Tâm Là Gì -Tham Sân Si Ở Đâu - Cảm Giác An Tịnh - Lắng Dịu - Dễ Chịu
Tinh Hoa Nikāya
Tâm Là Gì? Tham Sân Si Ở Đâu?
Cảm Giác An Tịnh - Lắng Dịu - Dễ Chịu
Thích Minh Thành
MỤC LỤC
TOC \o "1-3" \h \z \u I. Khéo quan sát thân tâm PAGEREF _Toc213872731 \h 1
II. Ngũ uẩn PAGEREF _Toc213872732 \h 3
III. Tham – sân – si PAGEREF _Toc213872733 \h 6
IV. Cảm giác an tịnh PAGEREF _Toc213872734 \h 9
V. Trình pháp PAGEREF _Toc213872735 \h 13
I. Khéo quan sát thân tâm
Mình phải khéo biết cảm nhận, mình không có biết cảm nhận thì uổng lắm tại vì nửa tháng mình có nửa ngày thôi, nửa tháng mà mình có nửa ngày. Nửa ngày này là nửa ngày giải thoát, nửa ngày mình được rũ bỏ mọi cái trần duyên thế tục, mọi cái phiền não, phiền phức, phiền muộn, phiền bực của thế gian thì mình về mình phải hân hoan, phấn khởi, an lạc, hỷ lạc, hạnh phúc, nhẹ nhàng. Quý vị có cảm nhận được điều đó không? Cho nên buổi hôm nay minh Thành chia sẻ quý vị chủ đề "cảm giác lắng dịu, dễ chịu", cái cảm giác của mình phải lúc nào cũng lắng dịu, dễ chịu, dễ thương, ngọt ngào, dễ mến, cái cảm giác của mình lúc nào cũng hạnh phúc, hoan hỉ, hỷ lạc thì đó là liều thuốc bổ tâm linh. Quý vị có chịu uống không? Bây giờ quý vị nghĩ đi, bây giờ hở chút mình bực, hở chút mình sực, hở chút mình phựt thì như vậy là mình có được khỏe không hay là cái bệnh của mình càng ngày nó càng nhẹ thì nó thành nặng, ít thì nó thành nhiều.
Như vậy chúng ta tu Phật dạy rất là thiết thực, hiện tại, không có phải cái gì xa hết là tự mình quyết định cho mình hạnh phúc hay là khổ đau. Chúng ta thấy không, vừa rồi thì quý vị thấy những người đi karaoke trong một cái quán là chết ba mươi ba người, những người thân không nhận dạng được ai là mẹ, ai là chồng của mình, ai là con của mình, có khi phải xét nghiệm ADN vì biến dạng hết như một cái cục than. Bao nhiêu dòng nước mắt, hàng trăm người đi đến để nhận xác của người thân mà cũng không biết cái xác đó là ai, cô này vừa khóc tức tưởi vừa nói "mẹ con là cái đen thùi lùi như vậy đó, đó là xác của mẹ con". Người ta không tin là người thân của mình ra đi, người ta không tin là người nhà của mình qua đời, người ta không tin là người vợ, người chồng, người con của mình bị hỏa hoạn, bị tai nạn bất thình lình, bất trắc như vậy.
Nói điều này để chúng ta thấy cái gì? Giữa cái đi hát, đi chơi, đi ăn làm sao bằng mình đi chùa. Nhất trí không? Hạnh phúc không? Mình nghĩ như vầy, nếu giờ này mình không ở đây, mình ở nhà có khi mình đang cự đó, đang giận đó, đang rất là nhiều cái công việc lời lỗ, hơn thua, tính toán lắm mà giờ này mình ngồi đây mình thở vô, thở ra. Bây giờ quý vị tập theo Minh Thành đưa tay lên ngực và nói theo "an tịnh, lắng dịu, dễ chịu, dễ thương, ngọt ngào", có thấy dễ thương ra chưa? Đây là bí quyết của chánh pháp, không phải đùa giỡn đâu, chút xíu Minh Thành phân tích rồi quý vị sẽ thấy mình đau khổ là tại vì cái cảm giác của mình không có dễ chịu, nó hay khó chịu lắm.
Thấy cái gì là trừng trợn, liếc, háy, nguýt, phải không? Như vậy là tự mình là khổ phải không? Nghe cái gì là bực bội lên, sân si lên, phẫn nộ lên thì như vậy tự mình đốt cháy cái cảm giác của mình, tự mình thiêu mình, tự mình đốt mình, tự mình phóng hỏa mình. Mình khởi lên tức giận, sân si lên rồi mình lây cho mấy người trong nhà mình, có không? Như vậy là tự mình làm cho mình khổ đau, mình cứ bực bội, mình cứ tức giận, mình cứ khó chịu, mình cứ ghim gút, mình cứ cay cú, mình cứ sân hận thì mình được cái gì? Mình được phiền não, mình được khổ đau, mình được bực bội, mình được khó chịu, mình được bệnh hoạn, mình được sân si chứ mình có được cái gì đâu.
Cho nên Đức Phật dạy trong kinh Tứ Niệm Xứ ở trong kinh tạng Nikāya rất là quan trọng là cảm giác toàn thân và hôm nay chúng ta đang thực tập cái này. Bây giờ quý vị ngồi quý vị cảm nhận cái cảm giác ở trên đỉnh đầu của quý vị, quý vị cảm nhận cái cảm giác ở trên gương mặt của mình, cảm nhận cái cảm giác ở trên lỗ mũi, trên gò má của mình, mình cảm nhận cái cảm giác ở nơi hai con mắt mình có hiền không, cảm nhận cái cảm giác lỗ tai, cảm nhận cảm giác đôi vai của mình, mình cảm nhận cảm giác cánh tay, bàn tay, ngón tay, lòng bàn tay, mình cảm nhận cái cảm giác cơ thể của mình, cảm nhận cái cảm giác của lưng, của ngực, của bụng, của mông, của chân, của ống chân, của bàn chân, của lòng bàn chân, cảm nhận từng cái ngón chân của mình, cảm nhận đỉnh đầu của mình cho đến cái gót chân.
Mình quay trở về, mình tập cảm nhận cái cảm giác của mình trong giây phút hiện tại, cảm nhận đi, quý vị cảm nhận để quý vị thở vào quý vị niệm thầm an tịnh, thở ra quý vị niệm thầm lắng dịu. An tịnh, lắng dịu, dễ chịu, quý vị niệm giống như niệm Phật vậy đó, quý vị cứ làm ngay tại chỗ thì quý vị sẽ cảm nhận được. Quý vị cứ niệm đi, hít vô an tịnh, thở ra lắng dịu, hít vô dễ chịu, thở ra ngọt ngào, an tịnh, lắng dịu, dễ chịu, ngọt ngào. Cái này là bí quyết võ công, bí quyết chánh pháp đó không phải là đơn giản đâu nha, phân tích rồi quý vị sẽ thấy, Đức Phật nói đó tất cả các pháp nằm trong cảm giác của mình. Bây giờ Minh Thành hỏi câu quý vị bất ngờ lắm, quý vị thấy rằng chúng ta nhìn nhận thấy cuộc đời này khổ chúng ta mới tu phải không? Đức Phật dạy mình cái sự thật bản chất cuộc đời này là khổ đau thì chúng ta mới đi tu, mà cái gì làm cho mình đau khổ, chính là tham, sân, si.
Bây giờ Minh Thành hỏi quý vị tham, sân, si ở đâu? Ở đâu trong tâm, tâm là cái gì? Chỗ này bắt đầu khó rồi, nhiều khi mình nói đơn giản là "con tu tâm" nhưng hỏi tâm là cái gì thì mình ú ớ, mình không biết thì làm sao mình tu tâm? Mình không biết cái tâm là cái gì thì sao mình tu cái tâm? Làm sao mình làm chủ cái tâm? Làm sao mình nhiếp phục, chế ngự cái tâm? Làm sao mình sửa đổi cái tâm? Làm sao mình tu chỉnh cái tâm? Làm sao mình điều chỉnh cái tâm? Làm sao mình sửa chỉnh cái tâm? Tâm là gì? Nãy giờ mình mới nói được cái suy nghĩ thôi, vẫn chưa đủ.
II. Ngũ uẩn
Đây là bí mật, bí kiếp, không biết cái này tu không thành công, muốn nghe không hay là đợi để dành? Quý vị thuộc lòng Bát Nhã tâm kinh, "quán tự tại bồ tát hành thâm bát nhã ba la mật đa thời, chiếu kiến ngũ uẩn giai không", thuộc lòng hết trơn mà không hiểu. Thấy chưa? Ngũ uẩn là gì? Là sắc; thọ; tưởng; hành; thức. Sắc là cái thân thể này, những cái đồ vật này, đó là sắc, còn thọ là mới chỉ cho quý vị là cảm giác, cảm giác đó là thọ, hình bóng trong tâm là tưởng, suy nghĩ là hành rõ biết là thức. Bây giờ Minh Thành ví dụ là quý vị sáng tỏ liền, sáng quý vị ăn cái gì vậy? Có cô nói sáng ăn miếng phô mai, người nói ăn bánh mì, người nói ăn cơm nguội, bây giờ mình nói là sáng mình ăn bánh mì thì cái hình bóng của bánh mì hiện ra trong tâm mình, hình bóng đó là tưởng, cái cảm giác khi mình ăn ngon, dễ chịu thì cái cảm giác đó là thọ, cái suy nghĩ mình nói hồi sáng này mình ăn bánh mì, người đó bán bánh mì ngon, suy nghĩ đó là hành và cái rõ biết được hình bóng bánh mì đó, cái cảm giác ngon đó, cái suy nghĩ đó, cái rõ biết được cái đó là thức. Dễ hiểu chưa?
Bây giờ cho cái ví dụ nữa, hồi nãy quý vị nhớ lúc thầy trụ trì nhắc nhở chúng ta thì bây giờ mình nhớ lại hình bóng của thầy trụ trì là tưởng phải không? Cái cảm giác mình nghe pháp mình thấy là thầy dạy mình những cái nó hay, lúc đó mình hân hoan lên cái đó là thọ. Mình suy nghĩ nhờ đi vô chùa mới biết học được những cái này chứ ở ngoài nhà mình đâu có biết thì cái suy nghĩ đó là hành. Trong tâm quý vị có thêm một cái biết, quý vị biết được cái hình bóng của thầy trụ trì, lời suy nghĩ lầm thầm rồi cái cảm giác dễ chịu thì cái biết đó là thức. Bây giờ ví dụ thêm nữa, cho nhiều cái ví dụ cho quý vị thấy, bây giờ quý vị nhắm mắt lại nhớ con của mình, đứa con yêu dấu của mình, hình bóng đứa con yêu dấu đó là tưởng, cái cảm giác ấm áp, thân mật, ngọt ngào đó là thọ, cái suy nghĩ không biết giờ nó đang làm gì, cái đó là hành, rồi quý vị biết được những điều đó đang diễn ra, hình bóng đứa con, cảm giác thân thương, suy nghĩ không biết nó đang làm gì, biết được những điều đó là thức.
•Định nghĩa 1:
-Thân người là Sắc
-Cảm giác là Thọ
-Hình bóng là Tưởng
-Suy nghĩ là Hành
-Rõ biết là Thức
Cái đó là ngũ uẩn, bây giờ quý vị nhớ lại lúc mình giận thì cái hình bóng mình giận là tưởng, mình suy nghĩ hôm qua giận quá thì đó là hành, cảm giác bực bội là thọ, mình rõ biết thì đó là thức. Đó là nhận diện ngũ uẩn, những khóa tu ở trong đạo tràng Nikāya Minh Thành cho quý Phật tử vừa lý thuyết vừa thực hành làm bài tập ngay tại chỗ, là phải nhận diện được ngũ uẩn để biết được cái tâm mình đó là cái gì đầy đủ bốn khía cạnh thì mình mới biết cái tâm mình trọn vẹn. Hồi nãy quý vị chỉ nói được cái suy nghĩ không à, cảm giác là quan trọng mà mình chưa có nói ra được, cái tưởng nè, những hình bóng trong tâm mình chưa nói ra được, rồi cái rõ biết được những cái đó là thức, mình chưa nói được cho nên bây giờ mình biết được ngũ uẩn rồi. Bây giờ trở lại vấn đề cái tâm mình là cái gì? Cảm giác, hình bóng, suy nghĩ và sự rõ biết, bốn cái này là bốn uẩn, bốn cái khía cạnh của tâm, đầy đủ bốn cái này mới là người hiểu biết tâm một cách trọn vẹn.
Chính Đức Phật chứng ngộ thánh trí ngũ uẩn, Đức Phật mới Trình bày cho mình, còn tất cả chúng sanh không có biết ngũ uẩn, chúng sanh là chỉ thấy có một cái tôi, có cái thân, một cái tâm thật, có một cái ta, cái tôi thật, một cái bản ngã, chấp ngã. Còn Đức Phật nhìn thấy nó là năm cái nhóm này kết hợp lại, mà năm cái thứ này là vô thường, mới vừa mặc mày đẹp đẽ, tươi trẻ, thành công, tiền bạc, danh vọng, bữa nay nhìn không có nhận ra là con người nữa, một cục đen thùi lùi vì bị thiêu cháy rồi, đó là cái sắc nó vô thường.
Cái cảm giác của mình có vô thường không? Một chút thương hồi giận, mới cười hồi khóc, mới vui hồi buồn, đó là cái cảm giác vô thường. Những cái hình bóng trong tâm mình có vô thường không? Chút cái mình nghĩ người kia sao dễ thương, hồi cái mình nghĩ sao khó ưa, thấy ghét, như vậy thì cái suy nghĩ của mình, những cái hình bong trong tâm mình nó cũng vô thường, nó đổi thay. Cái nhận thức của mình có biến đổi không? Hồi nhỏ mình nhận thức khác, lớn lên mình nhận thức khác, cái mình lớn lớn lên nhận thức khác, già thì mình nhận thức khác, cái nhận thức mình nó thay đổi. Có khi mới sáng mình nghĩ vậy, chiều mình nói không được, bây giờ không có nghĩ vậy nữa, mới sáng mình phơi phới giống như hoa nở, chiều mình giống như cái bánh bao chiều vậy đó.
Như vậy là sắc; thọ; tưởng; hành; thức là vô thường, là biến đổi nhưng mà mình chấp, mình cứ nắm giữ vô cái này, nắm chặt vô cái này, nắm chắc vô cái này, mình cứ cho cái này là tôi, là của tôi, là tự ngã của tôi. Ai đụng vô cái này cái thì sao? Đừng nói là đụng, chưa có đụng, mới có liếc chút thôi là sân lên, giận lên, bực lên, phựt lên, cháy lên, đốt lên rồi khổ với nhau. Đức Phật nói cái đó là chúng sanh tự làm hại mình, làm hại người khác, tự làm khổ mình, làm khổ người khác, Đức Phật nói rằng tất cả pháp nằm ở trong cái cảm giác của chúng ta, mà lâu nay chúng ta bỏ quên cái cảm giác của mình, mình không có biết chăm sóc cảm giác, mình chỉ biết chăm sóc cái món ăn, mình biết chăm sóc căn nhà, mình biết chăm sóc cái gương mặt, mình biết chăm sóc cho cái bộ đồ, mình biết chăm sóc cho cái mười ngón tay, mười ngón chân của mình nhưng mà mình không biết cái quan trọng hơn tất cả là chăm sóc cho cảm giác.
Chỗ này là chỗ quan trọng, mình khổ đau hay mình hạnh phúc là cái cảm giác này, là cái cảm thọ, cảm xúc này. Cho nên Tứ Niệm Xứ là quán cảm thọ đó, quán thân, quán thọ, quán tâm, quán pháp, mà quán là nhìn lại chứ không có gì lạ hết. Bây giờ sáng ngủ thức dậy quý vị làm gì đầu tiên? Xúc miệng, vệ sinh, rửa mặt, có ngắm gương không? Một ngày ngắm mấy lần? Người thì nói ngắm hai lần, người nói ba lần, người nói ngắm hoài, ngắm gương là quán đó nhưng mà mình quán ở đây là mình cứ nhìn ở bên ngoài cái gương mặt này chứ không có nhìn vô được cái cảm giác ở bên trong. Cái chỗ này sâu sắc không? Đức Phật dạy không những chăm sóc cho cái thân mà còn phải biết chăm sóc cho cái cảm giác nữa, cái chỗ này quan trọng nhất đó là chăm sóc cho cái cảm giác của mình.
Cái cảm giác mình mà không có tu tập là một cái cảm giác bỏ quên mà Đức Phật gọi là tâm hoang vu, tâm rừng rú, cái nội tâm của mình mà mình không biết chăm sóc thì giống như một khu rừng, một cái miếng đất bỏ hoang vậy đó, cây cối mọc tùm lum, gai góc, dây leo tùm lum hết trơn. Mình đi vô đó bị đâm chảy máu, mình bị cắt chảy máu, đó là Đức Phật nói là cái tâm hoang vu, cái tâm rừng rậm, cái tâm rừng rú, cũng vậy, bây giờ mình tu đầu tiên quan trọng là Đức Phật dạy mình quay lại chăm sóc cái cảm giác đó.
Bây giờ tham, sân, si quý vị biết nằm đâu không? Trong tâm nhưng nếu chỉ cho nó tận xào huyệt, hang ổ của nó là nằm trong cảm giác, ví dụ khi quý vị khó chịu đó quý vị có giận không? Khi mình nghe người ta nói một câu chỉ trích, mắng chửi lúc đó mình khó chịu hay dễ chịu? Mình khó chịu, mình giận thì Đức Phật nói trong cái cảm giác khó chịu có sân, thấy chưa? Bây giờ mình nghe người ta tâng bóc mình lên, khen mình lên, thổi phồng mình lên, vỗ tay rần rần "chị đó đẹp người đẹp nết, tu giỏi, nhà giàu, chị đó tuyệt vời hết trơn", lúc đó mình có cảm giác dễ chịu không? Mình có khoái không? Đó là tham nằm ở trong cảm giác dễ chịu đó, Đức Phật dạy tham ở trong cảm giác dễ chịu, sân ở trong cảm giác khó chịu.
Bây giờ cảm giác đơ đơ, ngồi nghe vậy đó mà mặt đơ đơ, ngơ ngơ vậy đó, trơ trơ vậy đó, đờ đẫn vậy đó, con mắt lờ mờ thì cái này là trong cái cảm giác này nó không dễ chịu mà cũng không khó chịu, là nó có si, si là nằm trong cái cảm giác không dễ chịu không khó chịu. Như vậy biết chỗ tham, sân, si nằm ở đâu chưa? Chính là ở trong cảm giác, cảm giác dễ chịu là có tham, cảm giác khó chịu là có sân, cảm giác không dễ chịu không khó chịu là có si. Khi mình nghe người ta chỉ trích, mắng chửi thì đầu tiên giữa lồng ngực của mình nóng lên, nó phựt lên, nó bốc hỏa lên, cái mặt của mình đổi màu, lỗ tai mình lùng bùng, con mắt mình lờ mờ, cái miệng giật giật. Có đúng không?
Đó là nhận diện cái cảm thọ khi sân, phải nhìn ra được cái cảm giác trong lúc giận. Đầu tiên là chỗ lồng ngực nóng lên, từ cái chỗ này nó bốc hỏa lên gương mặt nên gương mặt của mình đổi sắc, nó đổi màu, hai cái tai lùng bùng, con mắt lờ mờ, cái miệng giật giật rồi sau đó phát ra những lời nói sân hận, thô ác. Đó gọi là nhận diện cái cảm giác khó chịu khi sân, phải nhìn ra được, mình nhìn ra cái hang ổ, xào huyệt, mình nhìn ra cái chỗ sanh khởi, vận hành, hoạt động của nó, cái guồng máy của nó thì mình mới đánh phá nó được. Nhất trí không? Bây giờ mình nói tôi đi đánh giặc tham, sân, si mà tôi không biết giặc ở đâu lấy gì đánh? Bây giờ có một người mình kéo binh đi đánh giặc mà hỏi giặc ở đâu nói không biết rồi sao đánh? Như vậy mấy chục năm nay quý vị gọi là tu để đi diệt tham, sân, si mà quý vị không biết tham, sân, si ở đâu thì làm sao diệt?
III. Tham – sân – si
Phật tử: Thưa thầy con có ý muốn hỏi là giống như hồi nãy là câu là thấy dễ chịu thì có lòng tham, nhưng mà ý con muốn là thấy mình thấy một cái cô đó rất là tốt, mình muốn học hỏi thêm thì ý là sao ạ?
Sư Phụ: Cái đó tốt chứ đâu có sao, ở trong cái dễ chịu mà nó có cái tham bất thiện thì mình phải điều chỉnh, còn bây giờ tham tu nè, tham đi chùa nè, tham học giáo pháp nè, tham đọc kinh nè, tham cúng dường thì cái đó tốt, phát huy cái tham nó lên. Nhất trí không? Chứ không tham sao tu? Tham cái thiện mình mới tu, còn tham cái bất thiện là mình phải diệt trừ, đoạn tận, nhiếp phục, chế ngự cho nên ở trong tứ như ý túc của mình có cái dục như ý túc, tức là mình phải muốn mình mới tu chứ. Quý vị có muốn tu không? Có mới ngồi đây, không muốn tu sao ngồi đây được? Không muốn tu giờ này ở nhà đánh bài tứ sắc rồi, đi shopping rồi, phải không?
Thành ra ham muốn cái thiện pháp, ham muốn cái tụng kinh, ham muốn ngồi thiền, ham muốn bố thí, ham muốn cúng dường, ham muốn học pháp, ham muốn những cái đức hạnh hiền thiện, trí huệ thì cái đó nên tham, tham của nó mới tu, còn cái tham lấy đồ của người ta thì phải diệt. Nhất trí không? Bây giờ chúng ta mới thấy được tham, sân, si nằm trong ba cảm giác, vậy cảm giác tham là như thế nào, nhiều khi bước vô chánh điện chưa kịp lạy Phật đã chụp hình này nọ, cái đó là sai, không có cung kính tam bảo. Mục đích của mình tới chùa là tới để lễ Phật, để tu tập thiện pháp thì chụp cũng sẽ chụp nhưng từ từ rồi chụp, ham cái gì mà chụp dữ vậy, lúc đó trong cái cảm giác mình là một cái sự thúc giục, không có trang nghiêm, không có thanh tịnh, không có cung kính. Chụp xong bị rầy, rồi buồn giận, không đi chùa nữa, thấy chưa? Có không?
Đó là tham không được thì sân mà đầu cái gốc nó là si, tại vì không có nhận thức được chỗ đó là chỗ gì. Chỗ đó Đại Hùng Bửu Điện, chỗ đó là chỗ tôn nghiêm, tôn trí thánh tượng của Đức Thế Tôn, ở chỗ đó là mình đi vô phải trang nghiêm, thanh tịnh, giữ cho mọi người đang ngồi thiền, đang tụng kinh, đang lạy Phật. Mình đi vào chụp làm cho người ta động niệm, làm cho người ta động tâm, làm cho người ta gián đoạn, đang đọc kinh thì quay qua nhìn mình rồi không biết kinh đọc tới hàng nào, thành ra bực mình, giờ đó là giờ cái tâm người ta thanh tịnh, mình vô làm cho sân. Thế là tổn phước, mình làm sai thì bị nhắc nhở rồi mình giận, mình buồn, đó là tham không được thì sân mà cái gốc là từ nơi si.
Mình phân biệt dục, tham, ái khác nhau, phân biệt cái ăn với cái đi chơi dễ thấy lắm, bây giờ mình chuẩn bị trưa nay cúng trai Tăng bảy món, cà ri nè, lẩu nè, gỏi nè, đậu hũ chiên xả ớt nè, nấm rơm chiên xù gì đó. Khi nói như vậy thì thọ; tưởng; hành vận hành thấy không? Nãy giờ nói thấy cái hình bóng ở trong tâm không? Thấy có cảm giác dễ chịu không? Thấy có suy nghĩ trưa này được ăn ngon vậy không? Rồi mình có rõ biết có những cái đó không? Đó là ngũ uẩn đang vận hành đó, thấy chưa? Mình phân biệt cái dục khác nè, cái ái khác nè, cái tham khác nè, bây giờ dục là thế nào? Mình ngồi đó tụng kinh dài quá trời, đói bụng mà cái mùi cứ bốc lên thơm, khói bốc lên nghi ngút làm nước miếng chảy ra, trong tâm có một cái cảm giác thúc giục, cái đó là dục, là sự thúc giục bên trong cảm giác, nhớ kỹ cái này, thúc giục lẹ lẹ đi để ăn, đói bụng, nguội hết trơn, nóng nó mới ngon.
Khi mình gắp món đồ ăn mà mình thích để vô lưỡi thì lúc đó là khoái khoái, đã đã, thích thích, sướng sướng, cái đó là ái. Ái là thích, yêu thích, là khoan khoái. Rồi mình nhai chưa có hết, đồ ăn trong miệng nhai chưa hết đã gắp đũa thứ hai để sẵn vì mình chờ nhai vừa xong là đưa vào liền, cái đó gọi là tham, là muốn thêm. Cái này có không ta? Có nhiều không? Nhiều khi bị mắc nghẹn, có không? Nhai chưa hết đưa thêm cái mới vô thì cái này nhận diện cho kỹ, cái này rất là sâu sắc, đừng lắc đầu sớm, đây là thánh pháp của Đức Phật chỉ đó. Tất cả chúng sanh đều có dục, tham, ái, hết, phải chỉ nam nữ không mà trong cái ăn, cái chơi, cái nói, cái làm, cái đi du lịch đều có hết. Cái này là sâu sắc, quý vị phải trầm tỉnh sâu sắc rồi nhìn nhận thì quý vị mới biết được, chẳng hạn đi lên xe thì trước sau gì cái chỗ mình đâu có ai dành nhưng đẩy người ta để đi lên trước, dành đi trước. Xếp hàng cũng, ở sau cái giả bộ bước lên rồi nhảy vô trước, không chịu xếp hàng theo thứ tự thì trong đó nó có cái thúc dục muốn đi lên trước.
Chúng ta phải nhìn ra những cái đó là cái mình tu đó, mình gặp chuyện đó là mình muốn nói liền, trong tâm có thúc giục để mình nói. Cái chỗ này sâu sắc, nếu ngay cái lúc thúc giục muốn nói với cái tâm sân mà mình nói ra thì rạn nứt tình cảm gia đình, chia rẽ tình thân, vợ chồng bất hòa, mẹ con phiền não. Chúng ta thấy không? Trong cái thúc giục này với một cái cảm giác thúc dục cái tâm sân, cái tâm bực tức, cái tâm hơn thua, bản ngã, ta đây, cho mình hay, mình giỏi, mình hơn, mình đúng, lúc nào mình cũng số một chứ không có chịu số hai rồi phiền não. Một ngày mình cự cãi với chồng mấy lần? Nhiều khi cái cảm xúc hơn thua, dành phần phải, dành phần đúng, cái tôi của mình nó lớn rồi có chuyện hoài.
IV. Cảm giác an tịnh
Bây giờ chúng ta tu cái cảm giác mà cái chủ đề hôm nay là cái cảm giác lắng dịu, dễ chịu. Mình phải tu cái cảm giác này bằng cái cách mà hồi nãy chúng ta thực tập, kêu cái cảm giác của mình lắng dịu, dễ chịu, ngọt ngào để bớt những cái cảm giác thúc giục ở bên trong, nó bớt những cái cảm giác nóng bức, bực bội ở bên trong, nó bớt những cái cảm giác hơn thua, ganh tỵ, đố kỵ, bản ngã, ta đây ở bên trong. Những cái đó làm cho nó lắng xuống, nó dịu xuống, làm cho nó mát mẻ, làm cho nó ngọt ngào, nó dễ chịu thì quý vị thấy mình có hạnh phúc không? Mình có bình an không? Chẳng hạn như mình đang ở trong nhà nấu nướng từ sáng cho đến trưa, tới chiều chồng đi về mình dọn lên nguyên một mâm ngon lành, mình chờ cái tiếng khen vậy mà vô ăn lại chê mặn chát, dở ẹt thì lúc đó mình thế nào? Phải thực tập liền an tịnh, lắng dịu, dễ chịu, ngọt ngào, dễ thương, lúc chồng nói mặn chát, dở ẹt thì mình niệm như vậy xong thì mình cười nói "để em chỉnh lại cho nó nhạt chút", rồi mình cười lên. Như vậy có dễ thương không?
Cái đó là phép màu đó, cái đó là thần thông đó, cái đó là tu tập đó chứ đâu có phải tu cái gì xa đâu. Người ta cự với mình mà mình không cự lại, người ta giận mình mà mình không giận lại, người ta kiếm chuyện với mình mà mình không kiếm chuyện lại, ngược lại mình còn dễ chịu, ngọt ngào, dễ thương nữa, như vậy mình trở thành hoa hậu của Phật giáo. Mình tu là phải dễ thương, quý vị ơi đừng có tu mà khó chịu, phải dễ thương, Minh Thành nói quý vị cái quan trọng là tu cảm giác chứ không phải chỉ tu trên hình thức, trước nay mình đa phần mình tu cái bề ngoài, mình tu cái hình thức nhưng ở trong cảm giác mình chưa có biết để mình tác ý, điều chỉnh, tưới tẩm cái cảm giác. Bây giờ mình tiến sâu vào tu tâm là mình tu cái cảm giác, mình cứ nhắc cái cảm giác "thôi nha, lắng dịu đi, dễ chịu đi, đừng có hở cự, hở bực, hở sân lên, có lợi ích gì đâu. Mình bị thiêu đốt, mình bị nóng giận, mình bị nhiệt não, mình bị đốt cháy, có lợi ích gì đâu mà tại sao sân hoài để chi vậy?"
Có gì đâu mà hờn, mà giận
Có gì đâu mà hận, mà sân
Tâm ơi, cứ giận sân hoài,
Tâm càng sân hận, thì càng khổ đau…
(Cửa Vào Bất Tử - Chơn Tín Toàn)
Mình tưới tẩm cái cảm giác ngọt ngào, dễ chịu này mình sẽ có cái bí kiếp mà ông chồng của mình nể phục mình luôn "bà đi tu ở đâu cho tôi đi theo tu với", đứa con cũng nể phục mình "mẹ tu ở đâu cho con tu với". Nếu mình biết tu tập cái cảm giác tuyệt vời này mình sẽ thay đổi rất nhiều ở trong cuộc đời của mình.
Có gì đâu mà hờn, mà giận
Có gì đâu mà hận, mà sân
Tâm ơi, cứ giận sân hoài,
Tâm càng sân hận, thì càng khổ đau…
Sao tâm cứ chấp trước hoài?
Sao tâm lại muốn chó kêu tiếng mèo?
Sao tâm chẳng chịu buông tha?
Làm sao chó lại phát ra tiếng mèo?
Con mèo thì phải meo meo,
Chó thì gấu gấu, muỗi thì vo ve…
Mỗi người tập khí khác nhau
Làm sao có thể bắt ai giống mình
Mỗi người một cái thói quen, một cái nghiệp, một cái tập khí khác nhau, làm sao có thể bắt ai giống mình, giống như con mèo thì nó phải meo meo, con chó thì nó phải gâu gâu mà con muỗi thì nó vo ve, làm sao mình kêu con này phải phát ra cái tiếng kia được. Cho nên tánh tình mỗi người, thói quen, cái nghiệp, cái tập khí khác nhau.
Mình còn chưa thấy hết mình
Mình còn có lúc lỗi lầm này kia
Mình còn chưa nhiếp phục tâm
Mình còn sân hận, mình còn si mê…
Sao còn đòi hỏi người ta
Phải vầy, phải khác, mới là thích ưa.
Tại sao cứ đòi hỏi người ta phải vậy mà không vậy là mình bực bội, mình sân hận lên.
Người đang tăm tối, vô minh
Làm sao có thể biết mình đúng sai
Làm sao người biết được mình
Khi người chìm giữa vũng sình vô minh
Tham sân si ngập nội tâm
Ngất cao bản ngã, đầy tràn dục tham,
Ta nhờ duyên phước sâu dày
Nên nghe thấy được những lời Thánh nhân
Con đường giải thoát lộ dần
Nội tâm lộ rõ, tham sân vạch trần
Ta dần thoát khỏi tử sanh,
Người còn lặn hụp trong vòng trầm luân
Người còn chìm giữa tối tăm
Vậy thì ta lại giận sân làm gì…
Người còn sanh tử li bì,
Khi thì địa ngục, khi thì súc sanh
Khi thì ngạ quỷ vất vơ
Ta thì dần thoát khỏi đau khổ này
Vậy còn hờn giận làm chi
Thôi thì buông xả giận hờn ngay đi
Thôi tâm hãy xót thương người
Thương người bất hạnh, không gần Thánh nhân
Thương người tăm tối, vô minh
Thương người chìm đắm vũng sình dục tham
Thương người danh lợi tham lam
Thương người ngã mạn, chẳng ai ưa người
Thương người cứ mãi hơn thua,
Chẳng hề hay biết tử sanh mịt mù…
Thương người, ta chúc cho người
Một ngày nào đó duyên lành dẫn đưa
Cho người được thấy, được nghe
Những lời đưa đến thoát rời vô minh,
Mong người ráng giữ tâm mình
Để đừng chuốc lấy tội tình khổ đau…
Tâm thương, cảm giác ngọt ngào
Tâm thương dễ chịu biết bao trong lòng
Tâm thương dễ chịu làm sao,
Nhờ vào trí tuệ, nhờ vào từ bi
Mà tâm xả bỏ sân si
Chẳng còn hờn giận lại đầy tình thương
Cám ơn Trí tuệ, Từ bi
Đã làm lắng dịu sân si trong lòng
Dễ chịu thay, dễ chịu thay,
Ngọt ngào thay, tấm lòng đầy tình thương...
(Cửa Vào Bất Tử - Chơn Tín Toàn)
Tâm thương này tỏa rộng
Cùng khắp thế giới này
Tâm thương này tỏa rộng
Khắp trời đất bao la.
V. Trình pháp
Thầy Thiện Huệ: Dạ mô Phật, con kính thưa các bậc hiền trí, vừa qua chúng ta nghe sư phụ giảng nhận diện thân tâm ngũ uẩn và cho chúng ta nhìn thấy được tham, sân, si trú ẩn ở trong cảm thọ cũng như cách tác ý để làm lắng dịu và hóa giải tâm sân hận. Giờ này chúng ta sẽ làm bài tập, hôm qua quý vị đã được quý thầy hướng dẫn học và nhận diện ngũ uẩn, con mời quý vị chúng ta sáng nay chúng ta làm bài tập, hiện giờ mình nhìn lại nội tâm của mình xem coi mình đang có cảm thọ gì, đang có hình bóng gì trong tâm, đang suy nghĩ những gì và sự rõ biết, nhận thức của mình như thế nào. Con mời đại chúng xung phong làm bài tập, chúng ta cứ mạnh dạn làm bài tập, mình nhận diện thọ; tưởng; hành; thức của mình như thế nào.
Phật tử 1: Dạ chào thầy, chào mọi người, con nhận diện ngũ uẩn chuyến về quê thăm cha mẹ, hiện tại thì con đang ở chùa Linh Quy thì gọi là sắc, cảm giác của con khi nghĩ về chuyến đi rất là hoan hỉ, rất là dễ chịu, hình bóng hiện tại của con là suy nghĩ về cha và mẹ, cái đó gọi là tưởng, suy nghĩ không biết là hôm nay về quê ba mẹ có vui hay không thì gọi là hành, hiện tại con rõ biết được cái cảm giác, suy nghĩ và hình bóng cái chuyến đi này thì gọi là thức. Dạ con xin hết.
Thầy Thiện Huệ: Các vị cứ thực tập nhận diện ngũ uẩn như vậy, chúng ta mạnh dạn lên làm bài tập, con mời một vị khác, con mời quý thầy mới đến.
Sư thầy: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, kính thưa thầy trụ trì, kính thưa các quý thầy, quý sư cùng quý Phật tử, con xin được tỏ lòng thành làm bài tập của mình. Bây giờ con nhìn thấy trong tâm con hình bóng của con được về chùa Linh Quy Pháp Ấn và thân con ở đây là sắc, con suy nghĩ về thầy trụ trì, trong sự tưởng tượng của con thì hình bóng đó là tưởng. Cảm giác trong con là cái giảng pháp của ngài là cảm thọ dễ chịu, suy nghĩ là ngài cho con những lời vi diệu. Con hiểu, rõ biết về chùa Linh Quy Pháp Ấn và ngài qua những bài giảng pháp, đó là cái thức về sự rõ biết về cảm nhận thọ, hành và tưởng. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Sư thầy 2: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, con xin kính trên thầy trụ trì cũng như quý thầy, quý Ni sư, đại chúng trong đạo tràng hôm nay. Con mới lên đây ngày hôm qua và trong hai ngày thì con đã được học rất là nhiều và đã chế tác được rất nhiều hạnh phúc cho mình, cho nên cái cảm thọ hiện tại của con chính là cảm giác rất là hỷ lạc. Lúc này con đang có hình bóng trong đầu của con là những lời giảng của thầy trụ trì, những lời kinh, những cái bài học mà con học được. Cái hành, cái suy nghĩ của con bây giờ là làm sao để sau này khi trở về trú xứ mình có thể thực hành, mình vẫn có thể chế tác được những cái hạnh phúc trong đời sống tu tập của mình. Cái việc con biết rõ được thọ; tưởng; hành của mình đó chính là thức. A-di-đà Phật.
Sư cô 1: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, kính bạch trên thầy trụ trì cùng chư Tăng Ni và đại chúng, con nay có duyên lành về nơi ẩn tự này để tu tập thì thân con đang ở đây đó là sắc, con nghe lời giảng của thầy thì rất là hân hoan và vui vẻ đó là cảm giác thọ, và hình bóng khi nói về thầy thì hình bóng nó hiện trong tâm con đó là tưởng, suy nghĩ là tương lai mình sẽ ở đây có thể học thêm được nhiều pháp của thầy hơn, đó là cái hành, con rõ biết tất cả những cái cảm giác, hình bóng và cái suy nghĩ này đó là thức. A-di-đà Phật.
Phật tử 1: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, con kính thưa thầy, quý Tăng Ni và đại chúng ở đây. Con xin chia sẻ về ngũ uẩn, thân con ở đây được gọi là sắc, được nghe thầy thuyết pháp về ngũ uẩn thì gợi lên hình bóng đó là tưởng, sau đó con có những suy nghĩ về thầy, những cảm giác là hoan hỉ khi lắng nghe rất là vui, đó là cảm giác thọ, sau cảm giác thọ con biết rõ những cái thọ, tưởng và hành đó chính là thức. Dạ con xin hết, con cảm ơn ạ.
Phật tử 2: Dạ con xin chào các thầy và mọi người có mặt hôm nay ạ, con xin nhận diện ngũ uẩn hiện tại của con là thân con đang ở trên chùa thì gọi là sắc, con được thầy thuyết giảng về nhận diện ngũ uẩn thì con rất là hân hoan và hoan hỉ, được hiểu và cảm giác con rất là dễ chịu, cảm xúc của con là thọ, hình bóng của con thì có suy nghĩ tới thầy thì đó là tưởng, suy nghĩ của con là có thể được học hỏi nhiều hơn, được hiểu biết nhiều hơn thì đó gọi là hành và con có biết rõ những cảm xúc thọ của con, suy nghĩ của con thì gọi là thức. Dạ con xin hết ạ.
Thầy Thiện Huệ: Khi mình nhận việc ngũ uẩn chúng ta để ý cái tưởng, cái hành vì chúng ta dễ bị nhầm lẫn lắm. Cái tưởng chỉ là hình bóng trong tâm, còn cái hành là những cái suy nghĩ, những lời nói lầm thầm nó sẽ đi theo kèm cái hình bóng đó giống như mình xem tivi vậy đó, nó vừa có hình ảnh và nó vừa có lời nói đi kèm với nhau. Chúng ta để ý phần nó tưởng chỉ là hình bóng trong tâm thôi, còn hành là suy nghĩ và con mời một vị tiếp theo ạ, mời bên các cô nữ làm bài tập.
Phật tử 3: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, kính thưa sư phụ, kính thưa quý Tăng Ni và cùng toàn thể các bậc hiền trí, con xin chia sẻ ngũ uẩn của mình lúc này, sắc là thân con đang ở Vân Thủy Đường là sắc, thọ của con lúc này là thoải mái và hỷ lạc, tưởng là con đang nhớ lại hình bóng của thầy trụ trì vừa giảng và những cái âm thanh của thầy vừa giảng, còn suy nghĩ của con thì suy nghĩ là hành, con đang nghĩ cái bài quán về cái tâm sân rất là hay, lát nữa của mình về mình search Google lại cái đoạn này còn, cái thức của con là rõ biết thọ; tưởng; hành ạ. Dạ con xin cảm ơn.
Phật tử 4: Kính thưa thầy, các quý thầy và các quý vị đang có mặt hôm nay, con xin nhận biết năm ngũ uẩn của con hiện hôm nay. Hiện tại thì con đang ở chùa Linh Quy Pháp Ấn, đó là sắc và con thấy cảm giác rất là dễ chịu, hân hoan khi nghe được bài giảng của thầy trụ trì và đó là thọ. Con đang có cái tưởng đến hình bóng hồi nãy của thầy trụ trì giảng rất là hay, đó là tưởng trong con và con đang có suy nghĩ là sau khi nghe được cái bài giảng của thầy thì về con sẽ áp dụng trong cuộc sống, đó là hành. Và con hiện tại rõ biết những cái cảm giác, hình bóng và cái suy nghĩ của con đó là thức. Dạ con xin hết.
Thầy Thiện Huệ: Dạ tốt lắm ạ, chúng ta cứ thực tập nhận diện từng bước như vậy. Con mời đại chúng đọc lại định nghĩa ngũ uẩn số một.
•Định nghĩa 1:
-Thân người là Sắc
-Cảm giác là Thọ
-Hình bóng là Tưởng
-Suy nghĩ là Hành
-Rõ biết là Thức
Bây giờ tham, sân, si ở đâu ạ?
Phật tử 5: Dạ kính thưa thầy và kính thưa đại chúng tham, sân, si ở trong cảm thọ. Dạ có ba loại cảm thọ, đó là cảm giác dễ chịu, cảm giác khó chịu, cảm giác không dễ chịu không khó chịu.
Thầy Thiện Huệ: Trong cảm giác dễ chịu có gì ạ?
Đại chúng: có tham.
Thầy Thiện Huệ: Trong cảm giác khó chịu?
Đại chúng: Có sân.
Thầy Thiện Huệ: Trong cảm giác không dễ chịu không khó chịu?
Đại chúng: Có si
Thầy Thiện Huệ: Con mời đại chúng đọc theo con, trong cảm giác dễ chịu có tham, trong cảm giác khó chịu có sân, trong cảm giác không dễ chịu không khó chịu có si. Như vậy tham, sân, si nằm ở đâu ạ?
Đại chúng: Nằm trong cảm thọ.
Thầy Thiện Huệ: Vậy thì sáng nay đại chúng chúng ta nắm được mình học được định nghĩa ngũ uẩn và nhận diện ngũ uẩn, nhận diện ba loại cảm thọ có tham, sân, si trong đó, cái góc là tham, sân, si ở trong cảm giác, trong cảm thọ và trong cái cảm giác dễ chịu có tham, trong cảm giác khó chịu có sân, trong cảm giác không dễ chịu không khó chịu có si thì từ từ chúng ta sẽ học tiếp theo là phương pháp để đối trị nhiếp phục và đoạn tận tham, sân, si. Đại chúng về nhà chúng ta học thuộc lòng định nghĩa ngũ uẩn số một và số hai để khi sư phụ về sư phụ sẽ trả bài đại chúng. Chúng ta nhớ thường xuyên nhìn lại thân tâm của mình và xem coi sắc thân của mình hiện giờ như thế nào, cái cảm giác của mình ra làm sao, ở trong tâm mình có hình bóng gì, mình đang suy nghĩ những gì và cái nhận thức, rõ biết của mình như thế nào. Mình tập nhận diện ngũ uẩn trong khi mình ăn, mình uống, mình đi, mọi oai nghi, hành động của mình tập nhận diện thân tâm ngũ uẩn của mình. Con mời đại chúng ta hồi hướng.
Mong tất cả tâm an,
Mong tất cả thân lạc,
Tâm an và thân lạc,
Tâm chân thành cầu mong,
Mong tất cả thấu hiểu
Vạn vật là vô thường,
Từ bỏ con đường ác,
Quay về với hiền lương.
Tâm hiền này tỏa rộng
Cùng khắp thế giới này
Tâm hiền này tỏa rộng
Khắp trời đất bao la.
./.
Tâm Là Gì? Tham Sân Si Ở Đâu?
Cảm Giác An Tịnh - Lắng Dịu - Dễ Chịu
Thích Minh Thành
MỤC LỤC
TOC \o "1-3" \h \z \u I. Khéo quan sát thân tâm PAGEREF _Toc213872731 \h 1
II. Ngũ uẩn PAGEREF _Toc213872732 \h 3
III. Tham – sân – si PAGEREF _Toc213872733 \h 6
IV. Cảm giác an tịnh PAGEREF _Toc213872734 \h 9
V. Trình pháp PAGEREF _Toc213872735 \h 13
I. Khéo quan sát thân tâm
Mình phải khéo biết cảm nhận, mình không có biết cảm nhận thì uổng lắm tại vì nửa tháng mình có nửa ngày thôi, nửa tháng mà mình có nửa ngày. Nửa ngày này là nửa ngày giải thoát, nửa ngày mình được rũ bỏ mọi cái trần duyên thế tục, mọi cái phiền não, phiền phức, phiền muộn, phiền bực của thế gian thì mình về mình phải hân hoan, phấn khởi, an lạc, hỷ lạc, hạnh phúc, nhẹ nhàng. Quý vị có cảm nhận được điều đó không? Cho nên buổi hôm nay minh Thành chia sẻ quý vị chủ đề "cảm giác lắng dịu, dễ chịu", cái cảm giác của mình phải lúc nào cũng lắng dịu, dễ chịu, dễ thương, ngọt ngào, dễ mến, cái cảm giác của mình lúc nào cũng hạnh phúc, hoan hỉ, hỷ lạc thì đó là liều thuốc bổ tâm linh. Quý vị có chịu uống không? Bây giờ quý vị nghĩ đi, bây giờ hở chút mình bực, hở chút mình sực, hở chút mình phựt thì như vậy là mình có được khỏe không hay là cái bệnh của mình càng ngày nó càng nhẹ thì nó thành nặng, ít thì nó thành nhiều.
Như vậy chúng ta tu Phật dạy rất là thiết thực, hiện tại, không có phải cái gì xa hết là tự mình quyết định cho mình hạnh phúc hay là khổ đau. Chúng ta thấy không, vừa rồi thì quý vị thấy những người đi karaoke trong một cái quán là chết ba mươi ba người, những người thân không nhận dạng được ai là mẹ, ai là chồng của mình, ai là con của mình, có khi phải xét nghiệm ADN vì biến dạng hết như một cái cục than. Bao nhiêu dòng nước mắt, hàng trăm người đi đến để nhận xác của người thân mà cũng không biết cái xác đó là ai, cô này vừa khóc tức tưởi vừa nói "mẹ con là cái đen thùi lùi như vậy đó, đó là xác của mẹ con". Người ta không tin là người thân của mình ra đi, người ta không tin là người nhà của mình qua đời, người ta không tin là người vợ, người chồng, người con của mình bị hỏa hoạn, bị tai nạn bất thình lình, bất trắc như vậy.
Nói điều này để chúng ta thấy cái gì? Giữa cái đi hát, đi chơi, đi ăn làm sao bằng mình đi chùa. Nhất trí không? Hạnh phúc không? Mình nghĩ như vầy, nếu giờ này mình không ở đây, mình ở nhà có khi mình đang cự đó, đang giận đó, đang rất là nhiều cái công việc lời lỗ, hơn thua, tính toán lắm mà giờ này mình ngồi đây mình thở vô, thở ra. Bây giờ quý vị tập theo Minh Thành đưa tay lên ngực và nói theo "an tịnh, lắng dịu, dễ chịu, dễ thương, ngọt ngào", có thấy dễ thương ra chưa? Đây là bí quyết của chánh pháp, không phải đùa giỡn đâu, chút xíu Minh Thành phân tích rồi quý vị sẽ thấy mình đau khổ là tại vì cái cảm giác của mình không có dễ chịu, nó hay khó chịu lắm.
Thấy cái gì là trừng trợn, liếc, háy, nguýt, phải không? Như vậy là tự mình là khổ phải không? Nghe cái gì là bực bội lên, sân si lên, phẫn nộ lên thì như vậy tự mình đốt cháy cái cảm giác của mình, tự mình thiêu mình, tự mình đốt mình, tự mình phóng hỏa mình. Mình khởi lên tức giận, sân si lên rồi mình lây cho mấy người trong nhà mình, có không? Như vậy là tự mình làm cho mình khổ đau, mình cứ bực bội, mình cứ tức giận, mình cứ khó chịu, mình cứ ghim gút, mình cứ cay cú, mình cứ sân hận thì mình được cái gì? Mình được phiền não, mình được khổ đau, mình được bực bội, mình được khó chịu, mình được bệnh hoạn, mình được sân si chứ mình có được cái gì đâu.
Cho nên Đức Phật dạy trong kinh Tứ Niệm Xứ ở trong kinh tạng Nikāya rất là quan trọng là cảm giác toàn thân và hôm nay chúng ta đang thực tập cái này. Bây giờ quý vị ngồi quý vị cảm nhận cái cảm giác ở trên đỉnh đầu của quý vị, quý vị cảm nhận cái cảm giác ở trên gương mặt của mình, cảm nhận cái cảm giác ở trên lỗ mũi, trên gò má của mình, mình cảm nhận cái cảm giác ở nơi hai con mắt mình có hiền không, cảm nhận cái cảm giác lỗ tai, cảm nhận cảm giác đôi vai của mình, mình cảm nhận cảm giác cánh tay, bàn tay, ngón tay, lòng bàn tay, mình cảm nhận cái cảm giác cơ thể của mình, cảm nhận cái cảm giác của lưng, của ngực, của bụng, của mông, của chân, của ống chân, của bàn chân, của lòng bàn chân, cảm nhận từng cái ngón chân của mình, cảm nhận đỉnh đầu của mình cho đến cái gót chân.
Mình quay trở về, mình tập cảm nhận cái cảm giác của mình trong giây phút hiện tại, cảm nhận đi, quý vị cảm nhận để quý vị thở vào quý vị niệm thầm an tịnh, thở ra quý vị niệm thầm lắng dịu. An tịnh, lắng dịu, dễ chịu, quý vị niệm giống như niệm Phật vậy đó, quý vị cứ làm ngay tại chỗ thì quý vị sẽ cảm nhận được. Quý vị cứ niệm đi, hít vô an tịnh, thở ra lắng dịu, hít vô dễ chịu, thở ra ngọt ngào, an tịnh, lắng dịu, dễ chịu, ngọt ngào. Cái này là bí quyết võ công, bí quyết chánh pháp đó không phải là đơn giản đâu nha, phân tích rồi quý vị sẽ thấy, Đức Phật nói đó tất cả các pháp nằm trong cảm giác của mình. Bây giờ Minh Thành hỏi câu quý vị bất ngờ lắm, quý vị thấy rằng chúng ta nhìn nhận thấy cuộc đời này khổ chúng ta mới tu phải không? Đức Phật dạy mình cái sự thật bản chất cuộc đời này là khổ đau thì chúng ta mới đi tu, mà cái gì làm cho mình đau khổ, chính là tham, sân, si.
Bây giờ Minh Thành hỏi quý vị tham, sân, si ở đâu? Ở đâu trong tâm, tâm là cái gì? Chỗ này bắt đầu khó rồi, nhiều khi mình nói đơn giản là "con tu tâm" nhưng hỏi tâm là cái gì thì mình ú ớ, mình không biết thì làm sao mình tu tâm? Mình không biết cái tâm là cái gì thì sao mình tu cái tâm? Làm sao mình làm chủ cái tâm? Làm sao mình nhiếp phục, chế ngự cái tâm? Làm sao mình sửa đổi cái tâm? Làm sao mình tu chỉnh cái tâm? Làm sao mình điều chỉnh cái tâm? Làm sao mình sửa chỉnh cái tâm? Tâm là gì? Nãy giờ mình mới nói được cái suy nghĩ thôi, vẫn chưa đủ.
II. Ngũ uẩn
Đây là bí mật, bí kiếp, không biết cái này tu không thành công, muốn nghe không hay là đợi để dành? Quý vị thuộc lòng Bát Nhã tâm kinh, "quán tự tại bồ tát hành thâm bát nhã ba la mật đa thời, chiếu kiến ngũ uẩn giai không", thuộc lòng hết trơn mà không hiểu. Thấy chưa? Ngũ uẩn là gì? Là sắc; thọ; tưởng; hành; thức. Sắc là cái thân thể này, những cái đồ vật này, đó là sắc, còn thọ là mới chỉ cho quý vị là cảm giác, cảm giác đó là thọ, hình bóng trong tâm là tưởng, suy nghĩ là hành rõ biết là thức. Bây giờ Minh Thành ví dụ là quý vị sáng tỏ liền, sáng quý vị ăn cái gì vậy? Có cô nói sáng ăn miếng phô mai, người nói ăn bánh mì, người nói ăn cơm nguội, bây giờ mình nói là sáng mình ăn bánh mì thì cái hình bóng của bánh mì hiện ra trong tâm mình, hình bóng đó là tưởng, cái cảm giác khi mình ăn ngon, dễ chịu thì cái cảm giác đó là thọ, cái suy nghĩ mình nói hồi sáng này mình ăn bánh mì, người đó bán bánh mì ngon, suy nghĩ đó là hành và cái rõ biết được hình bóng bánh mì đó, cái cảm giác ngon đó, cái suy nghĩ đó, cái rõ biết được cái đó là thức. Dễ hiểu chưa?
Bây giờ cho cái ví dụ nữa, hồi nãy quý vị nhớ lúc thầy trụ trì nhắc nhở chúng ta thì bây giờ mình nhớ lại hình bóng của thầy trụ trì là tưởng phải không? Cái cảm giác mình nghe pháp mình thấy là thầy dạy mình những cái nó hay, lúc đó mình hân hoan lên cái đó là thọ. Mình suy nghĩ nhờ đi vô chùa mới biết học được những cái này chứ ở ngoài nhà mình đâu có biết thì cái suy nghĩ đó là hành. Trong tâm quý vị có thêm một cái biết, quý vị biết được cái hình bóng của thầy trụ trì, lời suy nghĩ lầm thầm rồi cái cảm giác dễ chịu thì cái biết đó là thức. Bây giờ ví dụ thêm nữa, cho nhiều cái ví dụ cho quý vị thấy, bây giờ quý vị nhắm mắt lại nhớ con của mình, đứa con yêu dấu của mình, hình bóng đứa con yêu dấu đó là tưởng, cái cảm giác ấm áp, thân mật, ngọt ngào đó là thọ, cái suy nghĩ không biết giờ nó đang làm gì, cái đó là hành, rồi quý vị biết được những điều đó đang diễn ra, hình bóng đứa con, cảm giác thân thương, suy nghĩ không biết nó đang làm gì, biết được những điều đó là thức.
•Định nghĩa 1:
-Thân người là Sắc
-Cảm giác là Thọ
-Hình bóng là Tưởng
-Suy nghĩ là Hành
-Rõ biết là Thức
Cái đó là ngũ uẩn, bây giờ quý vị nhớ lại lúc mình giận thì cái hình bóng mình giận là tưởng, mình suy nghĩ hôm qua giận quá thì đó là hành, cảm giác bực bội là thọ, mình rõ biết thì đó là thức. Đó là nhận diện ngũ uẩn, những khóa tu ở trong đạo tràng Nikāya Minh Thành cho quý Phật tử vừa lý thuyết vừa thực hành làm bài tập ngay tại chỗ, là phải nhận diện được ngũ uẩn để biết được cái tâm mình đó là cái gì đầy đủ bốn khía cạnh thì mình mới biết cái tâm mình trọn vẹn. Hồi nãy quý vị chỉ nói được cái suy nghĩ không à, cảm giác là quan trọng mà mình chưa có nói ra được, cái tưởng nè, những hình bóng trong tâm mình chưa nói ra được, rồi cái rõ biết được những cái đó là thức, mình chưa nói được cho nên bây giờ mình biết được ngũ uẩn rồi. Bây giờ trở lại vấn đề cái tâm mình là cái gì? Cảm giác, hình bóng, suy nghĩ và sự rõ biết, bốn cái này là bốn uẩn, bốn cái khía cạnh của tâm, đầy đủ bốn cái này mới là người hiểu biết tâm một cách trọn vẹn.
Chính Đức Phật chứng ngộ thánh trí ngũ uẩn, Đức Phật mới Trình bày cho mình, còn tất cả chúng sanh không có biết ngũ uẩn, chúng sanh là chỉ thấy có một cái tôi, có cái thân, một cái tâm thật, có một cái ta, cái tôi thật, một cái bản ngã, chấp ngã. Còn Đức Phật nhìn thấy nó là năm cái nhóm này kết hợp lại, mà năm cái thứ này là vô thường, mới vừa mặc mày đẹp đẽ, tươi trẻ, thành công, tiền bạc, danh vọng, bữa nay nhìn không có nhận ra là con người nữa, một cục đen thùi lùi vì bị thiêu cháy rồi, đó là cái sắc nó vô thường.
Cái cảm giác của mình có vô thường không? Một chút thương hồi giận, mới cười hồi khóc, mới vui hồi buồn, đó là cái cảm giác vô thường. Những cái hình bóng trong tâm mình có vô thường không? Chút cái mình nghĩ người kia sao dễ thương, hồi cái mình nghĩ sao khó ưa, thấy ghét, như vậy thì cái suy nghĩ của mình, những cái hình bong trong tâm mình nó cũng vô thường, nó đổi thay. Cái nhận thức của mình có biến đổi không? Hồi nhỏ mình nhận thức khác, lớn lên mình nhận thức khác, cái mình lớn lớn lên nhận thức khác, già thì mình nhận thức khác, cái nhận thức mình nó thay đổi. Có khi mới sáng mình nghĩ vậy, chiều mình nói không được, bây giờ không có nghĩ vậy nữa, mới sáng mình phơi phới giống như hoa nở, chiều mình giống như cái bánh bao chiều vậy đó.
Như vậy là sắc; thọ; tưởng; hành; thức là vô thường, là biến đổi nhưng mà mình chấp, mình cứ nắm giữ vô cái này, nắm chặt vô cái này, nắm chắc vô cái này, mình cứ cho cái này là tôi, là của tôi, là tự ngã của tôi. Ai đụng vô cái này cái thì sao? Đừng nói là đụng, chưa có đụng, mới có liếc chút thôi là sân lên, giận lên, bực lên, phựt lên, cháy lên, đốt lên rồi khổ với nhau. Đức Phật nói cái đó là chúng sanh tự làm hại mình, làm hại người khác, tự làm khổ mình, làm khổ người khác, Đức Phật nói rằng tất cả pháp nằm ở trong cái cảm giác của chúng ta, mà lâu nay chúng ta bỏ quên cái cảm giác của mình, mình không có biết chăm sóc cảm giác, mình chỉ biết chăm sóc cái món ăn, mình biết chăm sóc căn nhà, mình biết chăm sóc cái gương mặt, mình biết chăm sóc cho cái bộ đồ, mình biết chăm sóc cho cái mười ngón tay, mười ngón chân của mình nhưng mà mình không biết cái quan trọng hơn tất cả là chăm sóc cho cảm giác.
Chỗ này là chỗ quan trọng, mình khổ đau hay mình hạnh phúc là cái cảm giác này, là cái cảm thọ, cảm xúc này. Cho nên Tứ Niệm Xứ là quán cảm thọ đó, quán thân, quán thọ, quán tâm, quán pháp, mà quán là nhìn lại chứ không có gì lạ hết. Bây giờ sáng ngủ thức dậy quý vị làm gì đầu tiên? Xúc miệng, vệ sinh, rửa mặt, có ngắm gương không? Một ngày ngắm mấy lần? Người thì nói ngắm hai lần, người nói ba lần, người nói ngắm hoài, ngắm gương là quán đó nhưng mà mình quán ở đây là mình cứ nhìn ở bên ngoài cái gương mặt này chứ không có nhìn vô được cái cảm giác ở bên trong. Cái chỗ này sâu sắc không? Đức Phật dạy không những chăm sóc cho cái thân mà còn phải biết chăm sóc cho cái cảm giác nữa, cái chỗ này quan trọng nhất đó là chăm sóc cho cái cảm giác của mình.
Cái cảm giác mình mà không có tu tập là một cái cảm giác bỏ quên mà Đức Phật gọi là tâm hoang vu, tâm rừng rú, cái nội tâm của mình mà mình không biết chăm sóc thì giống như một khu rừng, một cái miếng đất bỏ hoang vậy đó, cây cối mọc tùm lum, gai góc, dây leo tùm lum hết trơn. Mình đi vô đó bị đâm chảy máu, mình bị cắt chảy máu, đó là Đức Phật nói là cái tâm hoang vu, cái tâm rừng rậm, cái tâm rừng rú, cũng vậy, bây giờ mình tu đầu tiên quan trọng là Đức Phật dạy mình quay lại chăm sóc cái cảm giác đó.
Bây giờ tham, sân, si quý vị biết nằm đâu không? Trong tâm nhưng nếu chỉ cho nó tận xào huyệt, hang ổ của nó là nằm trong cảm giác, ví dụ khi quý vị khó chịu đó quý vị có giận không? Khi mình nghe người ta nói một câu chỉ trích, mắng chửi lúc đó mình khó chịu hay dễ chịu? Mình khó chịu, mình giận thì Đức Phật nói trong cái cảm giác khó chịu có sân, thấy chưa? Bây giờ mình nghe người ta tâng bóc mình lên, khen mình lên, thổi phồng mình lên, vỗ tay rần rần "chị đó đẹp người đẹp nết, tu giỏi, nhà giàu, chị đó tuyệt vời hết trơn", lúc đó mình có cảm giác dễ chịu không? Mình có khoái không? Đó là tham nằm ở trong cảm giác dễ chịu đó, Đức Phật dạy tham ở trong cảm giác dễ chịu, sân ở trong cảm giác khó chịu.
Bây giờ cảm giác đơ đơ, ngồi nghe vậy đó mà mặt đơ đơ, ngơ ngơ vậy đó, trơ trơ vậy đó, đờ đẫn vậy đó, con mắt lờ mờ thì cái này là trong cái cảm giác này nó không dễ chịu mà cũng không khó chịu, là nó có si, si là nằm trong cái cảm giác không dễ chịu không khó chịu. Như vậy biết chỗ tham, sân, si nằm ở đâu chưa? Chính là ở trong cảm giác, cảm giác dễ chịu là có tham, cảm giác khó chịu là có sân, cảm giác không dễ chịu không khó chịu là có si. Khi mình nghe người ta chỉ trích, mắng chửi thì đầu tiên giữa lồng ngực của mình nóng lên, nó phựt lên, nó bốc hỏa lên, cái mặt của mình đổi màu, lỗ tai mình lùng bùng, con mắt mình lờ mờ, cái miệng giật giật. Có đúng không?
Đó là nhận diện cái cảm thọ khi sân, phải nhìn ra được cái cảm giác trong lúc giận. Đầu tiên là chỗ lồng ngực nóng lên, từ cái chỗ này nó bốc hỏa lên gương mặt nên gương mặt của mình đổi sắc, nó đổi màu, hai cái tai lùng bùng, con mắt lờ mờ, cái miệng giật giật rồi sau đó phát ra những lời nói sân hận, thô ác. Đó gọi là nhận diện cái cảm giác khó chịu khi sân, phải nhìn ra được, mình nhìn ra cái hang ổ, xào huyệt, mình nhìn ra cái chỗ sanh khởi, vận hành, hoạt động của nó, cái guồng máy của nó thì mình mới đánh phá nó được. Nhất trí không? Bây giờ mình nói tôi đi đánh giặc tham, sân, si mà tôi không biết giặc ở đâu lấy gì đánh? Bây giờ có một người mình kéo binh đi đánh giặc mà hỏi giặc ở đâu nói không biết rồi sao đánh? Như vậy mấy chục năm nay quý vị gọi là tu để đi diệt tham, sân, si mà quý vị không biết tham, sân, si ở đâu thì làm sao diệt?
III. Tham – sân – si
Phật tử: Thưa thầy con có ý muốn hỏi là giống như hồi nãy là câu là thấy dễ chịu thì có lòng tham, nhưng mà ý con muốn là thấy mình thấy một cái cô đó rất là tốt, mình muốn học hỏi thêm thì ý là sao ạ?
Sư Phụ: Cái đó tốt chứ đâu có sao, ở trong cái dễ chịu mà nó có cái tham bất thiện thì mình phải điều chỉnh, còn bây giờ tham tu nè, tham đi chùa nè, tham học giáo pháp nè, tham đọc kinh nè, tham cúng dường thì cái đó tốt, phát huy cái tham nó lên. Nhất trí không? Chứ không tham sao tu? Tham cái thiện mình mới tu, còn tham cái bất thiện là mình phải diệt trừ, đoạn tận, nhiếp phục, chế ngự cho nên ở trong tứ như ý túc của mình có cái dục như ý túc, tức là mình phải muốn mình mới tu chứ. Quý vị có muốn tu không? Có mới ngồi đây, không muốn tu sao ngồi đây được? Không muốn tu giờ này ở nhà đánh bài tứ sắc rồi, đi shopping rồi, phải không?
Thành ra ham muốn cái thiện pháp, ham muốn cái tụng kinh, ham muốn ngồi thiền, ham muốn bố thí, ham muốn cúng dường, ham muốn học pháp, ham muốn những cái đức hạnh hiền thiện, trí huệ thì cái đó nên tham, tham của nó mới tu, còn cái tham lấy đồ của người ta thì phải diệt. Nhất trí không? Bây giờ chúng ta mới thấy được tham, sân, si nằm trong ba cảm giác, vậy cảm giác tham là như thế nào, nhiều khi bước vô chánh điện chưa kịp lạy Phật đã chụp hình này nọ, cái đó là sai, không có cung kính tam bảo. Mục đích của mình tới chùa là tới để lễ Phật, để tu tập thiện pháp thì chụp cũng sẽ chụp nhưng từ từ rồi chụp, ham cái gì mà chụp dữ vậy, lúc đó trong cái cảm giác mình là một cái sự thúc giục, không có trang nghiêm, không có thanh tịnh, không có cung kính. Chụp xong bị rầy, rồi buồn giận, không đi chùa nữa, thấy chưa? Có không?
Đó là tham không được thì sân mà đầu cái gốc nó là si, tại vì không có nhận thức được chỗ đó là chỗ gì. Chỗ đó Đại Hùng Bửu Điện, chỗ đó là chỗ tôn nghiêm, tôn trí thánh tượng của Đức Thế Tôn, ở chỗ đó là mình đi vô phải trang nghiêm, thanh tịnh, giữ cho mọi người đang ngồi thiền, đang tụng kinh, đang lạy Phật. Mình đi vào chụp làm cho người ta động niệm, làm cho người ta động tâm, làm cho người ta gián đoạn, đang đọc kinh thì quay qua nhìn mình rồi không biết kinh đọc tới hàng nào, thành ra bực mình, giờ đó là giờ cái tâm người ta thanh tịnh, mình vô làm cho sân. Thế là tổn phước, mình làm sai thì bị nhắc nhở rồi mình giận, mình buồn, đó là tham không được thì sân mà cái gốc là từ nơi si.
Mình phân biệt dục, tham, ái khác nhau, phân biệt cái ăn với cái đi chơi dễ thấy lắm, bây giờ mình chuẩn bị trưa nay cúng trai Tăng bảy món, cà ri nè, lẩu nè, gỏi nè, đậu hũ chiên xả ớt nè, nấm rơm chiên xù gì đó. Khi nói như vậy thì thọ; tưởng; hành vận hành thấy không? Nãy giờ nói thấy cái hình bóng ở trong tâm không? Thấy có cảm giác dễ chịu không? Thấy có suy nghĩ trưa này được ăn ngon vậy không? Rồi mình có rõ biết có những cái đó không? Đó là ngũ uẩn đang vận hành đó, thấy chưa? Mình phân biệt cái dục khác nè, cái ái khác nè, cái tham khác nè, bây giờ dục là thế nào? Mình ngồi đó tụng kinh dài quá trời, đói bụng mà cái mùi cứ bốc lên thơm, khói bốc lên nghi ngút làm nước miếng chảy ra, trong tâm có một cái cảm giác thúc giục, cái đó là dục, là sự thúc giục bên trong cảm giác, nhớ kỹ cái này, thúc giục lẹ lẹ đi để ăn, đói bụng, nguội hết trơn, nóng nó mới ngon.
Khi mình gắp món đồ ăn mà mình thích để vô lưỡi thì lúc đó là khoái khoái, đã đã, thích thích, sướng sướng, cái đó là ái. Ái là thích, yêu thích, là khoan khoái. Rồi mình nhai chưa có hết, đồ ăn trong miệng nhai chưa hết đã gắp đũa thứ hai để sẵn vì mình chờ nhai vừa xong là đưa vào liền, cái đó gọi là tham, là muốn thêm. Cái này có không ta? Có nhiều không? Nhiều khi bị mắc nghẹn, có không? Nhai chưa hết đưa thêm cái mới vô thì cái này nhận diện cho kỹ, cái này rất là sâu sắc, đừng lắc đầu sớm, đây là thánh pháp của Đức Phật chỉ đó. Tất cả chúng sanh đều có dục, tham, ái, hết, phải chỉ nam nữ không mà trong cái ăn, cái chơi, cái nói, cái làm, cái đi du lịch đều có hết. Cái này là sâu sắc, quý vị phải trầm tỉnh sâu sắc rồi nhìn nhận thì quý vị mới biết được, chẳng hạn đi lên xe thì trước sau gì cái chỗ mình đâu có ai dành nhưng đẩy người ta để đi lên trước, dành đi trước. Xếp hàng cũng, ở sau cái giả bộ bước lên rồi nhảy vô trước, không chịu xếp hàng theo thứ tự thì trong đó nó có cái thúc dục muốn đi lên trước.
Chúng ta phải nhìn ra những cái đó là cái mình tu đó, mình gặp chuyện đó là mình muốn nói liền, trong tâm có thúc giục để mình nói. Cái chỗ này sâu sắc, nếu ngay cái lúc thúc giục muốn nói với cái tâm sân mà mình nói ra thì rạn nứt tình cảm gia đình, chia rẽ tình thân, vợ chồng bất hòa, mẹ con phiền não. Chúng ta thấy không? Trong cái thúc giục này với một cái cảm giác thúc dục cái tâm sân, cái tâm bực tức, cái tâm hơn thua, bản ngã, ta đây, cho mình hay, mình giỏi, mình hơn, mình đúng, lúc nào mình cũng số một chứ không có chịu số hai rồi phiền não. Một ngày mình cự cãi với chồng mấy lần? Nhiều khi cái cảm xúc hơn thua, dành phần phải, dành phần đúng, cái tôi của mình nó lớn rồi có chuyện hoài.
IV. Cảm giác an tịnh
Bây giờ chúng ta tu cái cảm giác mà cái chủ đề hôm nay là cái cảm giác lắng dịu, dễ chịu. Mình phải tu cái cảm giác này bằng cái cách mà hồi nãy chúng ta thực tập, kêu cái cảm giác của mình lắng dịu, dễ chịu, ngọt ngào để bớt những cái cảm giác thúc giục ở bên trong, nó bớt những cái cảm giác nóng bức, bực bội ở bên trong, nó bớt những cái cảm giác hơn thua, ganh tỵ, đố kỵ, bản ngã, ta đây ở bên trong. Những cái đó làm cho nó lắng xuống, nó dịu xuống, làm cho nó mát mẻ, làm cho nó ngọt ngào, nó dễ chịu thì quý vị thấy mình có hạnh phúc không? Mình có bình an không? Chẳng hạn như mình đang ở trong nhà nấu nướng từ sáng cho đến trưa, tới chiều chồng đi về mình dọn lên nguyên một mâm ngon lành, mình chờ cái tiếng khen vậy mà vô ăn lại chê mặn chát, dở ẹt thì lúc đó mình thế nào? Phải thực tập liền an tịnh, lắng dịu, dễ chịu, ngọt ngào, dễ thương, lúc chồng nói mặn chát, dở ẹt thì mình niệm như vậy xong thì mình cười nói "để em chỉnh lại cho nó nhạt chút", rồi mình cười lên. Như vậy có dễ thương không?
Cái đó là phép màu đó, cái đó là thần thông đó, cái đó là tu tập đó chứ đâu có phải tu cái gì xa đâu. Người ta cự với mình mà mình không cự lại, người ta giận mình mà mình không giận lại, người ta kiếm chuyện với mình mà mình không kiếm chuyện lại, ngược lại mình còn dễ chịu, ngọt ngào, dễ thương nữa, như vậy mình trở thành hoa hậu của Phật giáo. Mình tu là phải dễ thương, quý vị ơi đừng có tu mà khó chịu, phải dễ thương, Minh Thành nói quý vị cái quan trọng là tu cảm giác chứ không phải chỉ tu trên hình thức, trước nay mình đa phần mình tu cái bề ngoài, mình tu cái hình thức nhưng ở trong cảm giác mình chưa có biết để mình tác ý, điều chỉnh, tưới tẩm cái cảm giác. Bây giờ mình tiến sâu vào tu tâm là mình tu cái cảm giác, mình cứ nhắc cái cảm giác "thôi nha, lắng dịu đi, dễ chịu đi, đừng có hở cự, hở bực, hở sân lên, có lợi ích gì đâu. Mình bị thiêu đốt, mình bị nóng giận, mình bị nhiệt não, mình bị đốt cháy, có lợi ích gì đâu mà tại sao sân hoài để chi vậy?"
Có gì đâu mà hờn, mà giận
Có gì đâu mà hận, mà sân
Tâm ơi, cứ giận sân hoài,
Tâm càng sân hận, thì càng khổ đau…
(Cửa Vào Bất Tử - Chơn Tín Toàn)
Mình tưới tẩm cái cảm giác ngọt ngào, dễ chịu này mình sẽ có cái bí kiếp mà ông chồng của mình nể phục mình luôn "bà đi tu ở đâu cho tôi đi theo tu với", đứa con cũng nể phục mình "mẹ tu ở đâu cho con tu với". Nếu mình biết tu tập cái cảm giác tuyệt vời này mình sẽ thay đổi rất nhiều ở trong cuộc đời của mình.
Có gì đâu mà hờn, mà giận
Có gì đâu mà hận, mà sân
Tâm ơi, cứ giận sân hoài,
Tâm càng sân hận, thì càng khổ đau…
Sao tâm cứ chấp trước hoài?
Sao tâm lại muốn chó kêu tiếng mèo?
Sao tâm chẳng chịu buông tha?
Làm sao chó lại phát ra tiếng mèo?
Con mèo thì phải meo meo,
Chó thì gấu gấu, muỗi thì vo ve…
Mỗi người tập khí khác nhau
Làm sao có thể bắt ai giống mình
Mỗi người một cái thói quen, một cái nghiệp, một cái tập khí khác nhau, làm sao có thể bắt ai giống mình, giống như con mèo thì nó phải meo meo, con chó thì nó phải gâu gâu mà con muỗi thì nó vo ve, làm sao mình kêu con này phải phát ra cái tiếng kia được. Cho nên tánh tình mỗi người, thói quen, cái nghiệp, cái tập khí khác nhau.
Mình còn chưa thấy hết mình
Mình còn có lúc lỗi lầm này kia
Mình còn chưa nhiếp phục tâm
Mình còn sân hận, mình còn si mê…
Sao còn đòi hỏi người ta
Phải vầy, phải khác, mới là thích ưa.
Tại sao cứ đòi hỏi người ta phải vậy mà không vậy là mình bực bội, mình sân hận lên.
Người đang tăm tối, vô minh
Làm sao có thể biết mình đúng sai
Làm sao người biết được mình
Khi người chìm giữa vũng sình vô minh
Tham sân si ngập nội tâm
Ngất cao bản ngã, đầy tràn dục tham,
Ta nhờ duyên phước sâu dày
Nên nghe thấy được những lời Thánh nhân
Con đường giải thoát lộ dần
Nội tâm lộ rõ, tham sân vạch trần
Ta dần thoát khỏi tử sanh,
Người còn lặn hụp trong vòng trầm luân
Người còn chìm giữa tối tăm
Vậy thì ta lại giận sân làm gì…
Người còn sanh tử li bì,
Khi thì địa ngục, khi thì súc sanh
Khi thì ngạ quỷ vất vơ
Ta thì dần thoát khỏi đau khổ này
Vậy còn hờn giận làm chi
Thôi thì buông xả giận hờn ngay đi
Thôi tâm hãy xót thương người
Thương người bất hạnh, không gần Thánh nhân
Thương người tăm tối, vô minh
Thương người chìm đắm vũng sình dục tham
Thương người danh lợi tham lam
Thương người ngã mạn, chẳng ai ưa người
Thương người cứ mãi hơn thua,
Chẳng hề hay biết tử sanh mịt mù…
Thương người, ta chúc cho người
Một ngày nào đó duyên lành dẫn đưa
Cho người được thấy, được nghe
Những lời đưa đến thoát rời vô minh,
Mong người ráng giữ tâm mình
Để đừng chuốc lấy tội tình khổ đau…
Tâm thương, cảm giác ngọt ngào
Tâm thương dễ chịu biết bao trong lòng
Tâm thương dễ chịu làm sao,
Nhờ vào trí tuệ, nhờ vào từ bi
Mà tâm xả bỏ sân si
Chẳng còn hờn giận lại đầy tình thương
Cám ơn Trí tuệ, Từ bi
Đã làm lắng dịu sân si trong lòng
Dễ chịu thay, dễ chịu thay,
Ngọt ngào thay, tấm lòng đầy tình thương...
(Cửa Vào Bất Tử - Chơn Tín Toàn)
Tâm thương này tỏa rộng
Cùng khắp thế giới này
Tâm thương này tỏa rộng
Khắp trời đất bao la.
V. Trình pháp
Thầy Thiện Huệ: Dạ mô Phật, con kính thưa các bậc hiền trí, vừa qua chúng ta nghe sư phụ giảng nhận diện thân tâm ngũ uẩn và cho chúng ta nhìn thấy được tham, sân, si trú ẩn ở trong cảm thọ cũng như cách tác ý để làm lắng dịu và hóa giải tâm sân hận. Giờ này chúng ta sẽ làm bài tập, hôm qua quý vị đã được quý thầy hướng dẫn học và nhận diện ngũ uẩn, con mời quý vị chúng ta sáng nay chúng ta làm bài tập, hiện giờ mình nhìn lại nội tâm của mình xem coi mình đang có cảm thọ gì, đang có hình bóng gì trong tâm, đang suy nghĩ những gì và sự rõ biết, nhận thức của mình như thế nào. Con mời đại chúng xung phong làm bài tập, chúng ta cứ mạnh dạn làm bài tập, mình nhận diện thọ; tưởng; hành; thức của mình như thế nào.
Phật tử 1: Dạ chào thầy, chào mọi người, con nhận diện ngũ uẩn chuyến về quê thăm cha mẹ, hiện tại thì con đang ở chùa Linh Quy thì gọi là sắc, cảm giác của con khi nghĩ về chuyến đi rất là hoan hỉ, rất là dễ chịu, hình bóng hiện tại của con là suy nghĩ về cha và mẹ, cái đó gọi là tưởng, suy nghĩ không biết là hôm nay về quê ba mẹ có vui hay không thì gọi là hành, hiện tại con rõ biết được cái cảm giác, suy nghĩ và hình bóng cái chuyến đi này thì gọi là thức. Dạ con xin hết.
Thầy Thiện Huệ: Các vị cứ thực tập nhận diện ngũ uẩn như vậy, chúng ta mạnh dạn lên làm bài tập, con mời một vị khác, con mời quý thầy mới đến.
Sư thầy: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, kính thưa thầy trụ trì, kính thưa các quý thầy, quý sư cùng quý Phật tử, con xin được tỏ lòng thành làm bài tập của mình. Bây giờ con nhìn thấy trong tâm con hình bóng của con được về chùa Linh Quy Pháp Ấn và thân con ở đây là sắc, con suy nghĩ về thầy trụ trì, trong sự tưởng tượng của con thì hình bóng đó là tưởng. Cảm giác trong con là cái giảng pháp của ngài là cảm thọ dễ chịu, suy nghĩ là ngài cho con những lời vi diệu. Con hiểu, rõ biết về chùa Linh Quy Pháp Ấn và ngài qua những bài giảng pháp, đó là cái thức về sự rõ biết về cảm nhận thọ, hành và tưởng. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Sư thầy 2: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, con xin kính trên thầy trụ trì cũng như quý thầy, quý Ni sư, đại chúng trong đạo tràng hôm nay. Con mới lên đây ngày hôm qua và trong hai ngày thì con đã được học rất là nhiều và đã chế tác được rất nhiều hạnh phúc cho mình, cho nên cái cảm thọ hiện tại của con chính là cảm giác rất là hỷ lạc. Lúc này con đang có hình bóng trong đầu của con là những lời giảng của thầy trụ trì, những lời kinh, những cái bài học mà con học được. Cái hành, cái suy nghĩ của con bây giờ là làm sao để sau này khi trở về trú xứ mình có thể thực hành, mình vẫn có thể chế tác được những cái hạnh phúc trong đời sống tu tập của mình. Cái việc con biết rõ được thọ; tưởng; hành của mình đó chính là thức. A-di-đà Phật.
Sư cô 1: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, kính bạch trên thầy trụ trì cùng chư Tăng Ni và đại chúng, con nay có duyên lành về nơi ẩn tự này để tu tập thì thân con đang ở đây đó là sắc, con nghe lời giảng của thầy thì rất là hân hoan và vui vẻ đó là cảm giác thọ, và hình bóng khi nói về thầy thì hình bóng nó hiện trong tâm con đó là tưởng, suy nghĩ là tương lai mình sẽ ở đây có thể học thêm được nhiều pháp của thầy hơn, đó là cái hành, con rõ biết tất cả những cái cảm giác, hình bóng và cái suy nghĩ này đó là thức. A-di-đà Phật.
Phật tử 1: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, con kính thưa thầy, quý Tăng Ni và đại chúng ở đây. Con xin chia sẻ về ngũ uẩn, thân con ở đây được gọi là sắc, được nghe thầy thuyết pháp về ngũ uẩn thì gợi lên hình bóng đó là tưởng, sau đó con có những suy nghĩ về thầy, những cảm giác là hoan hỉ khi lắng nghe rất là vui, đó là cảm giác thọ, sau cảm giác thọ con biết rõ những cái thọ, tưởng và hành đó chính là thức. Dạ con xin hết, con cảm ơn ạ.
Phật tử 2: Dạ con xin chào các thầy và mọi người có mặt hôm nay ạ, con xin nhận diện ngũ uẩn hiện tại của con là thân con đang ở trên chùa thì gọi là sắc, con được thầy thuyết giảng về nhận diện ngũ uẩn thì con rất là hân hoan và hoan hỉ, được hiểu và cảm giác con rất là dễ chịu, cảm xúc của con là thọ, hình bóng của con thì có suy nghĩ tới thầy thì đó là tưởng, suy nghĩ của con là có thể được học hỏi nhiều hơn, được hiểu biết nhiều hơn thì đó gọi là hành và con có biết rõ những cảm xúc thọ của con, suy nghĩ của con thì gọi là thức. Dạ con xin hết ạ.
Thầy Thiện Huệ: Khi mình nhận việc ngũ uẩn chúng ta để ý cái tưởng, cái hành vì chúng ta dễ bị nhầm lẫn lắm. Cái tưởng chỉ là hình bóng trong tâm, còn cái hành là những cái suy nghĩ, những lời nói lầm thầm nó sẽ đi theo kèm cái hình bóng đó giống như mình xem tivi vậy đó, nó vừa có hình ảnh và nó vừa có lời nói đi kèm với nhau. Chúng ta để ý phần nó tưởng chỉ là hình bóng trong tâm thôi, còn hành là suy nghĩ và con mời một vị tiếp theo ạ, mời bên các cô nữ làm bài tập.
Phật tử 3: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, kính thưa sư phụ, kính thưa quý Tăng Ni và cùng toàn thể các bậc hiền trí, con xin chia sẻ ngũ uẩn của mình lúc này, sắc là thân con đang ở Vân Thủy Đường là sắc, thọ của con lúc này là thoải mái và hỷ lạc, tưởng là con đang nhớ lại hình bóng của thầy trụ trì vừa giảng và những cái âm thanh của thầy vừa giảng, còn suy nghĩ của con thì suy nghĩ là hành, con đang nghĩ cái bài quán về cái tâm sân rất là hay, lát nữa của mình về mình search Google lại cái đoạn này còn, cái thức của con là rõ biết thọ; tưởng; hành ạ. Dạ con xin cảm ơn.
Phật tử 4: Kính thưa thầy, các quý thầy và các quý vị đang có mặt hôm nay, con xin nhận biết năm ngũ uẩn của con hiện hôm nay. Hiện tại thì con đang ở chùa Linh Quy Pháp Ấn, đó là sắc và con thấy cảm giác rất là dễ chịu, hân hoan khi nghe được bài giảng của thầy trụ trì và đó là thọ. Con đang có cái tưởng đến hình bóng hồi nãy của thầy trụ trì giảng rất là hay, đó là tưởng trong con và con đang có suy nghĩ là sau khi nghe được cái bài giảng của thầy thì về con sẽ áp dụng trong cuộc sống, đó là hành. Và con hiện tại rõ biết những cái cảm giác, hình bóng và cái suy nghĩ của con đó là thức. Dạ con xin hết.
Thầy Thiện Huệ: Dạ tốt lắm ạ, chúng ta cứ thực tập nhận diện từng bước như vậy. Con mời đại chúng đọc lại định nghĩa ngũ uẩn số một.
•Định nghĩa 1:
-Thân người là Sắc
-Cảm giác là Thọ
-Hình bóng là Tưởng
-Suy nghĩ là Hành
-Rõ biết là Thức
Bây giờ tham, sân, si ở đâu ạ?
Phật tử 5: Dạ kính thưa thầy và kính thưa đại chúng tham, sân, si ở trong cảm thọ. Dạ có ba loại cảm thọ, đó là cảm giác dễ chịu, cảm giác khó chịu, cảm giác không dễ chịu không khó chịu.
Thầy Thiện Huệ: Trong cảm giác dễ chịu có gì ạ?
Đại chúng: có tham.
Thầy Thiện Huệ: Trong cảm giác khó chịu?
Đại chúng: Có sân.
Thầy Thiện Huệ: Trong cảm giác không dễ chịu không khó chịu?
Đại chúng: Có si
Thầy Thiện Huệ: Con mời đại chúng đọc theo con, trong cảm giác dễ chịu có tham, trong cảm giác khó chịu có sân, trong cảm giác không dễ chịu không khó chịu có si. Như vậy tham, sân, si nằm ở đâu ạ?
Đại chúng: Nằm trong cảm thọ.
Thầy Thiện Huệ: Vậy thì sáng nay đại chúng chúng ta nắm được mình học được định nghĩa ngũ uẩn và nhận diện ngũ uẩn, nhận diện ba loại cảm thọ có tham, sân, si trong đó, cái góc là tham, sân, si ở trong cảm giác, trong cảm thọ và trong cái cảm giác dễ chịu có tham, trong cảm giác khó chịu có sân, trong cảm giác không dễ chịu không khó chịu có si thì từ từ chúng ta sẽ học tiếp theo là phương pháp để đối trị nhiếp phục và đoạn tận tham, sân, si. Đại chúng về nhà chúng ta học thuộc lòng định nghĩa ngũ uẩn số một và số hai để khi sư phụ về sư phụ sẽ trả bài đại chúng. Chúng ta nhớ thường xuyên nhìn lại thân tâm của mình và xem coi sắc thân của mình hiện giờ như thế nào, cái cảm giác của mình ra làm sao, ở trong tâm mình có hình bóng gì, mình đang suy nghĩ những gì và cái nhận thức, rõ biết của mình như thế nào. Mình tập nhận diện ngũ uẩn trong khi mình ăn, mình uống, mình đi, mọi oai nghi, hành động của mình tập nhận diện thân tâm ngũ uẩn của mình. Con mời đại chúng ta hồi hướng.
Mong tất cả tâm an,
Mong tất cả thân lạc,
Tâm an và thân lạc,
Tâm chân thành cầu mong,
Mong tất cả thấu hiểu
Vạn vật là vô thường,
Từ bỏ con đường ác,
Quay về với hiền lương.
Tâm hiền này tỏa rộng
Cùng khắp thế giới này
Tâm hiền này tỏa rộng
Khắp trời đất bao la.
./.