung giống thú vui của trần thế này, ngài nhìn thấy nó thấp kém, hạ liệt nên không ham thích, ao ước những thứ thấp kém.
"Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi; với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt chảy, bị các loại trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Các bạn bè thân hữu, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ. Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc. Người ấy dùng thuốc, được khỏi bệnh cùi, không bệnh, an lạc, tự do, tự tại, có thể đi chỗ nào người ấy muốn. Người ấy thấy một người bị bệnh cùi khác, với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt chảy, bị cái loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Người ấy có ước vọng được như người cùi kia, hố than hừng, hay sự thọ dụng dược liệu không?
-- Không, thưa Tôn giả Gotama. Vì sao vậy? Thưa Tôn giả Gotama, khi có bệnh thời cần thuốc trị bệnh, khi không bệnh, thời không cần thuốc trị bệnh". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Người hết bệnh cùi nhìn thấy một người khác đang bị bệnh cùi giống mình lúc trước thì họ có ước mong trở lại như người bệnh không? Tất nhiên là không, đã hết bệnh thì làm sao lại muốn hơ lửa, cào cấu vào vết thương để phải chịu đựng sự nhức nhối, đau đớn nữa.
"-- Cũng vậy, này Magandiya, Ta thuở trước, khi còn là tại gia, Ta hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn, các dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn, các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân nhận thức, các xúc ấy là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Rồi Ta sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự diệt trừ, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục, sau khi đoạn tận dục ái, sau khi trừ diệt nhiệt não của các dục, Ta trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Rồi Ta thấy các chúng sanh khác chưa xả ly tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, đang chạy theo các dục. Ta không ước vọng được như họ; ở đây, Ta không ham thích. Vì sao vậy? Vì rằng, này Magandiya, có hỷ lạc này, ly dục, ly bất thiện pháp, sau khi chứng đạt thiên lạc, được an trú, hoan hỉ trong hỷ lạc ấy. Ta không ao ước cái gì thấp kém; ở đây Ta không ham thích". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Ngài an trú trong trạng thái hỷ dục sơ thiền, ngài không ham thích những thứ thấp kém. Sau đây là ví dụ thứ hai của Thế Tôn.
"Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi, với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt chảy, bị các loại trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Các bạn bè thân hữu, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ. Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc. Người ấy dùng thuốc được khỏi bệnh cùi, không bệnh, an lạc, tự do, tự tại, có thể đi chỗ nào người ấy muốn. Rồi có hai lực sĩ, nắm chặt (hai) cánh tay người ấy và lôi kéo người ấy đến hố than hừng. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Người ấy có co rút thân, vật qua vật lại phía này phía kia không?
-- Thưa Tôn giả Gotama, có. Vì sao vậy? Vì sự xúc phạm với lửa, là đau khổ, thưa Tôn giả Gotama, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Sau khi đã được trị hết bệnh mà còn bị lôi lại hơ lửa trên hố than hừng thì làm sao chịu nổi, cái đó bây giờ là hình phạt, là sự hành hạ, là sự nóng bức, nhiệt não, đốt cháy.
"-- Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Có phải chỉ hiện tại sự xúc chạm với lửa ấy là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, hay là trước đây, sự xúc chạm với lửa ấy đã là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não?
-- Thưa Tôn giả Gotama, hiện tại sự xúc chạm với lửa ấy là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và xưa kia, sự xúc chạm với lửa ấy đã là đau khổ, rất là nồng cháy và rất là nhiệt não. Tuy vậy, thưa Tôn giả Gotama, kẻ bị bệnh cùi này, với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối nứt chảy, bị các loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, với các căn bị hư hoại do sự xúc chạm đau khổ với ngọn lửa, lại có phản tưởng là được lạc thọ". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Khi bị đau đớn, lở loét, ngứa ngáy mà được hơ lửa thì họ lại có cảm tưởng được vui sướng vì cơn ngứa, cơn đau đớn nhức nhối được giảm thiểu nên họ sung sướng, nghĩa là trong sự nồng cháy, thiêu đốt nhưng họ lại nghĩ ngược lại cho nó là vui, là sướng.
"-- Cũng vậy, này Magandiya, sự xúc chạm với các dục trong thời quá khứ cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và sự xúc chạm với các dục trong thời vị lai cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và sự xúc chạm với các dục trong thời hiện lại cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não. Và này Magandiya, những chúng sanh này chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, với các căn bị hư hoại, do sự xúc chạm đau khổ với các dục, lại có phản tưởng là được lạc thọ". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Hố than hừng đó là ví dụ cho dục, người bệnh là ví dụ cho người còn đam mê ái dục. Tuy bị nóng bức, nhiệt não, khổ sở nhưng họ nghĩ ngược lại đó là vui sướng, còn Đức Như Lai là người đã hết bệnh, ngài đã sạch hết tham ái, tham dục, ngài nhìn lại những chúng sanh còn dục ái, tham luyến, những chúng sanh đang bị bệnh như một kẻ hủi cùi, nứt nẻ, lở loét, chảy đầy máu mủ nhưng lại hơ trên hố than hừng mà cho đó là vui sướng. Chúng sanh bị năm ngọn lửa của năm dục thiêu cháy, thiêu rụi, làm phỏng người, thậm chí là mất mạng, hằng ngày trên tin tức, trong cuộc sống trước mắt mình và trong tự tâm mình đang bị những ngọn lửa hừng hực thiêu đốt, thậm chí cháy lan ra cả người khác. Cả thế giới là một đống lửa lớn, suốt ngày đêm, suốt tuần, suốt tháng, suốt nhiều năm, suốt nhiều chục năm đều chạy theo những sự thúc giục bên trong, bên ngoài là cảnh sắc, con người thu hút, hấp dẫn. Nếu không tu tập tâm hằng ngày mà chỉ cần thả lỏng một chút thôi là hướng ngoại lập tức, muốn nhìn, muốn nói, muốn nếm, muốn tiếp xúc đụng chạm, đó là một cái thân lở loét, nứt chảy, bị trùng đục.
Về núi yên tu lòng ngậm ngùi,
Xót thương tham dục, kẻ hủi cùi.
Chạy tìm hố than hừng nóng bức,
Hơ để tìm vui, bao giờ nguôi?
Xót thương cho chính tự thân mình vì mình là thân cùi, thân ghẻ lở, thân nứt chảy. Cứ chạy đi tìm suốt cả đời rồi dính mắc trong đó trong trăm đời ngàn kiếp. Những cái dục này trong quá khứ cũng là thứ đau khổ, cũng là nồng cháy, rực cháy, trong tương lai cũng sẽ đau khổ nếu không nhiếp phục, chặn đứng nó lại, trong hiện tại nó cũng đang đốt cháy chúng ta. Trong cả ba thời đều là đau khổ, bừng cháy, rực cháy, nóng bức, nhiệt não. Biết bao đời sống tù đày, chung thân, tử hình, bị đánh đập do ghen tuông, tạt A-xít, cạo đầu, thậm chí vào khu cách ly cũng đánh nhau.
Thật là đau khổ cho cái dục này!
Thật là đau xót cho sự ghen tuông, tham muốn này!
Nó hành hạ chúng ta phải bất an, bức rứt, không thể an tâm được, nó bắt phải đeo đuổi, truy tầm, lúc nào cũng ở trong trạng thái nghèo đói, thèm khát. Quá khứ đã khổ rồi, hiện tại đang khổ và tương lai cũng sẽ đau đớn, khổ sở nếu không nhiếp phục, không hộ trì, không phòng hộ, sẽ lại khổ dài dài.
"Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi thân (đầy) lở lói, thân bị hư thối nứt chảy, bị các loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Này Magandiya, người bị bệnh cùi với thân (đầy) lở lói, thân bị hư thối nứt chảy, bị các loài trùng đục khoét, càng cào rách miệng các vết thương với các móng tay, càng hơ đốt thân mình trên hố than hừng chừng nào thời miệng các vết thương ấy lại càng thêm bất tịnh, càng thêm hôi thối và càng thêm thối nát, và người ấy chỉ có cảm giác dễ chịu, thỏa thích do nhân duyên gãi ngứa miệng các vết thương; cũng vậy, này Magandiya, các chúng sanh, chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, chạy theo các dục. Này Magandiya các chúng sanh, chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, càng chạy theo dục chừng nào, thời dục ái các chúng sanh ấy càng tăng trưởng, càng bị dục nhiệt não thiêu đốt, và họ chỉ có cảm giác dễ chịu, thỏa thích do duyên năm dục trưởng dưỡng". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Càng cào vết thương cho đỡ ngứa bấy nhiêu thì càng chảy máu, càng chảy nước vàng, càng chảy mủ ra bấy nhiêu, càng hơ lửa bao nhiêu thì vết thương lại càng lở loét ra thêm, càng thêm hôi thối, càng thêm bất tịnh. Càng chạy theo dục thì nó càng phát triển lớn mạnh, càng chạy theo nó lại càng bị thiêu đốt nóng bức hơn, họ chỉ thỏa thích, khoan khoái khi được năm dục trưởng dưỡng đó. Chỉ riêng dục nam nữ đã làm điên đảo chúng sanh vậy mà bây giờ có thêm rất nhiều chất kích thích, các loại ma túy làm con người bị ảo giác, ngáo đá, thân tàn ma dại, những lời Đức Phật nói gần ba ngàn năm trước lại càng tỏa sáng hơn bao giờ hết, có đủ các loại ác dục, ác tham, ác hại, con người bị rơi vào hố than hừng bị thiêu cháy trong đó, cả cuộc đời chấm dứt trong những chất kích thích đó, ngày xưa đi buôn ma túy chỉ có chút ít nhưng giờ buôn ma túy là cả tấn đến chục tấn, thậm chí ma túy len lỏi đến cả trường học cho nên ác tham của con người rất khủng khiếp, tạo ra nghiệp hủy diệt hữu tình chúng sanh, hủy diệt nhân loại thế giới cho nên "càng chạy theo dục chừng nào, thời dục ái các chúng sanh ấy càng tăng trưởng, càng bị dục nhiệt não thiêu đốt". Họ tưởng rằng càng được nhiều dục thì càng thỏa mãn nhưng ngược lại, càng nhiều thì lại càng thèm khát, càng ham muốn thêm nữa.
Những bài kinh trong Trung Bộ Kinh rất tuyệt vời, trong đây Đức Phật bẻ gãy hết những tà kiến của ngoại đạo, những người đạo khác bị trí tuệ sắc bén, thiện xảo, bị những lời nói khéo léo Đức Phật với đầy đủ những ví dụ, lý luận sắc sảo, bị tứ vô ngại biện tài của ngài làm cho họ tâm phục khẩu phục.
"Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Ông có thấy hay nghe một vị vua hay vị đại thần của vua hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn năm dục trưởng dưỡng, dục ái chưa được đoạn tận, dục nhiệt não chưa được trừ diệt, đã trú, đang trú hay sẽ trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh không?
-- Thưa không, Tôn giả Gotama.
-- Lành thay, này Magandiya! Này Magandiya, Ta cũng không thấy, cũng không nghe một vị vua hay vị đại thần của vua hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn năm dục trưởng dưỡng, dục ái chưa được đoạn tận, dục nhiệt não chưa được trừ diệt, đã trú, đang trú hay sẽ trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Nhưng này Magandiya, những vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào đã sống, đang sống hay sẽ sống với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh, tất cả những vị này, sau khi như chơn biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục ấy, với dục ái được đoạn tận, với dục nhiệt não được trừ diệt, đã trú, đang trú hay sẽ trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm được an tịnh". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Những vua chúa, quan lại với đầy đủ sơn hào hải vị, cung tần mỹ nữ, vàng bạc châu báu, biết bao hương vị, sắc nhưng những vị này vẫn muốn thêm nữa, tìm thêm nữa, nội tâm chưa an tịnh, chưa đoạn trừ sự khao khát, khát ái. Những người tu hành có nội tâm an tịnh, đoạn tận hết tất cả sự tham ái, khao khát vì những vị này thành tựu trí tuệ về dục, biết được sự sanh diệt, sự nguy hiểm, tác hại và sự thoát ra khỏi nó cho nên các ngài mới có nội tâm an tịnh, lắng dịu và đoạn trừ tất cả sự khao khát, thèm muốn đối với các dục. Không phải các vị vua chúa, quan lại được hưởng mọi dục lạc của thế gian rồi chán ngán, không thèm khát nó nữa mà phải là các vị tu hành thành tựu trí tuệ thấy biết nguy hiểm, tác hại, vị ngọt và sự xuất ly khỏi nó cho nên các ngài tu tập thành tựu có được nội tâm an tịnh chứ không phải chạy đi tìm kiếm vì càng tìm, càng kiếm, càng hưởng thụ thì lại càng khao khát, càng tăng trưởng cái dục, càng bị thiêu đốt, đốt cháy.
"Rồi Thế Tôn, thời ấy nói lên cảm hứng ngữ như sau:
Không bệnh, lợi tối thắng,
Niết-bàn, lạc tối thắng,
Bát chánh là độc đạo,
An ổn và bất tử". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Không bệnh là cái lợi bậc nhất, sự chấm dứt khát ái là niềm vui bậc nhất, Bát Chánh là con đường độc nhất đưa đến an ổn và bất tử. Vị Bà-la-môn Magandiya lúc đầu nói Thế Tôn là người phá hoại sự sống, Đức Phật hỏi có phải ngài nhiếp phục, thọ trì, bảo hộ đối với sắc, thanh, hương, vị, xúc nên vị du sĩ kia nói ngài phá hoại sự sống. Theo kinh điển của vị du sĩ kia truyền lại thì làm như vậy là phá hoại sự sống, vậy sự sống ở đây là gì? Chính là tham ái đối với năm dục, sáu trần, đó chính là sự sống, trong khi Thế Tôn nói nguyên nhân sanh ra khổ chính là ái, ái tập khởi thì khổ tập khởi, chấm dứt ái thì chấm dứt sự sống, con người nghĩ rằng sống là để đi tìm, để hưởng thụ những cảm thọ đó vậy mà Thế Tôn nói phải nhiếp phục nó, chạy theo nó là khổ thì còn gì nữa mà sống.
Như vậy ngoài cái dục đó ra họ không biết cảnh giới ly dục, Đức Phật là người trình bày đạo lộ xả dục ly tham, ở đây chúng ta đã thấy được thế nào là Thánh đạo, thế nào là xuất ly đạo lộ. Nếu bây giờ mình không đi tu thì cũng đi tìm dục, tìm ái, thậm chí đi tu rồi vẫn còn tìm ít nhiều, ăn ngon là ham, thấy cảnh đẹp là thích, cho nên cốt lõi của vấn đề là đời sống được vận hành trong dục ái, ngoài vấn đề nam nữ thì còn yêu thích sắc, thanh, hương, vị, xúc. Sự có mặt của mình trong đời này là từ sự tham ái, dục ái, sống và hiện hữu cũng vì dục ái đó, có chết cũng vì dục ái đó, đó là lý do không được thì tự vẫn, quyên sinh, dì mẫu Ma-ha-ba-xà-ba-đề hỏi Thế Tôn pháp tu vắn tắt nhất, hiệu quả nhất vì bà đã lớn tuổi rồi, Thế Tôn nói bà thấy ái ở đâu là đoạn ở đó, ái cái gì là diệt cái đó, dì mẫu nghe theo tinh tấn tu học một thời gian chứng đắc Thánh quả A-la-hán, làm thánh tổ của Ni đoàn.
"Một thời, Thế Tôn trú ở Vesàli, tại Mahàvana, ở ngôi nhà có nóc nhọn. Rồi Mahàpajàpatì Gotamì đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng một bên. Ðứng một bên, Mahàpajàpatì Gotamì bạch Thế Tôn:
- Lành thay, bạch Thế Tôn! Thế Tôn hãy thuyết pháp vắn tắt cho con, sau khi Thế Tôn thuyết pháp, con sẽ sống một mình, an tịnh, không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần.
Này Gotamì, những pháp nào bà biết: 'Những pháp này đưa đến tham dục, không phải ly tham; đưa đến hệ phước, không đưa đến ly hệ phước; đưa đến tích tập, không đưa đến không tích tập; đưa đến dục lớn, không đưa đến ít dục; đưa đến không biết đủ, không đưa đến biết đủ; đưa đến tụ hội, không đưa đến nhàn tịnh; đưa đến biếng nhác, không đưa đến tinh tấn; đưa đến khó nuôi dưỡng, không đưa đến dễ nuôi dưỡng'. Này Gotamì, hãy thọ trì nhứt hướng rằng: 'Ðó là không phải Pháp, đó là không phải Luật, đó là không phải lời dạy của bậc Ðạo sư'.
Và này Gotamì, những pháp nào bà biết: 'Những pháp đưa đến ly tham, không đưa đến tham dục; đưa đến ly hệ phước, không đưa đến hệ phước; đưa đến không tích tập, không đưa đến tích tập; đưa đến ít dục, không đưa đến dục lớn; đưa đến biết đủ, không đưa đến không biết đủ; đưa đến nhàn tịnh, không đưa đến tụ hội; đưa đến tinh tấn, không đưa đến biếng nhác; đưa đến dễ nuôi dưỡng, không đưa đến khó nuôi dưỡng'. Này Gotamì, hãy thọ trì nhứt hướng rằng: 'Ðó là Pháp, đó là Luật, đó là lời dạy của bậc Ðạo sư'". (Tăng Chi Bộ, Chương VIII - Tám Pháp, VI. Phẩm Gotamì, (III) Pháp Tóm Tắt)
Nói tóm tắt là thấy ái ở đâu thì trừ diệt, nhiếp phục, đoạn tận rồi cuối cùng dì mẫu chứng đắc, diệt tận tham, sân, si. Bây giờ chúng ta phải học để thành tựu trí huệ, khi đã thành tựu trí huệ thì chúng ta mới nhìn lại cái ái từ thô cho đến tế, chuyện này rất khó chứ không đơn giản nhưng chỉ cần siêng năng, để tâm sẽ đạt được vì mình đã đặt tâm đúng hướng, đã thấy đúng thì sẽ có theo những cái đúng phía sau của tám đúng đi theo. Sống trong vô minh, dục ái, tham đắm rất khổ sở, Thế Tôn chỉ cho cách sống an lạc, hạnh phúc, thanh cao hơn, nếu dục ái quá nặng sẽ rơi sâu xuống ba đường ác, nếu vừa phải thì ở cõi người tốt đẹp, càng nhẹ chừng nào thì càng được sanh lên chư thiên. Thế Tôn dạy từng đạo lộ cho người xuất gia và người cư sĩ, ngài dạy người xuất gia đạt đến chỗ ly dục rốt ráo, cứu cánh phạm hạnh, Thế Tôn dạy người cư sĩ cái dục hợp lý, chính đáng trong gia đình, sâu hơn nữa là người ta chấp thủ trong năm uẩn thì Thế Tôn dạy phá vỡ vô minh, diệt trừ chấp thủ, đoạn tận tham ái, chặt đứt kiết sử để vượt thoát năm uẩn.
Có nhiều người thắc mắc nếu bây giờ thoát khỏi ngũ uẩn thì lúc đó mình là ai, mình ở đâu, mình còn lại gì. Sự nắm giữ, đam mê rồi nhận lầm cái tôi này là một sự sai lầm to lớn, nắm chặt ngũ uẩn là lo lắng, bất an, sợ hãi cho nên Đức Thế Tôn mới trình bày về Niết-bàn, chính là nơi không còn lo lắng, bất an, sợ hãi và đau khổ nữa, ai muốn lên đó thì phải đi theo Thánh đạo, còn chưa muốn thì Đức Phật dạy nhân đạo, thiên đạo, Phật giáo phát triển sau này dùng từ nhân thừa, thiên thừa, đó là những cỗ xe đưa mình đến cõi người hoặc cõi trời, Thế Tôn nói cứu cánh là Thánh đạo, đó là nơi đưa đến bậc Thánh, tức là ra khỏi cái khổ của năm uẩn.
Phật giáo phát triển sau này triển khai về nhân đạo và thiên đạo rất nhiều, đám cưới trong chùa, cái này thời Đức Phật là tuyệt đối không thể có được nhưng bây giờ đó là khuyến thiện cho những người Phật tử để họ nhớ hình ảnh đó là thiện, lời nói đó là thiện, khung cảnh đó là thiện, họ có ra thọ; tưởng; hành là thiện pháp, những điều này vẫn tốt hơn nhậu nhẹt, sát sanh… Cho nên đó là những phương tiện khéo léo để giúp cho nhân đạo của cư sĩ, còn khuyến khích không sát sanh, không trộm cắp, tà dâm, không nói hai lưỡi, không nói lời phù phiếm, không nói lời ác độc, nói dối, giảm bớt tham, sân si, mười nghiệp lành này là thiên đạo cộng với từ, bi, hỷ, xả, tứ vô lượng tâm, Phật giáo phát triển về sau phát triển nhiều về cái này, người ta khuyến khích những cõi phước đức, làm thiện để có quả báo thiện, họ phát triển rất rộng những khía cạnh, góc độ, phương diện của thiên đạo, kể cả sách vở sau này nói rất nhiều về thiên đạo. Tuy nhiên Thánh đạo thật sự của Đức Phật lại bị phai nhòa, chỉ có thể tìm thấy trong tạng kinh Nikāya, đây mới là cứu cánh cùng cực, mới đoạn tận khổ một cách rốt ráo triệt để vì thiên đạo vẫn còn luân hồi sanh tử, hết phước vẫn chết. Do Thánh đạo quá thâm sâu, quá khó khăn nên lòng người không muốn cái này, ngoài ra còn lý do họ không biết, không gặp ai hướng dẫn, giảng dạy, một phần do tâm chúng sanh không muốn, không thích hướng về cái này, cho nên thật sự khó có người có thể hiểu ngài chính xác, nếu không tìm hiểu và tu học trong kinh tạng Nikāya sẽ nhìn Đức Phật như một vị thần linh cho nên mới nguyện sanh về cõi Phật, nếu có cõi thì là vô thường, là ngũ uẩn.
Càng đi sâu vào kinh Nikāya càng thấy pháp rất rõ, phần còn lại là sự cố gắng, nỗ lực của tự thân mỗi người, tùy theo sức thực hành của mình, tùy theo sức tinh tấn đến đâu thì có thành quả tương xứng với sự tinh tấn của chính mình đến đó, người khác không thể tu giùm mình được, người khác chỉ hướng dẫn, chia sẻ để mình có được cái thấy biết chính xác, đúng đắn về đạo lộ tu hành, đây là con dường đưa đến cõi người, đây là con đường đưa đến cõi trời, còn đây là con đường đưa đến bậc Thánh rồi sau đó tự mình xem lại tự thân chính mình, tu tập, điều chỉnh, tẩy sạch, gội rửa những cấu nhiễm, từ nhân đạo tròn đầy, thiên đạo viên mãn thì lúc đó mới có thể bước lên Thánh đạo, những thiện pháp được viên mãn rồi sau đó không chấp thủ, nắm giữ vào thiện pháp thì mới đi đến chỗ bất động tâm giải thoát, đó là cảnh giới tối cao của người tu mà mình phải hướng đến. Sở dĩ chúng ta tu mà không đạt được cứu cánh là do chúng ta mê cái thiện, dễ dàng dừng lại ở đó, làm được một chút thành tựu ở ngoài thế gian là bị dính chặt vào đó không vượt lên được, khi làm thiện thì mình sẽ hoan hỉ, mọi người cũng hoan hỉ, tiếng lành đồn xa ai cũng ngưỡng mộ, tán dương, kính trọng rồi mình bị dính mắc, sanh ra bản ngã, khởi lên danh vọng, có ra chấp thủ, thế là dừng lại ngay đây, giỏi lắm là lên tới thiên đạo chứ không thể bước nổi đến Thánh đạo.
Muốn bước lên Thánh đạo thì phải thấy tất cả mọi sự hiện hữu là khổ đau, hoại diệt, tan rã, hướng đến sự nhàm chán, từ bỏ cả ngũ uẩn này, đó là chỗ tối thượng mà Đức Thế Tôn chứng ngộ và muốn truyền trao cho chúng ta, đây là chỗ hiếm hoi hy hữu mà bây giờ ít có người đạt được, chỉ riêng việc học Thánh đạo thôi đã hiếm chứ đừng nói gì đến hiểu để thực hành rồi chứng ngộ. Mình cố gắng trùng tiên lại lời dạy của Phật để mọi người hiểu rõ thêm, sau đó tùy mỗi người, ai có khả năng thì tinh tấn tu tập theo chí nguyện của họ vì con đường Bát Chánh là con đường độc đạo đưa đến an ổn và bất tử.
./.
ÁI DỤC 5
BỆNH CÙI VỚI HỐ THAN HỪNG 1
KINH MAGANDIYA - TRUNG BỘ 2
–Thích Minh Thành–
Kính thưa chư Tăng Ni và quý Phật tử, hôm nay chúng ta tìm hiểu bài kinh Màgandiya, số 75 trong Trung Bộ Kinh, chúng ta sẽ tiếp tục chủ đề về ái dục.
"Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kuru, tại thị trấn của dân chúng Kuru tên là Kammasadhamma, trên thảm cỏ trong nhà lửa của một Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaji.
Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, vào Kammasadhamma để khất thực. Ði khất thực ở Kammasadhamma xong, sau bữa ăn, trên đường khi khất thực về, Thế Tôn đi đến một khu rừng để nghỉ trưa. Sau khi đi sâu vào khu rừng ấy, Thế Tôn đến ngồi dưới một gốc cây để nghỉ trưa.
Rồi du sĩ Magandiya, trong khi đi bộ ngao du cùng khắp, đến tại ngôi nhà lửa của Bà-la-môn thuộc họ Bharadvaja. Du sĩ Magandiya thấy thảm cỏ đã soạn sẵn trong nhà lửa của vị Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja, khi thấy vậy liền nói với Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja:
-- Tấm thảm cỏ này trong nhà lửa của Tôn giả Bharadvaja đã được sửa soạn cho ai, hình như là chỗ nằm ngủ của một Sa-môn?
-- Thưa Tôn giả Magandiya, có Sa-môn Gotama là Thích tử, xuất gia từ dòng họ Sakya (Thích-ca). Tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi về Tôn giả Gotama: 'Ðây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn'. Chỗ nằm này được sửa soạn cho Tôn giả Gotama ấy.
-- Thật sự, này Tôn giả Bharadvaja, chúng tôi thấy một sự bất hạnh khi chúng tôi thấy chỗ ngủ của Tôn giả Gotama, một vị phá hoại sự sống (bhunahuno).
-- Này Magandiya, hãy thận trọng lời Ông nói. Này Magandiya, hãy thận trọng lời Ông nói. Nhiều vương tộc trí giả, nhiều Bà-la-môn trí giả, nhiều Cư sĩ trí giả, nhiều Sa-môn trí giả có lòng tin nơi Tôn giả Gotama ấy, và đã tu tập theo Thánh đạo, theo Pháp và theo (chí) Thiện.
-- Này Tôn giả Bharadvaja, nếu chúng tôi thấy mặt Tôn giả Gotama, chúng tôi sẽ nói như sau trước mặt vị ấy: 'Sa-môn Gotama là người phá hoại sự sống'. Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã truyền lại như vậy.
-- Nếu Tôn giả Magandiya hoan hỉ, tôi sẽ tin lại sự tình này cho Sa-môn Gotama biết.
-- Tôn giả Bharadvaja hãy yên lòng, và hãy nói lên những điều gì đã được nói.
Thế Tôn với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân nghe được câu chuyện giữa Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja và du sĩ Magandiya. Và Thế Tôn vào buổi chiều, từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, đi đến nhà lửa của Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja, sau khi đến liền ngồi trên thảm cỏ đã soạn sẵn. Rồi Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja đi đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến, nói lên những lời chào đón hỏi thăm với Thế Tôn, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu liền ngồi xuống một bên. Rồi Thế Tôn nói với Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja đang ngồi một bên:
-- Này Bharadvaja, có phải có cuộc nói chuyện giữa du sĩ Magandiya với Ông về vấn đề thảm cỏ này?
Khi nghe nói vậy, Bà-la-môn Bharadvaja hoảng hốt, lông tóc dựng ngược, bạch Thế Tôn:
-- Chính là điều chúng con muốn thưa với Tôn giả Gotama và Tôn giả Gotama đã đoán trước chúng con.
Nhưng cuộc nói chuyện này giữa Thế Tôn và Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja nói chưa xong, du sĩ Magandiya, khi đi bộ ngao du cùng khắp, đến tại ngôi nhà lửa của Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja, đến tại chỗ Thế Tôn, sau khi đến, nói lên những lời chào đón hỏi thăm với Thế Tôn, và sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu liền ngồi xuống một bên. Rồi Thế Tôn nói với du sĩ Magandiya đang ngồi một bên:
-- Này Magandiya, con mắt ưa thích sắc, ái lạc sắc, hoan hỉ sắc, và Như Lai nhiếp phục, thủ hộ, hộ trì con mắt và thuyết pháp để phòng hộ con mắt. Này Magandiya, có phải vì vậy mà Ông nói: 'Sa-môn Gotama là người phá hoại sự sống?'
-- Chính vì vậy, Tôn giả Gotama, mà tôi nói: Sa-môn Gotama phá hoại sự sống. Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã truyền lại như vậy.
-- Này Magandiya, tai ưa thích tiếng... Này Magandiya, mũi ưa thích hương... Này Magandiya, lưỡi ưa thích vị... Này Magandiya, thân ưa thích xúc... Này Magandiya, ý ưa thích pháp, ái lạc pháp, hoan hỉ pháp và Như Lai nhiếp phục, thủ hộ, hộ trì ý và thuyết pháp để phòng hộ ý. Này Magandiya, có phải vì vậy mà ông nói: 'Sa-môn Gotama là người phá hoại sự sống?'
-- Chính vì vậy, Tôn giả Gotama, mà tôi nói: 'Sa-môn Gotama là người phá hoại sự sống'. Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã truyền lại như vậy.
-- Ông nghĩ thế nào, này Magandiya? Ở đây, có người trước kia đam mê các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Người ấy sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các sắc pháp, sau khi đoạn tận sắc ái, sau khi trừ diệt nhiệt não đối với sắc pháp, người này trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Này Magandiya, Ông có nói gì về người này?
-- Không có gì, Tôn giả Gotama". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Có một người trước kia đam mê cảnh đẹp, đồ đẹp, người đẹp, sau một thời gian được học chánh pháp, thực hành chánh pháp thì người này biết sự thật sắc đó là vô thường, do duyên sanh, do lắp ráp, kết hợp tạo tác để sanh khởi, nó dễ dàng tan nát, bể vụn, có thể bị phá vỡ bất cứ lúc nào, người này biết vị ngọt, biết sự nguy hiểm và tác hại của nó, biết cách thoát ra khỏi nó, biết sự nhiếp phục tham dục về sắc là con đường thoát ra. Sau khi học, sau khi thấy biết và sau khi thực hành thì người này đoạn tận, chấm dứt sự yêu thích sắc đó, làm cho tâm họ hoàn toàn mát lạnh, không còn khao khát, thèm muốn, tìm kiếm sắc đẹp trên cuộc đời này, có nội tâm an tịnh, mát mẻ thì ông Bà-la-môn này có suy nghĩ gì về người này? Vị Bà-la-môn này trả lời chả có gì.
"-- Ông nghĩ thế nào? Này Magandiya, ở đây, có người trước kia đam mê các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân nhận thức, các xúc này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Người ấy sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các xúc, sau khi đoạn tận xúc ái, sau khi trừ diệt nhiệt não đối với các xúc, người này trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Này Magandiya, Ông có nói gì về người này?
-- Không có gì, Tôn giả Gotama". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Có một người đam mê âm thanh, đam mê nhạc, đam mê đàn, ca hát, cải lương, trữ tình, nhưng giờ người này biết học pháp, biết tu tập nên không còn chạy đuổi, đi tìm những âm thanh du dương, trầm bổng, quyến rũ nữa mà chỉ có tâm an tịnh, lắng dịu thì Đức Phật hỏi vị Bà-la-môn nghĩ thế nào về người này, ông này trả lời như vậy thì có gì đâu. Đức Phật hỏi tiếp có người trước đây đam mê mùi vị, hương thơm, nước hoa các loại, thích các món ăn ngon lạ để thỏa mãn miệng lưỡi nhưng thời gian sau người này biết học pháp, thực hành pháp, biết rõ bản chất vô thường, duyên sanh của sắc, thanh, hương, vị đó thì người này không còn tham muốn, không còn tìm kiếm, không còn thèm thuồng, khát ái, tâm người này hoàn toàn chấm dứt sự tìm kiếm, khao khát, an trú với nội tâm hoàn toàn an tịnh thì ông nghĩ thế nào, vị này trả lời vậy thì không có gì.
Thế Tôn nói về xúc, về pháp, lúc trước người này ưa thích xúc chạm, ưa thích ngửi, ưa thích nếm nhưng giờ người này học pháp, thực hành pháp, quán bất tịnh, quán ba mươi hai thể trược, quán chín giai đoạn tử thi, người này thấy tính chất hạ liệt, vô thường, khổ đau, ràng buộc, thấp kém, bất tịnh của các dục nên không còn yêu thích, khao khát mà nhiếp phục được dục, đoạn tận được dục, không còn bị dục thiêu đốt, nóng bức nữa mà tâm hoàn toàn lắng dịu thì ông nghĩa sao về người này, vị Bà-la-môn trả lời như vậy thì có gì lạ đâu. Có người thích những suy tưởng trong tâm, hết nghĩ cái này lại nghĩ cái kia, hết hình bóng này đến hình bóng kia, hết thọ này đến thọ kia, người này yêu thích pháp, đam mê thọ; tưởng; hành bên trong, dính mắc trong đó, ví dụ khi giận người nào là cứ chất chứa hình bóng, cảm thọ và những suy nghĩ về người đó trong tâm, hoặc thương người nào là hình bóng người đó ám ảnh trong tâm, dù cho người đó chết đi nhưng những cảm giác, nghĩ tưởng về người đó cứ hiện lên trong tâm, đó là ái pháp, vì vậy khi không học kĩ thì đọc kinh chỉ thấy phớt qua nhưng khi đi sâu vào mới thấy tất cả những cái đó đang diễn ra trong tâm chúng ta và cả hữu tình chúng sanh, chính là yêu và giận.
Mình yêu thích những cảm giác, suy nghĩ, hình bóng về người đó, về món đồ đó hoặc cảnh vật đó, nhớ thương cảnh quê có dòng sông, khóm trúc, lũy tre làng… Những hình bóng đó ám ảnh rồi mình khắc sâu hình bóng đó trong tâm, để cho nó hiện lên và mỗi lần hiện lên là mình nhớ nhung, ái luyến, đó gọi là pháp ái. Đối với người làm mình giận cũng vậy, cứ chất chứa hình bóng, cảm thọ, suy nghĩ về người đó, đó cũng là pháp ái. Bây giờ tu tập biết những hình bóng đó là vô thường, những cảm giác, nghĩ tưởng đó là duyên sanh, chỉ là ảo ảnh như khói sương, những thứ ngay trước mắt còn vô thường thì huống gì những ảo ảnh đang ám ảnh trong tâm, người này sau khi tu tập, quán chiếu, thấy rõ bản chất của ngũ uẩn, thấy rõ tính chất hư ảo, duyên hợp, tạm bợ, mong manh thì người này không còn dính mắc, không còn chất chứa những hình bóng, suy nghĩ đó, không còn tích tập, cất giữ trong tâm nữa mà từ bỏ, người này chấm dứt, tẩy sạch và đoạn tận thì người này không còn bị nóng bức, nhiệt não trong tâm nữa, người này trú với khát ái đã đoạn trừ, nội tâm an tịnh.
"-- Này Magandiya, Ta thuở trước, khi còn là tại gia, Ta sống hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn, năm dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân nhận thức, các xúc này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Này Magandiya, Ta có ba tòa lâu đài, một cho mùa mưa, một cho mùa đông, một cho mùa hạ. Này Magandiya, trong bốn tháng mùa mưa, Ta sống hưởng thụ trong lâu đài mùa mưa, được những nữ nhạc công giúp vui và không bước xuống khỏi lâu đài ấy". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Khi ngài còn là thái tử ở hoàng cung thì ngài là người sống hưởng thụ một cách đầy đủ, sung mãn về những sắc đẹp, âm nhạc, tiếng hay, về những mùi vị, những sự tiếp xúc, đầy cung tần mỹ nữ vây quanh. Ngài có ba tòa lâu đài khác nhau dành cho ba mùa, mùa đông thì ở chỗ ấm, màu hạ thì ở chỗ không khí mát, mùa mưa ở nơi khác.
"Rồi Ta sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục vọng, sau khi đoạn tận dục ái, sau khi trừ diệt nhiệt não của các dục, Ta trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Rồi Ta thấy các chúng sanh khác, chưa xả ly tham ái đối với các dục đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, đang chạy theo các dục. Ta không ước vọng được như họ; ở đây, Ta không ham thích. Vì sao vậy? Vì rằng, này Magandiya, có hỷ lạc này, ly dục, ly bất thiện pháp, sau khi chứng đạt Thiên lạc, được an trú, hoan hỉ trong hỷ lạc ấy. Ta không ao ước cái gì thấp kém; ở đây, Ta không ham thích". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Ngài thấy những chúng sanh khác chưa buông bỏ được khát ái đối với các dục, ngài thấy các chúng sanh khác đang bị dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, bị ái dục nghiền nát, ngài không mong muốn, không ham thích như những chúng sanh đó. Thiên lạc là niềm vui của chư thiên, chính là sơ thiền.
"Ví như, này Magandiya, một gia chủ hay con một người gia chủ, giàu sang, tài vật nhiều, sở hữu nhiều, sống thọ hưởng một cách đầy đủ, một cách sung mãn, năm dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn, các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Vị ấy, sau khi làm thiện thân hành, sau khi làm thiện khẩu hành, sau khi làm thiện ý hành, khi thân hoại mạng chung, được sanh lên thiện thú, Thiên giới, đời này, cọng trú với chư Thiên ở cõi trời Ba mươi ba. Vị ấy ở đây, trong rừng Nandana, được chúng Thiên nữ vây quanh, thọ hưởng năm thiên dục trưởng dưỡng một cách đầy đủ, một cách sung mãn. Vị ấy thấy người gia chủ hay con người gia chủ đang thọ hưởng năm dục trưởng dưỡng một cách đầy đủ, một cách sung mãn. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Thiên tử ấy, được chúng Thiên nữ vây quanh, thọ hưởng năm thiên dục trưởng dưỡng một cách đầy đủ, một cách sung mãn, vị ấy có ước vọng được như người gia chủ ấy, hay con người gia chủ ấy; hay năm dục trưởng dưỡng thuộc loài Người, hay trở lui về với các dục thuộc loài Người?
-- Không có vậy, thưa Tôn giả Gotama! Vì sao vậy? Vì thiên dục, thưa Tôn giả Gotama, là kỳ diệu hơn, là vi diệu hơn nhân dục". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Một người đã sanh lên cõi trời ba mươi ba và hưởng năm dục của thiên lạc, người này nhìn xuống thấy người gia chủ ở thế gian được hưởng thụ năm dục thấp kém, hạ liệt thì người này có bỏ thiên lạc để xuống thế gian tìm cái vui sướng ở thế gian không? Tất nhiên là không thể vì thiên dục kì diệu hơn nhân dục, thú vui phước báo của chư thiên ở cõi trời sẽ thù thắng, kì diệu hơn những thú vui ở nhân gian. Ở thiên giới là ý sanh thân, nghĩ cái gì là có cái đó, còn ở đây muốn có phải làm lụm cực khổ, dù cho có cũng lo lắng, bất an nhiều thứ cho nên thú vui của nhân thế không thể nào so sánh được với thú vui của cõi trời. Thế Tôn nói ngài đạt được sơ thiền thì thú vui đó giống như ở cõi trời, còn thú vui trước đây khi còn ở hoàng cung giống thú vui của trần thế này, ngài nhìn thấy nó thấp kém, hạ liệt nên không ham thích, ao ước những thứ thấp kém.
"Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi; với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt chảy, bị các loại trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Các bạn bè thân hữu, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ. Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc. Người ấy dùng thuốc, được khỏi bệnh cùi, không bệnh, an lạc, tự do, tự tại, có thể đi chỗ nào người ấy muốn. Người ấy thấy một người bị bệnh cùi khác, với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt chảy, bị cái loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Người ấy có ước vọng được như người cùi kia, hố than hừng, hay sự thọ dụng dược liệu không?
-- Không, thưa Tôn giả Gotama. Vì sao vậy? Thưa Tôn giả Gotama, khi có bệnh thời cần thuốc trị bệnh, khi không bệnh, thời không cần thuốc trị bệnh". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Người hết bệnh cùi nhìn thấy một người khác đang bị bệnh cùi giống mình lúc trước thì họ có ước mong trở lại như người bệnh không? Tất nhiên là không, đã hết bệnh thì làm sao lại muốn hơ lửa, cào cấu vào vết thương để phải chịu đựng sự nhức nhối, đau đớn nữa.
"-- Cũng vậy, này Magandiya, Ta thuở trước, khi còn là tại gia, Ta hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn, các dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn, các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân nhận thức, các xúc ấy là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Rồi Ta sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự diệt trừ, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục, sau khi đoạn tận dục ái, sau khi trừ diệt nhiệt não của các dục, Ta trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Rồi Ta thấy các chúng sanh khác chưa xả ly tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, đang chạy theo các dục. Ta không ước vọng được như họ; ở đây, Ta không ham thích. Vì sao vậy? Vì rằng, này Magandiya, có hỷ lạc này, ly dục, ly bất thiện pháp, sau khi chứng đạt thiên lạc, được an trú, hoan hỉ trong hỷ lạc ấy. Ta không ao ước cái gì thấp kém; ở đây Ta không ham thích". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Ngài an trú trong trạng thái hỷ dục sơ thiền, ngài không ham thích những thứ thấp kém. Sau đây là ví dụ thứ hai của Thế Tôn.
"Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi, với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt chảy, bị các loại trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Các bạn bè thân hữu, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ. Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc. Người ấy dùng thuốc được khỏi bệnh cùi, không bệnh, an lạc, tự do, tự tại, có thể đi chỗ nào người ấy muốn. Rồi có hai lực sĩ, nắm chặt (hai) cánh tay người ấy và lôi kéo người ấy đến hố than hừng. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Người ấy có co rút thân, vật qua vật lại phía này phía kia không?
-- Thưa Tôn giả Gotama, có. Vì sao vậy? Vì sự xúc phạm với lửa, là đau khổ, thưa Tôn giả Gotama, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Sau khi đã được trị hết bệnh mà còn bị lôi lại hơ lửa trên hố than hừng thì làm sao chịu nổi, cái đó bây giờ là hình phạt, là sự hành hạ, là sự nóng bức, nhiệt não, đốt cháy.
"-- Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Có phải chỉ hiện tại sự xúc chạm với lửa ấy là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, hay là trước đây, sự xúc chạm với lửa ấy đã là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não?
-- Thưa Tôn giả Gotama, hiện tại sự xúc chạm với lửa ấy là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và xưa kia, sự xúc chạm với lửa ấy đã là đau khổ, rất là nồng cháy và rất là nhiệt não. Tuy vậy, thưa Tôn giả Gotama, kẻ bị bệnh cùi này, với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối nứt chảy, bị các loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, với các căn bị hư hoại do sự xúc chạm đau khổ với ngọn lửa, lại có phản tưởng là được lạc thọ". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Khi bị đau đớn, lở loét, ngứa ngáy mà được hơ lửa thì họ lại có cảm tưởng được vui sướng vì cơn ngứa, cơn đau đớn nhức nhối được giảm thiểu nên họ sung sướng, nghĩa là trong sự nồng cháy, thiêu đốt nhưng họ lại nghĩ ngược lại cho nó là vui, là sướng.
"-- Cũng vậy, này Magandiya, sự xúc chạm với các dục trong thời quá khứ cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và sự xúc chạm với các dục trong thời vị lai cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và sự xúc chạm với các dục trong thời hiện lại cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não. Và này Magandiya, những chúng sanh này chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, với các căn bị hư hoại, do sự xúc chạm đau khổ với các dục, lại có phản tưởng là được lạc thọ". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Hố than hừng đó là ví dụ cho dục, người bệnh là ví dụ cho người còn đam mê ái dục. Tuy bị nóng bức, nhiệt não, khổ sở nhưng họ nghĩ ngược lại đó là vui sướng, còn Đức Như Lai là người đã hết bệnh, ngài đã sạch hết tham ái, tham dục, ngài nhìn lại những chúng sanh còn dục ái, tham luyến, những chúng sanh đang bị bệnh như một kẻ hủi cùi, nứt nẻ, lở loét, chảy đầy máu mủ nhưng lại hơ trên hố than hừng mà cho đó là vui sướng. Chúng sanh bị năm ngọn lửa của năm dục thiêu cháy, thiêu rụi, làm phỏng người, thậm chí là mất mạng, hằng ngày trên tin tức, trong cuộc sống trước mắt mình và trong tự tâm mình đang bị những ngọn lửa hừng hực thiêu đốt, thậm chí cháy lan ra cả người khác. Cả thế giới là một đống lửa lớn, suốt ngày đêm, suốt tuần, suốt tháng, suốt nhiều năm, suốt nhiều chục năm đều chạy theo những sự thúc giục bên trong, bên ngoài là cảnh sắc, con người thu hút, hấp dẫn. Nếu không tu tập tâm hằng ngày mà chỉ cần thả lỏng một chút thôi là hướng ngoại lập tức, muốn nhìn, muốn nói, muốn nếm, muốn tiếp xúc đụng chạm, đó là một cái thân lở loét, nứt chảy, bị trùng đục.
Về núi yên tu lòng ngậm ngùi,
Xót thương tham dục, kẻ hủi cùi.
Chạy tìm hố than hừng nóng bức,
Hơ để tìm vui, bao giờ nguôi?
Xót thương cho chính tự thân mình vì mình là thân cùi, thân ghẻ lở, thân nứt chảy. Cứ chạy đi tìm suốt cả đời rồi dính mắc trong đó trong trăm đời ngàn kiếp. Những cái dục này trong quá khứ cũng là thứ đau khổ, cũng là nồng cháy, rực cháy, trong tương lai cũng sẽ đau khổ nếu không nhiếp phục, chặn đứng nó lại, trong hiện tại nó cũng đang đốt cháy chúng ta. Trong cả ba thời đều là đau khổ, bừng cháy, rực cháy, nóng bức, nhiệt não. Biết bao đời sống tù đày, chung thân, tử hình, bị đánh đập do ghen tuông, tạt A-xít, cạo đầu, thậm chí vào khu cách ly cũng đánh nhau.
Thật là đau khổ cho cái dục này!
Thật là đau xót cho sự ghen tuông, tham muốn này!
Nó hành hạ chúng ta phải bất an, bức rứt, không thể an tâm được, nó bắt phải đeo đuổi, truy tầm, lúc nào cũng ở trong trạng thái nghèo đói, thèm khát. Quá khứ đã khổ rồi, hiện tại đang khổ và tương lai cũng sẽ đau đớn, khổ sở nếu không nhiếp phục, không hộ trì, không phòng hộ, sẽ lại khổ dài dài.
"Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi thân (đầy) lở lói, thân bị hư thối nứt chảy, bị các loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Này Magandiya, người bị bệnh cùi với thân (đầy) lở lói, thân bị hư thối nứt chảy, bị các loài trùng đục khoét, càng cào rách miệng các vết thương với các móng tay, càng hơ đốt thân mình trên hố than hừng chừng nào thời miệng các vết thương ấy lại càng thêm bất tịnh, càng thêm hôi thối và càng thêm thối nát, và người ấy chỉ có cảm giác dễ chịu, thỏa thích do nhân duyên gãi ngứa miệng các vết thương; cũng vậy, này Magandiya, các chúng sanh, chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, chạy theo các dục. Này Magandiya các chúng sanh, chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, càng chạy theo dục chừng nào, thời dục ái các chúng sanh ấy càng tăng trưởng, càng bị dục nhiệt não thiêu đốt, và họ chỉ có cảm giác dễ chịu, thỏa thích do duyên năm dục trưởng dưỡng". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Càng cào vết thương cho đỡ ngứa bấy nhiêu thì càng chảy máu, càng chảy nước vàng, càng chảy mủ ra bấy nhiêu, càng hơ lửa bao nhiêu thì vết thương lại càng lở loét ra thêm, càng thêm hôi thối, càng thêm bất tịnh. Càng chạy theo dục thì nó càng phát triển lớn mạnh, càng chạy theo nó lại càng bị thiêu đốt nóng bức hơn, họ chỉ thỏa thích, khoan khoái khi được năm dục trưởng dưỡng đó. Chỉ riêng dục nam nữ đã làm điên đảo chúng sanh vậy mà bây giờ có thêm rất nhiều chất kích thích, các loại ma túy làm con người bị ảo giác, ngáo đá, thân tàn ma dại, những lời Đức Phật nói gần ba ngàn năm trước lại càng tỏa sáng hơn bao giờ hết, có đủ các loại ác dục, ác tham, ác hại, con người bị rơi vào hố than hừng bị thiêu cháy trong đó, cả cuộc đời chấm dứt trong những chất kích thích đó, ngày xưa đi buôn ma túy chỉ có chút ít nhưng giờ buôn ma túy là cả tấn đến chục tấn, thậm chí ma túy len lỏi đến cả trường học cho nên ác tham của con người rất khủng khiếp, tạo ra nghiệp hủy diệt hữu tình chúng sanh, hủy diệt nhân loại thế giới cho nên "càng chạy theo dục chừng nào, thời dục ái các chúng sanh ấy càng tăng trưởng, càng bị dục nhiệt não thiêu đốt". Họ tưởng rằng càng được nhiều dục thì càng thỏa mãn nhưng ngược lại, càng nhiều thì lại càng thèm khát, càng ham muốn thêm nữa.
Những bài kinh trong Trung Bộ Kinh rất tuyệt vời, trong đây Đức Phật bẻ gãy hết những tà kiến của ngoại đạo, những người đạo khác bị trí tuệ sắc bén, thiện xảo, bị những lời nói khéo léo Đức Phật với đầy đủ những ví dụ, lý luận sắc sảo, bị tứ vô ngại biện tài của ngài làm cho họ tâm phục khẩu phục.
"Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Ông có thấy hay nghe một vị vua hay vị đại thần của vua hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn năm dục trưởng dưỡng, dục ái chưa được đoạn tận, dục nhiệt não chưa được trừ diệt, đã trú, đang trú hay sẽ trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh không?
-- Thưa không, Tôn giả Gotama.
-- Lành thay, này Magandiya! Này Magandiya, Ta cũng không thấy, cũng không nghe một vị vua hay vị đại thần của vua hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn năm dục trưởng dưỡng, dục ái chưa được đoạn tận, dục nhiệt não chưa được trừ diệt, đã trú, đang trú hay sẽ trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Nhưng này Magandiya, những vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào đã sống, đang sống hay sẽ sống với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh, tất cả những vị này, sau khi như chơn biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục ấy, với dục ái được đoạn tận, với dục nhiệt não được trừ diệt, đã trú, đang trú hay sẽ trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm được an tịnh". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Những vua chúa, quan lại với đầy đủ sơn hào hải vị, cung tần mỹ nữ, vàng bạc châu báu, biết bao hương vị, sắc nhưng những vị này vẫn muốn thêm nữa, tìm thêm nữa, nội tâm chưa an tịnh, chưa đoạn trừ sự khao khát, khát ái. Những người tu hành có nội tâm an tịnh, đoạn tận hết tất cả sự tham ái, khao khát vì những vị này thành tựu trí tuệ về dục, biết được sự sanh diệt, sự nguy hiểm, tác hại và sự thoát ra khỏi nó cho nên các ngài mới có nội tâm an tịnh, lắng dịu và đoạn trừ tất cả sự khao khát, thèm muốn đối với các dục. Không phải các vị vua chúa, quan lại được hưởng mọi dục lạc của thế gian rồi chán ngán, không thèm khát nó nữa mà phải là các vị tu hành thành tựu trí tuệ thấy biết nguy hiểm, tác hại, vị ngọt và sự xuất ly khỏi nó cho nên các ngài tu tập thành tựu có được nội tâm an tịnh chứ không phải chạy đi tìm kiếm vì càng tìm, càng kiếm, càng hưởng thụ thì lại càng khao khát, càng tăng trưởng cái dục, càng bị thiêu đốt, đốt cháy.
"Rồi Thế Tôn, thời ấy nói lên cảm hứng ngữ như sau:
Không bệnh, lợi tối thắng,
Niết-bàn, lạc tối thắng,
Bát chánh là độc đạo,
An ổn và bất tử". (Trung Bộ Kinh, 75. Kinh Màgandiya)
Không bệnh là cái lợi bậc nhất, sự chấm dứt khát ái là niềm vui bậc nhất, Bát Chánh là con đường độc nhất đưa đến an ổn và bất tử. Vị Bà-la-môn Magandiya lúc đầu nói Thế Tôn là người phá hoại sự sống, Đức Phật hỏi có phải ngài nhiếp phục, thọ trì, bảo hộ đối với sắc, thanh, hương, vị, xúc nên vị du sĩ kia nói ngài phá hoại sự sống. Theo kinh điển của vị du sĩ kia truyền lại thì làm như vậy là phá hoại sự sống, vậy sự sống ở đây là gì? Chính là tham ái đối với năm dục, sáu trần, đó chính là sự sống, trong khi Thế Tôn nói nguyên nhân sanh ra khổ chính là ái, ái tập khởi thì khổ tập khởi, chấm dứt ái thì chấm dứt sự sống, con người nghĩ rằng sống là để đi tìm, để hưởng thụ những cảm thọ đó vậy mà Thế Tôn nói phải nhiếp phục nó, chạy theo nó là khổ thì còn gì nữa mà sống.
Như vậy ngoài cái dục đó ra họ không biết cảnh giới ly dục, Đức Phật là người trình bày đạo lộ xả dục ly tham, ở đây chúng ta đã thấy được thế nào là Thánh đạo, thế nào là xuất ly đạo lộ. Nếu bây giờ mình không đi tu thì cũng đi tìm dục, tìm ái, thậm chí đi tu rồi vẫn còn tìm ít nhiều, ăn ngon là ham, thấy cảnh đẹp là thích, cho nên cốt lõi của vấn đề là đời sống được vận hành trong dục ái, ngoài vấn đề nam nữ thì còn yêu thích sắc, thanh, hương, vị, xúc. Sự có mặt của mình trong đời này là từ sự tham ái, dục ái, sống và hiện hữu cũng vì dục ái đó, có chết cũng vì dục ái đó, đó là lý do không được thì tự vẫn, quyên sinh, dì mẫu Ma-ha-ba-xà-ba-đề hỏi Thế Tôn pháp tu vắn tắt nhất, hiệu quả nhất vì bà đã lớn tuổi rồi, Thế Tôn nói bà thấy ái ở đâu là đoạn ở đó, ái cái gì là diệt cái đó, dì mẫu nghe theo tinh tấn tu học một thời gian chứng đắc Thánh quả A-la-hán, làm thánh tổ của Ni đoàn.
"Một thời, Thế Tôn trú ở Vesàli, tại Mahàvana, ở ngôi nhà có nóc nhọn. Rồi Mahàpajàpatì Gotamì đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng một bên. Ðứng một bên, Mahàpajàpatì Gotamì bạch Thế Tôn:
- Lành thay, bạch Thế Tôn! Thế Tôn hãy thuyết pháp vắn tắt cho con, sau khi Thế Tôn thuyết pháp, con sẽ sống một mình, an tịnh, không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần.
Này Gotamì, những pháp nào bà biết: 'Những pháp này đưa đến tham dục, không phải ly tham; đưa đến hệ phước, không đưa đến ly hệ phước; đưa đến tích tập, không đưa đến không tích tập; đưa đến dục lớn, không đưa đến ít dục; đưa đến không biết đủ, không đưa đến biết đủ; đưa đến tụ hội, không đưa đến nhàn tịnh; đưa đến biếng nhác, không đưa đến tinh tấn; đưa đến khó nuôi dưỡng, không đưa đến dễ nuôi dưỡng'. Này Gotamì, hãy thọ trì nhứt hướng rằng: 'Ðó là không phải Pháp, đó là không phải Luật, đó là không phải lời dạy của bậc Ðạo sư'.
Và này Gotamì, những pháp nào bà biết: 'Những pháp đưa đến ly tham, không đưa đến tham dục; đưa đến ly hệ phước, không đưa đến hệ phước; đưa đến không tích tập, không đưa đến tích tập; đưa đến ít dục, không đưa đến dục lớn; đưa đến biết đủ, không đưa đến không biết đủ; đưa đến nhàn tịnh, không đưa đến tụ hội; đưa đến tinh tấn, không đưa đến biếng nhác; đưa đến dễ nuôi dưỡng, không đưa đến khó nuôi dưỡng'. Này Gotamì, hãy thọ trì nhứt hướng rằng: 'Ðó là Pháp, đó là Luật, đó là lời dạy của bậc Ðạo sư'". (Tăng Chi Bộ, Chương VIII - Tám Pháp, VI. Phẩm Gotamì, (III) Pháp Tóm Tắt)
Nói tóm tắt là thấy ái ở đâu thì trừ diệt, nhiếp phục, đoạn tận rồi cuối cùng dì mẫu chứng đắc, diệt tận tham, sân, si. Bây giờ chúng ta phải học để thành tựu trí huệ, khi đã thành tựu trí huệ thì chúng ta mới nhìn lại cái ái từ thô cho đến tế, chuyện này rất khó chứ không đơn giản nhưng chỉ cần siêng năng, để tâm sẽ đạt được vì mình đã đặt tâm đúng hướng, đã thấy đúng thì sẽ có theo những cái đúng phía sau của tám đúng đi theo. Sống trong vô minh, dục ái, tham đắm rất khổ sở, Thế Tôn chỉ cho cách sống an lạc, hạnh phúc, thanh cao hơn, nếu dục ái quá nặng sẽ rơi sâu xuống ba đường ác, nếu vừa phải thì ở cõi người tốt đẹp, càng nhẹ chừng nào thì càng được sanh lên chư thiên. Thế Tôn dạy từng đạo lộ cho người xuất gia và người cư sĩ, ngài dạy người xuất gia đạt đến chỗ ly dục rốt ráo, cứu cánh phạm hạnh, Thế Tôn dạy người cư sĩ cái dục hợp lý, chính đáng trong gia đình, sâu hơn nữa là người ta chấp thủ trong năm uẩn thì Thế Tôn dạy phá vỡ vô minh, diệt trừ chấp thủ, đoạn tận tham ái, chặt đứt kiết sử để vượt thoát năm uẩn.
Có nhiều người thắc mắc nếu bây giờ thoát khỏi ngũ uẩn thì lúc đó mình là ai, mình ở đâu, mình còn lại gì. Sự nắm giữ, đam mê rồi nhận lầm cái tôi này là một sự sai lầm to lớn, nắm chặt ngũ uẩn là lo lắng, bất an, sợ hãi cho nên Đức Thế Tôn mới trình bày về Niết-bàn, chính là nơi không còn lo lắng, bất an, sợ hãi và đau khổ nữa, ai muốn lên đó thì phải đi theo Thánh đạo, còn chưa muốn thì Đức Phật dạy nhân đạo, thiên đạo, Phật giáo phát triển sau này dùng từ nhân thừa, thiên thừa, đó là những cỗ xe đưa mình đến cõi người hoặc cõi trời, Thế Tôn nói cứu cánh là Thánh đạo, đó là nơi đưa đến bậc Thánh, tức là ra khỏi cái khổ của năm uẩn.
Phật giáo phát triển sau này triển khai về nhân đạo và thiên đạo rất nhiều, đám cưới trong chùa, cái này thời Đức Phật là tuyệt đối không thể có được nhưng bây giờ đó là khuyến thiện cho những người Phật tử để họ nhớ hình ảnh đó là thiện, lời nói đó là thiện, khung cảnh đó là thiện, họ có ra thọ; tưởng; hành là thiện pháp, những điều này vẫn tốt hơn nhậu nhẹt, sát sanh… Cho nên đó là những phương tiện khéo léo để giúp cho nhân đạo của cư sĩ, còn khuyến khích không sát sanh, không trộm cắp, tà dâm, không nói hai lưỡi, không nói lời phù phiếm, không nói lời ác độc, nói dối, giảm bớt tham, sân si, mười nghiệp lành này là thiên đạo cộng với từ, bi, hỷ, xả, tứ vô lượng tâm, Phật giáo phát triển về sau phát triển nhiều về cái này, người ta khuyến khích những cõi phước đức, làm thiện để có quả báo thiện, họ phát triển rất rộng những khía cạnh, góc độ, phương diện của thiên đạo, kể cả sách vở sau này nói rất nhiều về thiên đạo. Tuy nhiên Thánh đạo thật sự của Đức Phật lại bị phai nhòa, chỉ có thể tìm thấy trong tạng kinh Nikāya, đây mới là cứu cánh cùng cực, mới đoạn tận khổ một cách rốt ráo triệt để vì thiên đạo vẫn còn luân hồi sanh tử, hết phước vẫn chết. Do Thánh đạo quá thâm sâu, quá khó khăn nên lòng người không muốn cái này, ngoài ra còn lý do họ không biết, không gặp ai hướng dẫn, giảng dạy, một phần do tâm chúng sanh không muốn, không thích hướng về cái này, cho nên thật sự khó có người có thể hiểu ngài chính xác, nếu không tìm hiểu và tu học trong kinh tạng Nikāya sẽ nhìn Đức Phật như một vị thần linh cho nên mới nguyện sanh về cõi Phật, nếu có cõi thì là vô thường, là ngũ uẩn.
Càng đi sâu vào kinh Nikāya càng thấy pháp rất rõ, phần còn lại là sự cố gắng, nỗ lực của tự thân mỗi người, tùy theo sức thực hành của mình, tùy theo sức tinh tấn đến đâu thì có thành quả tương xứng với sự tinh tấn của chính mình đến đó, người khác không thể tu giùm mình được, người khác chỉ hướng dẫn, chia sẻ để mình có được cái thấy biết chính xác, đúng đắn về đạo lộ tu hành, đây là con dường đưa đến cõi người, đây là con đường đưa đến cõi trời, còn đây là con đường đưa đến bậc Thánh rồi sau đó tự mình xem lại tự thân chính mình, tu tập, điều chỉnh, tẩy sạch, gội rửa những cấu nhiễm, từ nhân đạo tròn đầy, thiên đạo viên mãn thì lúc đó mới có thể bước lên Thánh đạo, những thiện pháp được viên mãn rồi sau đó không chấp thủ, nắm giữ vào thiện pháp thì mới đi đến chỗ bất động tâm giải thoát, đó là cảnh giới tối cao của người tu mà mình phải hướng đến. Sở dĩ chúng ta tu mà không đạt được cứu cánh là do chúng ta mê cái thiện, dễ dàng dừng lại ở đó, làm được một chút thành tựu ở ngoài thế gian là bị dính chặt vào đó không vượt lên được, khi làm thiện thì mình sẽ hoan hỉ, mọi người cũng hoan hỉ, tiếng lành đồn xa ai cũng ngưỡng mộ, tán dương, kính trọng rồi mình bị dính mắc, sanh ra bản ngã, khởi lên danh vọng, có ra chấp thủ, thế là dừng lại ngay đây, giỏi lắm là lên tới thiên đạo chứ không thể bước nổi đến Thánh đạo.
Muốn bước lên Thánh đạo thì phải thấy tất cả mọi sự hiện hữu là khổ đau, hoại diệt, tan rã, hướng đến sự nhàm chán, từ bỏ cả ngũ uẩn này, đó là chỗ tối thượng mà Đức Thế Tôn chứng ngộ và muốn truyền trao cho chúng ta, đây là chỗ hiếm hoi hy hữu mà bây giờ ít có người đạt được, chỉ riêng việc học Thánh đạo thôi đã hiếm chứ đừng nói gì đến hiểu để thực hành rồi chứng ngộ. Mình cố gắng trùng tiên lại lời dạy của Phật để mọi người hiểu rõ thêm, sau đó tùy mỗi người, ai có khả năng thì tinh tấn tu tập theo chí nguyện của họ vì con đường Bát Chánh là con đường độc đạo đưa đến an ổn và bất tử.
./.