Thánh Trí Năm Uẩn 1 - Xác Quyết Sự Chứng Ngộ Của Đức Phật
Kinh NIKAYA Giảng Giải - Thánh Trí Năm Uẩn 1
Xác Quyết Sự Chứng Ngộ Của Đức Phật
Trường Trung Cấp Phật Học
DD: Thích Minh Thành
Chủ đề này có thể nói là tóm thâu hết tất cả những đường lối, hành trì trong lời dạy của đức Phật. Đầu tiên là tổng quát về năm uẩn: Lời xác quyết về con đường giác ngộ của bậc chánh đẳng giác, lời xác quyết ở trong kinh thủ chuyển trung ương bộ tập 3. Lúc đó là Đức Phật ở Savathi:
Này các Tỳ Kheo, có năm thủ uẩn này: Sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn.
Này các Tỳ Kheo, khi nào ta chưa thật thắng tri năm thủ uẩn này theo bốn chuyển thì cho đến khi ấy đối với thế giới Chư thiên, ma, Phạm thiên cùng với quần chúng Sa môn, Bà La môn, Chư thiên và loài người. Ta không xác chứng rằng ta đã chứng được vô thượng Chánh Đẳng, Chánh Giác. Nhưng này các Tỳ Kheo khi nào ta đã như thật thắng tri năm thủ uẩn này theo bốn chuyển cho đến khi ấy ta mới xác chứng rằng ta đã chứng được vô Chánh Đẳng, Chánh Giác. Ta đã thắng tri sắc thọ tưởng hành thức. Đây là bốn chuyển. Ta đã thắng tri sắc thọ tưởng hành thức tập khởi. Ta đã thắng tri sắc thọ tưởng hành thức đoạn diệt. Ta đã thắng tri con đường đưa đến sắc thọ tưởng hành thức đoạn diệt. Đây là bốn chuyển. Như vậy thì chữ thắng tri đó. Ở đây mình phải hiểu như thế nào: Thắng tri, liễu tri, tuệ tri là cái sự mà tri là biết, thắng là thù thắng. Liễu tri: Tri là biết, liễu là thấu đáo, triệt để, trọn vẹn. Như vậy thì cái biết bằng trí tuệ một cách thấu đáo triệt để trọn vẹn viên mãn tất cả mọi góc độ khía cạnh của năm uẩn thì gọi là thắng tri. Khi nào mà ta chưa thật sự thành tựu trí huệ mà thấu suốt một cách trọn vẹn viên mãn đầy đủ triệt để về năm thủ uẩn này thì lúc đó ta chưa có tuyên bố với người trời và các vị tu hành hay ma phạm thiên, ta đã chứng vô thượng cho Đẳng Chánh Giác mà ta thắng tri ta đã biết trọn vẹn triệt để viên mãn cùng tận về năm uẩn này. Thì ta mơi tuyên bố là ta đã chứng vô thượng giác. Như vậy cái nội dung sự giác ngộ của Đức Phật là gì, là thấu suốt trọn vẹn về năm thủ uẩn. Thế nào là năm thủ uẩn. Sắc thọ tưởng hành thức thủ uẩn. Có phần định nghĩa chúng ta sẽ bước xuống phần định nghĩa. Còn phần bốn chuyển ta phải biết như thế nào?
Thứ nhất phải biết thế nào là sắc, thế nào là thọ, thế nào là tưởng, thế nào là hành, thế nào là thức.
Thứ hai là phải biết sự tập khởi: Là tập hợp và sanh khởi. Đoạn diệt là sự chấm dứt của nó. Mà mình nói đơn giản là sự sanh diệt. Sanh khởi là như thế nào? Tại sao lại dùng chữ tập. Tại vì nó là pháp dương sanh cho nên nó phải tập hợp lại để nó sanh khởi. Nó không tập hợp lại được thì nó không sanh khởi được. Chữ tập khởi là nó tập hợp các thứ lại. Nó tập hợp các viên thì nó mới khởi ra. Cho nên gọi là thắng tri là biến một cách triệt để thấu đáo về sự tập hợp và sanh khởi của năm uẩn. Cái sắc nó tập hợp như thế nào thì nó khởi ra. Cũng như cái chậu hoa trên bàn trước mặt đây. Mình nhìn thấy như vậy. Đây là cái sự khởi của nó. Nhưng trước đó nó phải tập. Nó phải tập hợp rất là nhiều thứ, phải có hạt giống, hay là có cây con, có nước, có phân, có ánh sáng mặt trời, có không khí, có nhiệt độ, có người chăm sóc, có đầy đủ các thứ. Đó là sự tập rồi mới có khởi ra được như thế này. Nó khởi ra là khởi trong một giai đoạn này thôi. Khởi nhiều kiểu lắm. Khi mà nó bắt đầu nhú cái mầm lên, đâm chồi lên, cái đó cũng là khởi đó. Nhưng là khởi cái giai đoạn đó. Cái giai đoạn nó lớn lên từ từ. Cái giai đoạn có hoa nhưng là hoa búp thôi. Cái giai đoạn giờ là giai đoạn nở. Thì như vậy Đức Phật biết thấu đáo hết cái thân thể này, cái thế giới này. Tất cả các xác chất, xác uẩn đó. Chữ uẩn ở đây là gì. Cái nhóm xác, cái đống xác này, cả cái thế giới này là một đống xác. Là sự tập hợp của các xác chất. Rồi cái thân thể này cũng vậy là cái nhóm xác chất nó tập hợp lại nó khởi ra đó. Chính vì nó tập khởi nên nó hoại diệt. Cho nên các Tỳ Kheo không có pháp nào mà có khởi mà không diệt. Tất cả pháp được sanh khởi ra phải chấm dứt. Đó là lời tuyên bố của Đức Thế Tôn. Cho nên năm uẩn nó cũng như vậy. Một cái đau lòng của chúng ta là cái gì. Mình không có thắng tri mà cái sự tập khởi và hoại diệt của nó mà mình lại đi mê cái lúc cái chỗ mà nó khởi, nó đỉnh điểm mà mình cho rằng nó đẹp nhất đó. Thì mình chết ngay chỗ đó. Mình tìm vị ngọt ngay chỗ đó mà không biết rằng cái khởi đó nó sẽ diệt. Không có pháp nào khởi lên mà không diệt. Và ta đã thắng tri con đường đưa đến sự chấm dứt sắc thọ tưởng hành thức. Chỗ này mới là chỗ khiếp đây này. Cái con đường mà chấm dứt sắc thọ tưởng hành thức. Chỗ này huynh đệ nghe lạ không? Có nhiều người sẽ thắc mắc: Sao vậy là chấm dứt hả? Chấm dứt đó mới là đoạn hồi sinh tử. Mình gọi là giải thoát, vậy giải thoát là gì? Giải thoát khỏi năm uẩn đó. Là đi ra khỏi năm uẩn, là xuất ly khỏi năm uẩn. Lúc đó là thoát khỏi sanh già bệnh chết. Cho nên nói là Đức Thế Tôn là giải thoát khỏi Sanh lão bệnh tử. giải thoát khỏi Sanh lão bệnh tử là thoát khỏi cái gì? Cái gì thoát khỏi sanh lão bệnh tử? Xác uẩn. Cái gì nó sanh diệt sắc thọ tưởng hành thức. Giải thoát là đi ra khỏi năm uẩn. Đức Phật biết rõ con đường đưa đến sự chấm dứt năm uẩn. Chấm dứt năm uẩn đó gọi là gì? Là viễn ly, là ly tham, là đoạn diệt, là từ bỏ năm uẩn thì lúc đó mới thoát khỏi luân hồi sanh tử. Mình còn ưa đắm ưa mến, thích thú, khoan khoái, vẫn còn tiếp tục những thân thể ngũ uẩn giống như này tức là còn ở trong luân hồi vĩnh viễn, chứ không có ra được. Cho nên mà mình tu mà mình mong đời sau hưởng cái này cái kia đó, thì đó không phải là chánh pháp của Đức Phật. Chánh pháp của Đức Phật là chấm dứt toàn bộ khổ uẩn này. Tại vì còn cái thân năm uẩn này. Cái thân đó có như thế nào đi nữa cũng sanh lão bệnh tử sầu bi khổ u não. Đây mới là con đường giải thoát, mình phải biết được ý nghĩa căn bản nhất, mình phải nắm thật vững. Một trong những cái mà Đức Phật quản trách, Đức Phật gọi là kiết sử tức là mình tu để cầu sanh được một cái chỗ nào tốt đẹp ở cõi trời chẳng hạn. Những cõi nào tốt đẹp cho nên nó là một trong những cái sự mà Đức Phật quở trách. Tại vì mình còn yêu thích khổ, yêu thích luân hồi, yêu thích tái sanh. Mà cái câu gọi là tuyên bố dõng dạc chiến thắng của bậc A la hán là gì? Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã xong không còn trở lui trạng thái này nữa. Đó là câu tuyên bố dõng dạc toàn thắng đại thắng, chiến thắng của bậc A la hán. Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã xong không còn trở lui cái trạng thái này nữa. Trạng thái này là trạng thái gì? Trạng thái của sanh lão bệnh tử, trạng thái của ung thư, trạng thái của tai nạn giao thông, trạng thái của những suy tư lo lắng, sợ hãi buồn phiền, nghĩ ngợi. Trạng thái của luẩn quẩn đi tìm dục tìm tham tìm ái. Đó là trạng thái này đó. Không có trở lui trạng thái này nữa. Tức là vượt ra khỏi năm uẩn, vượt ra khỏi cái bậc thánh tăng, bậc chứng ngộ. Từ các bậc bất lai cho đến các bậc A la hán. Những vị đó là khi nhắm mắt là đi thì phải coi cái thân này giống như là cái thùng rác hôi thối, lâu ngày vứt bỏ nó vậy đó. Giống như mình đem cái thùng rác mà đồ ăn mà trái cây mà bảy tám ngày trong đó con dòi thảy ra bỏ đi không tiếc nuối gì hết. Các bậc thánh nhân khi mà chết cũng giống như vậy. Mà tại sao khi chết mình thấy sợ hãi. Tại vì mình thấy đây là tôi, đây là của tôi. Tôi bị mất cái của tôi rồi, tôi phải đi kiếm cái tôi mới. Là đi theo cái nghiệp lực nó nhào vô, nó kêu bè bè bè, ộc, ộc, ộc, meo meo meo, wow wow wow. Mà chó Việt Nam hay chó Mỹ cũng là chó. Mà nói chó Mỹ được vô khách sạn, được cắt móng chân móng tay này nọ kia mà cũng là chó thôi. Sướng nhưng cũng là chó. Chứ mà sướng là không phải là chó sao. Thì bây giờ chó khổ hay chó sướng thì cũng là chó. Huynh đệ thấy không, con người xấu hay đẹp cũng là con người. Thì con người ấy đầy rẫy trong đó dục ái tham sân si bản ngã. Họ cũng vẫn khổ. Đây là thánh đế cho nên giờ mình nghĩ rằng ở tù, ở trong một cái nhà mà coi như là có mấy tâm tôn nóng bức như vậy đó khổ. Ở trong tù mà cái lồng bằng vàng, khổ không? Cũng ở tù thôi chứ. Có ở lồng bằng vàng bằng ngọc bằng kim cương thì cũng là kẻ ở tù thôi. Chỉ khác cái ở cái nhà giam đó thôi. Chứ là cũng ở tù chứ. Cho nên tu mà ở mức độ thâm sâu thì Đức Phật dạy cho các Tỳ Kheo là phải xuất ly năm uẩn. Mình phải có nhận thức này mới gọi là chân chánh, là Phật tử. Phải chân chánh mới dựa vào bốn đôi tám chánh chúng đệ tử của Đức Phật. Tối thiểu là hướng dự lưu tức là mình hướng cái hướng đi ra, chứ không phải là hướng đi vô. Rồi khi mà tuyên bố là con là Tỳ Kheo, là đệ tử của Phật, Sa Môn là bí sô gì đó phải không nhưng mà thực sự cái tâm mình là đi vô chứ không phải đi ra. Thì cái đó chưa phải là bí sô. Chưa phải là Sa Môn chưa phải là Tỳ Kheo. Mình còn đam mê với sắc thọ tưởng hành thức này mà. Mình chưa có thấy nhàm chán, chưa có ly tham, chưa có muốn chấm dứt, chưa có muốn từ bỏ, mình còn yêu thích lắm, còn tham lắm thì đó chưa phải là bí sô của Thế Tôn, chưa phải là bí khu, chưa phải là Tỳ Kheo. Cho nên chỗ này là chỗ quan trọng, mà học cái này đó. Hữu huynh đệ chưa phải là thánh nhưng cũng là bậc hiền nhân đó. Gọi là hiền thánh tăng mà. Là đi vào con đường này đây. Bất cứ một người nào mà giảng pháp mà giảng cho mình nhàm chán nói đến năm uẩn, giảng cho mình ly tham năm uẩn, giảng cho mình từ bỏ năm uẩn, giảng cho mình xuất ly thoát khỏi năm uẩn thì đó là chánh pháp. Giàu cho dán bảng hiệu gì không biết, giảng pháp gì không biết, mà giảng mình còn tham thêm, muốn thêm nữa mình thích thú, mình khoái thì cái đó không phải là chánh pháp của Như Lai. Nhớ cho kỹ. Đây là thước đo, đây là món quà tâm linh sau cùng.
Mới có hai tháng đầu năm thôi, tai nạn giao thông bị thương là hai ngàn bốn trăm mấy chục người. Mà đã nói là giảm rồi đó, giảm hơn năm rồi đó. Nên là huynh đệ phải thấy như thế nào. Cho nên là ngày nào cũng là ngày di chúc. Quý huynh đệ định nghĩa này, học thuộc lòng thì sau này lợi ích lớn lắm. Ngay lúc mình thực tập mình quán chiếu mình mới biết, chứ thôi không mình không có biết đâu. Mà nói chung chung tại vì đó tam sao thất bản. Thuộc lòng mình không thuộc, mà mình còn quên. Mình nói trật, mình nói một hồi mình nghĩ ra, mình nói ra nó thành cái gì đó chứ không còn là chánh Pháp. Cho nên bây giờ là thời kỳ tưởng pháp tưởng là gì là mường tượng là giống giống chứ nó không phải. Cho nên tu không có chứng kết quả. Là tại vì mình gọi gọi một hồi, nói nói một hồi Đức Phật có câu, cổ nhân có câu ở trong kinh Đức Phật dạy kinh gì mà mình suy nghĩ một hồi rồi nói đại là Đức Phật dạy à. Nguy hiểm. Cực kỳ nguy hiểm. Mà cái này bây giờ rất nhiều người mình nghe mình sợ luôn đó. Cứ có câu, có câu rồi cái gì rồi thôi. Rất nguy hiểm học cái kiểu này. Cho nên các nhà nghiên cứu đó người ta nghiêm túc lắm. Dẫn chứng đó là kinh gì trong cái chương nào hồi nào. Thậm chí là trang nào luôn đó. Các nhà học giả là người ta phải học vậy luôn đó chứ không phải là nói lung tung. Định nghĩa về sắc. Bốn loại đại chúng về sắc và bốn loại đại chủng tạo thành. Này các Tỳ Kheo đây là sắc, là kinh thủ chuyển đó bị thay đổi cho nên gọi là sắc. Bị thay đổi bởi cái gì. Thay đồi bởi lạnh, nóng, đói, khát. Sự xúc chạm, ruồi muỗi gió sức nóng và rắn bị thay đổi. Này các Tỳ kheo, cho nên gọi là sắc. Mấy cái này quan trọng lắm. Phải học cho kỹ. Cái này hôm trước Minh Thành có giải thích, huynh đệ thấy là gì. Bốn đại chủng do sắc và bốn đại chủng tạo thành cái đó gọi là sắc đất nước gió lửa. Bất cứ mình nhìn cái gì về vật chất mình phải thấy bốn tính chất đất nước gió lửa của nó. Đừng có nhìn ở ngoài cái dáng vẻ bên ngoài, cái biểu hiện ở bên ngoài là mình chết ngay. Mình phải thấy được tính chất của nó, cái thành phần cấu tạo của nó có yếu tố thành phần cấu tạo của nó đó là bậc trí quảng. Cho nên Minh Thành hay nhắc câu chuyện là qua bên Mỹ chùa Hoằng Pháp. Cô phật tử này cô dẫn Minh Thành ra ngoài siêu thị thì khi tới chỗ xa xa người ta bán bông rất nhiều đẹp lắm thì cô mới la lên: Ô đẹp quá, bông nhiều quá thầy ơi. Thì mình đi tới gần đó. Cô dòm kỹ, cô cầm vô cái cô la lên ôi trời ơi, thôi thầy ơi đồ dỏm nhựa không à. Bông giả thầy ơi. Ngay chỗ đó Minh Thành quát nghiêng đại ngộ, Quát nghiêng đại ngộ là tại sao. Hồi nãy cô tưởng đâu là thiệt. Mà cô biết được ấy, những cái gì những cái nguyên tố, những cái yếu tố, những cái yếu tố gọi là cấu thành bản chất của nó là cái gì, cái chất liệu của nó là cái gì thì lúc đó là ngộ ra thôi.Ô cái đồ giả thầy ơi, thôi thôi đi. Thì cái giác ngộ của mình cũng y vậy thôi à. Mình phải biết được đồ bằng nhựa, bằng gốm, đồ bằng đất sét không có gì hết. Tập nhìn như vậy là nhìn bằng trí huệ. Còn nhìn trên màu sắc không đó. Là cái nhìn của phàm phu, vô văn, phàm phu. Mình không biết tu. Cứ nhìn, ví dụ mình nhìn thấy món này ngon quá, mới biết cái này mình quán cho nó, qua khỏi cái cổ họng rồi một hồi nó đi vô một cái chỗ rồi nó đi ra thì nó thành cái gì ta. Ngay chỗ đó mình nhìn mình quán thì cái tâm tham đó với cái thức ăn đó được lắng dịu. Đó là bí kíp đó. Cho nên dạy mình năm pháp quán mà thành tựu tâm giải thoát tuệ giải thoát quả năm pháp quán.
Thứ nhất là gì. Là quán bất tỉnh. Năm pháp này là chứng qua La hán rồi. Chứ không phải là thường đâu ạ.
Thứ hai là gì? Nhòm gớm đối với tất cả các thức ăn. Nhòm tỏ đối với tất cả các thức ăn.
Thứ ba là gì? Không hoan hỷ đối với tất cả các thế giới.
Thứ tư là gì? Quán vô thường trong tất cả các hạnh.
Thứ năm là gì? Khéo an trú ở trên cái tưởng chết.
Năm pháp quán này đưa tới tâm giải thoát quả, huệ giải thoát quả. Là chứng bậc A la hán. Những người nào thường trực năm pháp quán này đó thì người này sớm muộn gì cũng thượng lưu thánh quả. Năm pháp này thường quán, khéo an trú trên cái tưởng chết là pháp quán sau cùng. Năm pháp đó là cho mình ly tham. Huynh đệ thấy không có chỗ nào mà không, mà giúp cho mình tham thêm không? Không có, vô bất tận là làm cho mình nhàm chán với cái thân xác với cái sắc dục đó. Và bây giờ quán là nhòm ghớm đối với thức ăn là không còn đam mê thức ăn nữa. Tại vì còn đam mê thức ăn là mình không giải thoát được. Mình còn trở lại đó kiếm ăn nữa. Cho nên các vị mà nhập tịnh sâu đó là nhập tịnh 12 tiếng nhập tịnh, nhập tịnh cả một tuần lễ không có ăn. Có khi là hai tuần liền không ăn ở trong thiền tịnh. Cho nên điều này rất là sâu sắc. Cho nên đừng có nói tu cao thâm gì. Thức ăn dọn lên rần rần đầy món toàn món ruột của mình thì lúc đó mình coi cái dục, cái ái, cái tham trong đó nó hoạt động thế nào. Khi nước miếng nó trào ra rồi, tại vì mình còn ham cái đó thì mình còn luân hồi để thọ hưởng cái đó. Chỗ này là chỗ độc đó. Cho nên quán chiếu tứ thực, bốn loại thức ăn mà mình phải nhàm chán. Bốn loại thức ăn là gì. Phải nhớ đó là đoạn thực, xúc thực, tư niệm thực, thức thực.
Đoạn thực là thức ăn mình bóc mình gấp, cầm nắm mình ăn hàng ngày. Đó gọi là đoạn thực.
Xúc thực là mình thích tiếp xúc. Cũng như cho mình ở một mình là mình chịu không được đó. Bắt mình ngồi thiền là mình chịu không nổi. Mình muốn lấy điện thoại quẹt quẹt, hay là muốn có tờ báo hay face gì đó. Cái đó là xúc thực. Rồi muốn gặp người này người kia chứ ở một mình là chịu không được cái đó là xúc thực đó.
Tư niệm thực là suy nghĩ, nhớ nghĩ, hết nhớ nghĩ đến cái này cái kia, yên lặng không được.
Thức thực là muốn biết cái này muốn biết cái kia, tìm hiểu tìm hiểu hoài. Thích tìm hiểu vậy. Đó là thức thực. Những cái đó là tâm mình nó loạn và nó sẽ dẫn đến cái chiều của tham ái, nó không có ly tham được. Cho nên là mình phải khéo thấy về cấu tạo của sắc uẩn này. Đó là thành tựu của trí huệ thứ nhất. Trí huệ về định nghĩa sắc uẩn đó. Phải biết sắc là gì, những gì cấu tạo nó. Tất cả những thứ trên đời này, khi mình gặp mình tiếp xúc mình phải biết đó là tứ đại thôi không có gì khác hơn. Cái gì cũng vậy, là tứ đại hết. Xin thưa với huynh đệ là cái này nói dễ làm không phải chuyện dễ đâu. Mình phải thực tập thiền quán mỗi ngày, mình nghe pháp mỗi ngày mình tập hoài rồi mình từ từ nó mới chuyển. Còn không là nhìn đâu thấy đó à. Đen ra đen trắng ra trắng, mập ra mập, ốm ra ốm, đẹp ra đẹp xấu ra xấu. Chứ nó không phải là tứ đại nói đen trắng mập ốm đẹp xấu giàu nghèo không. Phải thực tập, tập riết rồi quen. Chứ giờ mình mới leo lên xe du lịch, leo lên rồi mình chạy liền hay rồi sao, phải tập. Thì sự tu tập này cũng vậy, tập nhìn bằng thánh trí để chuyển cái phàm tình, cái thường tình, cái thánh trí là cái biết của bậc thánh mình không đem áp dụng, mình không đem suy nghĩ, không đem quán chiếu, không đem thực tập thì mãi mãi cái phàm tình nó y vậy thôi. Nó không có thay đổi bao nhiêu hết. Phải vận dụng, rồi bây giờ bị thay đổi cho nên gọi là sắc. Bị thay đổi bởi cái gì? Lạnh nóng đói khát, các huynh đệ thấy không? Lạnh cái là mình bị thay đổi rồi, lạnh cái là bị đổi liền. Đổi làm sao? Mà mình thấy phim hồi xưa đó. Lính Nga rồi này kia trực ca thì cái lỗ tai bị như vầy này. Người ta búng cái nó rớt xuống luôn. Nó lạnh tới mức độ như vậy đó. Nó khủng khiếp vậy đó. Thành ra là cái xác này nó thấy vậy đó. Chứ nó bị tác động nhiều lắm. Cũng như vừa rồi người ta đưa cái tin ông này bị bệnh ung thư phải dùng xạ trị đó. Khi thiêu ông này cái chất phóng xạ nó nhiễm hết chỗ lò thiêu đó. Mấy người công nhân làm việc trong đó cũng bị luôn. Ghê ghớm như vậy, khủng khiếp như vậy đó. Xạ trị là cái chất mà nó vô cơ thể của người này. Người này mới vô xạ trị có hai ngày sau người này chết thì thiêu. Thiêu thì chất phóng xạ trong người này lan tỏa ra. Thì cả chỗ lò thiêu đó và những người công nhân làm việc trong đó đều bị ảnh hưởng. Tuy là nó không nghiêm trọng lắm nhưng bị ảnh hưởng hết. Hết sức là nguy hiểm. Nên mình thấy cái nguy hiểm nó tiềm tàng mọi nơi mọi chốn chứ mình cứ tưởng là cái thân mình thì mình còn sống năm chục năm nữa, bốn chục năm nữa, không có. Cái đó là cái tưởng của phàm phu, không có. Thành ra cái vô thường nhất là cái sắc pháp này nó tan hoại, nó dễ lắm. Thiếu nhi vừa rồi, nhiều nhiều tin kể không có hết đâu. Thầy chánh văn phòng vừa rồi có đưa hình tăng sinh mới có hai mươi chín tuổi thôi bị ung thư phổi chết. Mặt mày rất sáng sủa trẻ có hai chín tuổi tội nghiệp thương mà không biết thương người ta hay thương mình? Phải không. Thầy nói là huynh này siêng lắm đi vô rồi nấu cơm cho quý thầy quý cô giám hiệu dùng. Chùa nào có công việc là huynh này đến phụ lễ lộc. Vậy mà đó hai mươi chín tuổi chết. Bây giờ xin thưa với huynh đệ mình ngồi đây là cả trăm mà trong một ngày đó mình suy nghĩ rằng mình chết nó đến, có chết được mấy lần đó là khéo an trú trong cái tưởng chết đó. Các huynh đệ thấy không đó rất là cần thiết rất là quan trọng. Tại vì mình có cái ý niệm đó, mình có cái quán tưởng đó. Mình mới có cái buông xả bớt gọi là ái thủ, chấp thủ ở trong cái sắc uẩn. Chứ đâu mình cứ tưởng như này hoài là mình chết ngay đó là ngã đó. Cái tư tưởng hữu ngã rồi mình nói gì. Cái này nó liên hệ tới tứ đại mình học rồi phải không. Sắc chiếu tứ đại là học cả chục buổi rồi cho nên cái sắc uẩn này đó là ở đây mình sẽ nói đơn giản qua thôi, không có nói nhiều lắm. Đói khát cũng vậy, đói thôi là nó thay đổi rồi mặt mày xanh le xanh lét hết trơn ấy nói không nổi, ngồi dậy không được. Mình phải nhìn được cái điều đó. Mà nhìn thấy nhứng cái đó là mình thành tựu trí huệ đó. Mà mình cho nó là như vậy hoài là mình không có trí huệ là phàm tình. Của cái kia mới là thánh trí. Thánh trí là gì, không phải là cái gì khác hơn hết. Thánh trí là cái thấy biết đúng sự thật vậy thôi. Còn cái kia không thấy biết đúng sự thật. Cái kia là ở trong cái tổ ruồi muỗi gió, sức nóng, rắn rồi này kia thôi. Điều này kể chút chút thôi chứ kể cho biết bao nhiêu thứ sắc uẩn này. Muỗi đốt thôi là ngồi thiền không được rồi. Đốt thì sưng lên, nói gì cao siêu, con muỗi đốt sưng lên. Ngày xưa có mấy vị thiền sư là ngồi như lột đồ ra vậy. Ở trần cho muỗi nó đốt, cái này khó tu đó. Thấy vậy chứ khó tu, không phải dễ. Hồi xưa có, rồi các huynh đệ thấy những người tu khổ hạnh ở trong rừng .ở gần đây là có hai cha con ở trong rừng bốn chục năm, năm bẩy mấy trước giải phóng mình đó thì trước chiến tranh. Hai cha con này hoảng sợ tai nạn trong gia đình cứ ám ảnh. Ông mới bồng đứa con mới có một tuổi chạy vô rừng sống bốn chục năm. Ông ở miền trung, người ta mới đi vô trong đó tìm. Còn ông đó cứ thấy ai vô tìm ông dời vô sâu, dời vô sâu, tít trong rừng đó. Ông che cái chòi nhỏ hai cha con sống ở trong đó. Sau này ông bệnh người ta mới vô trong đó rước ông ra chữa bệnh là ông tám mấy tuổi rồi, đứa con bốn chục tuổi, bốn mốt tuổi. Người ta kêu bằng người rừng. Lên mạng đánh vô coi. Mình thấy là gì họ ăn uống ở rất là đạm bạc đơn sơ mà vẫn sống được. Họ ở bốn chục năm, giờ mình rủ nhau lên ở bốn năm thôi được không? Ai tình nguyện giơ tay lên coi, đi lên rừng ở bốn năm thôi. Bốn chục năm đó, cậu đó giờ không biết sài tiền lớn lên ở trong rừng có biết gì đâu. Tivi điện thoại tiền là không có biết gì hết. Bốn mươi năm mà người ta vẫn sống. Cho nên ở chỗ này mình nói rộng một chút tại vì gì? Mình người xuất gia đừng quá lệ thuộc vô vật chất. Tắm không tắm được bữa là khó chịu. Ngủ cái chỗ mà nó đơn giản quá là cũng ngủ không được. Ăn mà thấy không có gì ăn là cũng phiền não, như vậy là dở lắm. Tu là mình tập. Tập là gì là biết đủ, tập đời sống đơn giản. Gọi là dễ nuôi ở trong kinh NIKAYA dùng từ gọi là dễ nuôi. Dễ nuôi chứ không phải là dễ vui. Nhớ hai cái chữ đó là khác đó. Dễ vui là bung lung phóng vật. Còn dễ nuôi là sao cũng được có gì ăn nấy, ở đâu ngủ cũng được, ở đơn sơ gọi là dễ nuôi. Dễ nuôi rồi dễ nghe dễ dạy bảo. Đó là những từ trong kinh NAKAYA, rất là hay. Thấy vậy đó nhưng không phải là dễ học ạ. Không phải dễ làm ạ. Không phải dễ tu ạ. Thành ra là mình phải thấy được cái bản chất của sắc uẩn để cho mình có sự tu tập. Nóng bị thay đổi, rắn bị thay đổi, gió bị thay đổi hết đó gọi là sắc.
Giờ định nghĩa về thọ là như thế nào? Có sáu thọ thân này. Thọ do nhãn xúc sanh, thọ do nhĩ xúc sanh, thọ do tỷ xúc sanh, thọ do thiệt xúc sanh, thọ do thân xúc sanh, thọ do ý xúc sanh. Này các Tỳ Kheo đây gọi là thọ. Do cảm thọ nên gọi là thọ. Có ba loại thọ đó. Như vậy thì nếu nói có ba loại thọ. Là lạc thọ khổ thọ phi khổ phi lạc bất khổ bất lạc ba loại cảm giác, ba loại cảm thọ. Thì cái cảm thọ gọi là vui, cảm thọ khổ, cảm thọ không vui không khổ. Huynh đệ để ý, cái này quan trọng lắm. Cái cảm thọ này, cái cảm giác này là quan trọng cực kỳ. Nó là mấu chốt của năm uẩn. Tất cả pháp hội tụ nơi cảm thọ, khi mình thường trực luôn luôn lúc nào cũng để ý cái cảm thọ cảm giác của mình tại vì đây là chỗ hội tụ của tất cả pháp trong cái cảm thọ thì bây giờ ba cái loại cảm thọ này đó là Minh Thành đã thường nhắc với quý huynh đệ đó phải để ý coi coi trong cảm giác mà vui nó có tham không chắc chắn là có trong cái cảm giác là khổ đó là nó có sân. Trong cảm giác không vui không khổ là nó có si mình phải để ý trong đó là có phương pháp hóa giải hết. Thì bây giờ sáu thọ là gì là cảm thọ cảm giác mà khi con mắt tiếp xúc. Phải để ý con mắt nó tiếp xúc nó sanh ra cái cảm giác mình phải thấy được chỗ nhãn xúc đó. Do có con mắt, do có các sắc khởi ra cái sự rõ biết các sắc tức là nhãn thức căng trần thức. Ba pháp này nó hội tụ với nhau gọi là nhãn xúc. Cái này là viên sanh pháp phải học thuộc lòng đó, mới tu mới quán được, mới hướng dẫn người ta được. Ba cái pháp này hội tụ với nhau tạo thành nhãn xúc, rồi sự tiếp xúc của con mắt, mà cái xúc là sanh thọ, vừa tiếp xúc là nó sanh ra cảm giác liền. Mà thọ sanh ái, ái sanh thụ cho nên mười hai sanh viên là ngại, vở nào cũng có mặt hết. Mà đợi lúc học mới mở sách ra là không phải. Riết mà mình thường quán chiếu là giờ nào cũng có hết. Bây giờ vừa thấy một người đẹp thôi đó là gì là nhãn xúc. Xúc sinh cảm giác cảm thọ, mà cảm thọ là dễ chịu, thọ đó lại sanh kích thích. Không làm gì được nhưng nói chuyện được cũng khoái, nhìn thôi cũng đã mắt. Đó nó cứ vậy nên sáu thọ đây này. Tiếp xúc con mắt, lỗ tai thế này nên mới chết. Tất cả chúng sanh là chết, chết với cái thọ này đây, chết với cái thọ này hết đây này. Mà không phải một thọ đâu. Con mắt thấy thích thích. Lỗ tai thấy khoái khoái. Hai lỗ mũi thấy thích dầu thơm, cái mùi đặc biệt phải không? Cái lưỡi được nói chuyện với người đẹp, cái người nổi tiếng, người thành đạt. Cho nên đứng với người xấu, người ăn mày không ai chụp hình đăng lên facebook hết cả. Ít lắm trừ mấy người làm từ thiện, thầy tu thôi. Còn đứng chung với mấy người nổi tiếng, hoa hậu quốc tế này kia gì đó, diễn viên điện ảnh, cầu thủ bóng đá là chụp ảnh đăng khoe liền. Cái đó là gì, là thọ. Thọ của mắt, lỗ tai, mũi, lưỡi rồi của cái thân, rồi bắt tay có vui không, bắt tay như nguyên thủ vậy đó. Chụp đã, đăng cái tấm hình lên liền, để cái tấm hình bự ngay trước chùa, bước vô nhìn thấy liền chứ không phải giỡn đâu. Chứ người bình thường thì không cần, mấy người đó là chụp liền đăng liền rửa bự rửa khổ a1 đó. Huynh đệ thấy không, trong đó có gì, trong cái thọ có cái ái, trong cái ái có cái thụ, trong cái thụ có cái gì trong đó, danh lợi, là danh lợi, khoe. Tôi như vậy đây này. Rồi mấy người khác thấy là trời dữ dằn à nghen. Con đó quen hen, quen, thân rồi nổ nữa chưa kể nổ nữa. Huynh đệ thấy không nó dài vậy đó, dài cho một dọc vậy đó thấy không? Viên sanh pháp mà mình không thấy, mình thấy nó bình thường nhưng mà thực ra trong đó cả một bộ máy vận hành vậy đó. Cho lên mình lên máy bay, leo lên ngồi một cái là nó bay đi. Ồ thấy nó đơn giản, nhưng không phải, làm sao đơn giản được. Các huynh đệ thấy không một sơ sẩy một chút thôi là chết rất đông người, khủng khiếp như vậy. Những con chim, những cái công tắc gạt lột một cái thôi là đảo lộn là chết hết, là nổ banh xác lao xuống biển luôn, cho tắm biển không bao giờ trở lên mát lạnh luôn. Các huynh đệ thấy khủng khiếp không? Bây giờ huynh đệ nghĩ, trên cả thế giới này người khác hay chính bản thân mình đi vô cái thọ cái là bản thân mình rụng rời hết trơn. Chết. Các huynh đệ thấy không cho nên tại sao người ta đi gạt này kia, đi giết người, rồi người ta đi cướp của này kia được. Thọ do thân xúc sanh, mà cái này là chết cho nên chư thiên không có thân thể vật chất giống như mình. Thế giới gọi là sắc giới chứ không phải dục giới. Thân thể chư thiên giống như mình nằm chiêm bao mình thấy cái hình ảnh như một cái bóng sáng thôi. Cho nên người ta không có cái dục mà nặng nề giống như mình vậy đó. Chính vì cái khổ của người ta ít cho nên cái thọ, cái tâm của người ta nhẹ hơn, cái thân của người ta nhẹ hơn. Cái tuổi của người ta dài hơn. Phước nó lớn hơn còn mình là thô thiển lắm, bất tịch. Mình ưa thích cái thứ bất tịch. Các huynh đệ thấy không cho nên cõi trời diễn tả chỉ một cái nắm tay thôi. Hoặc là chỉ nhìn, bốn con mắt nhìn nhau vậy đó là tự thỏa mãn. Còn mình là còn nặng nề lắm dục giới. Các huynh đệ thấy là nó đánh vô một cái là sáu thọ cùng nhất tề tấn công là chết liền thôi. Các huynh đệ thấy không như bây giờ nó đánh một cái nhãn xúc thôi là mở mạng lên coi, phải không. Nhĩ xúc là cái lỗ tai phải không, mũi là không có, lưỡi là cũng không có rồi đó, thân xúc là cũng không có luôn rồi đó. Nhưng mà cái ý xúc thì từ cái mắt cái tai nó cộng những ý đó là một hồi cũng bó tay cũng đầu hàng luôn đó, không phải giỡn đâu. Huynh đệ nói với Minh Thành đó là gì, là không vượt qua được, khốn khổ bây giờ là không biết cách sao mà vượt qua. Thật sự đây là một vấn đề nan giải chứ không phải chuyện giỡn. Nếu mà mình không có tu quán bất tịch, mình không có quán chiếu mình không có những phương pháp. Mình không có chánh niệm tịnh giác cái nào chánh cái nào lợi thì cái này nó rất là thường thôi. Nó đánh vô một cái rồi mà nhất là cái thân xúc sanh một cái rồi là hang hùm miệng cọp là cũng nhào vô hết, kệ chết sao sau đó tính sau. Huynh đệ thấy không thân bại danh liệt tan nát hết sự nghiệp tu hành. Mà tại sao huynh đệ thấy không ví dụ như chết sao mình không đọa ha. Bây giờ hai vợ chồng thương yêu nhau tuyệt vời với nhau vậy đó. Nhưng giờ chết rồi là sợ rồi, là sợ phải không. Nhưng lúc nãy còn sống còn kêu yêu thương thích thú nhưng giờ là bị tai nạn hay bị ung thư xạ trị hay gì đó nằm chết là xong rồi đó. Thì như vậy cái thọ này nó vô thường. Cái cảm giác nó vô thường. Cái lúc mà thuận lợi với nhau nói này kia là nghe chịu thì thương hết, còn cái lúc nghịch tý là cái thọ nó khác ngay, cái cảm giác nó khác, giờ cho cũng không thèm, không muốn dòm. Các huynh đệ thấy không thế cho nên sáu cái thọ này ghê lắm, ba cái thọ này phải nhớ hết. Sáu cái thọ mình phải để ý mỗi khi mình tiếp xúc mình phải nhìn thấy cái thọ nó diễn ra như thế nào? Nó sanh khởi làm sao, nó an trú làm sao rồi nó chấm dứt làm sao mình phải thấy, biết. Mà cái thấy biết này xin thưa với các huynh đệ là thánh trí. Không phải là người bình thường biết được. Tất cả chúng sanh ở trong tam giới là không biết cái trí huệ này đâu. Chỉ có đa văn thánh đệ tử mới thành tựu cái trí này. Mà thành tựu cái trí này đó thì mình mới kiểm soát được cảm xúc, mới làm chủ được cảm giác, đó là xuyên suốt, đó không phải chuyện đơn giản đâu. Cho nên thường trực nhìn lại cái cảm giác của mình, không để cho nó lừa gạt mình không để cho nó lừa dối mình, không để cho nó nhận diện mình, không để cho nó làm chủ mình. Thì người này là bậc trí chứ. Bậc trí huệ chứ. Vậy thì luôn luôn thấy được cái cảm giác ở trong thân mình nó như thế nào. Cho nên Minh Thành nhắc với huynh đệ là an trú cái cảm giác toàn thân. Nhớ kỹ. Cảm giác toàn thân là mình phải thực tập ba pháp chánh niệm trước mặt, trở về hơi thở cảm giác toàn thân, nội trong tỉnh giác. Bất cứ lúc nào mình cũng phải thực tập được cái này tuyệt vời lắm, phải thực tập. Nó đánh vào cái thọ là gì. Thọ do thân xúc sanh là mình chết ngay thôi. Các huynh đệ thấy không? Có anh chàng đó anh đi về quê. Lễ thanh minh tảo mộ cho ông bà rồi đi ngang gặp một cô này rất là đẹp, đẹp lắm mà hai người này không có kịp nói chuyện gì với nhau, chỉ nhìn thấy thôi rồi anh về anh cứ nhớ. Năm sau anh về lại chỗ đó, quê anh anh đi qua chỗ đó anh tìm cái cô này. Thì đi lại nghe cô này cô chết rồi, bị bệnh chết rồi. Anh đó có bài thơ rất nổi tiếng:
Khứ liên thiên nhật hữu môn trung
Nhân diện đào hoa tương ánh hồng
Nhân diện bất tri hà xứ khứ
Đào hoa y cựu tiếu đông phong
Nghĩa là gì: Khứ liên thiên nhật: Năm trước ngày này, hữu môn trung: Ở trong cánh cửa đó/Năm trước ngày này ở cửa đây/Nhân diện đào hoa tương ánh hồng: Mặt người với hoa đào là phản chiếu với nhau tươi thắm/Nhân diện bất tri hà xứ khứ: Bây giờ gương mặt đó giờ đã đi đâu rồi/Đào hoa y cựu tiếu đông phong: Hoa đào như cửu cười gió đông. Cái bài thơ đó rất nổi tiếng. Cho nên các huynh đệ thấy là cái gì thọ? Cái gì, cái gì thọ? Thọ do nhãn xúc sanh. Chỉ có qua cái thọ con mắt tiếp xúc thôi. Cho nên huynh đệ học cái này huynh đệ thấy năm cái uẩn này nó chồng chất hết. Không cái gì nó ra khỏi năm cái uẩn này hết ấy. Khi mình học cái này rồi đó. Cả sự kiện sự diệt con người, tất cả những gì diễn ra là mình trầm mình nắm bắt hết. Nó ở trong năm uẩn hết, nó không đi ra. Thì cái đó là gì? Thọ do nhãn xúc sanh, cái tiếp xúc con mắt thôi. Chưa kịp nói chuyện chưa kịp lại gần, chưa có gì hết, chỉ có tiếp xúc con mắt thôi mà một năm sau vẫn còn nhớ và lại đi tìm. Đó nó ghê ghớm như vậy. Huynh đệ thấy không cái thọ nó khiếp không. Chỉ tiếp xúc thôi mà một năm mà cái thọ đó, cái cảm giác đó nó chưa có tan. Nó vẫn còn lưu luyến đi lại tìm, khiếp chưa, đó. Cho nên mình tu khi mà mình sáu căn, sáu thọ nó tiếp xúc với mình mình dùng quán chiếu mình hóa giải liền. Mình đừng để cho nó gắn kết sâu sắc ở trong tâm nó trói cột ở trong đó nó thành kiết sử là nguy hiểm. Nó trở thành kiết sử là nó trói buộc, nó sai khiến mình. Vậy thì huynh đệ thấy làm sao, cái thọ đó. Cái thọ mà nó càng gọi là ái thủ vô diệu chừng nào thì con người nó càng khổ đau chứ có sung sướng đâu. Tại vì sao mình là nô lệ cho cái cảm giác. Mình làm tôi đòi cho cái cảm thọ. Thì như vậy mình càng khổ thôi, hồi một người thôi là muốn chết rồi. Hữu huynh đệ là giờ thoát được năm chục phần trăm sanh tử rồi đó. Tức là không có sanh con là mình thoát được đúng không. Nửa phần sinh tử rồi đó chứ thành ra các huynh đệ thấy là gì? Chỗ sáu thọ này mình học hay lắm. Cái này không phải mình học lý thuyết không rồi mình nói mà là gì? Trong mỗi ngày sinh hoạt ở trong thường nhật của mình. Mình phải để ý trong cái cảm giác đó. Tưởng là gì, sáu tưởng thân xác tưởng sắc tưởng thân tưởng vị tưởng xúc tưởng pháp tưởng. Này các tỳ kheo đây gọi là tưởng, nhận rõ cho nên gọi là tưởng. Nhận rõ gì? Màu xanh, vàng đỏ trắng. Nhận rõ cho nên gọi là tưởng. Giờ mình nói rất là dễ hiểu cho huynh đệ thấy lúc trước ấy. Minh Thành có bài chia sẻ với huynh đệ là nhận diện năm uẩn là Minh Thành nói đơn giản thôi. Bây giờ mình học là mình nói đầy đủ. Ví dụ trong tâm mình có hình bóng gì đó mình có nhận rõ không? Ví dụ như trong tâm mình nghĩ về mẹ mình thì mình có hình bóng mẹ mình hiện ra mình nhận rõ hình bóng đó không? Nhận rõ hình bóng đó là hình bóng của mẹ mình. Ví dụ như nghĩ về đứa em đứa cháu mình, hay người bạn mình. Những hình bóng hiện trong nội tâm mình, mình nhận rõ cái hình bóng đó, đó, cái đó gọi là tưởng. Thì như vậy đó, lúc trước mình chỉ nói hình bóng thôi. Bây giờ nó phân làm sáu loại. Sắc tưởng là cái gì? Là cái hình bóng về sắc ở trong lòng, nội tâm của mình đó là sắc tưởng. Như vậy thì cái cô mà hồi nãy nói đó. Cái hình bóng của cô đó. Nó tồn tại một năm trời ở trong tâm của anh chàng đó. Là sắc tưởng đó là một năm. Sau khi nó tiếp xúc một lần thôi mà một năm sau nó chưa quên. Đó là sắc tưởng. Cho nên ấy cái sắc ở bên ngoài mình khổ ít hơn là cái sắc trong lòng mình nha. Cái này quan trọng. Cái sắc ở bên ngoài nó làm khổ ít hơn là cái sắc tưởng bên trong nội tâm của mình. Khi mình ngồi đó mình nhớ nhung mình tưởng tượng ra. Huynh đệ thấy không. Cho nên mình càng phải cẩn thận với cái sắc tưởng. Thí dụ mình đang ngồi yên tĩnh tự nhiên mình ngồi như có hình bóng hiện ra cái người đó. Người này là cái người thương hay người ghét, hay người này đã làm mình cái gì gì đó. Thì phải biết đây là sắc tưởng. Sắc tưởng thôi không có thiệt. Tại vì sao? Mình trở về với cảm giác toàn thân. Chánh niệm trước mặt, nội tâm tĩnh giác mà không đi theo cái sắc tưởng đó. Cái này quan trọng lắm nha. Đây là công phu đó. Còn không là mình nhập cuộc vào cái sắc tưởng, sắc tưởng đó nó hiện lên thì mình mới nói chuyện với nó, rồi mình hành động, rồi mình làm gì gì rồi mình tính tùm lum nó ra tùm lum giống như một bộ phim nhiều tập vậy đó, rồi mình đi theo nó thôi. Mình không biết mấy cái đó là sắc tưởng, mình cho nó vào tâm của mình. Cho nên cái này có khi trước giờ các huynh đệ chưa từng nghe đó. Cái từ này sắc tưởng là những hình bóng về sắc ở trong tâm mình. Cái này là văn viết ra dài lắm nhiều lắm. Các huynh đệ chiêm nghiệm ra để thấy, nhiều lắm trong tâm mình nó đầy sắc tưởng ở trong đó. Đầy rẫy sắc tưởng mà nó có dục có ái có tham có sân có si ở trong đó. Những cái sắc tưởng đó. Trong đó có dục có ái có tham trong đó. Chỉ hình bóng nó hiện lên thôi là cái dục nó khởi cái tham nó khởi. Nếu mà cái hình bóng người mà mình bực mình mình khó chịu mình ghét thì lúc đó sân hận, sắc tưởng nón sanh khởi lên là cái sân nó đi theo đó. Các huynh đệ thấy khiếp không. Đó nó làm vậy đó. Cho nên mình học cái này đó. Trong tâm mình có cái gì đó là mình thấy biết hết, không có cái nào mình không thấy, không có cái nào mình không biết. Cho nên cái này mới gọi là thánh trí. Trí huệ của bậc thánh. Tận tường hết tất cả pháp 5316 bên trong lẫn bên ngoài, không có cái nào qua mặt được hết ấy. Tuy là mình chưa đủ sức mà thuyết phục hết nhưng mà mình biết được nó. Thì cái đó là trí huệ đó. Bắt đầu phát nhãn sanh, minh sanh, trí sanh. Rồi thanh tưởng là những hình bóng của âm thanh mình đã tiếp xúc. Cái này các huynh đệ nhận được không? Những cái tiếng văng vẳng mà mình đã nghe ở đâu đó, nó hiện khởi lên trong cái nội tâm của mình. Cái này ta gọi là thanh tưởng. Thí dụ như bây giờ Minh Thành nhớ lại ông anh kế Minh Thành ông nói: Mày mà đi tu được đó, tao cùi hết mười ngón tay này nè. Ông anh của Minh Thành ông nói vậy đó. Rồi bây giờ Minh Thành nhớ câu đó là thanh tưởng, nhớ cái hình của ông đó rồi cách ông làm mười ngón tay đưa lên đó là sắc tưởng. Rồi trong đó mình có cái thọ. Cái thọ thì mình thấy biết được nó. Mày mà đi tu được tao cùi hết mười ngón tay vầy nè. Vậy đó, giờ ông đi tu quy y làm đệ tử. Rồi mấy cô Minh Thành cũng vậy. Mày mà đi tu cái gì, đi tu cái gì? Đó rồi giờ mấy cô quy y hết rồi đó. Lên núi Minh Thành quy y tam bảo hết. Thì các huynh đệ thấy đó là thanh tưởng mình nhớ lại những cái lời nói đó. Cái này dễ hiểu không? Khi mình ngồi yên đó những lời nói là mình phải biết đó là thanh tưởng. Nhớ rõ đọc cái tên nó lên nha. Khi nó khởi lên đây là thanh tưởng. Không đi theo nó. Trở về cái cảm giác toàn thân. Trí huệ đó. Rồi gì nữa? Hương tưởng là làm sao? Nhớ lại ngày hôm qua ăn món gì ngon quá. Mới ngày hôm qua ăn được món đặc biệt ngon. Cái mùi của nó phải không? Cái mùi dầu thơm, hay mùi của ai đó, hay mùi của món đồ gì đó. Mình đi mình đã ngửi được đó. Rồi mình nhớ ra cái mùi đó gọi là hương tưởng. Những cái hình bóng của mùi thơm đó nó hiện trở lại. Có không? Rồi lúc nó hiện trở lại, rồi lúc đó mình có biết đó là hương tưởng không hay là mình vô luôn, thấy chưa? Hương tưởng vị tưởng rồi những cái hương vị, cái vị lúc đó ăn như thế nào? Cái mùi nó như thế nào? Mình nghĩ lại, phải không? Bây giờ Minh Thành nói cho nghe này: Mới ngày hôm qua mình ăn món me, mà cái món me này nó đặc biệt lắm. Nó chua mà nó bùi, nó độc đáo lắm. Không biết cái loại me gì mà trước giờ mình chưa từng ăn. À cái me này tuyệt vời lắm. Có người chảy chưa tươm tươm ra không. Đó thì các huynh đệ thấy gì, như vậy thì cái sắc tưởng nó có luôn này, xong rồi cái hương tưởng. Bây giờ mà mình nấu cái món ăn gì đó. Cái vị tưởng nó có, rồi cái xúc tưởng là mình để vô cái lưỡi mình nhai nữa. Mình để cái me vô lưỡi mình nhai, mình đã từng ăn cái me rồi thì nghĩ đến cái đó. Rồi xúc tưởng, tự nhiên nghĩ vậy là tươm tươm nước bọt ra. Đó huynh đệ thấy không? Hay mình lại đám ma mấy ông thổi kèn đó mình lại mình cầm chùm me lại mình nhai kế bên đó, là huynh đệ thấy một hồi là nghe cái tiếng rất đặc biệt. Như vậy thì hương tưởng, vị tưởng là gì nhận diện được không? Vị tưởng là mình tưởng về cái vị thức ăn mình đã ăn. Rồi xúc tưởng, ồ cái này ghê đó. Những cái hình bóng mà mình đã tiếp xúc, mình xúc chạm. Thí dụ leo lên ngồi chiếc xe ba tỷ. À chiếc xe người ta mới mua người ta mời thầy lên ngồi cho con lấy cái phước. Leo lên ngồi xong về nhớ lại cái lúc leo lên ngồi mình nhung nhúng vậy đó nó êm. Cái đó là xúc tưởng, xúc tưởng. Mà cái xúc tưởng này ghê lắm, ghê lắm, ghê lắm. Nhiều khi cầm cái món đồ thôi mà trúng cái tay, trúng cái ngón tay, trúng có chút xíu à, có năm giây nó chạm vào nhưng trở về ba ngày chưa quên, bảy ngày chưa quên thì cái đó là xúc tưởng. Ghê chưa, những cái hình bóng, sự xúc chạm đó, cảm giác đó đó nó còn. Nghĩ đến nó đó là xúc tưởng. Pháp tưởng đó là những cái thọ tưởng hành. Những cái cảm giác những cái suy nghĩ, những cái hình bóng chung ở trong nội tâm của mình. Cái này mình phải học kỹ lắm học kỹ, có đầy đủ đó. Như vậy thì mình nhận rõ được sắc tưởng hương tưởng vị tưởng xúc tưởng pháp tưởng. Pháp tưởng là ví dụ mình nhớ lại cái gì đó. À thì cái ý đó mình nhận thức khi mình nhớ lại ngày hôm qua làm cái gì đó ở dưới bếp hay là tiếp xúc với ai đó, mình nhớ lại mình để ý, mình nhớ lại, thì tự nhiên nhớ ra a cái đó đó nó hiện ra cái cảm giác hình bóng, suy nghĩ vậy đó. Tiếp xúc lại cái hình bóng mà ngày hôm qua đã tiếp xúc đó thì cái đó là pháp tưởng. Thành ra cái này nó sâu sắc lắm, cái này phải thiền định, phải tập thiền để mà nhận diện từ từ, từ từ thì mình thấy rõ hết sáu tưởng trong tâm của mình nó vận hành. Nếu không mà mình không học cái này đó, mình không có nhận diện quán chiếu đó, thì huynh đệ ngồi lại một mớ bòng bong, một đống xà bần tùm lum mình không biết cái gì ra cái gì hết.
Nguyện đem công đức này
Thương về khắp tất cả
Đệ tử và chúng sanh
Đều trọn thành Phật đạo
Xác Quyết Sự Chứng Ngộ Của Đức Phật
Trường Trung Cấp Phật Học
DD: Thích Minh Thành
Chủ đề này có thể nói là tóm thâu hết tất cả những đường lối, hành trì trong lời dạy của đức Phật. Đầu tiên là tổng quát về năm uẩn: Lời xác quyết về con đường giác ngộ của bậc chánh đẳng giác, lời xác quyết ở trong kinh thủ chuyển trung ương bộ tập 3. Lúc đó là Đức Phật ở Savathi:
Này các Tỳ Kheo, có năm thủ uẩn này: Sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn.
Này các Tỳ Kheo, khi nào ta chưa thật thắng tri năm thủ uẩn này theo bốn chuyển thì cho đến khi ấy đối với thế giới Chư thiên, ma, Phạm thiên cùng với quần chúng Sa môn, Bà La môn, Chư thiên và loài người. Ta không xác chứng rằng ta đã chứng được vô thượng Chánh Đẳng, Chánh Giác. Nhưng này các Tỳ Kheo khi nào ta đã như thật thắng tri năm thủ uẩn này theo bốn chuyển cho đến khi ấy ta mới xác chứng rằng ta đã chứng được vô Chánh Đẳng, Chánh Giác. Ta đã thắng tri sắc thọ tưởng hành thức. Đây là bốn chuyển. Ta đã thắng tri sắc thọ tưởng hành thức tập khởi. Ta đã thắng tri sắc thọ tưởng hành thức đoạn diệt. Ta đã thắng tri con đường đưa đến sắc thọ tưởng hành thức đoạn diệt. Đây là bốn chuyển. Như vậy thì chữ thắng tri đó. Ở đây mình phải hiểu như thế nào: Thắng tri, liễu tri, tuệ tri là cái sự mà tri là biết, thắng là thù thắng. Liễu tri: Tri là biết, liễu là thấu đáo, triệt để, trọn vẹn. Như vậy thì cái biết bằng trí tuệ một cách thấu đáo triệt để trọn vẹn viên mãn tất cả mọi góc độ khía cạnh của năm uẩn thì gọi là thắng tri. Khi nào mà ta chưa thật sự thành tựu trí huệ mà thấu suốt một cách trọn vẹn viên mãn đầy đủ triệt để về năm thủ uẩn này thì lúc đó ta chưa có tuyên bố với người trời và các vị tu hành hay ma phạm thiên, ta đã chứng vô thượng cho Đẳng Chánh Giác mà ta thắng tri ta đã biết trọn vẹn triệt để viên mãn cùng tận về năm uẩn này. Thì ta mơi tuyên bố là ta đã chứng vô thượng giác. Như vậy cái nội dung sự giác ngộ của Đức Phật là gì, là thấu suốt trọn vẹn về năm thủ uẩn. Thế nào là năm thủ uẩn. Sắc thọ tưởng hành thức thủ uẩn. Có phần định nghĩa chúng ta sẽ bước xuống phần định nghĩa. Còn phần bốn chuyển ta phải biết như thế nào?
Thứ nhất phải biết thế nào là sắc, thế nào là thọ, thế nào là tưởng, thế nào là hành, thế nào là thức.
Thứ hai là phải biết sự tập khởi: Là tập hợp và sanh khởi. Đoạn diệt là sự chấm dứt của nó. Mà mình nói đơn giản là sự sanh diệt. Sanh khởi là như thế nào? Tại sao lại dùng chữ tập. Tại vì nó là pháp dương sanh cho nên nó phải tập hợp lại để nó sanh khởi. Nó không tập hợp lại được thì nó không sanh khởi được. Chữ tập khởi là nó tập hợp các thứ lại. Nó tập hợp các viên thì nó mới khởi ra. Cho nên gọi là thắng tri là biến một cách triệt để thấu đáo về sự tập hợp và sanh khởi của năm uẩn. Cái sắc nó tập hợp như thế nào thì nó khởi ra. Cũng như cái chậu hoa trên bàn trước mặt đây. Mình nhìn thấy như vậy. Đây là cái sự khởi của nó. Nhưng trước đó nó phải tập. Nó phải tập hợp rất là nhiều thứ, phải có hạt giống, hay là có cây con, có nước, có phân, có ánh sáng mặt trời, có không khí, có nhiệt độ, có người chăm sóc, có đầy đủ các thứ. Đó là sự tập rồi mới có khởi ra được như thế này. Nó khởi ra là khởi trong một giai đoạn này thôi. Khởi nhiều kiểu lắm. Khi mà nó bắt đầu nhú cái mầm lên, đâm chồi lên, cái đó cũng là khởi đó. Nhưng là khởi cái giai đoạn đó. Cái giai đoạn nó lớn lên từ từ. Cái giai đoạn có hoa nhưng là hoa búp thôi. Cái giai đoạn giờ là giai đoạn nở. Thì như vậy Đức Phật biết thấu đáo hết cái thân thể này, cái thế giới này. Tất cả các xác chất, xác uẩn đó. Chữ uẩn ở đây là gì. Cái nhóm xác, cái đống xác này, cả cái thế giới này là một đống xác. Là sự tập hợp của các xác chất. Rồi cái thân thể này cũng vậy là cái nhóm xác chất nó tập hợp lại nó khởi ra đó. Chính vì nó tập khởi nên nó hoại diệt. Cho nên các Tỳ Kheo không có pháp nào mà có khởi mà không diệt. Tất cả pháp được sanh khởi ra phải chấm dứt. Đó là lời tuyên bố của Đức Thế Tôn. Cho nên năm uẩn nó cũng như vậy. Một cái đau lòng của chúng ta là cái gì. Mình không có thắng tri mà cái sự tập khởi và hoại diệt của nó mà mình lại đi mê cái lúc cái chỗ mà nó khởi, nó đỉnh điểm mà mình cho rằng nó đẹp nhất đó. Thì mình chết ngay chỗ đó. Mình tìm vị ngọt ngay chỗ đó mà không biết rằng cái khởi đó nó sẽ diệt. Không có pháp nào khởi lên mà không diệt. Và ta đã thắng tri con đường đưa đến sự chấm dứt sắc thọ tưởng hành thức. Chỗ này mới là chỗ khiếp đây này. Cái con đường mà chấm dứt sắc thọ tưởng hành thức. Chỗ này huynh đệ nghe lạ không? Có nhiều người sẽ thắc mắc: Sao vậy là chấm dứt hả? Chấm dứt đó mới là đoạn hồi sinh tử. Mình gọi là giải thoát, vậy giải thoát là gì? Giải thoát khỏi năm uẩn đó. Là đi ra khỏi năm uẩn, là xuất ly khỏi năm uẩn. Lúc đó là thoát khỏi sanh già bệnh chết. Cho nên nói là Đức Thế Tôn là giải thoát khỏi Sanh lão bệnh tử. giải thoát khỏi Sanh lão bệnh tử là thoát khỏi cái gì? Cái gì thoát khỏi sanh lão bệnh tử? Xác uẩn. Cái gì nó sanh diệt sắc thọ tưởng hành thức. Giải thoát là đi ra khỏi năm uẩn. Đức Phật biết rõ con đường đưa đến sự chấm dứt năm uẩn. Chấm dứt năm uẩn đó gọi là gì? Là viễn ly, là ly tham, là đoạn diệt, là từ bỏ năm uẩn thì lúc đó mới thoát khỏi luân hồi sanh tử. Mình còn ưa đắm ưa mến, thích thú, khoan khoái, vẫn còn tiếp tục những thân thể ngũ uẩn giống như này tức là còn ở trong luân hồi vĩnh viễn, chứ không có ra được. Cho nên mà mình tu mà mình mong đời sau hưởng cái này cái kia đó, thì đó không phải là chánh pháp của Đức Phật. Chánh pháp của Đức Phật là chấm dứt toàn bộ khổ uẩn này. Tại vì còn cái thân năm uẩn này. Cái thân đó có như thế nào đi nữa cũng sanh lão bệnh tử sầu bi khổ u não. Đây mới là con đường giải thoát, mình phải biết được ý nghĩa căn bản nhất, mình phải nắm thật vững. Một trong những cái mà Đức Phật quản trách, Đức Phật gọi là kiết sử tức là mình tu để cầu sanh được một cái chỗ nào tốt đẹp ở cõi trời chẳng hạn. Những cõi nào tốt đẹp cho nên nó là một trong những cái sự mà Đức Phật quở trách. Tại vì mình còn yêu thích khổ, yêu thích luân hồi, yêu thích tái sanh. Mà cái câu gọi là tuyên bố dõng dạc chiến thắng của bậc A la hán là gì? Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã xong không còn trở lui trạng thái này nữa. Đó là câu tuyên bố dõng dạc toàn thắng đại thắng, chiến thắng của bậc A la hán. Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã xong không còn trở lui cái trạng thái này nữa. Trạng thái này là trạng thái gì? Trạng thái của sanh lão bệnh tử, trạng thái của ung thư, trạng thái của tai nạn giao thông, trạng thái của những suy tư lo lắng, sợ hãi buồn phiền, nghĩ ngợi. Trạng thái của luẩn quẩn đi tìm dục tìm tham tìm ái. Đó là trạng thái này đó. Không có trở lui trạng thái này nữa. Tức là vượt ra khỏi năm uẩn, vượt ra khỏi cái bậc thánh tăng, bậc chứng ngộ. Từ các bậc bất lai cho đến các bậc A la hán. Những vị đó là khi nhắm mắt là đi thì phải coi cái thân này giống như là cái thùng rác hôi thối, lâu ngày vứt bỏ nó vậy đó. Giống như mình đem cái thùng rác mà đồ ăn mà trái cây mà bảy tám ngày trong đó con dòi thảy ra bỏ đi không tiếc nuối gì hết. Các bậc thánh nhân khi mà chết cũng giống như vậy. Mà tại sao khi chết mình thấy sợ hãi. Tại vì mình thấy đây là tôi, đây là của tôi. Tôi bị mất cái của tôi rồi, tôi phải đi kiếm cái tôi mới. Là đi theo cái nghiệp lực nó nhào vô, nó kêu bè bè bè, ộc, ộc, ộc, meo meo meo, wow wow wow. Mà chó Việt Nam hay chó Mỹ cũng là chó. Mà nói chó Mỹ được vô khách sạn, được cắt móng chân móng tay này nọ kia mà cũng là chó thôi. Sướng nhưng cũng là chó. Chứ mà sướng là không phải là chó sao. Thì bây giờ chó khổ hay chó sướng thì cũng là chó. Huynh đệ thấy không, con người xấu hay đẹp cũng là con người. Thì con người ấy đầy rẫy trong đó dục ái tham sân si bản ngã. Họ cũng vẫn khổ. Đây là thánh đế cho nên giờ mình nghĩ rằng ở tù, ở trong một cái nhà mà coi như là có mấy tâm tôn nóng bức như vậy đó khổ. Ở trong tù mà cái lồng bằng vàng, khổ không? Cũng ở tù thôi chứ. Có ở lồng bằng vàng bằng ngọc bằng kim cương thì cũng là kẻ ở tù thôi. Chỉ khác cái ở cái nhà giam đó thôi. Chứ là cũng ở tù chứ. Cho nên tu mà ở mức độ thâm sâu thì Đức Phật dạy cho các Tỳ Kheo là phải xuất ly năm uẩn. Mình phải có nhận thức này mới gọi là chân chánh, là Phật tử. Phải chân chánh mới dựa vào bốn đôi tám chánh chúng đệ tử của Đức Phật. Tối thiểu là hướng dự lưu tức là mình hướng cái hướng đi ra, chứ không phải là hướng đi vô. Rồi khi mà tuyên bố là con là Tỳ Kheo, là đệ tử của Phật, Sa Môn là bí sô gì đó phải không nhưng mà thực sự cái tâm mình là đi vô chứ không phải đi ra. Thì cái đó chưa phải là bí sô. Chưa phải là Sa Môn chưa phải là Tỳ Kheo. Mình còn đam mê với sắc thọ tưởng hành thức này mà. Mình chưa có thấy nhàm chán, chưa có ly tham, chưa có muốn chấm dứt, chưa có muốn từ bỏ, mình còn yêu thích lắm, còn tham lắm thì đó chưa phải là bí sô của Thế Tôn, chưa phải là bí khu, chưa phải là Tỳ Kheo. Cho nên chỗ này là chỗ quan trọng, mà học cái này đó. Hữu huynh đệ chưa phải là thánh nhưng cũng là bậc hiền nhân đó. Gọi là hiền thánh tăng mà. Là đi vào con đường này đây. Bất cứ một người nào mà giảng pháp mà giảng cho mình nhàm chán nói đến năm uẩn, giảng cho mình ly tham năm uẩn, giảng cho mình từ bỏ năm uẩn, giảng cho mình xuất ly thoát khỏi năm uẩn thì đó là chánh pháp. Giàu cho dán bảng hiệu gì không biết, giảng pháp gì không biết, mà giảng mình còn tham thêm, muốn thêm nữa mình thích thú, mình khoái thì cái đó không phải là chánh pháp của Như Lai. Nhớ cho kỹ. Đây là thước đo, đây là món quà tâm linh sau cùng.
Mới có hai tháng đầu năm thôi, tai nạn giao thông bị thương là hai ngàn bốn trăm mấy chục người. Mà đã nói là giảm rồi đó, giảm hơn năm rồi đó. Nên là huynh đệ phải thấy như thế nào. Cho nên là ngày nào cũng là ngày di chúc. Quý huynh đệ định nghĩa này, học thuộc lòng thì sau này lợi ích lớn lắm. Ngay lúc mình thực tập mình quán chiếu mình mới biết, chứ thôi không mình không có biết đâu. Mà nói chung chung tại vì đó tam sao thất bản. Thuộc lòng mình không thuộc, mà mình còn quên. Mình nói trật, mình nói một hồi mình nghĩ ra, mình nói ra nó thành cái gì đó chứ không còn là chánh Pháp. Cho nên bây giờ là thời kỳ tưởng pháp tưởng là gì là mường tượng là giống giống chứ nó không phải. Cho nên tu không có chứng kết quả. Là tại vì mình gọi gọi một hồi, nói nói một hồi Đức Phật có câu, cổ nhân có câu ở trong kinh Đức Phật dạy kinh gì mà mình suy nghĩ một hồi rồi nói đại là Đức Phật dạy à. Nguy hiểm. Cực kỳ nguy hiểm. Mà cái này bây giờ rất nhiều người mình nghe mình sợ luôn đó. Cứ có câu, có câu rồi cái gì rồi thôi. Rất nguy hiểm học cái kiểu này. Cho nên các nhà nghiên cứu đó người ta nghiêm túc lắm. Dẫn chứng đó là kinh gì trong cái chương nào hồi nào. Thậm chí là trang nào luôn đó. Các nhà học giả là người ta phải học vậy luôn đó chứ không phải là nói lung tung. Định nghĩa về sắc. Bốn loại đại chúng về sắc và bốn loại đại chủng tạo thành. Này các Tỳ Kheo đây là sắc, là kinh thủ chuyển đó bị thay đổi cho nên gọi là sắc. Bị thay đổi bởi cái gì. Thay đồi bởi lạnh, nóng, đói, khát. Sự xúc chạm, ruồi muỗi gió sức nóng và rắn bị thay đổi. Này các Tỳ kheo, cho nên gọi là sắc. Mấy cái này quan trọng lắm. Phải học cho kỹ. Cái này hôm trước Minh Thành có giải thích, huynh đệ thấy là gì. Bốn đại chủng do sắc và bốn đại chủng tạo thành cái đó gọi là sắc đất nước gió lửa. Bất cứ mình nhìn cái gì về vật chất mình phải thấy bốn tính chất đất nước gió lửa của nó. Đừng có nhìn ở ngoài cái dáng vẻ bên ngoài, cái biểu hiện ở bên ngoài là mình chết ngay. Mình phải thấy được tính chất của nó, cái thành phần cấu tạo của nó có yếu tố thành phần cấu tạo của nó đó là bậc trí quảng. Cho nên Minh Thành hay nhắc câu chuyện là qua bên Mỹ chùa Hoằng Pháp. Cô phật tử này cô dẫn Minh Thành ra ngoài siêu thị thì khi tới chỗ xa xa người ta bán bông rất nhiều đẹp lắm thì cô mới la lên: Ô đẹp quá, bông nhiều quá thầy ơi. Thì mình đi tới gần đó. Cô dòm kỹ, cô cầm vô cái cô la lên ôi trời ơi, thôi thầy ơi đồ dỏm nhựa không à. Bông giả thầy ơi. Ngay chỗ đó Minh Thành quát nghiêng đại ngộ, Quát nghiêng đại ngộ là tại sao. Hồi nãy cô tưởng đâu là thiệt. Mà cô biết được ấy, những cái gì những cái nguyên tố, những cái yếu tố, những cái yếu tố gọi là cấu thành bản chất của nó là cái gì, cái chất liệu của nó là cái gì thì lúc đó là ngộ ra thôi.Ô cái đồ giả thầy ơi, thôi thôi đi. Thì cái giác ngộ của mình cũng y vậy thôi à. Mình phải biết được đồ bằng nhựa, bằng gốm, đồ bằng đất sét không có gì hết. Tập nhìn như vậy là nhìn bằng trí huệ. Còn nhìn trên màu sắc không đó. Là cái nhìn của phàm phu, vô văn, phàm phu. Mình không biết tu. Cứ nhìn, ví dụ mình nhìn thấy món này ngon quá, mới biết cái này mình quán cho nó, qua khỏi cái cổ họng rồi một hồi nó đi vô một cái chỗ rồi nó đi ra thì nó thành cái gì ta. Ngay chỗ đó mình nhìn mình quán thì cái tâm tham đó với cái thức ăn đó được lắng dịu. Đó là bí kíp đó. Cho nên dạy mình năm pháp quán mà thành tựu tâm giải thoát tuệ giải thoát quả năm pháp quán.
Thứ nhất là gì. Là quán bất tỉnh. Năm pháp này là chứng qua La hán rồi. Chứ không phải là thường đâu ạ.
Thứ hai là gì? Nhòm gớm đối với tất cả các thức ăn. Nhòm tỏ đối với tất cả các thức ăn.
Thứ ba là gì? Không hoan hỷ đối với tất cả các thế giới.
Thứ tư là gì? Quán vô thường trong tất cả các hạnh.
Thứ năm là gì? Khéo an trú ở trên cái tưởng chết.
Năm pháp quán này đưa tới tâm giải thoát quả, huệ giải thoát quả. Là chứng bậc A la hán. Những người nào thường trực năm pháp quán này đó thì người này sớm muộn gì cũng thượng lưu thánh quả. Năm pháp này thường quán, khéo an trú trên cái tưởng chết là pháp quán sau cùng. Năm pháp đó là cho mình ly tham. Huynh đệ thấy không có chỗ nào mà không, mà giúp cho mình tham thêm không? Không có, vô bất tận là làm cho mình nhàm chán với cái thân xác với cái sắc dục đó. Và bây giờ quán là nhòm ghớm đối với thức ăn là không còn đam mê thức ăn nữa. Tại vì còn đam mê thức ăn là mình không giải thoát được. Mình còn trở lại đó kiếm ăn nữa. Cho nên các vị mà nhập tịnh sâu đó là nhập tịnh 12 tiếng nhập tịnh, nhập tịnh cả một tuần lễ không có ăn. Có khi là hai tuần liền không ăn ở trong thiền tịnh. Cho nên điều này rất là sâu sắc. Cho nên đừng có nói tu cao thâm gì. Thức ăn dọn lên rần rần đầy món toàn món ruột của mình thì lúc đó mình coi cái dục, cái ái, cái tham trong đó nó hoạt động thế nào. Khi nước miếng nó trào ra rồi, tại vì mình còn ham cái đó thì mình còn luân hồi để thọ hưởng cái đó. Chỗ này là chỗ độc đó. Cho nên quán chiếu tứ thực, bốn loại thức ăn mà mình phải nhàm chán. Bốn loại thức ăn là gì. Phải nhớ đó là đoạn thực, xúc thực, tư niệm thực, thức thực.
Đoạn thực là thức ăn mình bóc mình gấp, cầm nắm mình ăn hàng ngày. Đó gọi là đoạn thực.
Xúc thực là mình thích tiếp xúc. Cũng như cho mình ở một mình là mình chịu không được đó. Bắt mình ngồi thiền là mình chịu không nổi. Mình muốn lấy điện thoại quẹt quẹt, hay là muốn có tờ báo hay face gì đó. Cái đó là xúc thực. Rồi muốn gặp người này người kia chứ ở một mình là chịu không được cái đó là xúc thực đó.
Tư niệm thực là suy nghĩ, nhớ nghĩ, hết nhớ nghĩ đến cái này cái kia, yên lặng không được.
Thức thực là muốn biết cái này muốn biết cái kia, tìm hiểu tìm hiểu hoài. Thích tìm hiểu vậy. Đó là thức thực. Những cái đó là tâm mình nó loạn và nó sẽ dẫn đến cái chiều của tham ái, nó không có ly tham được. Cho nên là mình phải khéo thấy về cấu tạo của sắc uẩn này. Đó là thành tựu của trí huệ thứ nhất. Trí huệ về định nghĩa sắc uẩn đó. Phải biết sắc là gì, những gì cấu tạo nó. Tất cả những thứ trên đời này, khi mình gặp mình tiếp xúc mình phải biết đó là tứ đại thôi không có gì khác hơn. Cái gì cũng vậy, là tứ đại hết. Xin thưa với huynh đệ là cái này nói dễ làm không phải chuyện dễ đâu. Mình phải thực tập thiền quán mỗi ngày, mình nghe pháp mỗi ngày mình tập hoài rồi mình từ từ nó mới chuyển. Còn không là nhìn đâu thấy đó à. Đen ra đen trắng ra trắng, mập ra mập, ốm ra ốm, đẹp ra đẹp xấu ra xấu. Chứ nó không phải là tứ đại nói đen trắng mập ốm đẹp xấu giàu nghèo không. Phải thực tập, tập riết rồi quen. Chứ giờ mình mới leo lên xe du lịch, leo lên rồi mình chạy liền hay rồi sao, phải tập. Thì sự tu tập này cũng vậy, tập nhìn bằng thánh trí để chuyển cái phàm tình, cái thường tình, cái thánh trí là cái biết của bậc thánh mình không đem áp dụng, mình không đem suy nghĩ, không đem quán chiếu, không đem thực tập thì mãi mãi cái phàm tình nó y vậy thôi. Nó không có thay đổi bao nhiêu hết. Phải vận dụng, rồi bây giờ bị thay đổi cho nên gọi là sắc. Bị thay đổi bởi cái gì? Lạnh nóng đói khát, các huynh đệ thấy không? Lạnh cái là mình bị thay đổi rồi, lạnh cái là bị đổi liền. Đổi làm sao? Mà mình thấy phim hồi xưa đó. Lính Nga rồi này kia trực ca thì cái lỗ tai bị như vầy này. Người ta búng cái nó rớt xuống luôn. Nó lạnh tới mức độ như vậy đó. Nó khủng khiếp vậy đó. Thành ra là cái xác này nó thấy vậy đó. Chứ nó bị tác động nhiều lắm. Cũng như vừa rồi người ta đưa cái tin ông này bị bệnh ung thư phải dùng xạ trị đó. Khi thiêu ông này cái chất phóng xạ nó nhiễm hết chỗ lò thiêu đó. Mấy người công nhân làm việc trong đó cũng bị luôn. Ghê ghớm như vậy, khủng khiếp như vậy đó. Xạ trị là cái chất mà nó vô cơ thể của người này. Người này mới vô xạ trị có hai ngày sau người này chết thì thiêu. Thiêu thì chất phóng xạ trong người này lan tỏa ra. Thì cả chỗ lò thiêu đó và những người công nhân làm việc trong đó đều bị ảnh hưởng. Tuy là nó không nghiêm trọng lắm nhưng bị ảnh hưởng hết. Hết sức là nguy hiểm. Nên mình thấy cái nguy hiểm nó tiềm tàng mọi nơi mọi chốn chứ mình cứ tưởng là cái thân mình thì mình còn sống năm chục năm nữa, bốn chục năm nữa, không có. Cái đó là cái tưởng của phàm phu, không có. Thành ra cái vô thường nhất là cái sắc pháp này nó tan hoại, nó dễ lắm. Thiếu nhi vừa rồi, nhiều nhiều tin kể không có hết đâu. Thầy chánh văn phòng vừa rồi có đưa hình tăng sinh mới có hai mươi chín tuổi thôi bị ung thư phổi chết. Mặt mày rất sáng sủa trẻ có hai chín tuổi tội nghiệp thương mà không biết thương người ta hay thương mình? Phải không. Thầy nói là huynh này siêng lắm đi vô rồi nấu cơm cho quý thầy quý cô giám hiệu dùng. Chùa nào có công việc là huynh này đến phụ lễ lộc. Vậy mà đó hai mươi chín tuổi chết. Bây giờ xin thưa với huynh đệ mình ngồi đây là cả trăm mà trong một ngày đó mình suy nghĩ rằng mình chết nó đến, có chết được mấy lần đó là khéo an trú trong cái tưởng chết đó. Các huynh đệ thấy không đó rất là cần thiết rất là quan trọng. Tại vì mình có cái ý niệm đó, mình có cái quán tưởng đó. Mình mới có cái buông xả bớt gọi là ái thủ, chấp thủ ở trong cái sắc uẩn. Chứ đâu mình cứ tưởng như này hoài là mình chết ngay đó là ngã đó. Cái tư tưởng hữu ngã rồi mình nói gì. Cái này nó liên hệ tới tứ đại mình học rồi phải không. Sắc chiếu tứ đại là học cả chục buổi rồi cho nên cái sắc uẩn này đó là ở đây mình sẽ nói đơn giản qua thôi, không có nói nhiều lắm. Đói khát cũng vậy, đói thôi là nó thay đổi rồi mặt mày xanh le xanh lét hết trơn ấy nói không nổi, ngồi dậy không được. Mình phải nhìn được cái điều đó. Mà nhìn thấy nhứng cái đó là mình thành tựu trí huệ đó. Mà mình cho nó là như vậy hoài là mình không có trí huệ là phàm tình. Của cái kia mới là thánh trí. Thánh trí là gì, không phải là cái gì khác hơn hết. Thánh trí là cái thấy biết đúng sự thật vậy thôi. Còn cái kia không thấy biết đúng sự thật. Cái kia là ở trong cái tổ ruồi muỗi gió, sức nóng, rắn rồi này kia thôi. Điều này kể chút chút thôi chứ kể cho biết bao nhiêu thứ sắc uẩn này. Muỗi đốt thôi là ngồi thiền không được rồi. Đốt thì sưng lên, nói gì cao siêu, con muỗi đốt sưng lên. Ngày xưa có mấy vị thiền sư là ngồi như lột đồ ra vậy. Ở trần cho muỗi nó đốt, cái này khó tu đó. Thấy vậy chứ khó tu, không phải dễ. Hồi xưa có, rồi các huynh đệ thấy những người tu khổ hạnh ở trong rừng .ở gần đây là có hai cha con ở trong rừng bốn chục năm, năm bẩy mấy trước giải phóng mình đó thì trước chiến tranh. Hai cha con này hoảng sợ tai nạn trong gia đình cứ ám ảnh. Ông mới bồng đứa con mới có một tuổi chạy vô rừng sống bốn chục năm. Ông ở miền trung, người ta mới đi vô trong đó tìm. Còn ông đó cứ thấy ai vô tìm ông dời vô sâu, dời vô sâu, tít trong rừng đó. Ông che cái chòi nhỏ hai cha con sống ở trong đó. Sau này ông bệnh người ta mới vô trong đó rước ông ra chữa bệnh là ông tám mấy tuổi rồi, đứa con bốn chục tuổi, bốn mốt tuổi. Người ta kêu bằng người rừng. Lên mạng đánh vô coi. Mình thấy là gì họ ăn uống ở rất là đạm bạc đơn sơ mà vẫn sống được. Họ ở bốn chục năm, giờ mình rủ nhau lên ở bốn năm thôi được không? Ai tình nguyện giơ tay lên coi, đi lên rừng ở bốn năm thôi. Bốn chục năm đó, cậu đó giờ không biết sài tiền lớn lên ở trong rừng có biết gì đâu. Tivi điện thoại tiền là không có biết gì hết. Bốn mươi năm mà người ta vẫn sống. Cho nên ở chỗ này mình nói rộng một chút tại vì gì? Mình người xuất gia đừng quá lệ thuộc vô vật chất. Tắm không tắm được bữa là khó chịu. Ngủ cái chỗ mà nó đơn giản quá là cũng ngủ không được. Ăn mà thấy không có gì ăn là cũng phiền não, như vậy là dở lắm. Tu là mình tập. Tập là gì là biết đủ, tập đời sống đơn giản. Gọi là dễ nuôi ở trong kinh NIKAYA dùng từ gọi là dễ nuôi. Dễ nuôi chứ không phải là dễ vui. Nhớ hai cái chữ đó là khác đó. Dễ vui là bung lung phóng vật. Còn dễ nuôi là sao cũng được có gì ăn nấy, ở đâu ngủ cũng được, ở đơn sơ gọi là dễ nuôi. Dễ nuôi rồi dễ nghe dễ dạy bảo. Đó là những từ trong kinh NAKAYA, rất là hay. Thấy vậy đó nhưng không phải là dễ học ạ. Không phải dễ làm ạ. Không phải dễ tu ạ. Thành ra là mình phải thấy được cái bản chất của sắc uẩn để cho mình có sự tu tập. Nóng bị thay đổi, rắn bị thay đổi, gió bị thay đổi hết đó gọi là sắc.
Giờ định nghĩa về thọ là như thế nào? Có sáu thọ thân này. Thọ do nhãn xúc sanh, thọ do nhĩ xúc sanh, thọ do tỷ xúc sanh, thọ do thiệt xúc sanh, thọ do thân xúc sanh, thọ do ý xúc sanh. Này các Tỳ Kheo đây gọi là thọ. Do cảm thọ nên gọi là thọ. Có ba loại thọ đó. Như vậy thì nếu nói có ba loại thọ. Là lạc thọ khổ thọ phi khổ phi lạc bất khổ bất lạc ba loại cảm giác, ba loại cảm thọ. Thì cái cảm thọ gọi là vui, cảm thọ khổ, cảm thọ không vui không khổ. Huynh đệ để ý, cái này quan trọng lắm. Cái cảm thọ này, cái cảm giác này là quan trọng cực kỳ. Nó là mấu chốt của năm uẩn. Tất cả pháp hội tụ nơi cảm thọ, khi mình thường trực luôn luôn lúc nào cũng để ý cái cảm thọ cảm giác của mình tại vì đây là chỗ hội tụ của tất cả pháp trong cái cảm thọ thì bây giờ ba cái loại cảm thọ này đó là Minh Thành đã thường nhắc với quý huynh đệ đó phải để ý coi coi trong cảm giác mà vui nó có tham không chắc chắn là có trong cái cảm giác là khổ đó là nó có sân. Trong cảm giác không vui không khổ là nó có si mình phải để ý trong đó là có phương pháp hóa giải hết. Thì bây giờ sáu thọ là gì là cảm thọ cảm giác mà khi con mắt tiếp xúc. Phải để ý con mắt nó tiếp xúc nó sanh ra cái cảm giác mình phải thấy được chỗ nhãn xúc đó. Do có con mắt, do có các sắc khởi ra cái sự rõ biết các sắc tức là nhãn thức căng trần thức. Ba pháp này nó hội tụ với nhau gọi là nhãn xúc. Cái này là viên sanh pháp phải học thuộc lòng đó, mới tu mới quán được, mới hướng dẫn người ta được. Ba cái pháp này hội tụ với nhau tạo thành nhãn xúc, rồi sự tiếp xúc của con mắt, mà cái xúc là sanh thọ, vừa tiếp xúc là nó sanh ra cảm giác liền. Mà thọ sanh ái, ái sanh thụ cho nên mười hai sanh viên là ngại, vở nào cũng có mặt hết. Mà đợi lúc học mới mở sách ra là không phải. Riết mà mình thường quán chiếu là giờ nào cũng có hết. Bây giờ vừa thấy một người đẹp thôi đó là gì là nhãn xúc. Xúc sinh cảm giác cảm thọ, mà cảm thọ là dễ chịu, thọ đó lại sanh kích thích. Không làm gì được nhưng nói chuyện được cũng khoái, nhìn thôi cũng đã mắt. Đó nó cứ vậy nên sáu thọ đây này. Tiếp xúc con mắt, lỗ tai thế này nên mới chết. Tất cả chúng sanh là chết, chết với cái thọ này đây, chết với cái thọ này hết đây này. Mà không phải một thọ đâu. Con mắt thấy thích thích. Lỗ tai thấy khoái khoái. Hai lỗ mũi thấy thích dầu thơm, cái mùi đặc biệt phải không? Cái lưỡi được nói chuyện với người đẹp, cái người nổi tiếng, người thành đạt. Cho nên đứng với người xấu, người ăn mày không ai chụp hình đăng lên facebook hết cả. Ít lắm trừ mấy người làm từ thiện, thầy tu thôi. Còn đứng chung với mấy người nổi tiếng, hoa hậu quốc tế này kia gì đó, diễn viên điện ảnh, cầu thủ bóng đá là chụp ảnh đăng khoe liền. Cái đó là gì, là thọ. Thọ của mắt, lỗ tai, mũi, lưỡi rồi của cái thân, rồi bắt tay có vui không, bắt tay như nguyên thủ vậy đó. Chụp đã, đăng cái tấm hình lên liền, để cái tấm hình bự ngay trước chùa, bước vô nhìn thấy liền chứ không phải giỡn đâu. Chứ người bình thường thì không cần, mấy người đó là chụp liền đăng liền rửa bự rửa khổ a1 đó. Huynh đệ thấy không, trong đó có gì, trong cái thọ có cái ái, trong cái ái có cái thụ, trong cái thụ có cái gì trong đó, danh lợi, là danh lợi, khoe. Tôi như vậy đây này. Rồi mấy người khác thấy là trời dữ dằn à nghen. Con đó quen hen, quen, thân rồi nổ nữa chưa kể nổ nữa. Huynh đệ thấy không nó dài vậy đó, dài cho một dọc vậy đó thấy không? Viên sanh pháp mà mình không thấy, mình thấy nó bình thường nhưng mà thực ra trong đó cả một bộ máy vận hành vậy đó. Cho lên mình lên máy bay, leo lên ngồi một cái là nó bay đi. Ồ thấy nó đơn giản, nhưng không phải, làm sao đơn giản được. Các huynh đệ thấy không một sơ sẩy một chút thôi là chết rất đông người, khủng khiếp như vậy. Những con chim, những cái công tắc gạt lột một cái thôi là đảo lộn là chết hết, là nổ banh xác lao xuống biển luôn, cho tắm biển không bao giờ trở lên mát lạnh luôn. Các huynh đệ thấy khủng khiếp không? Bây giờ huynh đệ nghĩ, trên cả thế giới này người khác hay chính bản thân mình đi vô cái thọ cái là bản thân mình rụng rời hết trơn. Chết. Các huynh đệ thấy không cho nên tại sao người ta đi gạt này kia, đi giết người, rồi người ta đi cướp của này kia được. Thọ do thân xúc sanh, mà cái này là chết cho nên chư thiên không có thân thể vật chất giống như mình. Thế giới gọi là sắc giới chứ không phải dục giới. Thân thể chư thiên giống như mình nằm chiêm bao mình thấy cái hình ảnh như một cái bóng sáng thôi. Cho nên người ta không có cái dục mà nặng nề giống như mình vậy đó. Chính vì cái khổ của người ta ít cho nên cái thọ, cái tâm của người ta nhẹ hơn, cái thân của người ta nhẹ hơn. Cái tuổi của người ta dài hơn. Phước nó lớn hơn còn mình là thô thiển lắm, bất tịch. Mình ưa thích cái thứ bất tịch. Các huynh đệ thấy không cho nên cõi trời diễn tả chỉ một cái nắm tay thôi. Hoặc là chỉ nhìn, bốn con mắt nhìn nhau vậy đó là tự thỏa mãn. Còn mình là còn nặng nề lắm dục giới. Các huynh đệ thấy là nó đánh vô một cái là sáu thọ cùng nhất tề tấn công là chết liền thôi. Các huynh đệ thấy không như bây giờ nó đánh một cái nhãn xúc thôi là mở mạng lên coi, phải không. Nhĩ xúc là cái lỗ tai phải không, mũi là không có, lưỡi là cũng không có rồi đó, thân xúc là cũng không có luôn rồi đó. Nhưng mà cái ý xúc thì từ cái mắt cái tai nó cộng những ý đó là một hồi cũng bó tay cũng đầu hàng luôn đó, không phải giỡn đâu. Huynh đệ nói với Minh Thành đó là gì, là không vượt qua được, khốn khổ bây giờ là không biết cách sao mà vượt qua. Thật sự đây là một vấn đề nan giải chứ không phải chuyện giỡn. Nếu mà mình không có tu quán bất tịch, mình không có quán chiếu mình không có những phương pháp. Mình không có chánh niệm tịnh giác cái nào chánh cái nào lợi thì cái này nó rất là thường thôi. Nó đánh vô một cái rồi mà nhất là cái thân xúc sanh một cái rồi là hang hùm miệng cọp là cũng nhào vô hết, kệ chết sao sau đó tính sau. Huynh đệ thấy không thân bại danh liệt tan nát hết sự nghiệp tu hành. Mà tại sao huynh đệ thấy không ví dụ như chết sao mình không đọa ha. Bây giờ hai vợ chồng thương yêu nhau tuyệt vời với nhau vậy đó. Nhưng giờ chết rồi là sợ rồi, là sợ phải không. Nhưng lúc nãy còn sống còn kêu yêu thương thích thú nhưng giờ là bị tai nạn hay bị ung thư xạ trị hay gì đó nằm chết là xong rồi đó. Thì như vậy cái thọ này nó vô thường. Cái cảm giác nó vô thường. Cái lúc mà thuận lợi với nhau nói này kia là nghe chịu thì thương hết, còn cái lúc nghịch tý là cái thọ nó khác ngay, cái cảm giác nó khác, giờ cho cũng không thèm, không muốn dòm. Các huynh đệ thấy không thế cho nên sáu cái thọ này ghê lắm, ba cái thọ này phải nhớ hết. Sáu cái thọ mình phải để ý mỗi khi mình tiếp xúc mình phải nhìn thấy cái thọ nó diễn ra như thế nào? Nó sanh khởi làm sao, nó an trú làm sao rồi nó chấm dứt làm sao mình phải thấy, biết. Mà cái thấy biết này xin thưa với các huynh đệ là thánh trí. Không phải là người bình thường biết được. Tất cả chúng sanh ở trong tam giới là không biết cái trí huệ này đâu. Chỉ có đa văn thánh đệ tử mới thành tựu cái trí này. Mà thành tựu cái trí này đó thì mình mới kiểm soát được cảm xúc, mới làm chủ được cảm giác, đó là xuyên suốt, đó không phải chuyện đơn giản đâu. Cho nên thường trực nhìn lại cái cảm giác của mình, không để cho nó lừa gạt mình không để cho nó lừa dối mình, không để cho nó nhận diện mình, không để cho nó làm chủ mình. Thì người này là bậc trí chứ. Bậc trí huệ chứ. Vậy thì luôn luôn thấy được cái cảm giác ở trong thân mình nó như thế nào. Cho nên Minh Thành nhắc với huynh đệ là an trú cái cảm giác toàn thân. Nhớ kỹ. Cảm giác toàn thân là mình phải thực tập ba pháp chánh niệm trước mặt, trở về hơi thở cảm giác toàn thân, nội trong tỉnh giác. Bất cứ lúc nào mình cũng phải thực tập được cái này tuyệt vời lắm, phải thực tập. Nó đánh vào cái thọ là gì. Thọ do thân xúc sanh là mình chết ngay thôi. Các huynh đệ thấy không? Có anh chàng đó anh đi về quê. Lễ thanh minh tảo mộ cho ông bà rồi đi ngang gặp một cô này rất là đẹp, đẹp lắm mà hai người này không có kịp nói chuyện gì với nhau, chỉ nhìn thấy thôi rồi anh về anh cứ nhớ. Năm sau anh về lại chỗ đó, quê anh anh đi qua chỗ đó anh tìm cái cô này. Thì đi lại nghe cô này cô chết rồi, bị bệnh chết rồi. Anh đó có bài thơ rất nổi tiếng:
Khứ liên thiên nhật hữu môn trung
Nhân diện đào hoa tương ánh hồng
Nhân diện bất tri hà xứ khứ
Đào hoa y cựu tiếu đông phong
Nghĩa là gì: Khứ liên thiên nhật: Năm trước ngày này, hữu môn trung: Ở trong cánh cửa đó/Năm trước ngày này ở cửa đây/Nhân diện đào hoa tương ánh hồng: Mặt người với hoa đào là phản chiếu với nhau tươi thắm/Nhân diện bất tri hà xứ khứ: Bây giờ gương mặt đó giờ đã đi đâu rồi/Đào hoa y cựu tiếu đông phong: Hoa đào như cửu cười gió đông. Cái bài thơ đó rất nổi tiếng. Cho nên các huynh đệ thấy là cái gì thọ? Cái gì, cái gì thọ? Thọ do nhãn xúc sanh. Chỉ có qua cái thọ con mắt tiếp xúc thôi. Cho nên huynh đệ học cái này huynh đệ thấy năm cái uẩn này nó chồng chất hết. Không cái gì nó ra khỏi năm cái uẩn này hết ấy. Khi mình học cái này rồi đó. Cả sự kiện sự diệt con người, tất cả những gì diễn ra là mình trầm mình nắm bắt hết. Nó ở trong năm uẩn hết, nó không đi ra. Thì cái đó là gì? Thọ do nhãn xúc sanh, cái tiếp xúc con mắt thôi. Chưa kịp nói chuyện chưa kịp lại gần, chưa có gì hết, chỉ có tiếp xúc con mắt thôi mà một năm sau vẫn còn nhớ và lại đi tìm. Đó nó ghê ghớm như vậy. Huynh đệ thấy không cái thọ nó khiếp không. Chỉ tiếp xúc thôi mà một năm mà cái thọ đó, cái cảm giác đó nó chưa có tan. Nó vẫn còn lưu luyến đi lại tìm, khiếp chưa, đó. Cho nên mình tu khi mà mình sáu căn, sáu thọ nó tiếp xúc với mình mình dùng quán chiếu mình hóa giải liền. Mình đừng để cho nó gắn kết sâu sắc ở trong tâm nó trói cột ở trong đó nó thành kiết sử là nguy hiểm. Nó trở thành kiết sử là nó trói buộc, nó sai khiến mình. Vậy thì huynh đệ thấy làm sao, cái thọ đó. Cái thọ mà nó càng gọi là ái thủ vô diệu chừng nào thì con người nó càng khổ đau chứ có sung sướng đâu. Tại vì sao mình là nô lệ cho cái cảm giác. Mình làm tôi đòi cho cái cảm thọ. Thì như vậy mình càng khổ thôi, hồi một người thôi là muốn chết rồi. Hữu huynh đệ là giờ thoát được năm chục phần trăm sanh tử rồi đó. Tức là không có sanh con là mình thoát được đúng không. Nửa phần sinh tử rồi đó chứ thành ra các huynh đệ thấy là gì? Chỗ sáu thọ này mình học hay lắm. Cái này không phải mình học lý thuyết không rồi mình nói mà là gì? Trong mỗi ngày sinh hoạt ở trong thường nhật của mình. Mình phải để ý trong cái cảm giác đó. Tưởng là gì, sáu tưởng thân xác tưởng sắc tưởng thân tưởng vị tưởng xúc tưởng pháp tưởng. Này các tỳ kheo đây gọi là tưởng, nhận rõ cho nên gọi là tưởng. Nhận rõ gì? Màu xanh, vàng đỏ trắng. Nhận rõ cho nên gọi là tưởng. Giờ mình nói rất là dễ hiểu cho huynh đệ thấy lúc trước ấy. Minh Thành có bài chia sẻ với huynh đệ là nhận diện năm uẩn là Minh Thành nói đơn giản thôi. Bây giờ mình học là mình nói đầy đủ. Ví dụ trong tâm mình có hình bóng gì đó mình có nhận rõ không? Ví dụ như trong tâm mình nghĩ về mẹ mình thì mình có hình bóng mẹ mình hiện ra mình nhận rõ hình bóng đó không? Nhận rõ hình bóng đó là hình bóng của mẹ mình. Ví dụ như nghĩ về đứa em đứa cháu mình, hay người bạn mình. Những hình bóng hiện trong nội tâm mình, mình nhận rõ cái hình bóng đó, đó, cái đó gọi là tưởng. Thì như vậy đó, lúc trước mình chỉ nói hình bóng thôi. Bây giờ nó phân làm sáu loại. Sắc tưởng là cái gì? Là cái hình bóng về sắc ở trong lòng, nội tâm của mình đó là sắc tưởng. Như vậy thì cái cô mà hồi nãy nói đó. Cái hình bóng của cô đó. Nó tồn tại một năm trời ở trong tâm của anh chàng đó. Là sắc tưởng đó là một năm. Sau khi nó tiếp xúc một lần thôi mà một năm sau nó chưa quên. Đó là sắc tưởng. Cho nên ấy cái sắc ở bên ngoài mình khổ ít hơn là cái sắc trong lòng mình nha. Cái này quan trọng. Cái sắc ở bên ngoài nó làm khổ ít hơn là cái sắc tưởng bên trong nội tâm của mình. Khi mình ngồi đó mình nhớ nhung mình tưởng tượng ra. Huynh đệ thấy không. Cho nên mình càng phải cẩn thận với cái sắc tưởng. Thí dụ mình đang ngồi yên tĩnh tự nhiên mình ngồi như có hình bóng hiện ra cái người đó. Người này là cái người thương hay người ghét, hay người này đã làm mình cái gì gì đó. Thì phải biết đây là sắc tưởng. Sắc tưởng thôi không có thiệt. Tại vì sao? Mình trở về với cảm giác toàn thân. Chánh niệm trước mặt, nội tâm tĩnh giác mà không đi theo cái sắc tưởng đó. Cái này quan trọng lắm nha. Đây là công phu đó. Còn không là mình nhập cuộc vào cái sắc tưởng, sắc tưởng đó nó hiện lên thì mình mới nói chuyện với nó, rồi mình hành động, rồi mình làm gì gì rồi mình tính tùm lum nó ra tùm lum giống như một bộ phim nhiều tập vậy đó, rồi mình đi theo nó thôi. Mình không biết mấy cái đó là sắc tưởng, mình cho nó vào tâm của mình. Cho nên cái này có khi trước giờ các huynh đệ chưa từng nghe đó. Cái từ này sắc tưởng là những hình bóng về sắc ở trong tâm mình. Cái này là văn viết ra dài lắm nhiều lắm. Các huynh đệ chiêm nghiệm ra để thấy, nhiều lắm trong tâm mình nó đầy sắc tưởng ở trong đó. Đầy rẫy sắc tưởng mà nó có dục có ái có tham có sân có si ở trong đó. Những cái sắc tưởng đó. Trong đó có dục có ái có tham trong đó. Chỉ hình bóng nó hiện lên thôi là cái dục nó khởi cái tham nó khởi. Nếu mà cái hình bóng người mà mình bực mình mình khó chịu mình ghét thì lúc đó sân hận, sắc tưởng nón sanh khởi lên là cái sân nó đi theo đó. Các huynh đệ thấy khiếp không. Đó nó làm vậy đó. Cho nên mình học cái này đó. Trong tâm mình có cái gì đó là mình thấy biết hết, không có cái nào mình không thấy, không có cái nào mình không biết. Cho nên cái này mới gọi là thánh trí. Trí huệ của bậc thánh. Tận tường hết tất cả pháp 5316 bên trong lẫn bên ngoài, không có cái nào qua mặt được hết ấy. Tuy là mình chưa đủ sức mà thuyết phục hết nhưng mà mình biết được nó. Thì cái đó là trí huệ đó. Bắt đầu phát nhãn sanh, minh sanh, trí sanh. Rồi thanh tưởng là những hình bóng của âm thanh mình đã tiếp xúc. Cái này các huynh đệ nhận được không? Những cái tiếng văng vẳng mà mình đã nghe ở đâu đó, nó hiện khởi lên trong cái nội tâm của mình. Cái này ta gọi là thanh tưởng. Thí dụ như bây giờ Minh Thành nhớ lại ông anh kế Minh Thành ông nói: Mày mà đi tu được đó, tao cùi hết mười ngón tay này nè. Ông anh của Minh Thành ông nói vậy đó. Rồi bây giờ Minh Thành nhớ câu đó là thanh tưởng, nhớ cái hình của ông đó rồi cách ông làm mười ngón tay đưa lên đó là sắc tưởng. Rồi trong đó mình có cái thọ. Cái thọ thì mình thấy biết được nó. Mày mà đi tu được tao cùi hết mười ngón tay vầy nè. Vậy đó, giờ ông đi tu quy y làm đệ tử. Rồi mấy cô Minh Thành cũng vậy. Mày mà đi tu cái gì, đi tu cái gì? Đó rồi giờ mấy cô quy y hết rồi đó. Lên núi Minh Thành quy y tam bảo hết. Thì các huynh đệ thấy đó là thanh tưởng mình nhớ lại những cái lời nói đó. Cái này dễ hiểu không? Khi mình ngồi yên đó những lời nói là mình phải biết đó là thanh tưởng. Nhớ rõ đọc cái tên nó lên nha. Khi nó khởi lên đây là thanh tưởng. Không đi theo nó. Trở về cái cảm giác toàn thân. Trí huệ đó. Rồi gì nữa? Hương tưởng là làm sao? Nhớ lại ngày hôm qua ăn món gì ngon quá. Mới ngày hôm qua ăn được món đặc biệt ngon. Cái mùi của nó phải không? Cái mùi dầu thơm, hay mùi của ai đó, hay mùi của món đồ gì đó. Mình đi mình đã ngửi được đó. Rồi mình nhớ ra cái mùi đó gọi là hương tưởng. Những cái hình bóng của mùi thơm đó nó hiện trở lại. Có không? Rồi lúc nó hiện trở lại, rồi lúc đó mình có biết đó là hương tưởng không hay là mình vô luôn, thấy chưa? Hương tưởng vị tưởng rồi những cái hương vị, cái vị lúc đó ăn như thế nào? Cái mùi nó như thế nào? Mình nghĩ lại, phải không? Bây giờ Minh Thành nói cho nghe này: Mới ngày hôm qua mình ăn món me, mà cái món me này nó đặc biệt lắm. Nó chua mà nó bùi, nó độc đáo lắm. Không biết cái loại me gì mà trước giờ mình chưa từng ăn. À cái me này tuyệt vời lắm. Có người chảy chưa tươm tươm ra không. Đó thì các huynh đệ thấy gì, như vậy thì cái sắc tưởng nó có luôn này, xong rồi cái hương tưởng. Bây giờ mà mình nấu cái món ăn gì đó. Cái vị tưởng nó có, rồi cái xúc tưởng là mình để vô cái lưỡi mình nhai nữa. Mình để cái me vô lưỡi mình nhai, mình đã từng ăn cái me rồi thì nghĩ đến cái đó. Rồi xúc tưởng, tự nhiên nghĩ vậy là tươm tươm nước bọt ra. Đó huynh đệ thấy không? Hay mình lại đám ma mấy ông thổi kèn đó mình lại mình cầm chùm me lại mình nhai kế bên đó, là huynh đệ thấy một hồi là nghe cái tiếng rất đặc biệt. Như vậy thì hương tưởng, vị tưởng là gì nhận diện được không? Vị tưởng là mình tưởng về cái vị thức ăn mình đã ăn. Rồi xúc tưởng, ồ cái này ghê đó. Những cái hình bóng mà mình đã tiếp xúc, mình xúc chạm. Thí dụ leo lên ngồi chiếc xe ba tỷ. À chiếc xe người ta mới mua người ta mời thầy lên ngồi cho con lấy cái phước. Leo lên ngồi xong về nhớ lại cái lúc leo lên ngồi mình nhung nhúng vậy đó nó êm. Cái đó là xúc tưởng, xúc tưởng. Mà cái xúc tưởng này ghê lắm, ghê lắm, ghê lắm. Nhiều khi cầm cái món đồ thôi mà trúng cái tay, trúng cái ngón tay, trúng có chút xíu à, có năm giây nó chạm vào nhưng trở về ba ngày chưa quên, bảy ngày chưa quên thì cái đó là xúc tưởng. Ghê chưa, những cái hình bóng, sự xúc chạm đó, cảm giác đó đó nó còn. Nghĩ đến nó đó là xúc tưởng. Pháp tưởng đó là những cái thọ tưởng hành. Những cái cảm giác những cái suy nghĩ, những cái hình bóng chung ở trong nội tâm của mình. Cái này mình phải học kỹ lắm học kỹ, có đầy đủ đó. Như vậy thì mình nhận rõ được sắc tưởng hương tưởng vị tưởng xúc tưởng pháp tưởng. Pháp tưởng là ví dụ mình nhớ lại cái gì đó. À thì cái ý đó mình nhận thức khi mình nhớ lại ngày hôm qua làm cái gì đó ở dưới bếp hay là tiếp xúc với ai đó, mình nhớ lại mình để ý, mình nhớ lại, thì tự nhiên nhớ ra a cái đó đó nó hiện ra cái cảm giác hình bóng, suy nghĩ vậy đó. Tiếp xúc lại cái hình bóng mà ngày hôm qua đã tiếp xúc đó thì cái đó là pháp tưởng. Thành ra cái này nó sâu sắc lắm, cái này phải thiền định, phải tập thiền để mà nhận diện từ từ, từ từ thì mình thấy rõ hết sáu tưởng trong tâm của mình nó vận hành. Nếu không mà mình không học cái này đó, mình không có nhận diện quán chiếu đó, thì huynh đệ ngồi lại một mớ bòng bong, một đống xà bần tùm lum mình không biết cái gì ra cái gì hết.
Nguyện đem công đức này
Thương về khắp tất cả
Đệ tử và chúng sanh
Đều trọn thành Phật đạo