Kinh Nikaya Giảng Giải - Vạn Sự Cát Tường- Kinh Điềm Lành
Kinh Nikāya Giảng Giải – Vạn Sự Cát Tường
Kinh Điềm Lành
Thích Minh Thành
Khi mà đầu xuân tết người gặp nhau, hay chúc vạn sự cát tường, là muôn việc tốt lành. Cái gì cũng tốt, cái gì cũng đẹp, cái gì cũng được an lành hết. Nhưng mà lời chúc đó chỉ là lời chúc suông thôi, nó không có phương pháp để mình đạt được cái mình muốn. Ở trong bài kinh này Đức Phật chỉ cho chúng ta con đường thực hiện, đi đến sự cát tường, vạn sự như ý, tốt lành, đẹp đẽ, vui vẻ, hạnh phúc, bình an. Cho nên Minh Thành lấy đây làm món quà cho quý phật tử. Đây là lá bùa hộ mạng, lá bùa bình an. Đây là đại thần chú, đại minh chú, vô thượng chú, vô vô đẳng đẳng chú. Không có bài chú nào bằng bài này hết. Mình không phải chạy đi đầu này, đầu kia lạy lục, không phải đi đứng trước bàn Phật lạy lục, van xin. Mà mình làm theo đúng cái này, lạy để mình thực tập theo cái này, là mình sẽ được vạn sự cát tường, muôn điều như ý, muôn điều tốt lành, tâm tưởng sự thành, trăm năm hạnh phúc, đầu bạc răng long, bách niên giai lão, giàu sang phú quý, sanh ý hưng long. Tất cả những lời chúc trên thế gian này cũng không bằng câu ở trong bài kinh này.
Đây là đạo lộ, là phương pháp, là con đường để mình đi đến sự tốt lành, bình an may mắn nhất trong cuộc đời này. Vấn đề này không phải người hỏi Phật, mà là trời, trời hỏi. Phật trả lời là trả lời cho chư thiên, thiên tử. Thành ra mình ở đây mình cứ tưởng tượng trên trời là sướng hết, nhưng thực sự chưa sướng hết, vẫn còn có đánh lộn với chư thiên. Cũng còn có những cảnh, yêu ghét, giận hờn, khổ đau và sanh lão bệnh tử, còn đoạ lạc.
Như vậy chứ thiên này đến hỏi. Rất là nhiều người và trời, khi nghĩ đến điềm lành, mong ước đợi chờ một nếp sống an toàn. Bây giờ con xin ngày hãy nói lên điềm lành tối thượng.
Đức Phật nói: Không gần gũi kẻ ngu, hãy gần gũi bậc có trí huệ, đáng lễ, đảnh lễ người đáng lễ đó là điềm lành tối thượng.
Ca dao Việt Nam chúng ta nói: Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.
Đó là kinh nghiệm, túi khôn của ông cha, ngàn năm, trăm ngàn năm.
Như vậy thì khi mình thân cận, gần gũi mình phải lựa bậc trí.
Bài kinh trên tất cả trong Tăng Chi Bộ Kinh. Trên tất cả là tối thượng, thì Đức Phật nói rằng dù cho mình có đi gặp bất cứ ai ở trên cuộc đời này, thì cái gặp đó là cái gặp của bình thường, thấp kém, phàm phu. Nếu mà gặp được Như Lai hay là đệ tử của Như Lai, thì đó là sự gặp trên tất cả. Trong tất cả sự gặp gỡ, sự viện kiến, sự tham kiến, sự yết kiến. Thì sự gặp gỡ Như Lai hay đệ tử Như Lai được gọi là sự gặp trên tất cả sự gặp gỡ, sự gặp gỡ tối thượng, gọi là sự yết kiến tối thượng. Hôn nay quý vị đang đọc cuốn sách này là quý vị đang yết kiến tối thượng.
Gặp gỡ Như Lai, mà gặp gỡ đệ tử của Như Lai. Tại sao vậy? Tại vì những sự gặp gỡ khác nó đưa đến tham, sân, si, nó đưa đến sầu bi, khổ, ưu, não. Mà sự gặp gỡ Như Lai hay đệ tử Như Lai thì đưa mình đến chỗ ly tham, bớt khổ, giảm khổ, dứt khổ và đưa đến sự cứu cánh an lạc. Như vậy gọi là sự gặp trên tất cả sự gặp, yết kiến tối thượng.
Hôm qua nay có thấy được chỗ này không? Nghe cũng vậy, học tập cũng vậy, phụng sự lợi đắc cũng vậy. Đức Phật nói chỉ gặp Như Lai hay đệ tử Như Lai nghe pháp thì cái đó mới trên tất cả. Đó là sự nghe trên tất cả sự nghe, sự học tập trên tất cả sự học tập. Sự phụng sự Như Lai hay đệ tử Như Lai cũng trên tất cả mọi sự phụng sự. Cho nên cái điềm lành đầu tiên của mình là gì? Là gần gũi những bậc trí huệ, những bậc sáng mắt, những bậc chân nhân, thiền nhân, thánh nhân. Thì như vậy còn sự gặp gỡ nào bằng sự gặp gỡ đó nữa. Giúp cho mình mở con mắt, giúp cho mình thấy được mục đích thực sự của đời sống thực sự là gì. Còn bằng không là mình lẫn quần hoài như vậy. Mình cứ ăn mặc, vui đùa chơi, rồi xong bệnh, rồi là tắt thở.
Xin hỏi mấy vị ở đây là chắc chắn ba chục năm nữa hay năm chục năm nữa đi, biết chắc chưa? Chắc không? Còn nhiêu năm nữa?
Không biết thì, mục đích đời sống này là cái gì? Mình phải chiêm nghiệm, mình phải suy nghĩ và mình tìm ra được ở đâu? Ở trong thánh giáo của Đức Phật. Ngoài đây ra không có chỗ nào khác chỉ hết, ngoài đây ra không có chỗ nào chỉ cho mình chính xác nhất, viên mãn nhất, trọn vẹn nhất, rốt ráo nhất. Thì chỉ có giáo pháp của Đức Phật. Giáo pháp Đức Phật thì ai nói? Đệ tử Như Lai là người nói, chư Tăng. Mà chư tăng tu đúng theo chánh pháp mới được. Chư Tăng mà tu không đúng, mà chỉ đi coi bói, đi xem sao, giải hạn, rồi đi cần cái gì đó. Thì cái đó không phải Phật Pháp, cái đó là mê tín. Phật chỉ cho mình gần gũi những bậc trí huệ, đảnh lể những bậc đáng lễ, không gần gũi kẻ ngu. Người giống như mình thì gần gũi được lời ích gì nhiều, phải tìm bậc cao hơn mình, hiểu biết hơn mình, trí huệ hơn mình, mình gần những người đó mình học. Kiếp người ngắn ngủi, mong manh, tạm bợ, vô thường, không biết được. Tại sao mình không trân trọng, trân quý quỹ thời gian của mình. Thời gian dần cạn kiệt, nó cạn kiệt lần lần. Cho nên mình gần được bậc trí huệ, mà đảnh lễ được người đáng kính lễ, thì đó là điềm lành tối thượng của mình. Đó là phúc lành, phước lành, thiện lành.
Rồi cái thứ hai là gì? Ở trú xứ thích hợp, công đức trước đã làm, chân chánh hướng tự tâm là điềm lành tối thượng.
Ở trú xứ thích hợp. Là mình không ở chỗ đâm heo, thuốc chỗ. Mình không ở chỗ rượu chè, bài bạc, say xỉn, xì ke ma tuý, mình không ở mấy chỗ đó. Mình ở chỗ là khu phố văn hoá, đang hoàng. Ở chỗ thích hợp, những người xung quanh hiền lành, có an ninh và mình đang ở đây là đang ở chỗ thích hợp đây.
Mình đang ở chỗ thích hợp, rất thích hợp. Thích hợp cho mình tăng trưởng cái phúc lành của mình lên.
Công đức trước đã làm, chân chánh hướng tự tâm.
Hương tự tâm là quay lại nhìn nội tâm của mình đó. Tự là tự mình. Tâm là nội tâm. Nhưng mà mình quay trở lại nhìn nội tâm một cách chân chánh, nó khác. Còn quay nhìn nội tâm mà không có người hướng dẫn, mình quay trật lất, mình quay lại nhìn mình nghĩ buồn người này, giận người kia, bực người nọ. Phải không? Cái đó không phải là chân chánh hương tự tâm, nhìn vô nội tâm giận không, rồi buồn, trách, thương, ghé… Rồi nói người này sai, người kia đúng. Thì cái đó không phải là chân chánh hướng tự tâm.
Chân chánh hương tự tâm là quay lại nhìn lại, giờ mình cũng lớn tuổi rồi, mà bây giờ chưa tập ăn chay nhiều, giờ tập. Mới học giới luật đó, bớt từ từ, mình còn giận ba bốn người, cái giận này đưa mình xuống chỗ thấp. Mà mình muốn lên cao, mình muốn đi chỗ tốt đẹp, mình không nuôi dưỡng cơn giận. Còn cái tham, mình bớt từ từ, mấy cái tham gì đó mình giao phó lại hết đi. Di chúc lại, sổ đỏ, sổ hồng, két này, két kia. Dao hết lại, lớn rồi lo tu, không có đặt nặng vô mấy cái đó nữa, cho nó nhẹ ra. Tâm mình tháo gỡ từ từ, cho cái lòng mình nó thanh tịnh, nó nhẹ nhàng, sáng suốt. Thì như vậy mình chân thành hướng tự tâm. Li tham, li sân, li si. Bớt cái tham, bớt cái nóng giận, bớt cái si mê. Càng ngày càng thấy rõ về những cái sự thật về cái thân thể này, về những cảm giác nghĩ tưởng của mình, mình nhìn thấy được. Mình nhìn thấy được cái thân này nó mong manh, nó tạm bợ, nó không chắn chắn. Nhìn thấy cảm giác nó thay đổi liên tục, liên miên hoài. Những nghĩ tưởng của mình nghĩ hết cái này đến cái kia, nghĩ lung tung, nghĩ lang tang, nghĩ chuyện vớ vẫn. Rồi tự nó nghĩ, cho nó bực, tự nó nghĩ cho nó buồn, tự nó nghĩ cho nó phiền. Cái này là tự tìm phiền não, không biết tu tập cái tâm. Như vậy giống như thanh sắc nó rỉ xét, rồi rỉ xét đó huỷ hoại thanh sắc. Đó là người không biết tu tập tâm, không đặt tâm đúng hướng, không biết làm cho tâm mình thăng hoa, cao thượng lên. Thì người đó không có điềm lành rồi đó, người đó không có cát tường, không tốt lành mà người đó đang bị giận xấu. Cho nên bình biết chân chánh hướng tự tâm là điềm lành tối thượng.
Mỗi một ngày như vậy mình để dành nữa tiếng, hoặc một tiếng nhìn lại nội tâm của mình. Ngày hôm nay mình đã nghĩ những gì, đã làm những gì, đã nói những gì, điều chỉnh nó lại, làm cho càng ngày càng hoàn thiện, càng tốt lành. Thì đó là điềm lành tối thượng.
May mắn đó, tuyệt vời đó. Còn đằng này mình hướng ra ngoài không, mình không biết gì về thân tâm của mình, mình ra đi là khổ lắm. Mù mịt, mù tối, mù mờ, mù loà. Cho nên mình biết được sự hương nội rất là tốt, là điềm lành thứ hai.
Điềm lanh thứ 3 là: học nhiều nghề nghiệp giỏi, khéo huấn luyện học tập. Nói những lời khéo nói là điềm lành tối thượng.
Tuổi trẻ ở đây phải học cho nhiều. Thấy cái gương của huynh Thiện Chí không? Mình phải học cho nhiều, học lý thuyết không chư đủ mà nghề nghiệp phải giỏi. Là phải thực hành thực tập, phải va chạm thực tế, phải kinh nghiệm lâm sàn. Chứ không phải nói ro ro, mở sách ra đọc rồi tới chừng ra thực tế thì bốc đâu hư đó, đụng gì để nấy. Vô trị bệnh cho người ta mà người ta không hết bệnh mà bệnh nặng thêm là chết rồi. Cho nên nghề nghiệp phải giỏi, lý thuyết và thực hành phải lưỡng toàn. Vừa có bằng cấp, vừa có học vị, vừa có sự thực nghiệm lâm sàn, vừa có kinh nghiệm làm việc. Cái đó là điềm lành đó, là tốt lành đó.
Tại sao? Vì mình lớn rồi, mình tự đứng bằng đôi chân của mình, mình không dựa dẫm vào cha mẹ. Rồi mai mốt mình có vợ, rồi con rồi sao? Vợ con mình dựa vô, rồi cha mẹ mình già rồi mình dựa vào là ba mẹ mình bật rồi sao, vì già yếu. Mình phải đứng bằng đôi chân của mình, đề mình làm chỗ dựa cho vợ, cho con mình và cho anh em mình nữa chứ. Những người đi tu cũng vậy, không có dựa vô thầy, cái gì cũng thầy hết, đó là không phải. Tự mình phải đứng bằng đôi chân của mình, lý thuyết và thục hành, thực tế và kinh nghiệm, trải nghiệm. Đó là điềm lành, còn không thôi là bất tường. Hai mươi mấy tuổi rồi mà lúc nào cũng xin tiền, thì như vậy không có tốt lành. Phải chưa?
Phải có bằng cấp, phải có học vị, phải có tri thức, phải có trình độ đối với xã hội hiện đại. Mình không biết gì hết, thì mình xin việc sao người ta cho. Mình không biết gì hết thì mình đi làm mướn, làm công nhân, làm lao động, làm ruộng suốt đời, như vậy sáu bảy chục năm, không đi ra khỏi được, gọi là bần cố nông. Phải phấn đấu học tập, làm việc, lao động, không có để cho nó lười biếng, lười nhát, yếu hèn. Mà phải mạnh mẽ, phải là một nam tử hán, đầu đội trời chân đạp đất. Mạnh mẽ như vậy, sống có ý nghĩa, có lợi ích, có giá trị cho tự thân, cho ba mẹ, anh em và cho xã hội. Thì đó là điềm lành, phúc báo, phước lành, là cát tường.
Phải như vậy, phải là đỉnh thiên lập địa. Đứng sừng sững giữa trời đất này, nam nhi tự hữu. Có bài thơ nói chí nam nhi nói: đã sanh ra trong trời đất này phải có công gì với núi sông. Không có sống chơi chơi qua ngày hết tháng, lơ lơ lửng lửng như lục bình trôi sông. Phải có định hướng, có mục tiêu, có lý tưởng. Xuất gia là phải chứng quả, ở trên đời là phải làm nên sự nghiệp, hiếu thảo công danh, lợi ích cho mình, cho người, cho xã hội. Thì đó là gì? Đó là điềm lành, đó là phước báu, đó là cát tường. Thấy không? Đức Phật dạy mình hay không? Mình biết ứng dụng là tuyệt diệu lắm. Đâu phải Đức Phật kêu mình cạo đầu hết, đi vô chùa đi. Đó là không có, Phật không có kêu như vậy.
Rồi gì nữa? Nói những lời khéo nói, lời nói của mình hết sức là cần thận. Lời nói thật là khéo léo. Mình nói làm sao cho vợ chồng nó êm ái, nó hoà thuận. Nói sao mà cha mẹ mát ruột.
Ba mẹ nói: Sanh nó ra giờ nó nói câu nào tôi cũng thấy mát ruột mát gan hết trơn, hết trọi. Vậy sướng không? Cho nên lời nói của mình, mình phải khéo nói. Đó là điềm lành đó, đó là phước báu, đó là cát tường đó. Chứ mình điềm lành ở đâu? Điềm lành là mây ngũ sắc hả. Hay điềm lành là trên trời rớt hoa xuống. Cái đó không có, chỉ trên sách vở thôi. Điềm lành là chính bản thân mình đó. Điềm lành là mình có hiếu hạnh, hiếu thảo. Không những vậy mình còn có nghề nghiệp, có việc làm, có tri thức, có đạo đức, có lời nói từ ái chánh ngữ. Lời nói mà đang bực bội như vậy, mà nói ra là dễ chịu. Đang nóng bức mà nói ra mát mẻ, đang gây sự nói ra là hoà giải hết. Đó là điềm lành đó, đó là người ba phúc lành đến cho mọi người đó.
Thấy chưa? Phước ở đâu? Phước ngay miệng, thì hoạ cũng ở ngay miệng. Phải chưa? Phúc hoạ là ở một chỗ đó. Thành ra mình biết ứng dụng là mình thấy tuyệt diệu lắm.
Hiếu dưỡng mẹ và cha, nuôi nấng vợ và con, làm nghề không rắc rối là điềm lành tối thượng.
Mới nói tức thì đó, hiếu dưỡng mẹ và cha, nuôi nấng vợ và con, làm nghề không rắc rối. Vậy nghề rắc rối là nghề gì? Chữ này là nhiều nghĩa lắm. Nghề rắc rối như cắt cổ gà, cổ vịt, đâm heo, thuốc chó. Thành ra mình chọn cái nghề mà nó không có rơi vào những cái ác nghiệp, những cái xấu ác. Công việc lành mạnh, lương thiện, không có cái nghề đưa đến chỗ phải gây ra những nghiệp đen, thì có quả báu đen.
Đức Phật dạy có bốn hạng người trong hạng người này. Từ tối mà đi ra sáng, người từ tối mà đi vào trong tối, người từ sáng mà lại đi vô trong tối, người từ sáng lại đi vào chỗ sáng. Có bốn hạng người, Đức Phật phân biệt có bốn hạng người, bốn cái nghiệp.
Vậy thế nào là người từ tối mà đi ra sáng. Là người này, là gia đình nghèo khổ, bệnh hoạn, tật nguyền. Mà người này biết nghĩ thiện, nói thiện, làm thiện. Biết hiếu thảo với cha mẹ, biết bố thí cúng dường, biết cung kính người đáng kính, biết gieo trồng những việc phước, giúp đỡ người nghèo khổ, biết tu tập các pháp thiện lành. Thì người này từ tối đi ra sáng.
Còn người từ tối đi vào tối là người khốn khổ, tật nguyền, bệnh hoạn. Mà lại làm những việc ác, nghĩ ác, nói ác, làm ác, hại người ta, những suy tư về sân hận, những suy tư về hại người, gây những sự tổn não, đau khổ cho người khác. Thì người này từ tối vào tối.
Người từ sáng đi vào tối là người này sanh ra đẹp trai, đẹp gái, nhà giàu, học giỏi, có địa vị mà người này nghĩ ác, nói ác, làm ác. Gây ra những sự đau khổ, khổ sở cho người khác, là người này từ sáng mà đi vào tối.
Người này vừa đẹp, vừa giàu có, có mọi thứ mà người này vừa nghĩ thiện, nói thiện, làm thiện. Chuyên làm những điều thiện, điều lành giúp đỡ mọi người là người này từ sáng đi vào sáng đó. Vậy mình thuộc dạng nào? Trong bốn hạng mình thuộc dạng nào? Mình từ tối đi vào sáng, là phải quyết tâm.
Tiếp theo là gì? Là bố thí hành đúng pháp, săn sóc các bà con, làm nghiệp không lỗi lầm là điềm lành tối thượng đó.
Thấy không? cũng một con người được sanh ra, mình phấn đấu, mình nỗ lực, mình học tập, mình làm việc. Mà mình có kinh tế tài chính mình giúp được anh chị em bà con, mình hướng thiện cho mọi người, mình đưa mọi người vào chánh pháp, mình đặt mình vào bốn dự lưu phần. Niềm tin bất động đối với Phật, đối với Pháp, đối với Tăng, đối với Thánh Giới. Đó là phước báu, đó là điềm lành. Mình là chỗ dựa, mình là cát tường. Phải làm cho mình trở thành như vậy. Chứ giờ nhiều đưa con phá gia chi tử, làm cha mẹ khổ sở. Rồi nó thiếu nợ bắt cha mẹ phải trả. Thậm chí có những lời nói, hành động làm cho cha mẹ bênh, thâm chí là sát hại đấng sanh thành. Thì cái này là địa ngục, vô giác, một trong nhưng cái ngũ nghịch, tội nặng nhất trong tất cả tội ác.
Bây giờ chúng ta đọc báo thấy sợ không? Nó ràng ràng trước mắt như vậy, mình rất là sợ. Cho nên giới thứ năm rất là quan trọng. Tuổi trẻ, tuổi già gì cũng vậy. Tuyệt đối không sử dụng những chất say sưa, những chất nghiện ngập. Những cái chất đó vô là không còn biết cái gì nữa hết trơn, không còn biết luân thường đoạ lí, cha con, anh chị em nữa hết. Bây giờ mình đang tỉnh táo như vậy mà Đức Phật nói mình vô minh, không thấy được năm uẩn, không thấy được tứ đại vô thường. Mà mình đã mê như vậy, mình chồng lên một lớp mê nữa, mình chất lên một lớp mê nữa. Thì tối đi chìm xuống, tối đi xuống vực sâu luôn, đi xuống không có ngày lên.
Cho nên mình phải cố gắng, làm những nghiệp lành, không có lỗi lầm.
Cái thứ bảy là gì? Chấm dứt từ bỏ điều ác, chế ngự đam mê rượu. Trong pháp không phóng giật là điềm lành tối thường.
Mới nãy mình nói rồi. Chế ngự đam mê rượu, hồi xưa có rượu thôi mà bây giờ ra trăm ngàn thứ, cho nên mình nói chung từng thứ. Đức Phật có ở đây cũng nói như vậy. Đức Phật chế cái giới là không được sử dụng những chất say sưa nghiện ngập, nói chung. Ngày xưa nó chưa có mấy dụ này, bây giờ đủ thứ loại chất kích thích hết trơn, mà không biết loại đó tên gì? Giờ là có bóng cười, thổi bong bóng là cười hoài, rồi ảnh hưởng thần kinh luôn. Nam nữa giới trẻ, không phải mười người, hằng trăm người, hằng nhiều trăm người như vậy sử dụng chất kích thích làm điên loại. Huỷ hoại tự thân của mình, huỷ hoại đời sống của mình, huỷ hoại gia đình mình. Chỉ vì một chút xíu cảm giác, cảm giác như ảo vậy đó. Cho nên cái này hết sức là quan trọng là chết ngự đam mê rượu.
Còn trong pháp không phóng giật. Thì cái này hết sức quan trọng. Ba chữ không phóng giật là không có buông lung. Ở trong chánh pháp mình không có buông lung, mình không cho phép mình buông lung.
Ví dụ: giờ tu của mình, mỗi ngày thời khoá của mình, mình không được bỏ. Trừ bệnh nặng lên không nổi, thì lúc đó tu tập ngay trên dường bệnh. Mỗi một ngày, mình có thời khoá tu, quyết định phải tu. Tại sao một ngày mình có ba cử ăn? Cái đó mình lo về cái thân về vật chất, vậy tại sao cái tâm linh mình không lo? Mà trong khi cái tâm là chủ cái thân mà mình không lo, mà mình cho cái thứ yếu. Như vậy là cán cân của mình nó không quân, không có cân bằng. Suốt ngày cứ hỏi, sáng ăn gì, trưa ăn gì, tối ăn gì, chiều ăn gì? Mà bây giờ cái tâm mình để cho nó suy nhược, nó yếu đuối, nó bênh hoạn, nó bệnh trầm ka luôn, gọi là tâm bệnh. Tâm bệnh không lo trị, không lo chăm sóc cái tâm, không lo nuôi dưỡng cái tâm, không lo bồi bổ cái tâm, không lo tu tập huấn luyện cái tâm thì như vậy một đời sống không có quân bình. Thì như vậy đối với chánh pháp, đối với sự thực hành pháp mình thực tập mỗi ngày, quán chiếu nghiền ngẫm mỗi ngày, để mà diệt tận tham sân si, giản bớt tham sân si, chấm dứt tham sân si. Là cái nguyên nhân làm cho mình khổ, là mình không có thả lỏng, không có dễ vui, không có siêng năng, tinh tấn đối với sự thực hành pháp, đối với sự nghe pháp, đối với sự truyền bá chánh pháp đối với mọi người. Đó là điềm lành. Người đó là quốc bảo đó, báu vật của quốc gia. Người đó là gì? Là báu vật của thế giới ,người đó là người xác lập kỷ luật của nhân loại, người đó là kì quan của tâm linh. Nên cái mà cái không phóng dật hết sức quan trọng, còn người xuất gia là tuyệt đối. Đọc trong kinh Đức Phật nói, pháp không phóng giật này là vua của tất cả các pháp, để mà dẫn tới sự đại giác ngộ. Nếu mà bỏ pháp không phóng giật này ra thì tất cả pháp sụp đổ hết, luôn luôn lúc nào cũng phải nhiếp tâm, chết ngự, phòng hộ, hộ trì, gìn giữ. Không có để cho nó buông thả, thả lỏng, nó thả lòng là xong xuôi hết rồi. Mình leo lên núi đỉnh Everest khó phải không? Mà giờ cả trăm người chinh phục nóc nhà thế giới, mà chết thì rất là nhiều người. Chỉ cần ở xảy một chút thôi là lọt xuống chết. Nó cao bảy tám ngàn mét cách mặt nước biển thì xảy chân một xíu là lọt xuống chết. Thì trong sự tu của mình cũng vậy nữa, sơ hở một chút xíu là sụp đổ hết trơn. Leo lên núi thì khó mà muốn xuống thì nhanh lắm, buông tay là xuống liền, xuống nằm một đống luôn. Cho nên giữ, thiện pháp mình phải giữ gìn, gìn giữ nó. Những cái mà tốt mình phải gìn giữ trong thân tâm của mình, phải cố gắng giữ gìn, phát huy nó.
Kính lễ và hạ mình, biết lễ và biết ơn, đúng thời nghe chánh pháp là điềm lành tối thượng.
Kính lễ và hạ mình, nó nói lên một trí huệ hiểu biết về vô ngã mới có thể thực tập cái này một cách triệt để. Kính lễ đối với Phật, đối với Pháp, đối với Tăng, đối với Thánh Giới. Kính lễ đối với ông bà, cô bác, cha mẹ, anh chị em. Kính lễ người ngang bằng mình, thấp hơn mình. Thậm chí mình kính lễ với người khèo khổ, thấp hèn nhất. Thương người ta, quý người ta, tội nghiệp cho người ta, cũng là thân ngũ uẩn vô thường cũng vì ác nghiệp mà sanh ra cái thân như vậy. Trong bao nhiêu đời, bao nhiêu kiếp mình đã từng trong cái thân đó, mình đừng có kinh khi người ta. Đừng có thấy người đi lượm rác, lượm bọc, đi thu phế liệu mà kinh thường người ta. Cười người hôm trước, hôm sau người cười. Mình thấy người ta phạm lỗi, có lỗi gì mình đừng vội kinh thường, chê bai, phỉ bán người ta. Cần thận quay lại nhìn chính mình, điều chỉnh sửa đổi. Thì như vậy mình thấy làm sao? Mình thương như vậy là cái đức của mình sanh, cái trí của mình sanh, cái tuệ của mình sanh, cái phước của mình sanh. Hạ mình hay lắm, mình đừng nghĩ rằng: Con là phải nghe vậy, cha mẹ phán sau là phải nghe vậy, không có. Mình càng nhún nhường thì cái tình thương của mình bao trùm lên nó, nó càng nể, càng phục, càng kính, càng hiếu thảo, thì mình có phục. Thì mình có tuổi già nó tuyệt vời lắm. Mình có cái hậu lớn, là cái ở phía sau ở cuối đời mình đó.
Còn có nhiều người lúc trẻ giàu có, thành đạt mà lúc chết ở tù, trước khi chết ở tù, hoặc khùng điên, vô gia cư, không có nhà đi lâng thang. Không có cái hậu, cho nên cái hậu hết sức quan trọng. Cái hậu là gì? Là cái hạ thấp mình đối với tất cả mọi người bằng sự cung kính, khiêm hạ, nhún nhường thì người đó phước đức vô cùng, lợi lạc vô cùng. Đi đến đâu người ta cũng quý, cũng kính, cũng mến hết. Người luôn luôn khiêm hạ người đó công đức vĩ đại. Trong tất cả mọi hoàn cảnh là hạ mình xuống, dù cho con cháu của mình, nhưng mình có những hành động mình biết tôn trọng nó. Thì cái phước mình thi hoạch được là tuyệt diệu lắm. Dù cho nó là em, là con, là cháu của mình. Đừng xem thường, đừng lấy quyền ra cử xử. Mà lấy cái đức, lấy sự hạ mình cư xử. Cái này khó làm mà làm được thì tuyệt vời. Thì cái này là cát tường đó, tốt lành đó.
Cái quan trọng hơn hết là biết đủ và biết ơn.
Bốn chữ này là khắc trong não. Tại sao mình khổ? Vì không lúc nào mình biết đủ. Có năm đồng cũng thấy không đủ, có năm chục cũng thấy không đủ mà năm trăm cũng thấy không thấy không đủ, năm tỉ cũng thấy chưa đủ, năm chục tỉ cũng không đủ, năm trăm tỉ cũng không đủ. Thì như vậy khổ hoài, khổ hoài thôi. Mình cố gắng làm việc, nỗ lực làm việc, có bao nhiêu mình hưởng bấy nhiêu. Mình vẫn cố gắng chứ không phải làm biếng, mà mình hưởng với cái khả năng làm việc của chính mình. Còn cứ nhìn mấy người khác, tháng lương một trăm triệu. Mình không chịu phấn đấu lên, năng lực mình đi, khả năng của mình đi, thì mình sẽ được tăng trưởng lên. Bây giờ mình cứ sống trong trong mong đợi chờ, hi vọng ước mơ, ảo tưởng, tưởng tượng, như vậy khổ không? Không có bằng lòng với cái gì hết. Mình đi tìm hoài như vậy thì suốt cuộc đời mình, là đi tìm, đi kiếm. Cho nên cái biết đủ nó giúp cho tâm mình bình an. Giúp cho tâm mình an tịnh, nó hưởng được những cái đang có.
Và sự biết ơn này tuyệt vời lắm. Phải luôn luôn biết ơn những người có ơn. Và biết ơn những người làm khổ mình. Tại vì người làm khổ mình cũng có giá trị. Nhờ người đó mình mới có sức chịu đựng, kiên trì, nhẫn nại, vượt khó. Giờ mình kiểm tra lại đi, trong cuộc đời mình, những người làm khó mình đó, nhờ những người đó mà mình được rèn luyện. Rất cảm ơn những người đó.
Ơn cha mẹ, ông bà, cô bác, anh chị em, xóm làng, ơn tam bảo, ơn tất cả mọi người, ơn cuộc đời, ơn mảnh đất này, ơn dòng nước này, ơn không khí này, ơn ngọn gió này. Tất cả mọi thứ là tràn ngập sự ơn đức, mình sống trong sự biết ơn, thì mình sẽ thấy vui lắm. Mình không khó chịu, không bực bội, không bực tức ai. Mình thấy chỗ nào cũng tràn ngập ơn đức hết, thì cái tâm mình sẽ nhẹ nhàng và hoan hỉ. Phước báu từ đó nó sanh.
Còn người cái gì cũng bực bội, khó chịu hết, bất mãn hết thì người đó thiếu phước, khổ.
Đúng thời nghe chánh pháp là điềm thành tối thượng.
Mình lên chùa mình nghe chánh pháp là đúng thời. Lên chùa không được nghe chán pháp mà vô cứ cúng, ăn xong rồi về. Đi chùa ba chục năm rồi cũng vậy thôi. Thì cái đó rất là uổng. Cho nên phải tìm nói có chánh pháp để mình tu học.
Nhẫn nhục lời hoà nhã, yết kiến các Sa-môn, đúng thời đàm luận pháp là điềm lành tối thượng.
Chữ nhẫn nhục ở đây mình phải hiểu cái nghĩa sâu sắc lắm. Là chịu khó. Tất cả mọi sự thành công trong cuộc đời này, không có cái gì mà chịu khó hết. Để có được mình phải chịu khó. Đọc cuốn sách này là quý vị đã chịu khó.
Phải kiên nhẫn, chịu khó, nhẫn nhục, chinh phục các cảm giác. Như vậy mình được đàm luận pháp đúng thời là điềm lành tối thượng. Tốt lành cho mình.
Khắc khổ và phạm hạnh thấy được lí thánh đế. Giác ngộ quả Niết-bà và điềm lành tối thượng.
Một người nước ngoài, tuổi trẻ đẹp đẻ. Gia đình đâu phải nghèo khó đâu nhưng mà xem thường ăn mặc ở, đi tới núi rừng học pháp, cầu pháp, hành pháp. Bị rầy, bị la chứ không phải theo Minh Thành mà sướng đâu. Đó như vậy gọi là khắc khổ. Chịu khó, chịu đựng, chịu khổ để cầu giáo pháp, cầu đại lộ giải thoát. Đó là điềm lành, đó là phúc lành, đó là thiện lành, đó là công đức, đó là cát tường cho người đó. Còn cái người la một chút, nhắc một chút là cái ngã chình ình lên, rồi cái mặt chầm ầm một đống, thì người đó không có phước lành, người này bất thường. Người này không chịu nghe, không chịu được dạy, không chịu ai bảo, không chịu gì hết. Thích làm theo kiểu bản ngã của mình thôi, thì tu không đi tới đâu hết. Cho nên được nhắc nhở, được chỉ bảo, được đẽo gọt. Cho nên một khúc gỗ được đẽo gọt mới thành tượng Phật chứ.
Cho nên có câu chuyện. Ngày hôm đó ông Phật gỗ mới tâm sự với cái chuông đồng.
Cái chuông đồng mới nói: Anh sướng ghê, anh ngồi ở trên người ta lạy anh. Còn người ta gõ trên đầu tôi bon bon bon. Mỗi lần người ta lạy anh là tôi bị gõ lên đầu. Anh thấy anh sướng không?
Ông Phật gỗ nói: Cậu này chưa biết. Cậu có biết từ một khúc gỗ mà tôi bị bào, bị nẻo, bị đục, bị khắc, bị chẻ mà nó đau đớn cỡ nào. Mà tôi leo lên ngồi đây được, anh có biết là nó gian khổ cỡ nào anh có biết không? Như vậy tôi mới được leo lên đây ngồi chứ, đâu phải muốn là leo lên đây ngồi. Tôi bị ông thầy Minh Thành ổng chặt, ổng móc, ổng chà, ổng khỉa.
Thấy khúc gỗ mà thành tượng Phật là phải rèn luyện, phải đẽo đục, phải chà giấy nhám. Bao nhiêu đường nét, càng đường nét chừng nào, càng sắc sảo chừng nào thì càng đẽo đục, khắc chạm, tinh vi, công phu.
Cho nên khắc khổ và phàm hạnh là đời sống thanh tịnh. Thực hành những cái hạnh thanh tịnh. Tịnh hoá được thân, miệng, ý của mình. Từ từ tịnh hoá, gọi là phạm hạnh.
Thấy được lý thánh đế, giác ngộ quả Niết-bàn là điềm lành tối thượng.
Phải thấy được lý thánh đế, tức là: chân đế của bậc thánh, chân lý giác ngộ của Đức Phật. Chỉ cho mình thấy được bản chất của cuộc đời này, để mình vượt thoát ra. Đó là điềm lành tối thượng, ở trong đời sống mình nhìn thấy được, mình nghe được, mình hiểu biết được, mình hành trì được. Thấy được khổ thánh đế, thấy được nguyên nhân sanh ra khổ, thấy được con đường vượt thoát khổ đau. Đây là tối thượng thừa, là nhất trong đời sống này.
Khi xúc chạm việc đời, tâm không động, không sầu, không uế nhiễm, an ổn là điềm lành tối thượng.
Do mình thấy, mình biết cái vấn đề khổ đau trong cuộc đời này. Cái vấn đề vô ngã, vô thường, phiền não của cuộc đời này. Khi mình xúc chạm mọi chuyện, mình hiểu được cái lẽ của nó rồi thì tâm mình không động, không có sầu, không có bị uế nhiễm. Tâm mình được an ổn, đó là bất động tâm giải thoát, là điềm lành tối cao của bậc hiền thánh. Mà tất cả chúng ta tu là hướng về chỗ đó, đó là mục đích cứu cánh của người tu học. Từ cư sĩ cho đến xuất gia.
Làm sự việc như vầy không chỗ nào thất bại, khắp nơi được an toàn là điềm lành tối thượng.
Không chỗ nào thất bại hết, phải làm được những điều như nãy giờ nói, phải thành công, đại thành công. Khắp nói chỗ nào cũng được an toàn hết. Nếu mình làm được những việc nãy giờ thì chỗ nào, bất cứ chỗ nào mình ở, gặp bất cứ người nào, vô trường hợp nào mình cũng an toàn. Bảo toàn, vẹn toàn thì đó là điềm lành tối thượng.
T
Kinh Điềm Lành
Thích Minh Thành
Khi mà đầu xuân tết người gặp nhau, hay chúc vạn sự cát tường, là muôn việc tốt lành. Cái gì cũng tốt, cái gì cũng đẹp, cái gì cũng được an lành hết. Nhưng mà lời chúc đó chỉ là lời chúc suông thôi, nó không có phương pháp để mình đạt được cái mình muốn. Ở trong bài kinh này Đức Phật chỉ cho chúng ta con đường thực hiện, đi đến sự cát tường, vạn sự như ý, tốt lành, đẹp đẽ, vui vẻ, hạnh phúc, bình an. Cho nên Minh Thành lấy đây làm món quà cho quý phật tử. Đây là lá bùa hộ mạng, lá bùa bình an. Đây là đại thần chú, đại minh chú, vô thượng chú, vô vô đẳng đẳng chú. Không có bài chú nào bằng bài này hết. Mình không phải chạy đi đầu này, đầu kia lạy lục, không phải đi đứng trước bàn Phật lạy lục, van xin. Mà mình làm theo đúng cái này, lạy để mình thực tập theo cái này, là mình sẽ được vạn sự cát tường, muôn điều như ý, muôn điều tốt lành, tâm tưởng sự thành, trăm năm hạnh phúc, đầu bạc răng long, bách niên giai lão, giàu sang phú quý, sanh ý hưng long. Tất cả những lời chúc trên thế gian này cũng không bằng câu ở trong bài kinh này.
Đây là đạo lộ, là phương pháp, là con đường để mình đi đến sự tốt lành, bình an may mắn nhất trong cuộc đời này. Vấn đề này không phải người hỏi Phật, mà là trời, trời hỏi. Phật trả lời là trả lời cho chư thiên, thiên tử. Thành ra mình ở đây mình cứ tưởng tượng trên trời là sướng hết, nhưng thực sự chưa sướng hết, vẫn còn có đánh lộn với chư thiên. Cũng còn có những cảnh, yêu ghét, giận hờn, khổ đau và sanh lão bệnh tử, còn đoạ lạc.
Như vậy chứ thiên này đến hỏi. Rất là nhiều người và trời, khi nghĩ đến điềm lành, mong ước đợi chờ một nếp sống an toàn. Bây giờ con xin ngày hãy nói lên điềm lành tối thượng.
Đức Phật nói: Không gần gũi kẻ ngu, hãy gần gũi bậc có trí huệ, đáng lễ, đảnh lễ người đáng lễ đó là điềm lành tối thượng.
Ca dao Việt Nam chúng ta nói: Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.
Đó là kinh nghiệm, túi khôn của ông cha, ngàn năm, trăm ngàn năm.
Như vậy thì khi mình thân cận, gần gũi mình phải lựa bậc trí.
Bài kinh trên tất cả trong Tăng Chi Bộ Kinh. Trên tất cả là tối thượng, thì Đức Phật nói rằng dù cho mình có đi gặp bất cứ ai ở trên cuộc đời này, thì cái gặp đó là cái gặp của bình thường, thấp kém, phàm phu. Nếu mà gặp được Như Lai hay là đệ tử của Như Lai, thì đó là sự gặp trên tất cả. Trong tất cả sự gặp gỡ, sự viện kiến, sự tham kiến, sự yết kiến. Thì sự gặp gỡ Như Lai hay đệ tử Như Lai được gọi là sự gặp trên tất cả sự gặp gỡ, sự gặp gỡ tối thượng, gọi là sự yết kiến tối thượng. Hôn nay quý vị đang đọc cuốn sách này là quý vị đang yết kiến tối thượng.
Gặp gỡ Như Lai, mà gặp gỡ đệ tử của Như Lai. Tại sao vậy? Tại vì những sự gặp gỡ khác nó đưa đến tham, sân, si, nó đưa đến sầu bi, khổ, ưu, não. Mà sự gặp gỡ Như Lai hay đệ tử Như Lai thì đưa mình đến chỗ ly tham, bớt khổ, giảm khổ, dứt khổ và đưa đến sự cứu cánh an lạc. Như vậy gọi là sự gặp trên tất cả sự gặp, yết kiến tối thượng.
Hôm qua nay có thấy được chỗ này không? Nghe cũng vậy, học tập cũng vậy, phụng sự lợi đắc cũng vậy. Đức Phật nói chỉ gặp Như Lai hay đệ tử Như Lai nghe pháp thì cái đó mới trên tất cả. Đó là sự nghe trên tất cả sự nghe, sự học tập trên tất cả sự học tập. Sự phụng sự Như Lai hay đệ tử Như Lai cũng trên tất cả mọi sự phụng sự. Cho nên cái điềm lành đầu tiên của mình là gì? Là gần gũi những bậc trí huệ, những bậc sáng mắt, những bậc chân nhân, thiền nhân, thánh nhân. Thì như vậy còn sự gặp gỡ nào bằng sự gặp gỡ đó nữa. Giúp cho mình mở con mắt, giúp cho mình thấy được mục đích thực sự của đời sống thực sự là gì. Còn bằng không là mình lẫn quần hoài như vậy. Mình cứ ăn mặc, vui đùa chơi, rồi xong bệnh, rồi là tắt thở.
Xin hỏi mấy vị ở đây là chắc chắn ba chục năm nữa hay năm chục năm nữa đi, biết chắc chưa? Chắc không? Còn nhiêu năm nữa?
Không biết thì, mục đích đời sống này là cái gì? Mình phải chiêm nghiệm, mình phải suy nghĩ và mình tìm ra được ở đâu? Ở trong thánh giáo của Đức Phật. Ngoài đây ra không có chỗ nào khác chỉ hết, ngoài đây ra không có chỗ nào chỉ cho mình chính xác nhất, viên mãn nhất, trọn vẹn nhất, rốt ráo nhất. Thì chỉ có giáo pháp của Đức Phật. Giáo pháp Đức Phật thì ai nói? Đệ tử Như Lai là người nói, chư Tăng. Mà chư tăng tu đúng theo chánh pháp mới được. Chư Tăng mà tu không đúng, mà chỉ đi coi bói, đi xem sao, giải hạn, rồi đi cần cái gì đó. Thì cái đó không phải Phật Pháp, cái đó là mê tín. Phật chỉ cho mình gần gũi những bậc trí huệ, đảnh lể những bậc đáng lễ, không gần gũi kẻ ngu. Người giống như mình thì gần gũi được lời ích gì nhiều, phải tìm bậc cao hơn mình, hiểu biết hơn mình, trí huệ hơn mình, mình gần những người đó mình học. Kiếp người ngắn ngủi, mong manh, tạm bợ, vô thường, không biết được. Tại sao mình không trân trọng, trân quý quỹ thời gian của mình. Thời gian dần cạn kiệt, nó cạn kiệt lần lần. Cho nên mình gần được bậc trí huệ, mà đảnh lễ được người đáng kính lễ, thì đó là điềm lành tối thượng của mình. Đó là phúc lành, phước lành, thiện lành.
Rồi cái thứ hai là gì? Ở trú xứ thích hợp, công đức trước đã làm, chân chánh hướng tự tâm là điềm lành tối thượng.
Ở trú xứ thích hợp. Là mình không ở chỗ đâm heo, thuốc chỗ. Mình không ở chỗ rượu chè, bài bạc, say xỉn, xì ke ma tuý, mình không ở mấy chỗ đó. Mình ở chỗ là khu phố văn hoá, đang hoàng. Ở chỗ thích hợp, những người xung quanh hiền lành, có an ninh và mình đang ở đây là đang ở chỗ thích hợp đây.
Mình đang ở chỗ thích hợp, rất thích hợp. Thích hợp cho mình tăng trưởng cái phúc lành của mình lên.
Công đức trước đã làm, chân chánh hướng tự tâm.
Hương tự tâm là quay lại nhìn nội tâm của mình đó. Tự là tự mình. Tâm là nội tâm. Nhưng mà mình quay trở lại nhìn nội tâm một cách chân chánh, nó khác. Còn quay nhìn nội tâm mà không có người hướng dẫn, mình quay trật lất, mình quay lại nhìn mình nghĩ buồn người này, giận người kia, bực người nọ. Phải không? Cái đó không phải là chân chánh hương tự tâm, nhìn vô nội tâm giận không, rồi buồn, trách, thương, ghé… Rồi nói người này sai, người kia đúng. Thì cái đó không phải là chân chánh hướng tự tâm.
Chân chánh hương tự tâm là quay lại nhìn lại, giờ mình cũng lớn tuổi rồi, mà bây giờ chưa tập ăn chay nhiều, giờ tập. Mới học giới luật đó, bớt từ từ, mình còn giận ba bốn người, cái giận này đưa mình xuống chỗ thấp. Mà mình muốn lên cao, mình muốn đi chỗ tốt đẹp, mình không nuôi dưỡng cơn giận. Còn cái tham, mình bớt từ từ, mấy cái tham gì đó mình giao phó lại hết đi. Di chúc lại, sổ đỏ, sổ hồng, két này, két kia. Dao hết lại, lớn rồi lo tu, không có đặt nặng vô mấy cái đó nữa, cho nó nhẹ ra. Tâm mình tháo gỡ từ từ, cho cái lòng mình nó thanh tịnh, nó nhẹ nhàng, sáng suốt. Thì như vậy mình chân thành hướng tự tâm. Li tham, li sân, li si. Bớt cái tham, bớt cái nóng giận, bớt cái si mê. Càng ngày càng thấy rõ về những cái sự thật về cái thân thể này, về những cảm giác nghĩ tưởng của mình, mình nhìn thấy được. Mình nhìn thấy được cái thân này nó mong manh, nó tạm bợ, nó không chắn chắn. Nhìn thấy cảm giác nó thay đổi liên tục, liên miên hoài. Những nghĩ tưởng của mình nghĩ hết cái này đến cái kia, nghĩ lung tung, nghĩ lang tang, nghĩ chuyện vớ vẫn. Rồi tự nó nghĩ, cho nó bực, tự nó nghĩ cho nó buồn, tự nó nghĩ cho nó phiền. Cái này là tự tìm phiền não, không biết tu tập cái tâm. Như vậy giống như thanh sắc nó rỉ xét, rồi rỉ xét đó huỷ hoại thanh sắc. Đó là người không biết tu tập tâm, không đặt tâm đúng hướng, không biết làm cho tâm mình thăng hoa, cao thượng lên. Thì người đó không có điềm lành rồi đó, người đó không có cát tường, không tốt lành mà người đó đang bị giận xấu. Cho nên bình biết chân chánh hướng tự tâm là điềm lành tối thượng.
Mỗi một ngày như vậy mình để dành nữa tiếng, hoặc một tiếng nhìn lại nội tâm của mình. Ngày hôm nay mình đã nghĩ những gì, đã làm những gì, đã nói những gì, điều chỉnh nó lại, làm cho càng ngày càng hoàn thiện, càng tốt lành. Thì đó là điềm lành tối thượng.
May mắn đó, tuyệt vời đó. Còn đằng này mình hướng ra ngoài không, mình không biết gì về thân tâm của mình, mình ra đi là khổ lắm. Mù mịt, mù tối, mù mờ, mù loà. Cho nên mình biết được sự hương nội rất là tốt, là điềm lành thứ hai.
Điềm lanh thứ 3 là: học nhiều nghề nghiệp giỏi, khéo huấn luyện học tập. Nói những lời khéo nói là điềm lành tối thượng.
Tuổi trẻ ở đây phải học cho nhiều. Thấy cái gương của huynh Thiện Chí không? Mình phải học cho nhiều, học lý thuyết không chư đủ mà nghề nghiệp phải giỏi. Là phải thực hành thực tập, phải va chạm thực tế, phải kinh nghiệm lâm sàn. Chứ không phải nói ro ro, mở sách ra đọc rồi tới chừng ra thực tế thì bốc đâu hư đó, đụng gì để nấy. Vô trị bệnh cho người ta mà người ta không hết bệnh mà bệnh nặng thêm là chết rồi. Cho nên nghề nghiệp phải giỏi, lý thuyết và thực hành phải lưỡng toàn. Vừa có bằng cấp, vừa có học vị, vừa có sự thực nghiệm lâm sàn, vừa có kinh nghiệm làm việc. Cái đó là điềm lành đó, là tốt lành đó.
Tại sao? Vì mình lớn rồi, mình tự đứng bằng đôi chân của mình, mình không dựa dẫm vào cha mẹ. Rồi mai mốt mình có vợ, rồi con rồi sao? Vợ con mình dựa vô, rồi cha mẹ mình già rồi mình dựa vào là ba mẹ mình bật rồi sao, vì già yếu. Mình phải đứng bằng đôi chân của mình, đề mình làm chỗ dựa cho vợ, cho con mình và cho anh em mình nữa chứ. Những người đi tu cũng vậy, không có dựa vô thầy, cái gì cũng thầy hết, đó là không phải. Tự mình phải đứng bằng đôi chân của mình, lý thuyết và thục hành, thực tế và kinh nghiệm, trải nghiệm. Đó là điềm lành, còn không thôi là bất tường. Hai mươi mấy tuổi rồi mà lúc nào cũng xin tiền, thì như vậy không có tốt lành. Phải chưa?
Phải có bằng cấp, phải có học vị, phải có tri thức, phải có trình độ đối với xã hội hiện đại. Mình không biết gì hết, thì mình xin việc sao người ta cho. Mình không biết gì hết thì mình đi làm mướn, làm công nhân, làm lao động, làm ruộng suốt đời, như vậy sáu bảy chục năm, không đi ra khỏi được, gọi là bần cố nông. Phải phấn đấu học tập, làm việc, lao động, không có để cho nó lười biếng, lười nhát, yếu hèn. Mà phải mạnh mẽ, phải là một nam tử hán, đầu đội trời chân đạp đất. Mạnh mẽ như vậy, sống có ý nghĩa, có lợi ích, có giá trị cho tự thân, cho ba mẹ, anh em và cho xã hội. Thì đó là điềm lành, phúc báo, phước lành, là cát tường.
Phải như vậy, phải là đỉnh thiên lập địa. Đứng sừng sững giữa trời đất này, nam nhi tự hữu. Có bài thơ nói chí nam nhi nói: đã sanh ra trong trời đất này phải có công gì với núi sông. Không có sống chơi chơi qua ngày hết tháng, lơ lơ lửng lửng như lục bình trôi sông. Phải có định hướng, có mục tiêu, có lý tưởng. Xuất gia là phải chứng quả, ở trên đời là phải làm nên sự nghiệp, hiếu thảo công danh, lợi ích cho mình, cho người, cho xã hội. Thì đó là gì? Đó là điềm lành, đó là phước báu, đó là cát tường. Thấy không? Đức Phật dạy mình hay không? Mình biết ứng dụng là tuyệt diệu lắm. Đâu phải Đức Phật kêu mình cạo đầu hết, đi vô chùa đi. Đó là không có, Phật không có kêu như vậy.
Rồi gì nữa? Nói những lời khéo nói, lời nói của mình hết sức là cần thận. Lời nói thật là khéo léo. Mình nói làm sao cho vợ chồng nó êm ái, nó hoà thuận. Nói sao mà cha mẹ mát ruột.
Ba mẹ nói: Sanh nó ra giờ nó nói câu nào tôi cũng thấy mát ruột mát gan hết trơn, hết trọi. Vậy sướng không? Cho nên lời nói của mình, mình phải khéo nói. Đó là điềm lành đó, đó là phước báu, đó là cát tường đó. Chứ mình điềm lành ở đâu? Điềm lành là mây ngũ sắc hả. Hay điềm lành là trên trời rớt hoa xuống. Cái đó không có, chỉ trên sách vở thôi. Điềm lành là chính bản thân mình đó. Điềm lành là mình có hiếu hạnh, hiếu thảo. Không những vậy mình còn có nghề nghiệp, có việc làm, có tri thức, có đạo đức, có lời nói từ ái chánh ngữ. Lời nói mà đang bực bội như vậy, mà nói ra là dễ chịu. Đang nóng bức mà nói ra mát mẻ, đang gây sự nói ra là hoà giải hết. Đó là điềm lành đó, đó là người ba phúc lành đến cho mọi người đó.
Thấy chưa? Phước ở đâu? Phước ngay miệng, thì hoạ cũng ở ngay miệng. Phải chưa? Phúc hoạ là ở một chỗ đó. Thành ra mình biết ứng dụng là mình thấy tuyệt diệu lắm.
Hiếu dưỡng mẹ và cha, nuôi nấng vợ và con, làm nghề không rắc rối là điềm lành tối thượng.
Mới nói tức thì đó, hiếu dưỡng mẹ và cha, nuôi nấng vợ và con, làm nghề không rắc rối. Vậy nghề rắc rối là nghề gì? Chữ này là nhiều nghĩa lắm. Nghề rắc rối như cắt cổ gà, cổ vịt, đâm heo, thuốc chó. Thành ra mình chọn cái nghề mà nó không có rơi vào những cái ác nghiệp, những cái xấu ác. Công việc lành mạnh, lương thiện, không có cái nghề đưa đến chỗ phải gây ra những nghiệp đen, thì có quả báu đen.
Đức Phật dạy có bốn hạng người trong hạng người này. Từ tối mà đi ra sáng, người từ tối mà đi vào trong tối, người từ sáng mà lại đi vô trong tối, người từ sáng lại đi vào chỗ sáng. Có bốn hạng người, Đức Phật phân biệt có bốn hạng người, bốn cái nghiệp.
Vậy thế nào là người từ tối mà đi ra sáng. Là người này, là gia đình nghèo khổ, bệnh hoạn, tật nguyền. Mà người này biết nghĩ thiện, nói thiện, làm thiện. Biết hiếu thảo với cha mẹ, biết bố thí cúng dường, biết cung kính người đáng kính, biết gieo trồng những việc phước, giúp đỡ người nghèo khổ, biết tu tập các pháp thiện lành. Thì người này từ tối đi ra sáng.
Còn người từ tối đi vào tối là người khốn khổ, tật nguyền, bệnh hoạn. Mà lại làm những việc ác, nghĩ ác, nói ác, làm ác, hại người ta, những suy tư về sân hận, những suy tư về hại người, gây những sự tổn não, đau khổ cho người khác. Thì người này từ tối vào tối.
Người từ sáng đi vào tối là người này sanh ra đẹp trai, đẹp gái, nhà giàu, học giỏi, có địa vị mà người này nghĩ ác, nói ác, làm ác. Gây ra những sự đau khổ, khổ sở cho người khác, là người này từ sáng mà đi vào tối.
Người này vừa đẹp, vừa giàu có, có mọi thứ mà người này vừa nghĩ thiện, nói thiện, làm thiện. Chuyên làm những điều thiện, điều lành giúp đỡ mọi người là người này từ sáng đi vào sáng đó. Vậy mình thuộc dạng nào? Trong bốn hạng mình thuộc dạng nào? Mình từ tối đi vào sáng, là phải quyết tâm.
Tiếp theo là gì? Là bố thí hành đúng pháp, săn sóc các bà con, làm nghiệp không lỗi lầm là điềm lành tối thượng đó.
Thấy không? cũng một con người được sanh ra, mình phấn đấu, mình nỗ lực, mình học tập, mình làm việc. Mà mình có kinh tế tài chính mình giúp được anh chị em bà con, mình hướng thiện cho mọi người, mình đưa mọi người vào chánh pháp, mình đặt mình vào bốn dự lưu phần. Niềm tin bất động đối với Phật, đối với Pháp, đối với Tăng, đối với Thánh Giới. Đó là phước báu, đó là điềm lành. Mình là chỗ dựa, mình là cát tường. Phải làm cho mình trở thành như vậy. Chứ giờ nhiều đưa con phá gia chi tử, làm cha mẹ khổ sở. Rồi nó thiếu nợ bắt cha mẹ phải trả. Thậm chí có những lời nói, hành động làm cho cha mẹ bênh, thâm chí là sát hại đấng sanh thành. Thì cái này là địa ngục, vô giác, một trong nhưng cái ngũ nghịch, tội nặng nhất trong tất cả tội ác.
Bây giờ chúng ta đọc báo thấy sợ không? Nó ràng ràng trước mắt như vậy, mình rất là sợ. Cho nên giới thứ năm rất là quan trọng. Tuổi trẻ, tuổi già gì cũng vậy. Tuyệt đối không sử dụng những chất say sưa, những chất nghiện ngập. Những cái chất đó vô là không còn biết cái gì nữa hết trơn, không còn biết luân thường đoạ lí, cha con, anh chị em nữa hết. Bây giờ mình đang tỉnh táo như vậy mà Đức Phật nói mình vô minh, không thấy được năm uẩn, không thấy được tứ đại vô thường. Mà mình đã mê như vậy, mình chồng lên một lớp mê nữa, mình chất lên một lớp mê nữa. Thì tối đi chìm xuống, tối đi xuống vực sâu luôn, đi xuống không có ngày lên.
Cho nên mình phải cố gắng, làm những nghiệp lành, không có lỗi lầm.
Cái thứ bảy là gì? Chấm dứt từ bỏ điều ác, chế ngự đam mê rượu. Trong pháp không phóng giật là điềm lành tối thường.
Mới nãy mình nói rồi. Chế ngự đam mê rượu, hồi xưa có rượu thôi mà bây giờ ra trăm ngàn thứ, cho nên mình nói chung từng thứ. Đức Phật có ở đây cũng nói như vậy. Đức Phật chế cái giới là không được sử dụng những chất say sưa nghiện ngập, nói chung. Ngày xưa nó chưa có mấy dụ này, bây giờ đủ thứ loại chất kích thích hết trơn, mà không biết loại đó tên gì? Giờ là có bóng cười, thổi bong bóng là cười hoài, rồi ảnh hưởng thần kinh luôn. Nam nữa giới trẻ, không phải mười người, hằng trăm người, hằng nhiều trăm người như vậy sử dụng chất kích thích làm điên loại. Huỷ hoại tự thân của mình, huỷ hoại đời sống của mình, huỷ hoại gia đình mình. Chỉ vì một chút xíu cảm giác, cảm giác như ảo vậy đó. Cho nên cái này hết sức là quan trọng là chết ngự đam mê rượu.
Còn trong pháp không phóng giật. Thì cái này hết sức quan trọng. Ba chữ không phóng giật là không có buông lung. Ở trong chánh pháp mình không có buông lung, mình không cho phép mình buông lung.
Ví dụ: giờ tu của mình, mỗi ngày thời khoá của mình, mình không được bỏ. Trừ bệnh nặng lên không nổi, thì lúc đó tu tập ngay trên dường bệnh. Mỗi một ngày, mình có thời khoá tu, quyết định phải tu. Tại sao một ngày mình có ba cử ăn? Cái đó mình lo về cái thân về vật chất, vậy tại sao cái tâm linh mình không lo? Mà trong khi cái tâm là chủ cái thân mà mình không lo, mà mình cho cái thứ yếu. Như vậy là cán cân của mình nó không quân, không có cân bằng. Suốt ngày cứ hỏi, sáng ăn gì, trưa ăn gì, tối ăn gì, chiều ăn gì? Mà bây giờ cái tâm mình để cho nó suy nhược, nó yếu đuối, nó bênh hoạn, nó bệnh trầm ka luôn, gọi là tâm bệnh. Tâm bệnh không lo trị, không lo chăm sóc cái tâm, không lo nuôi dưỡng cái tâm, không lo bồi bổ cái tâm, không lo tu tập huấn luyện cái tâm thì như vậy một đời sống không có quân bình. Thì như vậy đối với chánh pháp, đối với sự thực hành pháp mình thực tập mỗi ngày, quán chiếu nghiền ngẫm mỗi ngày, để mà diệt tận tham sân si, giản bớt tham sân si, chấm dứt tham sân si. Là cái nguyên nhân làm cho mình khổ, là mình không có thả lỏng, không có dễ vui, không có siêng năng, tinh tấn đối với sự thực hành pháp, đối với sự nghe pháp, đối với sự truyền bá chánh pháp đối với mọi người. Đó là điềm lành. Người đó là quốc bảo đó, báu vật của quốc gia. Người đó là gì? Là báu vật của thế giới ,người đó là người xác lập kỷ luật của nhân loại, người đó là kì quan của tâm linh. Nên cái mà cái không phóng dật hết sức quan trọng, còn người xuất gia là tuyệt đối. Đọc trong kinh Đức Phật nói, pháp không phóng giật này là vua của tất cả các pháp, để mà dẫn tới sự đại giác ngộ. Nếu mà bỏ pháp không phóng giật này ra thì tất cả pháp sụp đổ hết, luôn luôn lúc nào cũng phải nhiếp tâm, chết ngự, phòng hộ, hộ trì, gìn giữ. Không có để cho nó buông thả, thả lỏng, nó thả lòng là xong xuôi hết rồi. Mình leo lên núi đỉnh Everest khó phải không? Mà giờ cả trăm người chinh phục nóc nhà thế giới, mà chết thì rất là nhiều người. Chỉ cần ở xảy một chút thôi là lọt xuống chết. Nó cao bảy tám ngàn mét cách mặt nước biển thì xảy chân một xíu là lọt xuống chết. Thì trong sự tu của mình cũng vậy nữa, sơ hở một chút xíu là sụp đổ hết trơn. Leo lên núi thì khó mà muốn xuống thì nhanh lắm, buông tay là xuống liền, xuống nằm một đống luôn. Cho nên giữ, thiện pháp mình phải giữ gìn, gìn giữ nó. Những cái mà tốt mình phải gìn giữ trong thân tâm của mình, phải cố gắng giữ gìn, phát huy nó.
Kính lễ và hạ mình, biết lễ và biết ơn, đúng thời nghe chánh pháp là điềm lành tối thượng.
Kính lễ và hạ mình, nó nói lên một trí huệ hiểu biết về vô ngã mới có thể thực tập cái này một cách triệt để. Kính lễ đối với Phật, đối với Pháp, đối với Tăng, đối với Thánh Giới. Kính lễ đối với ông bà, cô bác, cha mẹ, anh chị em. Kính lễ người ngang bằng mình, thấp hơn mình. Thậm chí mình kính lễ với người khèo khổ, thấp hèn nhất. Thương người ta, quý người ta, tội nghiệp cho người ta, cũng là thân ngũ uẩn vô thường cũng vì ác nghiệp mà sanh ra cái thân như vậy. Trong bao nhiêu đời, bao nhiêu kiếp mình đã từng trong cái thân đó, mình đừng có kinh khi người ta. Đừng có thấy người đi lượm rác, lượm bọc, đi thu phế liệu mà kinh thường người ta. Cười người hôm trước, hôm sau người cười. Mình thấy người ta phạm lỗi, có lỗi gì mình đừng vội kinh thường, chê bai, phỉ bán người ta. Cần thận quay lại nhìn chính mình, điều chỉnh sửa đổi. Thì như vậy mình thấy làm sao? Mình thương như vậy là cái đức của mình sanh, cái trí của mình sanh, cái tuệ của mình sanh, cái phước của mình sanh. Hạ mình hay lắm, mình đừng nghĩ rằng: Con là phải nghe vậy, cha mẹ phán sau là phải nghe vậy, không có. Mình càng nhún nhường thì cái tình thương của mình bao trùm lên nó, nó càng nể, càng phục, càng kính, càng hiếu thảo, thì mình có phục. Thì mình có tuổi già nó tuyệt vời lắm. Mình có cái hậu lớn, là cái ở phía sau ở cuối đời mình đó.
Còn có nhiều người lúc trẻ giàu có, thành đạt mà lúc chết ở tù, trước khi chết ở tù, hoặc khùng điên, vô gia cư, không có nhà đi lâng thang. Không có cái hậu, cho nên cái hậu hết sức quan trọng. Cái hậu là gì? Là cái hạ thấp mình đối với tất cả mọi người bằng sự cung kính, khiêm hạ, nhún nhường thì người đó phước đức vô cùng, lợi lạc vô cùng. Đi đến đâu người ta cũng quý, cũng kính, cũng mến hết. Người luôn luôn khiêm hạ người đó công đức vĩ đại. Trong tất cả mọi hoàn cảnh là hạ mình xuống, dù cho con cháu của mình, nhưng mình có những hành động mình biết tôn trọng nó. Thì cái phước mình thi hoạch được là tuyệt diệu lắm. Dù cho nó là em, là con, là cháu của mình. Đừng xem thường, đừng lấy quyền ra cử xử. Mà lấy cái đức, lấy sự hạ mình cư xử. Cái này khó làm mà làm được thì tuyệt vời. Thì cái này là cát tường đó, tốt lành đó.
Cái quan trọng hơn hết là biết đủ và biết ơn.
Bốn chữ này là khắc trong não. Tại sao mình khổ? Vì không lúc nào mình biết đủ. Có năm đồng cũng thấy không đủ, có năm chục cũng thấy không đủ mà năm trăm cũng thấy không thấy không đủ, năm tỉ cũng thấy chưa đủ, năm chục tỉ cũng không đủ, năm trăm tỉ cũng không đủ. Thì như vậy khổ hoài, khổ hoài thôi. Mình cố gắng làm việc, nỗ lực làm việc, có bao nhiêu mình hưởng bấy nhiêu. Mình vẫn cố gắng chứ không phải làm biếng, mà mình hưởng với cái khả năng làm việc của chính mình. Còn cứ nhìn mấy người khác, tháng lương một trăm triệu. Mình không chịu phấn đấu lên, năng lực mình đi, khả năng của mình đi, thì mình sẽ được tăng trưởng lên. Bây giờ mình cứ sống trong trong mong đợi chờ, hi vọng ước mơ, ảo tưởng, tưởng tượng, như vậy khổ không? Không có bằng lòng với cái gì hết. Mình đi tìm hoài như vậy thì suốt cuộc đời mình, là đi tìm, đi kiếm. Cho nên cái biết đủ nó giúp cho tâm mình bình an. Giúp cho tâm mình an tịnh, nó hưởng được những cái đang có.
Và sự biết ơn này tuyệt vời lắm. Phải luôn luôn biết ơn những người có ơn. Và biết ơn những người làm khổ mình. Tại vì người làm khổ mình cũng có giá trị. Nhờ người đó mình mới có sức chịu đựng, kiên trì, nhẫn nại, vượt khó. Giờ mình kiểm tra lại đi, trong cuộc đời mình, những người làm khó mình đó, nhờ những người đó mà mình được rèn luyện. Rất cảm ơn những người đó.
Ơn cha mẹ, ông bà, cô bác, anh chị em, xóm làng, ơn tam bảo, ơn tất cả mọi người, ơn cuộc đời, ơn mảnh đất này, ơn dòng nước này, ơn không khí này, ơn ngọn gió này. Tất cả mọi thứ là tràn ngập sự ơn đức, mình sống trong sự biết ơn, thì mình sẽ thấy vui lắm. Mình không khó chịu, không bực bội, không bực tức ai. Mình thấy chỗ nào cũng tràn ngập ơn đức hết, thì cái tâm mình sẽ nhẹ nhàng và hoan hỉ. Phước báu từ đó nó sanh.
Còn người cái gì cũng bực bội, khó chịu hết, bất mãn hết thì người đó thiếu phước, khổ.
Đúng thời nghe chánh pháp là điềm thành tối thượng.
Mình lên chùa mình nghe chánh pháp là đúng thời. Lên chùa không được nghe chán pháp mà vô cứ cúng, ăn xong rồi về. Đi chùa ba chục năm rồi cũng vậy thôi. Thì cái đó rất là uổng. Cho nên phải tìm nói có chánh pháp để mình tu học.
Nhẫn nhục lời hoà nhã, yết kiến các Sa-môn, đúng thời đàm luận pháp là điềm lành tối thượng.
Chữ nhẫn nhục ở đây mình phải hiểu cái nghĩa sâu sắc lắm. Là chịu khó. Tất cả mọi sự thành công trong cuộc đời này, không có cái gì mà chịu khó hết. Để có được mình phải chịu khó. Đọc cuốn sách này là quý vị đã chịu khó.
Phải kiên nhẫn, chịu khó, nhẫn nhục, chinh phục các cảm giác. Như vậy mình được đàm luận pháp đúng thời là điềm lành tối thượng. Tốt lành cho mình.
Khắc khổ và phạm hạnh thấy được lí thánh đế. Giác ngộ quả Niết-bà và điềm lành tối thượng.
Một người nước ngoài, tuổi trẻ đẹp đẻ. Gia đình đâu phải nghèo khó đâu nhưng mà xem thường ăn mặc ở, đi tới núi rừng học pháp, cầu pháp, hành pháp. Bị rầy, bị la chứ không phải theo Minh Thành mà sướng đâu. Đó như vậy gọi là khắc khổ. Chịu khó, chịu đựng, chịu khổ để cầu giáo pháp, cầu đại lộ giải thoát. Đó là điềm lành, đó là phúc lành, đó là thiện lành, đó là công đức, đó là cát tường cho người đó. Còn cái người la một chút, nhắc một chút là cái ngã chình ình lên, rồi cái mặt chầm ầm một đống, thì người đó không có phước lành, người này bất thường. Người này không chịu nghe, không chịu được dạy, không chịu ai bảo, không chịu gì hết. Thích làm theo kiểu bản ngã của mình thôi, thì tu không đi tới đâu hết. Cho nên được nhắc nhở, được chỉ bảo, được đẽo gọt. Cho nên một khúc gỗ được đẽo gọt mới thành tượng Phật chứ.
Cho nên có câu chuyện. Ngày hôm đó ông Phật gỗ mới tâm sự với cái chuông đồng.
Cái chuông đồng mới nói: Anh sướng ghê, anh ngồi ở trên người ta lạy anh. Còn người ta gõ trên đầu tôi bon bon bon. Mỗi lần người ta lạy anh là tôi bị gõ lên đầu. Anh thấy anh sướng không?
Ông Phật gỗ nói: Cậu này chưa biết. Cậu có biết từ một khúc gỗ mà tôi bị bào, bị nẻo, bị đục, bị khắc, bị chẻ mà nó đau đớn cỡ nào. Mà tôi leo lên ngồi đây được, anh có biết là nó gian khổ cỡ nào anh có biết không? Như vậy tôi mới được leo lên đây ngồi chứ, đâu phải muốn là leo lên đây ngồi. Tôi bị ông thầy Minh Thành ổng chặt, ổng móc, ổng chà, ổng khỉa.
Thấy khúc gỗ mà thành tượng Phật là phải rèn luyện, phải đẽo đục, phải chà giấy nhám. Bao nhiêu đường nét, càng đường nét chừng nào, càng sắc sảo chừng nào thì càng đẽo đục, khắc chạm, tinh vi, công phu.
Cho nên khắc khổ và phàm hạnh là đời sống thanh tịnh. Thực hành những cái hạnh thanh tịnh. Tịnh hoá được thân, miệng, ý của mình. Từ từ tịnh hoá, gọi là phạm hạnh.
Thấy được lý thánh đế, giác ngộ quả Niết-bàn là điềm lành tối thượng.
Phải thấy được lý thánh đế, tức là: chân đế của bậc thánh, chân lý giác ngộ của Đức Phật. Chỉ cho mình thấy được bản chất của cuộc đời này, để mình vượt thoát ra. Đó là điềm lành tối thượng, ở trong đời sống mình nhìn thấy được, mình nghe được, mình hiểu biết được, mình hành trì được. Thấy được khổ thánh đế, thấy được nguyên nhân sanh ra khổ, thấy được con đường vượt thoát khổ đau. Đây là tối thượng thừa, là nhất trong đời sống này.
Khi xúc chạm việc đời, tâm không động, không sầu, không uế nhiễm, an ổn là điềm lành tối thượng.
Do mình thấy, mình biết cái vấn đề khổ đau trong cuộc đời này. Cái vấn đề vô ngã, vô thường, phiền não của cuộc đời này. Khi mình xúc chạm mọi chuyện, mình hiểu được cái lẽ của nó rồi thì tâm mình không động, không có sầu, không có bị uế nhiễm. Tâm mình được an ổn, đó là bất động tâm giải thoát, là điềm lành tối cao của bậc hiền thánh. Mà tất cả chúng ta tu là hướng về chỗ đó, đó là mục đích cứu cánh của người tu học. Từ cư sĩ cho đến xuất gia.
Làm sự việc như vầy không chỗ nào thất bại, khắp nơi được an toàn là điềm lành tối thượng.
Không chỗ nào thất bại hết, phải làm được những điều như nãy giờ nói, phải thành công, đại thành công. Khắp nói chỗ nào cũng được an toàn hết. Nếu mình làm được những việc nãy giờ thì chỗ nào, bất cứ chỗ nào mình ở, gặp bất cứ người nào, vô trường hợp nào mình cũng an toàn. Bảo toàn, vẹn toàn thì đó là điềm lành tối thượng.
T