TAM SU VOI NGUOI XUAT GIA nhiet tam ho then
Linh Qui Pháp Ấn
BAN VĂN HÓA PHÁP ẤN
TÂM SỰ VỚI NGƯỜI XUẤT GIA: NHIỆT TÂM VÀ HỔ THẸN
Giảng tại Trường Trung cấp Phật học TP. HCM, ngày 15 tháng 4 năm 2018
Giảng sư, Đại đức Thích Minh Thành
Ở trong kinh tạng chánh tạng Ba li, Đức Phật nói có 4 nguyên nhân làm cho chánh Pháp bị sụp đổ thoái đọa: thứ nhất là không cung kính Phật, bậc Đạo Sư, thứ hai là không cung kính Pháp, thứ ba là không cung kính Tăng, thứ tư là không cung kính và tiếp đón các bậc trưởng thượng, thứ 5 là không cung kính thiền định, đó là nguyên nhân làm cho giáo Pháp sụp đổ. Mình phải luôn luôn nhớ lý tưởng ngày đầu tiên mình xin cha mẹ để đi xuất gia, điều này suốt cuộc đời tu mình không thể nào quên, không một ngày nào mà mình không đặt lại câu hỏi này, riêng bản thân Minh Thành xuất gia được 30 năm, không ngày nào mà Minh Thành không đặt lại câu hỏi này, tại sao mình đi tu và mình đừng để cho mình quên đi mục đích rất là cao quý, hiền thiện rất tốt đẹp này.
Quý huynh đệ cùng nhớ lại, mình xin đi xuất gia rất khó, muốn xuất gia đã phải trải qua bao nhiêu chướng ngại của nội tâm của hoàn cảnh của cha mẹ của người thân thương anh chị em, thậm chí có những tình cảm ngoài đời mình sẵn sàng vứt bỏ, đó là ý chí hiền thiện, đó là chí hướng cao thượng, rộng lớn của người xuất gia. Và lần thứ 2 nữa là mình được Thầy bổn sư cạo tóc, các huynh đệ cứ ngồi nhắm mắt lại nhớ đến hình ảnh đó như thế nào, nó quý lắm, xúc động lắm, chảy nước mắt và còn những người thân đứng bên cạnh mình cũng đều rơi lệ hết. Hình ảnh của người tu đó rất đẹp và rất cao quý, và đến giờ phút này sau khi mình xuất gia 4 năm 5 năm 7 năm và mỗi khi mình cạo tóc mình có thấy thiêng liêng giống như Thầy bổn sư hớt ba nhụm tóc để bỏ xuống hay không hay mình đã quên rồi.
Trong trưởng lão tăng kệ có một câu chuyện. Có một vị này đi xuất gia mà khi cạo tóc thì Thầy Bổn Sư cầm nắm tóc để cắt thì Ngài chứng sơ quả, cắt đến nhúm thứ hai là Ngài chứng nhị quả, cắt đến nhúm thứ ba là Ngài chứng tam quả, và cuối cùng đến nhúm tóc thứ 4 là Ngài chứng tứ quả A La Hán. Ngày hôm nay mình nhìn lại xem lúc mình cạo tóc như thế nào hay là mình đã quên rồi, thậm chí mình quên luôn bài kệ rồi hay còn nhớ, mình đã cạo bỏ hết râu tóc này là mình vứt bỏ hết tất cả những tham dục vô minh và chấp ngã, mình đập tan cái tôi diệt tận tham ái, mình thệ nguyện với lòng mình như vậy, thì cái cạo tóc đó nó mới có ý nghĩa, còn nếu không mình cạo vậy chẳng khác nào mấy ông cầu thủ bên ngoài, không có giá trị. Thấy rõ được ý nghĩa tại sao mình cạo tóc, cạo tóc để làm gì, và cái sự cạo tóc này đưa mình đến mục đích gì của đời sống xuất gia, đây là sự tu tập không thể không có của một người xuất gia, nếu không tu tập cái này thì không thể giữ giới được. Hộ trì căn là mình phải luôn luôn cẩn thận đối với cái nhìn cái nghe, mắt tai mũi lưỡi thân ý của mình.
Đức Phật khi thực tập dưới cội Bồ đề, lúc sắp chứng chánh đẳng giác, Đức Phật nói câu mà mình rất lưu tâm đó là: ta sống tinh cần nhiệt tâm không phóng dật thì mới chứng đạt được tam minh, vì thế mà ba chữ “ không phóng dật” quan trọng lắm. Khi mình còn làm Sa di thì các vị Hòa thượng sau khi đọc các giới xong nhắc nhở mình chớ có buông lung, đừng có phóng dật, vì ba chữ này đưa mình thành tựu được sự nghiệp lớn của người xuất gia, mà mình phải luôn luôn nhớ không lúc nào quên là mình phải tinh cần, nhiệt tâm, tinh tấn nổ lực. Nếu như mình muốn nghĩ gì nghĩ, muốn nói gì nói, muốn làm gì làm mà mình không chế ngự, không hộ trì các căn, không biết làm chủ được ba nghiệp thì trong kinh ví dụ là giống như con voi say khi uống rượu vào. Đó là cái tâm không được tu tập, tâm không được điều phục. Cho nên nét đẹp Tỳ Kheo là gì, nét đẹp Tỳ Kheo là sự thu hút lục căn thanh tịnh giới, đó là nét đẹp của người xuất gia. Nếu mà khôg có cái này thì người xuất gia chỉ có cái vỏ thôi không có cái ruột, quý huynh đệ thử nghĩ, một trái dưa hấu mà nó chỉ có cái vỏ thôi, không có ruột thì để chưng vâỵ thôi đâu có ăn được. Người xuất gia mà không có Giới Định Huệ không có chánh niệm tỉnh giác, không có thu hút sáu căn ba nghiệp thì sự xuất gia của mình là sự xuất gia trống rỗng không có ý nghĩa lợi ích gì, mà mình còn phải bị sa đọa ở trong sự cúng dường lòng tin tin tưởng của đàn na tín thí.
Bây giờ Minh Thành hỏi chuyện đơn giản thôi, nếu mà quý vị không xuất gia mà mình lên Sài Gòn mình tạm trú, mướn cái phòng thì mỗi tháng mình trả bao nhiêu tiền điện nước, xe bao nhiêu, xăng bao nhiêu, tiền ăn bao nhiêu, sinh hoạt phí bao nhiêu, cho đơn giản 7 đến 8 triệu một tháng, 1 năm cho 80 chục triệu, 4 năm là mình cho 320 triệu, mình học cao đẳng hay học viện 3 năm nữa là gần 700 triệu, chưa kể mình học lên cao học, học lên tiến sĩ nữa thì bạc tỉ, tiền đó thì mình lấy đâu ra để trả cho người ta nếu mình không có tu tập Giới Định Huệ, nhất định là phải trả không trả cách này cũng trả cách khác. Đời sau của mình nếu không bước lên thánh đạo, thánh quả, nếu mình không giữ vững các thiện Pháp để đời sau mình còn sanh ra làm người gặp giáo Pháp tu tập mà mất đi cái phước, mất cái đức, mất đi cái thiện pháp, mình sống một cuộc đời buông lung phóng dật, không biết tiếc phước, không biết giữ phước, không biết tạo phước, không biết thực tập tuệ quán thì đời sau là nguyên nhân để cho mình thoái đọa, nhất định mình phải trả cái nợ đó. Quý huynh đệ biết rằng nợ bây giờ có lời lãi nặng lắm, nợ thuộc loại gian hồ, lãi cao, vì người ta đầu tư vào cúng dường cho mình là người ta muốn có lợi ích, mà chẳng những người ta đưa tiền mà người ta còn muốn quỳ ta lạy nữa, thì quý huynh đệ nghĩ rằng mình lấy cái gì mà đem trả lại cái nợ đó, nếu mình không tu học cho tốt.
Cho nên trong kinh, Đức Phật nói là “đầy đủ oai nghi chính hạnh và thấy sợ hãi trong các lỗi nhỏ nhặt” đây là những điều mà Đức Phật nói trong chánh tạng Ba li tạng, không phải bản thân Minh Thành tự nói. Cho nên xin thưa quý huynh đệ, nếu mà mình có học Phật, có học kỹ và chiêm nghiệm kỹ thì mình sợ lắm, rất sợ, không thể nào mà quỵt nợ người ta được cả. Người xuất gia của mình là kẻ nợ của khắp thiên hạ, “nhứt bát thiên gia phạn”, bát cơm của mình trong đó là mồ hôi nước mắt và máu hồng, từng cái ghế mình ngồi đây đều là những sự vất vả cực nhọc của đàn na tín thí, từng chiếc xe của mình chạy trong đó đều có huyết lệ của tất cả mọi người, ngay cả ông bà cha mẹ người thân của mình cúng dường trong đó, như vậy thì mình phải tu học như thế nào để đền đáp lại những lòng tin những tình thương sự chăm sóc cung kính đó. Minh Thành mong rằng quý vị hãy chiêm nghiệm lại những điều này thật là kỹ, đừng xem thường, đừng sống trong sự lãng quên, quên mất mình là cái gì, mình đang là ai và mình sẽ đi đến đâu, có thể lần này là lần cuối cùng Minh Thành nói chuyện với mấy huynh đệ trong khóa học này.
Các huynh đệ biết rằng một người mà được xuất gia và được bước vào trong trường Phật học của trung tâm thành phố như vầy là huynh đệ biết thiện căn phước đức nhân duyên của mình rất là sâu dày, không phải dễ có được, mình phải biết trân trọng nắm bắt cơ hội ngàn năm có một này. Giống như trong biển sanh tử lặn hụp chìm đắm mà mình chụp được cái phao, đó là duyên lành cùa mình, mình đừng để nó đi qua một cách lãng phí, hãy tận dụng nó, Đức Phật dạy trong kinh Pháp cú rằng:
“Việc đáng làm nên làm
Làm cùng tận khả năng
Xuất gia sống phóng đãng
Chỉ tăng loạn bụi đời”
Việc đáng làm mình hãy làm, và làm cùng tận khả năng của mình, đem hết tâm lực, trí lực, sức lực của mình để mình thực tập, để mình học, không phải mình tu chỉ cho mình mà mình còn đem cái quý báo này mình làm cho quan tông diệu tổ, đền đáp cho cha mẹ mình, cả những người thân thương nhất trong cuộc đời của mình, những người ân nghĩa, tình nghĩa với mình. Khi mình tu học tốt thì quý huynh đệ thấy mình ngồi mà quý Phật tử ta ngồi ta dâng bao thơ người ta lạy, lúc đó mình không thấy hổ thẹn nhiều, còn nếu không quý huynh đệ ngồi đó thấy mình không có tu, giới hạnh mình không có, phước đức mình không chịu gieo trồng, mình lười nhác, giải đãi, trí huệ mình không tu tập thiền quán, không thực hành Tứ Niệm Xứ không thực hành bát chánh đạo, không quán chiếu Tứ Diệu đế để thấy được bản chất của cuộc đời, để khi người ta lạy mình, mình có an tâm hay không? Chiêm nghiệm sâu sắc là cơ hội để mình vượt thoát cái đống bùn lầy của phiền não của khổ đau. Trong Tăng chi bộ phần chế ngự có dạy là “Này các Tỳ kheo trong khi đi đứng ngồi nằm tham sân được từ bỏ, hôn trầm thì miên trạo hối nghi được từ bỏ tinh cần tinh tấn không có thụ động, niệm được an trú không có thất niệm, thân được khinh an không có cuồng nhiệt, tâm được định tĩnh nhứt tâm, nếu Tỳ kheo thực hành được như vậy thì vị ấy được gọi là người nhiệt tâm không có xấu hổ liên tục thường hằng tinh tấn tinh cần siêng năng. Nếu người để cho những phiền não ấy mà nó vẫn vận hành thì người đó là người không biết xấu hổ, không có nhiệt tâm không có tinh cần tinh tấn trong giáo Pháp Như Lai”.
Vậy quý huynh đệ thấy ở đây là gì, tham sân hôn trầm, thùy miên, trảo hối và nghi, đây là 5 sự trói buộc và che đậy của nội tâm. Mình bị 5 cái này che kín mít hết, sở dĩ trí huệ mình không có sáng tỏ được tức là bị 5 cái này che mất. Tham sân, ví dụ chỉ là tham ngủ thôi mà ngồi trong ánh sáng nhưng mà ở trong bóng tối của si mê, đó chính là 5 sự che đậy, rồi tham nói chuyện, đến giờ học không có lắng tai chú tâm nghe Pháp, tham nói chuyện đó là dục, rồi ăn uống trong giờ học, rồi ngồi đó vọng tưởng, hoặc là lướt lướt điện thoại, tất cả những điều đó là truyền cái là kiết sử trói buộc của tâm, là trạo cử, trạo cử là không yên, phải kiếm gì đó để làm, không làm chịu không nổi, đó là một thứ của phiền não rất nặng. Điển hình cho mình tung tăng khắp nơi mình vui và thoải mái lắm, nhưng bắt mình lại ngồi thiền 1 tiếng đồng hồ thì mình chịu không nổi, đó là trạo cử trói buộc của tâm. Cái tâm rạo rực, nó muốn hoạt động chứ không muốn ngồi, đó là một thứ trói buộc tâm và nếu người nào bị cái này thì vĩnh viễn không thể nào vào sơ thiền được. Sơ thiền là trạng thái tâm lìa được 5 sự trói buộc này, tâm yên định lìa được cái dục ngay khi mình đang nghe Pháp. Mà nếu mình lìa được cái này là 5 trạng thái nghe Pháp hiện giờ đây mình vẫn thâm nhập được trong sơ thiền, không phải nhắm mắt lim dim mới là sơ thiền, bất cứ lúc nào mình thực tập được là mình vào được sơ thiền. Hoặc là khi mình đang làm cái gì đó, hoặc là mình đang nghe Pháp mà chỗ đó không hợp với ý mình, mình nổi giận lên thì đó là sân, trong đó có tư tưởng chống cự lại, lúc đó mình phải dập tắt nó, mình tẩy sạch nó, diệt trừ nó mình đoạn tận nó, diệt sạch tâm niệm sân trong đó nổi lên thì lúc đó là người tinh tấn là người siêng năng, là người nổ lực là người tinh cần trong thiện Pháp của Như Lai, còn nếu mình để nó hoành hành tiếp tục thì mình vẫn còn nuôi dưỡng rồi không biết hổ thẹn, không biết xấu hổ trong giáo Pháp của Như Lai, giống như trong nhà mình có con rắn mà mình vẫn để đó, vì vậy người chất chứa phiền não không diệt trừ thì rất nguy hại.
Chúng sanh của mình cũng vậy, nếu không biết nghe Pháp, không biết tu tập thì tất cả đều điên đảo, điên đảo thì bị thần kinh, thần kinh của tâm linh, không phân biệt được thiện pháp và bất thiện pháp, cái này đưa mình đến sầu bi ưu não, cái kia nó đưa về thanh lương Niết bàn tịch tĩnh trí huệ giải thoát mà mình không phân biệt được thì đó là vô minh. Nếu như mình được ai cho món quà quý giá bằng vàng thì đương nhiên mình phải cất giữ thiệt kỹ, như vậy là thiện pháp được hộ trì, mà mất thiện Pháp thì phải diệt trừ, đó là tứ chánh cần trong đạo Phật. Rồi bây giờ trong tâm mình khởi lên bao nhiêu những dục, những ân, những si mê, bao nhiêu những tật đố… không lẽ mình cứ để cho nó khởi lên hay sao, không phát giác ra, không nhận diện được, không trừ diệt nó, đoạn tận nó, không tẩy sạch nó thì các huynh đệ thấy có uổng phí hay không, uổng cho đời sống xuất gia của mình, không thay đổi gì hết, không quán chiếu gì cả thì đó chỉ là thay đổi ngoài da thôi, không có giá trị gì cả. Mình phải thật sự chuyển hóa trong nội tâm của mình, và phải thật sự dám mạnh mẽ nhìn nhận những thói hư tật xấu và những bất thiện pháp nó tiềm ẩn trong thân miệng ý của mình, đó mới là nổ lực của người xuất gia, tinh cần tinh tấn không có thụ động. Lúc mới vào công quả, thực tập Sa di thì siêng năng lắm, tụng kinh, niệm Phật, lau dọn vậy mà khi thọ giới Tỳ kheo và nói rằng mình là Thầy rồi, chính chỗ này giết mình đây, chí hướng giải thoát đã bị diệt vong rồi, thật là đáng hổ thẹn, đáng xấu xa, đó là một sự xót xa, cay đắng cho một người xuất gia.
Cho nên quý huynh đệ nghe trong Tương Ưng Bộ Kinh, quý huynh đệ nghe phẩm Lợi đắc cung kính, Minh Thành nghe mà cay đắng xót xa, Đức Phật dùng những hình ảnh mà mình thấy tự thân mình rất nhục nhã, Đức Phật ví dụ có con giòi ở trong đống phân lớn, nó nhìn mấy con giòi kia nó nói mấy giòi kia thua nó, đống phân nhỏ không có phân mà ăn, ta có một đống phân lớn, nó dênh dang tự đắt ta đây, thì người xuất gia nếu mà không có chánh niệm tỉnh giác, không có như lý tác ý, không có suy xét đúng Pháp thì sự cung kính văn lợi dưỡng cúng dường của mình cũng giống như coi giòi nó ăn phân vậy. Mình hài lòng mình thỏa mãn trên đó. Đức Phật bảo đó là đắng cay là ác độc, đó là lợi đắt cung kính cúng dường, làm sấm sét đánh vào làm cho mình chết, lợi ích cúng dường là món mồi câu của ác ma, dính vào thì mình giãy giụa không xuất ra được. Cho nên mình đừng có thấy người ta được cung kính cúng dường nhiều thì mình so sánh, đừng có cái tâm đó. Mỗi người có một cái phước khác nhau, cái quả riêng, mình cố gắng mình làm đi thì mình sẽ được. Xuất gia là mình mong cầu, phá tan hết cái vô minh tham ái và chấp thủ, thành tựu được tâm giải thoát, đem lại lợi ích cho cả nhân loại, thiên pháp giới chúng sanh, đó là bồ đề tâm tối thượng của người xuất gia.
Rồi Đức Phật lại ví dụ một hình ảnh hai con rùa, rùa này nói chuyện với con rùa kia, nó nói anh đừng đi qua chỗ đó nha, anh qua chỗ đó là anh bị bắt đó, mấy người đi săn và đi câu nó bắt anh đó, thì con rùa này nó nói có ai bắt đâu, tôi đâu thấy ai bắt đâu. Con rùa đó nói: tôi khuyên vậy mà anh không nghe thì thôi, tùy anh. Con rùa không nghe lời khuyên đó vẫn đi qua đó chơi, thì thấy không đi được nữa mà cứ xoay qua xoay lại tại chỗ, thì con rùa đó đi tới và hỏi thăm tình hình con rùa này, rùa cho biết “ này anh bạn, trước đây ông của anh và ba của anh bị cũng dính dây câu như vậy đó, bây giờ đến lượt của anh rồi đó, rồi người ta sẽ đến bắt anh đi và muốn làm gì cũng được. Dây câu đó chính là sự lợi dưỡng cung kính, phải thật là thận trọng, phải tự mình dò xét. Quý huynh đệ nghe thử bài kinh Pháp cú mà ứng dụng tu tập, tự mình dò xét mình, coi nội tâm của mình, sanh ra sự ái nhiễm, dính mắc, phải tẩy rửa liền, phải dùng như lý tác ý quở trách nó. Bởi lẽ cái đó là cái xấu hổ, bản thân tự nghĩ mình đi xuất gia vì cái này hay sao, là sự nhục nhã, đây là nguyên nhân đẩy mình vào vòng khốn cùng của địa ngục ngạ quỷ súc sanh, chính cái này là tai hại là ác ma đưa mình vào vòng tăm tối của vô minh, đó gọi là như ý tác ý, mình đánh bạt cái tâm niệm dính mắc tham ái chấp vướng trong đó, sau đó quán chiếu, dục là rắn độc, dục là mũi tên, dục là lưỡi câu, dục là miếng mồi của ác ma, dục là hố than hừng, dục là kẻ sát nhân giết người, đó là những câu Đức Phật dạy là pháp lệnh trong kinh tạng Ni ca da. Đó là những câu mình nên học thuộc để khi mà phiền não khởi lên mình dùng để đánh bạt nó, cái đó mình có vũ khí giống như Chuẩn đề vương Bồ tát, 18 tay cầm 18 cái vũ khí, đó chính là sự tinh cần nổ lực của người xuất gia, cho nên phải tinh tấn không được thụ động, niệm được an trú không có thất niệm.
Niệm ở đây chính là chánh niệm, chánh niệm là Tứ niệm xứ, chánh niệm là luôn luôn thấy được cái tính chất bất tịnh của thân này, quán chiếu 32 thể trượt, 9 giai đoạn của tử thi, giây phút cũng phải quán chiêu, ngày tháng nào cũng phải quán chiếu, đó là thực tính của thân, nếu không quán chiếu sẽ bị tham dục thuyết phục, nhấn chìm mình vào vòng xoáy của dục, nếu mình không tu tập quán bất tịnh, phải thực tập tới lui nhuần nhuyễn. Để biết được bản chất của thân này là như thế, đó là mình, không thể thoát được bản chất vốn đã như vậy, quán chiếu cho sâu vào, quán chiếu cho bừng nở ra, quán chiếu cho trí huệ sáng tỏ ra và luôn luôn lúc nào cũng nhìn thấy thực tướng của thân này. Mình là ngũ uẩn tứ đại kết hợp mà thành, quán chiếu thường trực, quán chiếu liên tục, quán chiếu không ngơi nghĩ, lúc đó gọi là an trú niệm, thân được khinh an không có cuồng nhiệt, thân của mình tu tập sao để được nhẹ nhàng, lúc nào cũng trong trạng thái thảnh thơi, nó nhẹ nhàng, an tịnh, không có xô bồ, không xôn xao và loạn động, nó không có cuồng nhiệt, nó không có nóng bổng, nó không có quay cuồng. Mình ở trong trạng thái khinh an, thân tu tập, tâm tu tập, miệng tu tập đưa vào trong chỗ rất là thảnh thơi an nhàn nhẹ nhõm khinh an trong mọi lúc mọi nơi giữ cho tâm chánh niệm như vậy. Đó chính là sức mạnh của người tu, làm chủ được thân tâm, còn hạnh phúc nào bằng khi mình làm chủ được thân tâm của mình, đó mới là người tự do thật sự.
“ Tâm được định tĩnh nhứt tâm”, tâm của mình được định tĩnh, một cái tâm thuần nhất thôi, nhận diện được các cảm giác nó đang hiện diện trong thân của mình trong giây phút hiện tại. Người xuất gia của mình mà ý thức được đúng thì hay lắm quý lắm, đẹp lắm, cao thượng lắm. Đức Thế Tôn khen ngợi hàng đệ tử của Ngài là chứng trung tôn, là hội chúng thù thắng trong tất cả hội chúng ở thế gian này, nếu mà người thật sự thực tập đúng theo lời Phật dạy, mà muốn thực tập theo lời Phật dạy, mình phải học cho đúng cái Pháp. Mình phải lấy 5 bộ kinh Ni ca da làm thánh điển y cứ, đó là lời gốc của Phật dạy, tất cả những gì Đức Phật dạy đều nằm ở trong đó, lấy đó làm chuẩn tắc tu hành, nó sẽ đưa mình đi đến chỗ tịnh lạc thanh lương, đó là con đường độc nhất đưa đến chánh kiến Niết bàn giải thoát, cho nên mình ý thức được giá trị quý báu của đời sống xuất gia thì quý huynh đệ sẽ thấy rất là vui, rồi mình nghe Pháp trong sự nhiệt tâm tinh cần trong sự thực hành tha thiết nổ lực thì mình sẽ có được Pháp hỷ, Pháp lạc, có khinh an, có định, có định rồi mình sẽ thấy biết như thật, thấy biết đúng sự thật rồi mình sẽ nhàm chán, nhàm chán với sắc thọ tưởng hành thức, nhàm chán với tất cả những vật ở trên đời, nhàm chán rồi mình sẽ lìa tham, mình sẽ không còn tham nữa, lìa tham dục hoàn toàn thì mình được giải thoát, giải thoát rồi thì mình biết đây chính là sự giải thoát và xem như mình thành tựu được cứu cánh đời sống phạm hạnh của người xuất gia. Quý huynh đệ thấy rằng đó là giá trị vĩ đại, đó là cái mà quý vị bỏ hết để thành tựu cái đó, các huynh đệ đem về dâng lên cho cha mẹ cho ông bà cho tổ tiên cho dòng tộc, dâng lên cho đàn na tín thí, những người cúng dường, những người đã tin tưởng mình hy vọng vào mình, đặt hết niềm tin vào mình, đảnh lễ mình, đem cái đó để mình đền trả lại thì đó mới thật sự là chuyến đi, xuất ly vĩ đại của người xuất gia. Kính chúc tất cả quý huynh đệ có được niềm an lạc!
BAN VĂN HÓA PHÁP ẤN
TÂM SỰ VỚI NGƯỜI XUẤT GIA: NHIỆT TÂM VÀ HỔ THẸN
Giảng tại Trường Trung cấp Phật học TP. HCM, ngày 15 tháng 4 năm 2018
Giảng sư, Đại đức Thích Minh Thành
Ở trong kinh tạng chánh tạng Ba li, Đức Phật nói có 4 nguyên nhân làm cho chánh Pháp bị sụp đổ thoái đọa: thứ nhất là không cung kính Phật, bậc Đạo Sư, thứ hai là không cung kính Pháp, thứ ba là không cung kính Tăng, thứ tư là không cung kính và tiếp đón các bậc trưởng thượng, thứ 5 là không cung kính thiền định, đó là nguyên nhân làm cho giáo Pháp sụp đổ. Mình phải luôn luôn nhớ lý tưởng ngày đầu tiên mình xin cha mẹ để đi xuất gia, điều này suốt cuộc đời tu mình không thể nào quên, không một ngày nào mà mình không đặt lại câu hỏi này, riêng bản thân Minh Thành xuất gia được 30 năm, không ngày nào mà Minh Thành không đặt lại câu hỏi này, tại sao mình đi tu và mình đừng để cho mình quên đi mục đích rất là cao quý, hiền thiện rất tốt đẹp này.
Quý huynh đệ cùng nhớ lại, mình xin đi xuất gia rất khó, muốn xuất gia đã phải trải qua bao nhiêu chướng ngại của nội tâm của hoàn cảnh của cha mẹ của người thân thương anh chị em, thậm chí có những tình cảm ngoài đời mình sẵn sàng vứt bỏ, đó là ý chí hiền thiện, đó là chí hướng cao thượng, rộng lớn của người xuất gia. Và lần thứ 2 nữa là mình được Thầy bổn sư cạo tóc, các huynh đệ cứ ngồi nhắm mắt lại nhớ đến hình ảnh đó như thế nào, nó quý lắm, xúc động lắm, chảy nước mắt và còn những người thân đứng bên cạnh mình cũng đều rơi lệ hết. Hình ảnh của người tu đó rất đẹp và rất cao quý, và đến giờ phút này sau khi mình xuất gia 4 năm 5 năm 7 năm và mỗi khi mình cạo tóc mình có thấy thiêng liêng giống như Thầy bổn sư hớt ba nhụm tóc để bỏ xuống hay không hay mình đã quên rồi.
Trong trưởng lão tăng kệ có một câu chuyện. Có một vị này đi xuất gia mà khi cạo tóc thì Thầy Bổn Sư cầm nắm tóc để cắt thì Ngài chứng sơ quả, cắt đến nhúm thứ hai là Ngài chứng nhị quả, cắt đến nhúm thứ ba là Ngài chứng tam quả, và cuối cùng đến nhúm tóc thứ 4 là Ngài chứng tứ quả A La Hán. Ngày hôm nay mình nhìn lại xem lúc mình cạo tóc như thế nào hay là mình đã quên rồi, thậm chí mình quên luôn bài kệ rồi hay còn nhớ, mình đã cạo bỏ hết râu tóc này là mình vứt bỏ hết tất cả những tham dục vô minh và chấp ngã, mình đập tan cái tôi diệt tận tham ái, mình thệ nguyện với lòng mình như vậy, thì cái cạo tóc đó nó mới có ý nghĩa, còn nếu không mình cạo vậy chẳng khác nào mấy ông cầu thủ bên ngoài, không có giá trị. Thấy rõ được ý nghĩa tại sao mình cạo tóc, cạo tóc để làm gì, và cái sự cạo tóc này đưa mình đến mục đích gì của đời sống xuất gia, đây là sự tu tập không thể không có của một người xuất gia, nếu không tu tập cái này thì không thể giữ giới được. Hộ trì căn là mình phải luôn luôn cẩn thận đối với cái nhìn cái nghe, mắt tai mũi lưỡi thân ý của mình.
Đức Phật khi thực tập dưới cội Bồ đề, lúc sắp chứng chánh đẳng giác, Đức Phật nói câu mà mình rất lưu tâm đó là: ta sống tinh cần nhiệt tâm không phóng dật thì mới chứng đạt được tam minh, vì thế mà ba chữ “ không phóng dật” quan trọng lắm. Khi mình còn làm Sa di thì các vị Hòa thượng sau khi đọc các giới xong nhắc nhở mình chớ có buông lung, đừng có phóng dật, vì ba chữ này đưa mình thành tựu được sự nghiệp lớn của người xuất gia, mà mình phải luôn luôn nhớ không lúc nào quên là mình phải tinh cần, nhiệt tâm, tinh tấn nổ lực. Nếu như mình muốn nghĩ gì nghĩ, muốn nói gì nói, muốn làm gì làm mà mình không chế ngự, không hộ trì các căn, không biết làm chủ được ba nghiệp thì trong kinh ví dụ là giống như con voi say khi uống rượu vào. Đó là cái tâm không được tu tập, tâm không được điều phục. Cho nên nét đẹp Tỳ Kheo là gì, nét đẹp Tỳ Kheo là sự thu hút lục căn thanh tịnh giới, đó là nét đẹp của người xuất gia. Nếu mà khôg có cái này thì người xuất gia chỉ có cái vỏ thôi không có cái ruột, quý huynh đệ thử nghĩ, một trái dưa hấu mà nó chỉ có cái vỏ thôi, không có ruột thì để chưng vâỵ thôi đâu có ăn được. Người xuất gia mà không có Giới Định Huệ không có chánh niệm tỉnh giác, không có thu hút sáu căn ba nghiệp thì sự xuất gia của mình là sự xuất gia trống rỗng không có ý nghĩa lợi ích gì, mà mình còn phải bị sa đọa ở trong sự cúng dường lòng tin tin tưởng của đàn na tín thí.
Bây giờ Minh Thành hỏi chuyện đơn giản thôi, nếu mà quý vị không xuất gia mà mình lên Sài Gòn mình tạm trú, mướn cái phòng thì mỗi tháng mình trả bao nhiêu tiền điện nước, xe bao nhiêu, xăng bao nhiêu, tiền ăn bao nhiêu, sinh hoạt phí bao nhiêu, cho đơn giản 7 đến 8 triệu một tháng, 1 năm cho 80 chục triệu, 4 năm là mình cho 320 triệu, mình học cao đẳng hay học viện 3 năm nữa là gần 700 triệu, chưa kể mình học lên cao học, học lên tiến sĩ nữa thì bạc tỉ, tiền đó thì mình lấy đâu ra để trả cho người ta nếu mình không có tu tập Giới Định Huệ, nhất định là phải trả không trả cách này cũng trả cách khác. Đời sau của mình nếu không bước lên thánh đạo, thánh quả, nếu mình không giữ vững các thiện Pháp để đời sau mình còn sanh ra làm người gặp giáo Pháp tu tập mà mất đi cái phước, mất cái đức, mất đi cái thiện pháp, mình sống một cuộc đời buông lung phóng dật, không biết tiếc phước, không biết giữ phước, không biết tạo phước, không biết thực tập tuệ quán thì đời sau là nguyên nhân để cho mình thoái đọa, nhất định mình phải trả cái nợ đó. Quý huynh đệ biết rằng nợ bây giờ có lời lãi nặng lắm, nợ thuộc loại gian hồ, lãi cao, vì người ta đầu tư vào cúng dường cho mình là người ta muốn có lợi ích, mà chẳng những người ta đưa tiền mà người ta còn muốn quỳ ta lạy nữa, thì quý huynh đệ nghĩ rằng mình lấy cái gì mà đem trả lại cái nợ đó, nếu mình không tu học cho tốt.
Cho nên trong kinh, Đức Phật nói là “đầy đủ oai nghi chính hạnh và thấy sợ hãi trong các lỗi nhỏ nhặt” đây là những điều mà Đức Phật nói trong chánh tạng Ba li tạng, không phải bản thân Minh Thành tự nói. Cho nên xin thưa quý huynh đệ, nếu mà mình có học Phật, có học kỹ và chiêm nghiệm kỹ thì mình sợ lắm, rất sợ, không thể nào mà quỵt nợ người ta được cả. Người xuất gia của mình là kẻ nợ của khắp thiên hạ, “nhứt bát thiên gia phạn”, bát cơm của mình trong đó là mồ hôi nước mắt và máu hồng, từng cái ghế mình ngồi đây đều là những sự vất vả cực nhọc của đàn na tín thí, từng chiếc xe của mình chạy trong đó đều có huyết lệ của tất cả mọi người, ngay cả ông bà cha mẹ người thân của mình cúng dường trong đó, như vậy thì mình phải tu học như thế nào để đền đáp lại những lòng tin những tình thương sự chăm sóc cung kính đó. Minh Thành mong rằng quý vị hãy chiêm nghiệm lại những điều này thật là kỹ, đừng xem thường, đừng sống trong sự lãng quên, quên mất mình là cái gì, mình đang là ai và mình sẽ đi đến đâu, có thể lần này là lần cuối cùng Minh Thành nói chuyện với mấy huynh đệ trong khóa học này.
Các huynh đệ biết rằng một người mà được xuất gia và được bước vào trong trường Phật học của trung tâm thành phố như vầy là huynh đệ biết thiện căn phước đức nhân duyên của mình rất là sâu dày, không phải dễ có được, mình phải biết trân trọng nắm bắt cơ hội ngàn năm có một này. Giống như trong biển sanh tử lặn hụp chìm đắm mà mình chụp được cái phao, đó là duyên lành cùa mình, mình đừng để nó đi qua một cách lãng phí, hãy tận dụng nó, Đức Phật dạy trong kinh Pháp cú rằng:
“Việc đáng làm nên làm
Làm cùng tận khả năng
Xuất gia sống phóng đãng
Chỉ tăng loạn bụi đời”
Việc đáng làm mình hãy làm, và làm cùng tận khả năng của mình, đem hết tâm lực, trí lực, sức lực của mình để mình thực tập, để mình học, không phải mình tu chỉ cho mình mà mình còn đem cái quý báo này mình làm cho quan tông diệu tổ, đền đáp cho cha mẹ mình, cả những người thân thương nhất trong cuộc đời của mình, những người ân nghĩa, tình nghĩa với mình. Khi mình tu học tốt thì quý huynh đệ thấy mình ngồi mà quý Phật tử ta ngồi ta dâng bao thơ người ta lạy, lúc đó mình không thấy hổ thẹn nhiều, còn nếu không quý huynh đệ ngồi đó thấy mình không có tu, giới hạnh mình không có, phước đức mình không chịu gieo trồng, mình lười nhác, giải đãi, trí huệ mình không tu tập thiền quán, không thực hành Tứ Niệm Xứ không thực hành bát chánh đạo, không quán chiếu Tứ Diệu đế để thấy được bản chất của cuộc đời, để khi người ta lạy mình, mình có an tâm hay không? Chiêm nghiệm sâu sắc là cơ hội để mình vượt thoát cái đống bùn lầy của phiền não của khổ đau. Trong Tăng chi bộ phần chế ngự có dạy là “Này các Tỳ kheo trong khi đi đứng ngồi nằm tham sân được từ bỏ, hôn trầm thì miên trạo hối nghi được từ bỏ tinh cần tinh tấn không có thụ động, niệm được an trú không có thất niệm, thân được khinh an không có cuồng nhiệt, tâm được định tĩnh nhứt tâm, nếu Tỳ kheo thực hành được như vậy thì vị ấy được gọi là người nhiệt tâm không có xấu hổ liên tục thường hằng tinh tấn tinh cần siêng năng. Nếu người để cho những phiền não ấy mà nó vẫn vận hành thì người đó là người không biết xấu hổ, không có nhiệt tâm không có tinh cần tinh tấn trong giáo Pháp Như Lai”.
Vậy quý huynh đệ thấy ở đây là gì, tham sân hôn trầm, thùy miên, trảo hối và nghi, đây là 5 sự trói buộc và che đậy của nội tâm. Mình bị 5 cái này che kín mít hết, sở dĩ trí huệ mình không có sáng tỏ được tức là bị 5 cái này che mất. Tham sân, ví dụ chỉ là tham ngủ thôi mà ngồi trong ánh sáng nhưng mà ở trong bóng tối của si mê, đó chính là 5 sự che đậy, rồi tham nói chuyện, đến giờ học không có lắng tai chú tâm nghe Pháp, tham nói chuyện đó là dục, rồi ăn uống trong giờ học, rồi ngồi đó vọng tưởng, hoặc là lướt lướt điện thoại, tất cả những điều đó là truyền cái là kiết sử trói buộc của tâm, là trạo cử, trạo cử là không yên, phải kiếm gì đó để làm, không làm chịu không nổi, đó là một thứ của phiền não rất nặng. Điển hình cho mình tung tăng khắp nơi mình vui và thoải mái lắm, nhưng bắt mình lại ngồi thiền 1 tiếng đồng hồ thì mình chịu không nổi, đó là trạo cử trói buộc của tâm. Cái tâm rạo rực, nó muốn hoạt động chứ không muốn ngồi, đó là một thứ trói buộc tâm và nếu người nào bị cái này thì vĩnh viễn không thể nào vào sơ thiền được. Sơ thiền là trạng thái tâm lìa được 5 sự trói buộc này, tâm yên định lìa được cái dục ngay khi mình đang nghe Pháp. Mà nếu mình lìa được cái này là 5 trạng thái nghe Pháp hiện giờ đây mình vẫn thâm nhập được trong sơ thiền, không phải nhắm mắt lim dim mới là sơ thiền, bất cứ lúc nào mình thực tập được là mình vào được sơ thiền. Hoặc là khi mình đang làm cái gì đó, hoặc là mình đang nghe Pháp mà chỗ đó không hợp với ý mình, mình nổi giận lên thì đó là sân, trong đó có tư tưởng chống cự lại, lúc đó mình phải dập tắt nó, mình tẩy sạch nó, diệt trừ nó mình đoạn tận nó, diệt sạch tâm niệm sân trong đó nổi lên thì lúc đó là người tinh tấn là người siêng năng, là người nổ lực là người tinh cần trong thiện Pháp của Như Lai, còn nếu mình để nó hoành hành tiếp tục thì mình vẫn còn nuôi dưỡng rồi không biết hổ thẹn, không biết xấu hổ trong giáo Pháp của Như Lai, giống như trong nhà mình có con rắn mà mình vẫn để đó, vì vậy người chất chứa phiền não không diệt trừ thì rất nguy hại.
Chúng sanh của mình cũng vậy, nếu không biết nghe Pháp, không biết tu tập thì tất cả đều điên đảo, điên đảo thì bị thần kinh, thần kinh của tâm linh, không phân biệt được thiện pháp và bất thiện pháp, cái này đưa mình đến sầu bi ưu não, cái kia nó đưa về thanh lương Niết bàn tịch tĩnh trí huệ giải thoát mà mình không phân biệt được thì đó là vô minh. Nếu như mình được ai cho món quà quý giá bằng vàng thì đương nhiên mình phải cất giữ thiệt kỹ, như vậy là thiện pháp được hộ trì, mà mất thiện Pháp thì phải diệt trừ, đó là tứ chánh cần trong đạo Phật. Rồi bây giờ trong tâm mình khởi lên bao nhiêu những dục, những ân, những si mê, bao nhiêu những tật đố… không lẽ mình cứ để cho nó khởi lên hay sao, không phát giác ra, không nhận diện được, không trừ diệt nó, đoạn tận nó, không tẩy sạch nó thì các huynh đệ thấy có uổng phí hay không, uổng cho đời sống xuất gia của mình, không thay đổi gì hết, không quán chiếu gì cả thì đó chỉ là thay đổi ngoài da thôi, không có giá trị gì cả. Mình phải thật sự chuyển hóa trong nội tâm của mình, và phải thật sự dám mạnh mẽ nhìn nhận những thói hư tật xấu và những bất thiện pháp nó tiềm ẩn trong thân miệng ý của mình, đó mới là nổ lực của người xuất gia, tinh cần tinh tấn không có thụ động. Lúc mới vào công quả, thực tập Sa di thì siêng năng lắm, tụng kinh, niệm Phật, lau dọn vậy mà khi thọ giới Tỳ kheo và nói rằng mình là Thầy rồi, chính chỗ này giết mình đây, chí hướng giải thoát đã bị diệt vong rồi, thật là đáng hổ thẹn, đáng xấu xa, đó là một sự xót xa, cay đắng cho một người xuất gia.
Cho nên quý huynh đệ nghe trong Tương Ưng Bộ Kinh, quý huynh đệ nghe phẩm Lợi đắc cung kính, Minh Thành nghe mà cay đắng xót xa, Đức Phật dùng những hình ảnh mà mình thấy tự thân mình rất nhục nhã, Đức Phật ví dụ có con giòi ở trong đống phân lớn, nó nhìn mấy con giòi kia nó nói mấy giòi kia thua nó, đống phân nhỏ không có phân mà ăn, ta có một đống phân lớn, nó dênh dang tự đắt ta đây, thì người xuất gia nếu mà không có chánh niệm tỉnh giác, không có như lý tác ý, không có suy xét đúng Pháp thì sự cung kính văn lợi dưỡng cúng dường của mình cũng giống như coi giòi nó ăn phân vậy. Mình hài lòng mình thỏa mãn trên đó. Đức Phật bảo đó là đắng cay là ác độc, đó là lợi đắt cung kính cúng dường, làm sấm sét đánh vào làm cho mình chết, lợi ích cúng dường là món mồi câu của ác ma, dính vào thì mình giãy giụa không xuất ra được. Cho nên mình đừng có thấy người ta được cung kính cúng dường nhiều thì mình so sánh, đừng có cái tâm đó. Mỗi người có một cái phước khác nhau, cái quả riêng, mình cố gắng mình làm đi thì mình sẽ được. Xuất gia là mình mong cầu, phá tan hết cái vô minh tham ái và chấp thủ, thành tựu được tâm giải thoát, đem lại lợi ích cho cả nhân loại, thiên pháp giới chúng sanh, đó là bồ đề tâm tối thượng của người xuất gia.
Rồi Đức Phật lại ví dụ một hình ảnh hai con rùa, rùa này nói chuyện với con rùa kia, nó nói anh đừng đi qua chỗ đó nha, anh qua chỗ đó là anh bị bắt đó, mấy người đi săn và đi câu nó bắt anh đó, thì con rùa này nó nói có ai bắt đâu, tôi đâu thấy ai bắt đâu. Con rùa đó nói: tôi khuyên vậy mà anh không nghe thì thôi, tùy anh. Con rùa không nghe lời khuyên đó vẫn đi qua đó chơi, thì thấy không đi được nữa mà cứ xoay qua xoay lại tại chỗ, thì con rùa đó đi tới và hỏi thăm tình hình con rùa này, rùa cho biết “ này anh bạn, trước đây ông của anh và ba của anh bị cũng dính dây câu như vậy đó, bây giờ đến lượt của anh rồi đó, rồi người ta sẽ đến bắt anh đi và muốn làm gì cũng được. Dây câu đó chính là sự lợi dưỡng cung kính, phải thật là thận trọng, phải tự mình dò xét. Quý huynh đệ nghe thử bài kinh Pháp cú mà ứng dụng tu tập, tự mình dò xét mình, coi nội tâm của mình, sanh ra sự ái nhiễm, dính mắc, phải tẩy rửa liền, phải dùng như lý tác ý quở trách nó. Bởi lẽ cái đó là cái xấu hổ, bản thân tự nghĩ mình đi xuất gia vì cái này hay sao, là sự nhục nhã, đây là nguyên nhân đẩy mình vào vòng khốn cùng của địa ngục ngạ quỷ súc sanh, chính cái này là tai hại là ác ma đưa mình vào vòng tăm tối của vô minh, đó gọi là như ý tác ý, mình đánh bạt cái tâm niệm dính mắc tham ái chấp vướng trong đó, sau đó quán chiếu, dục là rắn độc, dục là mũi tên, dục là lưỡi câu, dục là miếng mồi của ác ma, dục là hố than hừng, dục là kẻ sát nhân giết người, đó là những câu Đức Phật dạy là pháp lệnh trong kinh tạng Ni ca da. Đó là những câu mình nên học thuộc để khi mà phiền não khởi lên mình dùng để đánh bạt nó, cái đó mình có vũ khí giống như Chuẩn đề vương Bồ tát, 18 tay cầm 18 cái vũ khí, đó chính là sự tinh cần nổ lực của người xuất gia, cho nên phải tinh tấn không được thụ động, niệm được an trú không có thất niệm.
Niệm ở đây chính là chánh niệm, chánh niệm là Tứ niệm xứ, chánh niệm là luôn luôn thấy được cái tính chất bất tịnh của thân này, quán chiếu 32 thể trượt, 9 giai đoạn của tử thi, giây phút cũng phải quán chiêu, ngày tháng nào cũng phải quán chiếu, đó là thực tính của thân, nếu không quán chiếu sẽ bị tham dục thuyết phục, nhấn chìm mình vào vòng xoáy của dục, nếu mình không tu tập quán bất tịnh, phải thực tập tới lui nhuần nhuyễn. Để biết được bản chất của thân này là như thế, đó là mình, không thể thoát được bản chất vốn đã như vậy, quán chiếu cho sâu vào, quán chiếu cho bừng nở ra, quán chiếu cho trí huệ sáng tỏ ra và luôn luôn lúc nào cũng nhìn thấy thực tướng của thân này. Mình là ngũ uẩn tứ đại kết hợp mà thành, quán chiếu thường trực, quán chiếu liên tục, quán chiếu không ngơi nghĩ, lúc đó gọi là an trú niệm, thân được khinh an không có cuồng nhiệt, thân của mình tu tập sao để được nhẹ nhàng, lúc nào cũng trong trạng thái thảnh thơi, nó nhẹ nhàng, an tịnh, không có xô bồ, không xôn xao và loạn động, nó không có cuồng nhiệt, nó không có nóng bổng, nó không có quay cuồng. Mình ở trong trạng thái khinh an, thân tu tập, tâm tu tập, miệng tu tập đưa vào trong chỗ rất là thảnh thơi an nhàn nhẹ nhõm khinh an trong mọi lúc mọi nơi giữ cho tâm chánh niệm như vậy. Đó chính là sức mạnh của người tu, làm chủ được thân tâm, còn hạnh phúc nào bằng khi mình làm chủ được thân tâm của mình, đó mới là người tự do thật sự.
“ Tâm được định tĩnh nhứt tâm”, tâm của mình được định tĩnh, một cái tâm thuần nhất thôi, nhận diện được các cảm giác nó đang hiện diện trong thân của mình trong giây phút hiện tại. Người xuất gia của mình mà ý thức được đúng thì hay lắm quý lắm, đẹp lắm, cao thượng lắm. Đức Thế Tôn khen ngợi hàng đệ tử của Ngài là chứng trung tôn, là hội chúng thù thắng trong tất cả hội chúng ở thế gian này, nếu mà người thật sự thực tập đúng theo lời Phật dạy, mà muốn thực tập theo lời Phật dạy, mình phải học cho đúng cái Pháp. Mình phải lấy 5 bộ kinh Ni ca da làm thánh điển y cứ, đó là lời gốc của Phật dạy, tất cả những gì Đức Phật dạy đều nằm ở trong đó, lấy đó làm chuẩn tắc tu hành, nó sẽ đưa mình đi đến chỗ tịnh lạc thanh lương, đó là con đường độc nhất đưa đến chánh kiến Niết bàn giải thoát, cho nên mình ý thức được giá trị quý báu của đời sống xuất gia thì quý huynh đệ sẽ thấy rất là vui, rồi mình nghe Pháp trong sự nhiệt tâm tinh cần trong sự thực hành tha thiết nổ lực thì mình sẽ có được Pháp hỷ, Pháp lạc, có khinh an, có định, có định rồi mình sẽ thấy biết như thật, thấy biết đúng sự thật rồi mình sẽ nhàm chán, nhàm chán với sắc thọ tưởng hành thức, nhàm chán với tất cả những vật ở trên đời, nhàm chán rồi mình sẽ lìa tham, mình sẽ không còn tham nữa, lìa tham dục hoàn toàn thì mình được giải thoát, giải thoát rồi thì mình biết đây chính là sự giải thoát và xem như mình thành tựu được cứu cánh đời sống phạm hạnh của người xuất gia. Quý huynh đệ thấy rằng đó là giá trị vĩ đại, đó là cái mà quý vị bỏ hết để thành tựu cái đó, các huynh đệ đem về dâng lên cho cha mẹ cho ông bà cho tổ tiên cho dòng tộc, dâng lên cho đàn na tín thí, những người cúng dường, những người đã tin tưởng mình hy vọng vào mình, đặt hết niềm tin vào mình, đảnh lễ mình, đem cái đó để mình đền trả lại thì đó mới thật sự là chuyến đi, xuất ly vĩ đại của người xuất gia. Kính chúc tất cả quý huynh đệ có được niềm an lạc!