Chiếu Kiến Ngũ Uẩn & Cách Xử Lý Tham Sân Si 1
TINH HOA NIKĀYA
CHIẾU KIẾN NGŨ UẨN
&
CÁCH XỬ LÝ THAM SÂN SI 1
–Thích Minh Thành–
Sư Phụ: Con kính bạch trên thượng tọa trụ trì chư Tăng, kính thưa toàn thể quý nam nữ Phật tử hiền trí, theo sự chỉ dạy sư trụ trì thì chúng ta có khóa tu từ hôm nay cho đến trưa ngày mai. Trong cái khóa tu này chúng ta có khoảng hơn mười tiếng đồng hồ để tu tập, quý vị đã bắt đầu từ sáng rồi, con thì bắt đầu từ bây giờ, vì có một số vị mới cho nên để chúng ta có được lợi ích nắm vững được cái căn bản của Phật pháp thì đầu tiên trước khi vào khóa tu thì quý vị trả lời cho con một câu hỏi thôi. Tâm là cái gì và cái câu hỏi này là ưu tiên dành cho các vị mới, trả lời xong câu hỏi này thì mới vào khóa tu được, mới tu được bởi vì mình tu tâm thì phải biết tâm là cái gì, làm sao mình mới có thể sửa cái tâm, chỉnh cái tâm, tu cái tâm thì mình trả lời trước cái câu hỏi này rồi mình sẽ đi vào cái sự thực tập. Dạ quý vị cứ hoan hỉ, tu tập mấy chục năm nay rồi, học nhiều quá rồi giờ có cơ hội để mình trả lời tâm là gì.
Phật tử 1: Nam mô A-di-đà Phật, con cảm ơn thầy, con xin trả lời thầy cái tâm là cái biết, mỗi một tâm là một cái thấy tức là mắt mình thấy là một cái tâm, khi mình nghe là một cái thấy, khi mũi mình ngửi là một cái thấy, khi mà lưỡi mình nếm là một cái thấy, khi mình thân mình xúc chạm là một cái thấy. Tóm lại cái chân tâm của mình là cái biết, mà cái biết của mình là khắp mọi nơi, như vậy là cái tâm theo con là không có hình, không có tướng nhưng mà mỗi một lần mắt; mũi; nhãn; nhĩ; tỷ; thiệt; thân; ý mình đều thấy biết đó là cái tâm của mình, đó là theo ý của con. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Phật tử 2: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, con xin trả lời câu hỏi theo như con nhận biết là cái tâm nghĩa là nó cũng không ở trong mà cũng không ở ngoài nhưng mà nó bàn bạc trong không gian, trong tư cách mình làm, mình nói, mình hành động, sự suy nghĩ của mình. Đó là tâm.
Sư Phụ: Phải trả lời được cái câu hỏi này rồi mới tu tâm được, phải biết tâm là cái gì giống như mình biết chiếc xe nó nằm ở đâu rồi chiếc xe nó ra sao, nó hư cái chỗ nào thì mình mới chỉnh được gọi là tu tâm là cái sửa tánh.
Phật tử 3: Nam mô A-di-đà Phật, theo ý của con nghĩ cái tâm là do cái tính phát từ trong lòng, suy nghĩ sao thì nó ra là như vậy. Dạ con chỉ hiểu được như đó.
Phật tử 4: Nam mô A-di-đà Phật, con mới tới trễ nhưng mà con nghĩ là cái tâm là tâm Phật từ bi, bác ái, hỷ xả. Mô Phật.
Phật tử 5: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, theo như con được biết là cái tâm đó là chúng ta đặt cho nó cái tên là cái tâm chứ thực sự là không có chữ tâm. Nếu tâm của mình là ý nghĩ, tâm chỉ là ý nghĩ của mình thôi chớ nó không có cái chữ tâm, tâm là do mình đặt ra là cái tâm, cái ý chứ còn không có chữ tâm, theo lời Phật là như vậy. Nếu tâm ta tốt theo như mình biết được giáo lý của Đức Phật, tâm tạo tác, tâm dẫn đầu, nếu mình tâm mình không chuẩn, tâm mình ô nhiễm thì thân của mình giống như bánh xe lăn quay mãi trong vòng sanh tử do đó tâm mình xuống địa ngục cũng là nhờ tâm, mà mình tu chính chắn lên trên chư thiên cũng là nhờ tâm. Tâm tạo tác, mô Phật, con biết chừng đó.
Phật tử 6: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, con xin trả lời câu hỏi của thầy, như hồi nãy giờ các vị hiền giả trả lời thì phần lớn đúng, con xin bổ sung thêm. Thứ nhất là tâm là cái biết cảnh, thì cái biết cảnh đây nó thể hiện các nội sắc và các ngoại sắc như anh đầu tiên nói mắt; tai; mũi; lưỡi; thân; ý, nó biết sắc; thanh; hương; vị; xúc; pháp thì mình nói tóm gọn lại cái đó nó thể hiện qua thọ; tưởng; hành; thức, mình tập hợp lại nó thành các uẩn mình gọi chung là thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn. Còn cái vấn đề sau thêm thì con xin mời sư phụ giúp chúng con, con cảm ơn.
Sư Phụ: Cái tâm là rất quan trọng, như vừa rồi thì chúng ta cũng có nghe quý vị đọc cái bài kinh Pháp Cú đầu tiên:
"Ý dẫn đầu các pháp,
Ý làm chủ, ý tạo;
Nếu với ý ô nhiễm,
Nói lên hay hành động,
Khổ não bước theo sau,
Như xe, chân vật kéo"
(Kinh Pháp Cú 01 – Phẩm Song Yếu, kệ 01)
Tâm dẫn đầu, tâm tạo tác, tâm lúc nào cũng đi đầu, dẫn đầu hết, thường thường nói tu là tu cái tâm, sửa cái tâm, làm chủ cái tâm. Bây giờ nếu mà tâm mà mình không biết rõ thì làm sao mình tu cái tâm, sửa cái tâm, sao làm chủ cái tâm cho nên cái đầu tiên Đức Phật dạy phải hiểu được thân và tâm của mình đó là cái gì. Cái thân thì chung chung quý vị dễ hiểu, cái thân này làm bằng tứ đại đất, nước, gió, lửa là mình dễ hiểu rồi, bây giờ cái tâm là cái quan trọng, cái tâm là cái quan trọng cực kỳ quan trọng. Tâm là thọ; tưởng; hành; thức, nói là nói vậy nhưng mà để thật sự thấy nó, quán chiếu được nó thì hôm nay chúng ta đã học nhận diện ngũ uẩn.
Bây giờ quý vị nhớ lại căn nhà của quý vị thì có hình bóng không? Trong tâm quý vị có hình bóng căn nhà của mình không? Hình bóng đó là tưởng, quý vị có một cái cảm giác gần gũi, dễ chịu đối với hình bóng căn nhà đó, cảm giác đó là thọ, quý vị có những cái lời nói lầm thầm trong tâm nhà mình như thế nào, suy nghĩ là hành. Bây giờ khi quý vị nhìn vào trong tâm thấy hình bóng của căn nhà, quý vị có một cái cảm giác dễ chịu, thân thương, ấm áp, gần gũi, quý vị có những cái suy nghĩ liên hệ đến căn nhà thì lúc đó quý vị có biết rằng trong tâm mình đang có hình bóng đó, đang có cảm giác đó, đang có suy nghĩ đó không? Có biết được hình bóng trong tâm, biết được cảm giác như thế nào, biết được mình đang suy nghĩ cái gì, cái biết đó thức. Đây là tâm của mình đó.
Bây giờ huynh thử nhắm mắt lại và nhớ về con, huynh nhận diện giùm thọ; tưởng; hành; thức khi nhớ về con như thế nào.
Phật tử 7: Thưa thầy con nhớ về con con là có hình bóng, hình bóng, hình dáng của con là tưởng.
Sư Phụ: Cảm giác làm sao? Dễ chịu hay khó chịu?
Phật tử 7: Thọ là hiện giờ là bình thường.
Sư Phụ: Coi kỹ, nhắm mắt lại, nhắm mắt lại coi kỹ trong cái thọ coi bình thường hay là dễ chịu, hay là có thương thương không?
Phật tử 7: Dạ không, thưa thầy ngồi đây là chỉ có thấy hình bóng và tưởng tượng ra cái hình dáng, lời nói và tướng của con thôi chứ còn không có cái thương thương, không có cái ghét ghét gì hết, là bình thường ạ.
Sư Phụ: Thì tạm thời vậy đi, cái cảm giác đó là cái gì?
Phật tử 7: Dạ, thọ.
Sư Phụ: Đang có suy nghĩ gì? Nó đang nói gì trong tâm?
Phật tử 7: Hành trong tâm tưởng tượng ra hình bóng…
Sư Phụ: Hành là suy nghĩ, suy nghĩ cái gì? Nhắm mắt lại.
Phật tử 7: Hành đang suy nghĩ ra hình bóng của con, ngồi ăn cơm với con và nói chuyện với con, tưởng tượng ra con từ bé đến lớn. Cái thức của mình biết rõ những lần mình ngồi nói chuyện với con, ăn uống, đi lại với con.
Sư Phụ: Cái thức biết được thọ; tưởng; hành.
Phật tử 7: Dạ.
Sư Phụ: Cái thức này biết được hình bóng của con, cảm giác ở trong tâm đang như thế nào và suy nghĩ cái gì. Cái thức này biết được thọ; tưởng; hành.
Phật tử 7: Dạ.
Sư Phụ: Cho tràng vỗ tay lớn đi, bây giờ mình nhớ người nào làm cho mình giận, hoặc nhớ mẹ, nhớ ba. Mình nhớ lại hình bóng của ba mẹ mình rồi mình làm bài tập nhận diện ngũ uẩn.
Phật tử 8: Nam mô A-di-đà Phật, con nhớ lại mẹ thì nghe nói là mẹ dáng lùn, nhỏ nhắn người, như vậy con nghĩ là cái đó là thọ.
Sư Phụ: Hình bóng là gì?
Phật tử 8: Hình bóng là sắc.
Sư Phụ: Thôi bây giờ phải học thuộc lòng đi mới được. Bây giờ đọc theo:
Thân người là sắc
Cảm giác là thọ
Hình bóng là tưởng
Suy nghĩ là hành
Rõ biết là thức
Mời cô nhận diện lại nhớ mẹ.
Phật tử 8: Nam mô A-di-đà Phật, mẹ thì mất sớm nhưng mà con nghe được nói lại như giờ con cũng tưởng tượng thử. Nghe nói là mẹ cái dáng là lùn, không cao, nhỏ con thì cái đó là sắc.
Sư Phụ: Lộn nữa rồi, cái đó là hình bóng, hình bóng là gì?
Phật tử 8: Hình bóng là tưởng.
Sư Phụ: Nãy giờ cô lộn sắc với tưởng. Sắc là thân người đây nè, cảnh vật, đồ vật này mới là sắc, còn cái hình bóng trong tâm là tưởng. Bây giờ nói lại.
Phật tử 8: Theo như sắc hồi nãy thầy có nói là đất do đất, nước, gió, lửa tạo thành là có hình tướng thì con lộn chỗ đó, còn nói về cao thấp, lùn rồi con nghe nói mẹ con hồi xưa dáng nhỏ con và lùn, thấp chứ không được cao thì cái đó con thấy cái sự suy nghĩ như vậy là nghĩ. Con nghe nói là rất là yêu thương con thì cái đó là gì đó là thọ, còn suy nghĩ là tình thương của mẹ là mình không có được như các bạn khác, đó là suy nghĩ con, đó là hành. Thức là nhận biết.
Sư Phụ: Nhận biết cái gì? Nhận biết được cái gì?
Phật tử 8: Nhận biết là con nghĩ là cái tình thương bao la của mẹ đối với con cái, đó là thọ.
Sư Phụ: Nhận biết được hình bóng của mẹ là tưởng, nhận biết được những suy nghĩ về mẹ là hành. Thức là rõ biết được thọ; tưởng; hành.
Quý vị tụng Bát Nhã Tâm Kinh chục năm luôn "quán tự tại Bồ Tát hành thâm Bát Nhã Ba-la-mật đa thời, chiếu kiến ngũ uẩn giai không, độ nhất thiết khổ ách" mà nói ngũ uẩn là không biết. Chiếu kiến mà cái này chiếu hoài mà nó không kiến, tụng mấy chục năm luôn mà ngũ uẩn không biết, cứ là tôi, là ta, là mình. Bữa nay mình đang tập chiếu kiến ngũ uẩn, bây giờ ai nhớ hôm qua, hay tuần trước, hay là mấy tháng vừa rồi có ai làm cho mình giận, đừng có đừng có xấu hổ, tu là phải thành thật. Hỏi tới có ai giận không thì bảo "con không giận ai hết", coi chừng nói dối đó, cứ bình tĩnh suy xét cho sâu sắc, coi mấy nay có ai làm gì cho mình hơi phiền, khó chịu thì bây giờ mình nhớ lại nhận diện ngũ uẩn.
Phật tử 9: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, kính bạch sư phụ con là đệ tử Hiền Cao, hôm nay con khỏe con ra tới Nha Trang. Thưa sư phụ ba ngày thầy vô thành phố dạy chúng con học nhưng con đã bệnh hết mười ngày.
Sư Phụ: thôi bây giờ nói vô thẳng vấn đề đi.
Phật tử 9: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, thưa sư phụ ơi con ở nhà có hoàn cảnh khó khăn của con, hôm nay thầy sư phụ cho con nói được để thỏa cái lòng buồn của con gửi đến sư phụ. Sư phụ ơi, làm mẹ còn hai đứa con.
Sư Phụ: Bây giờ ứng vô pháp chứ không phải vô tình nha, bây giờ ứng vô pháp coi hình bóng người làm cho mình buồn đó là cái gì. Hình bóng của cái người làm cho mình buồn, mấy đứa con đó là gì?
Phật tử 9: Là tưởng.
Sư Phụ: Cái cảm giác mình buồn, mình khó chịu đó là gì?
Phật tử 9: Là thọ.
Sư Phụ: Những cái suy nghĩ?
Phật tử 9: Suy nghĩ là hành.
Sư Phụ: Bây giờ mình có cái biết được mấy cái đó không?
Phật tử 9: Dạ con biết.
Sư Phụ: Sau khi biết rồi cô làm sao hay là biết rồi để đó? Có như lý tác ý không? Có đuổi cái tâm sân khó chịu không?
Phật tử 9: Dạ có, con đã biết như vậy nên con đã tác ý với nó rằng con của con còn nhỏ dại, nó lỡ nói những câu con rất buồn nhưng con không chấp, nhưng thời gian qua hai lần như vậy…
Sư Phụ: Cô tác ý sao?
Phật tử 9: Con nói nó dù sao cũng là con cái của con, con không thể nào bỏ nó được, đứa nào con cũng thương nhưng mà con không bỏ được. Kể từ ngày nay mình xin lỗi nó là được rồi, mình đừng có làm cho nó buồn, nó suy nghĩ là nó biết thương mình thì càng tốt mà nó không thương mình thì thôi.
Sư Phụ: Tuyệt vời, vậy là được rồi đó để hồi nó dẫn đi lạc đường, cái tâm này nó dẫn đường mau lắm, nó dẫn một ngồi là không còn pháp nữa, còn tình không à. Bây giờ cái phần tổng quát để nhận diện ngũ uẩn như vậy coi như là tạm, quý vị đọc thêm một cái định nghĩa về sắc rộng chút: Thân người, cảnh vật, đồ vật tứ đại là sắc. Đây là chúng ta đang học thánh trí tuệ, cả cái quả địa cầu này Đức Phật chứng ngộ một chữ thôi là sắc, còn mình không nhìn bằng trí tuệ thì nhìn cái này mình gọi là hoa cúc, mình nhìn cái này mình kêu cây viết, mình nhìn cái này mình kêu tấm bảng, mình nhìn cái này mình kêu cây cột, mình nhìn cái này mình kêu Minh Thành. Khi mình kêu những cái tên đó là mình kêu theo cái giả danh, cái tên giả người ta tạm đặt ra, người ta quy định, ước định, chế định như vậy.
Khi mà mình bị cái quy định, cái chế định, cái ước định, cái giả danh, cái tên dỏm đó thì mình chấp vô đó mà mình không thấy bản chất nó tất cả dầu cho cái tòa lâu đài hay là cái am tranh cũng là sắc. Bây giờ cái bà già móm không còn cái răng nào hết với một cô gái trẻ mười lăm, mười sắc tuổi cũng là sắc, mà sắc là vô thường, sắc là do đất, nước, gió, lửa kết hợp, sắc là duyên sanh, duyên tụ thì nó sanh mà duyên tan thì nó diệt. Khi chúng ta nhận diện được bao nhiêu đó là đỡ khổ nhiều không? Làm sao mà mình cứ nhắc hoài, mình gặp cái gì thì biết cái đó là sắc, mà sắc làm bằng tứ đại đất, nước, gió, lửa, có sắc đẹp sắc xấu, sắc trong sắc ngoài, sắc cao sắc thấp, sắc vi tế hay là sắc thô thiển gì tất cả sắc này cũng vô thường, cũng là đất, nước, gió, lửa, cũng là duyên sanh, cũng là tan hoại, huỷ hoại, hoại diệt, tan nát, tiêu diệt, tiêu vong thì như vậy có đáng tham không? Có đáng chấp không? Có đáng nắm không? Có đáng sân không?
Như vậy cái đó là cái đồ mà Đức Phật gọi là ly tham, là không đáng tham, không đáng giữ, không đáng nắm, không đáng chấp tại vì nó là đồ dỏm, nó là đồ giả, nó là đồ mã, đồ nháy mà bây giờ cái tâm mình nó bị ám ảnh, cái chỗ này mới chỗ khổ, nó ám ảnh, cái hình bóng nó chập chờn trong tâm. Thí dụ hồi xưa mình mới quen với ổng hay bả gì đó thì cái hình ảnh có ám ảnh chập chờn không? Khi mình có đứa con thì hình ảnh của đứa con mình có ám ảnh chập chờn không? Cho nên hồi nãy mà quý vị nói là thấy bình thường là chưa đâu, cái đó là nhận diện ngũ uẩn còn mới, khi nhận nhện ngũ uẩn sâu thì có cái ái trong hình bóng đó.
Khi nhận diện ngũ uẩn sâu rồi mình mới nhận ra, còn mới thì chưa, bây giờ mình chỉ cần nhớ tới cái hình bóng của vợ, của chồng mình, hay của con, của anh chị em mình, mà cái người mình thương nhất thì mình nhớ một cái hình bóng đó nó hiện ra thôi là mình lập tức có yêu, có thương, có mến, có ái trong đó. Và chính cái này là làm cho mình khổ tại vì mình tưởng cái sắc pháp đó, tưởng cái hình bóng đó, cái tưởng đó là tôi, là của tôi, là tự ngã của tôi, nếu cái hình bóng đó bị sức mẻ thì buồn, mình sầu, mình khổ. Cho nên Đức Phật dạy mình tất cả sắc quá khứ, hiện tại, vị lai, nội ngoại, thô tế, thắng liệt, xa gần, tất cả các sắc đó phải thấy đúng như thật nó là vô thường, là tan hoại, là huỷ hoại, là biến hoại, là hoại diệt, phải thấy như thật nó là khổ, nó là khổ đau, nó là mệt mỏi, nó là lo lắng, nó là bất an, nó là bệnh tật, nó là buồn đau, khổ sầu.
Bây giờ nói ngay cái thân này, mình mang cái thân này sướng hay khổ? Đức Thế Tôn nói cái thân này là gánh nặng, cái gánh rất là nặng, bây giờ quý vị thấy có cái thân là đi đâu cũng sợ hết, làm gì cũng lo hết, có cái đồ vật cũng sợ mất, sợ người ta ăn trộm, sợ người ta lấy, sợ người ta giành giật. Thì quý vị thấy nội cái phần mà quý vị nhận diện về sắc uẩn này thôi thì quý vị cũng bớt khổ rất nhiều, cứ tập lần lần đi, cứ năm, ba phút là quý vị cứ nhắc cái tâm mình "đây là sắc nha, đừng có bị nó che mờ nha, đừng có bị dụ nha, cái sắc đó là dỏm nên đừng có chấp vô nha. Cái sắc này là vô thường nè, đừng có tham đắm, tham đắm là khổ". Cứ rảnh là nhắc cái tâm mình hoài như vậy đó, không phải đợi tới vô tụng kinh rồi đọc bài kinh mà bất cứ ở đâu, khi nào, lúc nào, thức, ngủ, rảnh, bận gì mình cứ nhắc cái tâm mình "đây là sắc pháp làm bằng tứ đại mà cái tứ đại này vô thường, nó là khổ não, nó là bất an, nó là tai họa".
Khi tác ý dùng từ càng mạnh chừng nào thì càng tốt chừng đó, cứ rầy cái tâm, quở cái tâm, trách cái tâm, la cái tâm, không cho cái tâm nó ngu nữa, cho cái tâm nó khôn lên, cho nó sống với trí tuệ chứ không sống với vô minh nữa, cho nó sống với sáng suốt chứ không cho nó sống với tối tăm nữa. Mình tối tăm từ vô thỉ kiếp tới nay rồi, bây giờ mình gặp ánh quang minh của đại giác, của chánh giác, của vô thượng giác thì từ nay về sau mình sống trong ánh sáng, mình không sống trong bóng tối nữa. Đức Phật nói:
"Ung nhọt, này các Tỳ-kheo, là đồng nghĩa với thân này do bốn đại tác thành, do cha mẹ sinh ra, do cơm cháo chất chứa nuôi dưỡng, vô thường, biến hoại, tan nát, hủy hoại, hoại diệt, có chín miệng vết thương, có chín miệng nứt rạn. Từ đấy có cái gì chảy ra, chắc chắn bất tịnh rỉ chảy, chắc chắn hôi thúi rỉ chảy, chắc chắn nhàm chán rỉ chảy; có cái gì nứt chảy, chắc chắn bất tịnh nứt chảy, chắc chắn hôi thúi nứt chảy, chắc chắn nhàm chán nứt chảy.
Do vậy, này các Tỳ-kheo, các Thầy hãy nhàm chán thân này." (Tăng Chi Bộ, Chương IX - Chín Pháp, II. Phẩm Tiếng Rống Con Sư Tử, (V). Một Ung Nhọt)
Ai là người trí cũng nhàm chán cái thân này, không ham, không ưa, không thích, không muốn nữa. Quý vị thấy có cái thân này, có con mắt thì có bệnh viện mắt, có cái lỗ tai thì có bệnh tai, có lỗ mũi thì có bệnh mũi, có bệnh viện mắt, tai, mũi, họng, có cái họng là bệnh cái họng, có bao tử là bệnh bao tử, có lá gan là bệnh lá gan, có thận là chạy thận, bệnh thận, có tim là bệnh tim. Có cái gì là bệnh cái nấy, thấy khổ chưa? Bây giờ sư cả đang hướng dẫn quý vị Tứ Thánh Đế từ đầu năm tới bây giờ, đây là Tứ Thánh Đế, không có xa sôi gì hết, quý vị nhìn vô có cái chân là bệnh chân giãn tĩnh mạch, thấp khớp, đau gối, có cái lưng thì mỏi lưng, có cái cẳng thì tê cẳng, có con mắt thì cận thị, viễn thị, loạn thị, khiếm thị, có lỗ tai thì điếc, lãng tai phải dùng máy trợ thính, có hàm răng thì cười ra vậy chứ răng giả không, đau răng, nhức răng, bệnh răng, thậm chí nhổ răng có khi chết luôn, rất nguy hiểm, rồi có mái tóc thì cũng phải lo cho nó, bạc quá rồi cũng kiếm thuốc nhuộm vô giả giả chút cho người ta khen.
Toàn là đồ dỏm không, cho nên kỳ đó con đi giảng pháp ở chùa Hoằng Pháp thì cái loa phát đi thông báo "tất cả quý vị có nhìn thấy cái hàm răng của tôi ở đâu không? Tôi bỏ quên cái hàm răng ở trong nhà tắm rồi quý vị thấy không?". Có cái gì đâu mà mình cứ chấp vô, mình cứ cho rằng đây là tôi, là của tôi, là tự ngã của tôi rồi mình sống ở trong cái tâm vô minh, cái tâm hôn mê, ở trong tâm chấp thủ, trong cái tâm nắm giữ, ai đụng vô chút thì sân si, phẫn nộ, tức giận, bực tức, quạu quọ lên rồi cự cãi, rồi cãi lộn, rồi đánh lộn, rồi đi vô trong bốn bức tường, đi vô trong cái còng số tám thậm chí là chung thân, thậm chí là tử hình. Tất cả là đều không nhận diện được sắc pháp, không nhìn thấy được sắc uẩn, không chiếu kiến được thân tâm, sự thật. Bây giờ đây chúng ta hết sức là hạnh phúc, chúng ta ngồi ở trong tịnh xá Ngọc Pháp, chánh pháp là một viên ngọc quý báu và chúng ta quay trở về chiếu kiến thân tâm của mình, chiếu kiến ngũ uẩn, chiếu kiến tham, sân, si, chiếu kiến cái bản ngã để mình được an lạc, thanh tịnh, mát mẻ, ngọt ngào, giải thoát.
Quá tuyệt vời vậy mà không tu cứ lu bu hoài, không chịu tu mà cứ lu bu, cứ tham, rồi sân, rồi si, rồi vô minh, rồi bản ngã, rồi chấp thủ, rồi hơn thua, rồi đấu đá, rồi giành giật là đau khổ vì không thấy sự thật của cái đống thịt này. Bây giờ mình thêm một cái pháp quán nữa, cái thân này là tứ đại gồm bốn đống, một đống đất, một vũng nước, một đốm lửa và một làn gió thôi chứ có cái gì đâu. Quý vị đang ngồi đây rồi quý vị coi cái hơi thở quý vị khì khịt vô ra, hô hấp tuần hoàn như vậy, thân này như luồn gió qua buồng phổi thôi, hít vô, trả ra, rồi hít lại không được là đi theo ông bà. Nó là một làn gió thôi cho nên ngày nào sư trụ trì cũng cho quý vị ngồi thiền sáu giờ tới bảy giờ tối phải không? Rồi buổi sáng ở nhà mình ngồi nữa thì mình ngồi thiền phải nhớ thân này không có cái gì là tôi, không có gì là của tôi hết, đây chỉ là một làn gió thôi, hít vô thở ra là rồi, vậy có cần phải tức giận ai không?
Nó chỉ là làn gió thôi, có cần tức giận ai không? Có cần giữ cái hình bóng của người tức giận trong tâm không? Có cần phải suy nghĩ cho nó thiêu đốt, nó nhiệt não, nó bứt bách không? Có làn gió thôi, thở cho nó đi ra luôn đi, cho nó đi theo cơn gió luôn, cho nó cuốn theo chiều gió luôn, mỗi một cái hơi thở là mình cho cuốn theo chiều gió "mày giận phải không? Tao cho mày đi luôn, gió thổi mày bay luôn đi, mày đừng ở trong tâm ta nữa, ta thở rồi ta cho ngươi đi theo làn gió luôn, cuốn theo chiều gió luôn, bay theo gió luôn để cho ta ngồi đây mát mẻ, thanh tịnh. Ta không có chạy theo những cái cảm thọ bực bội, nóng bứt, những cái hình bóng sân si, những cái suy nghĩ hơn thua này nữa, tất cả đều tan biến hoàn toàn khỏi tâm ta đi, theo luồn gió này đi vào hư không, tan biến hoàn toàn để ta ngồi đây một cái tâm bình an, một tâm an tịnh, một tâm lắng dịu, một tâm dễ chịu, một tâm ngọt ngào, yêu thương, tha thứ, bao dung, độ lượng".
Thở như vậy có hạnh phúc không? Thở như vậy có an vui không? Thở như vậy có thanh tịnh không? Thở như vậy có nhẹ nhàng không? Thở như vậy có trí tuệ không? Thở như vậy có từ bi không? Thở như vậy có thấu hiểu không? Thở như vậy có quán chiếu ngũ uẩn không? Thở như vậy có tan biến cái bản ngã, vô minh không? Thở như vậy có lìa xa, viễn ly khỏi dục, tham, ái không? Thở đi, thở đi, đừng có lo giận nữa, đừng có lo tham nữa, đừng có lo hơn thua nữa, lỡ không kịp thở rồi chết nè. Như vậy cái thân này chỉ là làn gió thôi, không có gì là tôi, không gì là của tôi hết, khỏe quá, nhẹ quá, thanh tịnh, an vui quá rồi mình nhìn lại cái đống đất này vài bữa trở thành cái đống cát bụi. Cuối cùng tất cả chúng ta ngồi đây đều trở thành những đống cát bụi quý vị ơi, đều thành những đống cát bụi, bây giờ cho quý vị nghe một bài thiền quán, một ông già bán vé số bảy mươi tuổi đi bán từng tờ vé số và ông già này cảm nhận được cuộc đời bảy mươi năm nên viết ra thành lời ca, cả một cuộc đời bảy mươi năm là cát bụi.
Quý vị nghe và chiêm nghiệm, quán chiếu đây bài nhạc nhưng mà thật ra nó là thiền quán nếu mình nhìn bằng cái trí tuệ, bây giờ quý vị lắng tâm để cảm nhận sâu sắc cát bụi cuộc đời này, một người thất thập cổ lai hi cần từng tờ vé số đầu tóc bạc phơ bảy mươi tuổi từng câu, từng chữ, từng lời của ông là trí tuệ, là giác ngộ, là tỉnh thức. Hãy nhìn cho kỹ cái đống cát bụi này, cái đốm lửa nhỏ bé này, cái vũng nước này, đốm lửa và một làm gió hợp lại thì gọi là một con người, tan ra thì trở thành một hủ tro tàn, có gì đâu, có cái gì đâu. Tất cả bản chất cuộc đời là trống rỗng, bản chất cuộc đời là trống không, bản chất cuộc đời là cảnh mộng, dễ dàng tan biến vào hư không. Tất cả rồi một đốm lửa rực hồng bừng lên trong cái lò hỏa táng thì nhặt lại được một nắm tro tàn, giành giật, gom góp, tích lũy, chất chứa, mưu mô, hơn thua đủ thứ, tính toán rồi cuối cùng giật được một nắm tro tàn ở trong lò thiêu chứ có gì đâu, mang theo một đống ác nghiệp, đường trước mặt là không biết đi về đâu, thôi buông đi, xả đi. Quý vị phải nhìn thấy khổ, đừng có ham cái khổ, đừng có thích cái khổ, đừng có chấp vô cái khổ này, chở chân từ từ hã đứng
Đảnh lễ Đức Thế Tôn bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác.
Đảnh lễ Đức Thế Tôn bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác.
Đảnh lễ Đức Thế Tôn bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác.
Ai xung phong trả bài tâm là gì?
Phật tử 10: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, dạ tâm là thọ; tưởng; hành; thức.
Sư Phụ: Cho tràng vỗ tay. Thọ là gì? Tưởng là gì? Hành là gì? Thức là gì?
Phật tử 10: Thân là sắc, thọ là cảm giác, hình bóng là tưởng, suy nghĩ là hành, rõ biết là thức.
Sư Phụ: Cho thêm tràng vỗ tay nữa. Mời các vị khác, nhận diện về sắc pháp, sắc uẩn, sắc tướng này đi.
Phật tử 10: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, con nhớ là thọ; tưởng; hành; thức là coi như gió, lửa.
Sư Phụ: Cái thân này nó làm bằng gì?
Phật tử 10: Thân là sắc; thọ; tưởng; hành; thức.
Sư Phụ: Cái đó là ngũ uẩn, thân tâm.
Phật tử 10: Là gió, lửa, đất, nước.
Sư Phụ: Giỏi, giỏi giờ mình có khổ với thân này không?
Phật tử 10: Dạ có.
Sư Phụ: Khổ sao bà khai hết coi, đau bệnh gì?
Phật tử 10: Con đau chân, đau đầu, viêm mũi.
Sư Phụ: Còn đau gì nữa không? Cái đó là đau thân còn giờ là đau tâm.
Phật tử 10: Dạ tâm không có đau.
Sư Phụ: Bây giờ học tới đau tâm đây, chịu không? Hồi nãy giờ chúng ta nhận diện về cái phần sắc pháp thôi, sắc uẩn, sắc tướng đầu tiên thôi, bây giờ chúng ta sẽ nhận diện ra tham, sân, si ở đâu. Mình tu theo Phật pháp là mình đoạn trừ tham, sân, si mà nếu mình không biết tham, sân, si ở đâu thì mình đoạn được không? Làm sao đoạn được? Bây giờ trước khi qua bài tiếp theo bây giờ quý vị trả lời giùm tham, sân, si ở đâu.
Phật tử 11: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, con xin trả lời thầy tham, sân, si ở trong cái ý, mà trong cái ý là trong tứ đại, ngũ uẩn. Con xin hết.
Sư Phụ: Rồi ai nói tiếp, chưa đúng. Chú nói là tham, sân, si do vô minh nhưng câu hỏi là tham, sân, si ở đâu.
Phật tử 12: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, tham, sân, si là ở trong tâm mà tâm đây là thọ; tưởng; hành; thức.
Sư Phụ: Giỏi nhưng mà vẫn chưa chính xác, nãy giờ có mấy ý kiến tham, sân, si là ở trong tâm, tham, sân, si là ở trong ý, tham, sân, si là do vô minh, tham, sân, si là do chấp thủ, tham, sân, si là ở trong thọ; tưởng; hành; thức. Bây giờ mình đi vào mình nhận diện cảm thọ, chúng ta chỉ có một ngày một đêm thôi, trưa mai là chúng ta chia tay rồi cho nên nỗ lực lên, cố gắng lên, hợp tác, cố gắng lên, nhiệt tâm lên. Tu cho quyết liệt lên, tu như lửa cháy đầu, tu như ngày mai mình sẽ ra đi, chịu không? Quyết tâm không? Hồi nãy mình nhận diện phần sắc uẩn rồi, bây giờ mình nhận diện phần thọ uẩn, Đức Phật dạy mình có ba cảm thọ là cảm giác dễ chịu, cảm giác khó chịu, cảm giác không dễ chịu không khó chịu.
Tất cả cảm giác của chúng ta Đức Phật phân loại làm ba là cảm giác dễ chịu, cảm giác khó chịu, cảm giác không dễ chịu không khó chịu. Chúng ta nghe tiếng chó sủa vừa rồi chúng ta dễ chịu hay khó chịu? Trong cái khó chịu đó có cái gì trong đó? Trong khó chịu lúc nào cũng có sân, nhớ kỹ cái này rất quan trọng, hôm nay là chỉ ra cho chúng ta thấy hang ổ, xào huyệt của tham, sân, si, nơi trú ẩn của nó, căn cứ địa của tham, sân, si. Trong cái cảm giác khó chịu lúc nào cũng có sân đi theo trong đó gọi là sân tùy miên, tùy miên là nó đi theo mình miên man, lúc nào mình khó chịu là trong đó cũng có sân hết. Ví dụ mình không ăn cay được mà mình cắn vô cái ổ bánh mì có ớt xanh chứ không phải ớt đỏ, mình không thấy mình cắn nguyên cái miếng ớt cực cay mà mình không ăn cay được thì lúc đó thế nào? Mình sân liền hoặc là mình thích ăn cay, để một chén ớt mọi người ăn hết trơn, tới mình thì bưng cái chén đi chỗ khác, khó chịu không? Tất nhiên là khó chịu, lúc đó có sân, lúc đó là cay cú.
Bây giờ trong cái cảm giác dễ chịu khi mình ăn cái món mà mình thích, lúc đó có dễ chịu không? Có khoái không? Có thích không? Có muốn không? Có tham không? Như vậy trong cảm giác dễ chịu lúc nào cũng có tham, đây là Phật nói đó chứ không phải con nói đâu, cái đây là trong Tương Ưng Bộ kinh của đại tạng Nikāya đó. Cái cảm giác dễ chịu là lúc đó mình có tham, mình nghe người ta khen mình hết câu này rồi tới câu kế, hết câu kế rồi tới câu kế, người ta cứ nói mình hay, mình tốt, mình giỏi, mình tài rồi lúc đó sao? Như vậy trong cái cảm giác giải chịu này nó ham, nó thích, nó khoái, nó muốn, trong cái cảm giác không dễ chịu không khó chịu, không có vui cũng không có buồn, không có ưa cũng không có ghét, đều đều, thường thường thì cái này lúc nào cũng có si hết.
Như vậy hằng ngày mình sống có ra ngoài ba cái cảm giác này không? Mỗi một ngày mình sống có ra ngoài ba cảm giác này không? Bây giờ quý vị đang ở trong đây mát mẻ nhưng bước ra đường nắng nóng là khó chịu liền, đang nắng nóng mồ hôi đổ khó chịu vậy mà có người lại nói xóc hông thì lúc đó tóe lửa, nó tỏ nhiệt ra, nó bốc hỏa ra. Quý vị thấy không, hằng ngày chúng ta sống, mỗi tuần, mỗi tháng, mỗi quý, mỗi năm, mỗi một thập kỷ, hai chục băm, ba chục năm, bốn chục năm, năm mươi năm, sáu - bảy chục năm mình đều ở trong ba cái cảm giác này, mình không đi ra khỏi và mình càng không có thấy tham, sân, si nó trú ẩn trong ba cảm thọ. Chính vì vậy mà mình nói "Phật ơi Phật độ cho con hết khổ, Phật cứu khổ con, Phật giúp cho con giải thoát, con cầu mong được giải thoát" mà mình không nhìn thấy cái hang ổ của tham, sân, si, mình không biết cách đánh phá, trị nó, diệt tận nó thì làm sao mình hết khổ?
Quý vị thấy rõ cái vấn đề chưa? Sáng con mắt ra? Chỗ này là cái chỗ quan trọng nhất, nếu mình không học cái này, không hiểu cái này, không nhìn thấy được cảm thọ này thì mình không bao giờ nhiếp phục và chế ngự chứ đừng nói là đoạn tận được tham, sân, si, mà không nhiếp phục, không chế ngự, không đoạn tận tham, sân, si thì cả cuộc đời mình tu hoài cũng ở trong tham, sân, si rồi mình cũng sầu, bi, khổ, ưu, não. Vì cái chỗ quan trọng nhất là cái chỗ nhìn thấy được tham, sân, si ở trong ba cảm giác. Ví dụ nhiều cái để quý vị dễ nắm bắt, quý vị mới vừa đi tu về, mới về bước vô cửa thôi tự nhiên là l ổng làm cái mặt hình sự, không thôi cái mặt bả xụ xuống, mà mình đi cũng mệt, trời nóng nắng mà bước vô hai bên đều mặt hình sự thì sao?
Như vậy là kết quả tu của mình là không có gì hết, mới đi tu vậy mà sân quá vậy, mới đi tu về mà cái mặt nhìn vô thấy khó chịu quá vậy, nếu như về mà ổng phừng phừng lên mà mình đem cái hồ nước mát về tưới cho ổng cái phừng phừng đó tự nhiên dập tắt xuống, nó mát dịu trở lại.
Bà tu ở đâu vậy?
Tôi tu ở tịnh xá Ngọc Pháp.
Dẫn tui đi theo với.
Như vậy cái tu của mình là tu ở trong cái cảm thọ này, cái chỗ này là chỗ quan trọng, bây giờ tất cả pháp hội tụ nơi cảm thọ, cảm thọ này chính là cái kho chứa của tâm. Mình muốn biết tâm mình đang vui, đang buồn, đang nhẹ, đang nặng, đang nhỏ hẹp hay rộng lớn, đang cao thượng hay hạ liệt, thấp hèn chỉ cần nhìn vô cái cảm thọ là mình thấy được liền. Tất cả pháp hội tụ nơi cảm thọ, tất cả pháp quy tụ nơi cảm thọ, tất cả pháp nằm ở trong cảm thọ, đây là kinh Tăng Chi Bộ Đức Phật nói trong bài kinh Cội Rễ Sự Vật. Đức Phật dạy mình cảm giác toàn thân thì từ đây tới sáng chúng ta học được nhiều cái pháp thực hành lắm, bây giờ là lý thuyết trước để mình nắm được rồi một hồi mình sẽ thực hành.
Lúc nào mình để ý cái cảm giác của mình, bất cứ lúc nào mình cũng để ý cái cảm giác của mình coi bây giờ nó đang cái cảm giác gì, trong ba loại cảm giác này nó đang cảm giác gì. Trong cảm giác dễ chịu mình để ý cái này có tham không, nếu mà có thì mình đuổi nó ra, "tham cái gì, vô thường mà có gì đâu tham", nếu mà nó có cảm giác khó chịu lập tức mình tẩy nó liền "giận cái gì, có gì đâu mà giận, khổ nhiêu đó không đủ hay sao mà còn tiếp tục đốt lửa lên nữa, phóng hỏa đốt nhà lên nữa". Ngoài Hà Nội mới chết mười bốn người quý vị thấy không, trong cái nhà trọ năm tầng mà bây giờ chết mười bốn người, còn bao nhiêu người bị thương nữa mà cái ngọn lửa ở bên ngoài nó giết người ta chết nhưng nó không có độc ác bằng cái ngọn lửa ở bên trong cảm thọ này, chính ngọn lửa cảm thọ này mới đưa mình xuống địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.
Ngọn lửa ở ngoài chỉ đốt cái thân xác thôi nhưng cái ngọn lửa ở trong này đốt cái tâm thức của mình, nó đốt cái cảm giác của mình, nó đốt cái cảm thọ của mình, nó đưa mình với mọi người ở chung mình phải chịu ở trong một cái hỏa ngục cho nên nhiều người nói về nhà giống như cái địa ngục trần gian, hay ở trong một cái chỗ mà họ sân si với nhau thì mình ở được không, nó nóng bứt, nó thiêu đốt, nó nhiệt não, mình không muốn đi vô mà mình thấy cái chùa là mình thấy mát mẻ, thanh lương, thanh tịnh an lạc là mình muốn vô. Cũng vậy, bây giờ mình tu là để trở thành cái hố than hừng hay là tu trở thành cái máy điều hòa? Muốn mát hay nóng? Muốn dễ chịu hay khó chịu? Muốn hiền hay dữ? Từ bi hay sân si?
Mình muốn như vậy thì mình tu tập nhiều lắm, mình phải tu tập nhiều lắm, đầu tiên mình tập an tịnh, lắng dịu, ngọt ngào, dễ thương. Mấy cái từ này là niệm hoài, niệm hoài, niệm hoài, bất cứ lúc nào rảnh mỗi một bước cứ niệm an tịnh, lắng dịu, ngọt ngào, dễ thương. Mọi người đứng lên đi như con đi nãy giờ, vừa đi vừa niệm, mỗi một bước là mỗi niệm nha, đây là mình vừa lý thuyết vừa thực hành song song.
./.
CHIẾU KIẾN NGŨ UẨN
&
CÁCH XỬ LÝ THAM SÂN SI 1
–Thích Minh Thành–
Sư Phụ: Con kính bạch trên thượng tọa trụ trì chư Tăng, kính thưa toàn thể quý nam nữ Phật tử hiền trí, theo sự chỉ dạy sư trụ trì thì chúng ta có khóa tu từ hôm nay cho đến trưa ngày mai. Trong cái khóa tu này chúng ta có khoảng hơn mười tiếng đồng hồ để tu tập, quý vị đã bắt đầu từ sáng rồi, con thì bắt đầu từ bây giờ, vì có một số vị mới cho nên để chúng ta có được lợi ích nắm vững được cái căn bản của Phật pháp thì đầu tiên trước khi vào khóa tu thì quý vị trả lời cho con một câu hỏi thôi. Tâm là cái gì và cái câu hỏi này là ưu tiên dành cho các vị mới, trả lời xong câu hỏi này thì mới vào khóa tu được, mới tu được bởi vì mình tu tâm thì phải biết tâm là cái gì, làm sao mình mới có thể sửa cái tâm, chỉnh cái tâm, tu cái tâm thì mình trả lời trước cái câu hỏi này rồi mình sẽ đi vào cái sự thực tập. Dạ quý vị cứ hoan hỉ, tu tập mấy chục năm nay rồi, học nhiều quá rồi giờ có cơ hội để mình trả lời tâm là gì.
Phật tử 1: Nam mô A-di-đà Phật, con cảm ơn thầy, con xin trả lời thầy cái tâm là cái biết, mỗi một tâm là một cái thấy tức là mắt mình thấy là một cái tâm, khi mình nghe là một cái thấy, khi mũi mình ngửi là một cái thấy, khi mà lưỡi mình nếm là một cái thấy, khi mình thân mình xúc chạm là một cái thấy. Tóm lại cái chân tâm của mình là cái biết, mà cái biết của mình là khắp mọi nơi, như vậy là cái tâm theo con là không có hình, không có tướng nhưng mà mỗi một lần mắt; mũi; nhãn; nhĩ; tỷ; thiệt; thân; ý mình đều thấy biết đó là cái tâm của mình, đó là theo ý của con. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Phật tử 2: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, con xin trả lời câu hỏi theo như con nhận biết là cái tâm nghĩa là nó cũng không ở trong mà cũng không ở ngoài nhưng mà nó bàn bạc trong không gian, trong tư cách mình làm, mình nói, mình hành động, sự suy nghĩ của mình. Đó là tâm.
Sư Phụ: Phải trả lời được cái câu hỏi này rồi mới tu tâm được, phải biết tâm là cái gì giống như mình biết chiếc xe nó nằm ở đâu rồi chiếc xe nó ra sao, nó hư cái chỗ nào thì mình mới chỉnh được gọi là tu tâm là cái sửa tánh.
Phật tử 3: Nam mô A-di-đà Phật, theo ý của con nghĩ cái tâm là do cái tính phát từ trong lòng, suy nghĩ sao thì nó ra là như vậy. Dạ con chỉ hiểu được như đó.
Phật tử 4: Nam mô A-di-đà Phật, con mới tới trễ nhưng mà con nghĩ là cái tâm là tâm Phật từ bi, bác ái, hỷ xả. Mô Phật.
Phật tử 5: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, theo như con được biết là cái tâm đó là chúng ta đặt cho nó cái tên là cái tâm chứ thực sự là không có chữ tâm. Nếu tâm của mình là ý nghĩ, tâm chỉ là ý nghĩ của mình thôi chớ nó không có cái chữ tâm, tâm là do mình đặt ra là cái tâm, cái ý chứ còn không có chữ tâm, theo lời Phật là như vậy. Nếu tâm ta tốt theo như mình biết được giáo lý của Đức Phật, tâm tạo tác, tâm dẫn đầu, nếu mình tâm mình không chuẩn, tâm mình ô nhiễm thì thân của mình giống như bánh xe lăn quay mãi trong vòng sanh tử do đó tâm mình xuống địa ngục cũng là nhờ tâm, mà mình tu chính chắn lên trên chư thiên cũng là nhờ tâm. Tâm tạo tác, mô Phật, con biết chừng đó.
Phật tử 6: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, con xin trả lời câu hỏi của thầy, như hồi nãy giờ các vị hiền giả trả lời thì phần lớn đúng, con xin bổ sung thêm. Thứ nhất là tâm là cái biết cảnh, thì cái biết cảnh đây nó thể hiện các nội sắc và các ngoại sắc như anh đầu tiên nói mắt; tai; mũi; lưỡi; thân; ý, nó biết sắc; thanh; hương; vị; xúc; pháp thì mình nói tóm gọn lại cái đó nó thể hiện qua thọ; tưởng; hành; thức, mình tập hợp lại nó thành các uẩn mình gọi chung là thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn. Còn cái vấn đề sau thêm thì con xin mời sư phụ giúp chúng con, con cảm ơn.
Sư Phụ: Cái tâm là rất quan trọng, như vừa rồi thì chúng ta cũng có nghe quý vị đọc cái bài kinh Pháp Cú đầu tiên:
"Ý dẫn đầu các pháp,
Ý làm chủ, ý tạo;
Nếu với ý ô nhiễm,
Nói lên hay hành động,
Khổ não bước theo sau,
Như xe, chân vật kéo"
(Kinh Pháp Cú 01 – Phẩm Song Yếu, kệ 01)
Tâm dẫn đầu, tâm tạo tác, tâm lúc nào cũng đi đầu, dẫn đầu hết, thường thường nói tu là tu cái tâm, sửa cái tâm, làm chủ cái tâm. Bây giờ nếu mà tâm mà mình không biết rõ thì làm sao mình tu cái tâm, sửa cái tâm, sao làm chủ cái tâm cho nên cái đầu tiên Đức Phật dạy phải hiểu được thân và tâm của mình đó là cái gì. Cái thân thì chung chung quý vị dễ hiểu, cái thân này làm bằng tứ đại đất, nước, gió, lửa là mình dễ hiểu rồi, bây giờ cái tâm là cái quan trọng, cái tâm là cái quan trọng cực kỳ quan trọng. Tâm là thọ; tưởng; hành; thức, nói là nói vậy nhưng mà để thật sự thấy nó, quán chiếu được nó thì hôm nay chúng ta đã học nhận diện ngũ uẩn.
Bây giờ quý vị nhớ lại căn nhà của quý vị thì có hình bóng không? Trong tâm quý vị có hình bóng căn nhà của mình không? Hình bóng đó là tưởng, quý vị có một cái cảm giác gần gũi, dễ chịu đối với hình bóng căn nhà đó, cảm giác đó là thọ, quý vị có những cái lời nói lầm thầm trong tâm nhà mình như thế nào, suy nghĩ là hành. Bây giờ khi quý vị nhìn vào trong tâm thấy hình bóng của căn nhà, quý vị có một cái cảm giác dễ chịu, thân thương, ấm áp, gần gũi, quý vị có những cái suy nghĩ liên hệ đến căn nhà thì lúc đó quý vị có biết rằng trong tâm mình đang có hình bóng đó, đang có cảm giác đó, đang có suy nghĩ đó không? Có biết được hình bóng trong tâm, biết được cảm giác như thế nào, biết được mình đang suy nghĩ cái gì, cái biết đó thức. Đây là tâm của mình đó.
Bây giờ huynh thử nhắm mắt lại và nhớ về con, huynh nhận diện giùm thọ; tưởng; hành; thức khi nhớ về con như thế nào.
Phật tử 7: Thưa thầy con nhớ về con con là có hình bóng, hình bóng, hình dáng của con là tưởng.
Sư Phụ: Cảm giác làm sao? Dễ chịu hay khó chịu?
Phật tử 7: Thọ là hiện giờ là bình thường.
Sư Phụ: Coi kỹ, nhắm mắt lại, nhắm mắt lại coi kỹ trong cái thọ coi bình thường hay là dễ chịu, hay là có thương thương không?
Phật tử 7: Dạ không, thưa thầy ngồi đây là chỉ có thấy hình bóng và tưởng tượng ra cái hình dáng, lời nói và tướng của con thôi chứ còn không có cái thương thương, không có cái ghét ghét gì hết, là bình thường ạ.
Sư Phụ: Thì tạm thời vậy đi, cái cảm giác đó là cái gì?
Phật tử 7: Dạ, thọ.
Sư Phụ: Đang có suy nghĩ gì? Nó đang nói gì trong tâm?
Phật tử 7: Hành trong tâm tưởng tượng ra hình bóng…
Sư Phụ: Hành là suy nghĩ, suy nghĩ cái gì? Nhắm mắt lại.
Phật tử 7: Hành đang suy nghĩ ra hình bóng của con, ngồi ăn cơm với con và nói chuyện với con, tưởng tượng ra con từ bé đến lớn. Cái thức của mình biết rõ những lần mình ngồi nói chuyện với con, ăn uống, đi lại với con.
Sư Phụ: Cái thức biết được thọ; tưởng; hành.
Phật tử 7: Dạ.
Sư Phụ: Cái thức này biết được hình bóng của con, cảm giác ở trong tâm đang như thế nào và suy nghĩ cái gì. Cái thức này biết được thọ; tưởng; hành.
Phật tử 7: Dạ.
Sư Phụ: Cho tràng vỗ tay lớn đi, bây giờ mình nhớ người nào làm cho mình giận, hoặc nhớ mẹ, nhớ ba. Mình nhớ lại hình bóng của ba mẹ mình rồi mình làm bài tập nhận diện ngũ uẩn.
Phật tử 8: Nam mô A-di-đà Phật, con nhớ lại mẹ thì nghe nói là mẹ dáng lùn, nhỏ nhắn người, như vậy con nghĩ là cái đó là thọ.
Sư Phụ: Hình bóng là gì?
Phật tử 8: Hình bóng là sắc.
Sư Phụ: Thôi bây giờ phải học thuộc lòng đi mới được. Bây giờ đọc theo:
Thân người là sắc
Cảm giác là thọ
Hình bóng là tưởng
Suy nghĩ là hành
Rõ biết là thức
Mời cô nhận diện lại nhớ mẹ.
Phật tử 8: Nam mô A-di-đà Phật, mẹ thì mất sớm nhưng mà con nghe được nói lại như giờ con cũng tưởng tượng thử. Nghe nói là mẹ cái dáng là lùn, không cao, nhỏ con thì cái đó là sắc.
Sư Phụ: Lộn nữa rồi, cái đó là hình bóng, hình bóng là gì?
Phật tử 8: Hình bóng là tưởng.
Sư Phụ: Nãy giờ cô lộn sắc với tưởng. Sắc là thân người đây nè, cảnh vật, đồ vật này mới là sắc, còn cái hình bóng trong tâm là tưởng. Bây giờ nói lại.
Phật tử 8: Theo như sắc hồi nãy thầy có nói là đất do đất, nước, gió, lửa tạo thành là có hình tướng thì con lộn chỗ đó, còn nói về cao thấp, lùn rồi con nghe nói mẹ con hồi xưa dáng nhỏ con và lùn, thấp chứ không được cao thì cái đó con thấy cái sự suy nghĩ như vậy là nghĩ. Con nghe nói là rất là yêu thương con thì cái đó là gì đó là thọ, còn suy nghĩ là tình thương của mẹ là mình không có được như các bạn khác, đó là suy nghĩ con, đó là hành. Thức là nhận biết.
Sư Phụ: Nhận biết cái gì? Nhận biết được cái gì?
Phật tử 8: Nhận biết là con nghĩ là cái tình thương bao la của mẹ đối với con cái, đó là thọ.
Sư Phụ: Nhận biết được hình bóng của mẹ là tưởng, nhận biết được những suy nghĩ về mẹ là hành. Thức là rõ biết được thọ; tưởng; hành.
Quý vị tụng Bát Nhã Tâm Kinh chục năm luôn "quán tự tại Bồ Tát hành thâm Bát Nhã Ba-la-mật đa thời, chiếu kiến ngũ uẩn giai không, độ nhất thiết khổ ách" mà nói ngũ uẩn là không biết. Chiếu kiến mà cái này chiếu hoài mà nó không kiến, tụng mấy chục năm luôn mà ngũ uẩn không biết, cứ là tôi, là ta, là mình. Bữa nay mình đang tập chiếu kiến ngũ uẩn, bây giờ ai nhớ hôm qua, hay tuần trước, hay là mấy tháng vừa rồi có ai làm cho mình giận, đừng có đừng có xấu hổ, tu là phải thành thật. Hỏi tới có ai giận không thì bảo "con không giận ai hết", coi chừng nói dối đó, cứ bình tĩnh suy xét cho sâu sắc, coi mấy nay có ai làm gì cho mình hơi phiền, khó chịu thì bây giờ mình nhớ lại nhận diện ngũ uẩn.
Phật tử 9: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, kính bạch sư phụ con là đệ tử Hiền Cao, hôm nay con khỏe con ra tới Nha Trang. Thưa sư phụ ba ngày thầy vô thành phố dạy chúng con học nhưng con đã bệnh hết mười ngày.
Sư Phụ: thôi bây giờ nói vô thẳng vấn đề đi.
Phật tử 9: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, thưa sư phụ ơi con ở nhà có hoàn cảnh khó khăn của con, hôm nay thầy sư phụ cho con nói được để thỏa cái lòng buồn của con gửi đến sư phụ. Sư phụ ơi, làm mẹ còn hai đứa con.
Sư Phụ: Bây giờ ứng vô pháp chứ không phải vô tình nha, bây giờ ứng vô pháp coi hình bóng người làm cho mình buồn đó là cái gì. Hình bóng của cái người làm cho mình buồn, mấy đứa con đó là gì?
Phật tử 9: Là tưởng.
Sư Phụ: Cái cảm giác mình buồn, mình khó chịu đó là gì?
Phật tử 9: Là thọ.
Sư Phụ: Những cái suy nghĩ?
Phật tử 9: Suy nghĩ là hành.
Sư Phụ: Bây giờ mình có cái biết được mấy cái đó không?
Phật tử 9: Dạ con biết.
Sư Phụ: Sau khi biết rồi cô làm sao hay là biết rồi để đó? Có như lý tác ý không? Có đuổi cái tâm sân khó chịu không?
Phật tử 9: Dạ có, con đã biết như vậy nên con đã tác ý với nó rằng con của con còn nhỏ dại, nó lỡ nói những câu con rất buồn nhưng con không chấp, nhưng thời gian qua hai lần như vậy…
Sư Phụ: Cô tác ý sao?
Phật tử 9: Con nói nó dù sao cũng là con cái của con, con không thể nào bỏ nó được, đứa nào con cũng thương nhưng mà con không bỏ được. Kể từ ngày nay mình xin lỗi nó là được rồi, mình đừng có làm cho nó buồn, nó suy nghĩ là nó biết thương mình thì càng tốt mà nó không thương mình thì thôi.
Sư Phụ: Tuyệt vời, vậy là được rồi đó để hồi nó dẫn đi lạc đường, cái tâm này nó dẫn đường mau lắm, nó dẫn một ngồi là không còn pháp nữa, còn tình không à. Bây giờ cái phần tổng quát để nhận diện ngũ uẩn như vậy coi như là tạm, quý vị đọc thêm một cái định nghĩa về sắc rộng chút: Thân người, cảnh vật, đồ vật tứ đại là sắc. Đây là chúng ta đang học thánh trí tuệ, cả cái quả địa cầu này Đức Phật chứng ngộ một chữ thôi là sắc, còn mình không nhìn bằng trí tuệ thì nhìn cái này mình gọi là hoa cúc, mình nhìn cái này mình kêu cây viết, mình nhìn cái này mình kêu tấm bảng, mình nhìn cái này mình kêu cây cột, mình nhìn cái này mình kêu Minh Thành. Khi mình kêu những cái tên đó là mình kêu theo cái giả danh, cái tên giả người ta tạm đặt ra, người ta quy định, ước định, chế định như vậy.
Khi mà mình bị cái quy định, cái chế định, cái ước định, cái giả danh, cái tên dỏm đó thì mình chấp vô đó mà mình không thấy bản chất nó tất cả dầu cho cái tòa lâu đài hay là cái am tranh cũng là sắc. Bây giờ cái bà già móm không còn cái răng nào hết với một cô gái trẻ mười lăm, mười sắc tuổi cũng là sắc, mà sắc là vô thường, sắc là do đất, nước, gió, lửa kết hợp, sắc là duyên sanh, duyên tụ thì nó sanh mà duyên tan thì nó diệt. Khi chúng ta nhận diện được bao nhiêu đó là đỡ khổ nhiều không? Làm sao mà mình cứ nhắc hoài, mình gặp cái gì thì biết cái đó là sắc, mà sắc làm bằng tứ đại đất, nước, gió, lửa, có sắc đẹp sắc xấu, sắc trong sắc ngoài, sắc cao sắc thấp, sắc vi tế hay là sắc thô thiển gì tất cả sắc này cũng vô thường, cũng là đất, nước, gió, lửa, cũng là duyên sanh, cũng là tan hoại, huỷ hoại, hoại diệt, tan nát, tiêu diệt, tiêu vong thì như vậy có đáng tham không? Có đáng chấp không? Có đáng nắm không? Có đáng sân không?
Như vậy cái đó là cái đồ mà Đức Phật gọi là ly tham, là không đáng tham, không đáng giữ, không đáng nắm, không đáng chấp tại vì nó là đồ dỏm, nó là đồ giả, nó là đồ mã, đồ nháy mà bây giờ cái tâm mình nó bị ám ảnh, cái chỗ này mới chỗ khổ, nó ám ảnh, cái hình bóng nó chập chờn trong tâm. Thí dụ hồi xưa mình mới quen với ổng hay bả gì đó thì cái hình ảnh có ám ảnh chập chờn không? Khi mình có đứa con thì hình ảnh của đứa con mình có ám ảnh chập chờn không? Cho nên hồi nãy mà quý vị nói là thấy bình thường là chưa đâu, cái đó là nhận diện ngũ uẩn còn mới, khi nhận nhện ngũ uẩn sâu thì có cái ái trong hình bóng đó.
Khi nhận diện ngũ uẩn sâu rồi mình mới nhận ra, còn mới thì chưa, bây giờ mình chỉ cần nhớ tới cái hình bóng của vợ, của chồng mình, hay của con, của anh chị em mình, mà cái người mình thương nhất thì mình nhớ một cái hình bóng đó nó hiện ra thôi là mình lập tức có yêu, có thương, có mến, có ái trong đó. Và chính cái này là làm cho mình khổ tại vì mình tưởng cái sắc pháp đó, tưởng cái hình bóng đó, cái tưởng đó là tôi, là của tôi, là tự ngã của tôi, nếu cái hình bóng đó bị sức mẻ thì buồn, mình sầu, mình khổ. Cho nên Đức Phật dạy mình tất cả sắc quá khứ, hiện tại, vị lai, nội ngoại, thô tế, thắng liệt, xa gần, tất cả các sắc đó phải thấy đúng như thật nó là vô thường, là tan hoại, là huỷ hoại, là biến hoại, là hoại diệt, phải thấy như thật nó là khổ, nó là khổ đau, nó là mệt mỏi, nó là lo lắng, nó là bất an, nó là bệnh tật, nó là buồn đau, khổ sầu.
Bây giờ nói ngay cái thân này, mình mang cái thân này sướng hay khổ? Đức Thế Tôn nói cái thân này là gánh nặng, cái gánh rất là nặng, bây giờ quý vị thấy có cái thân là đi đâu cũng sợ hết, làm gì cũng lo hết, có cái đồ vật cũng sợ mất, sợ người ta ăn trộm, sợ người ta lấy, sợ người ta giành giật. Thì quý vị thấy nội cái phần mà quý vị nhận diện về sắc uẩn này thôi thì quý vị cũng bớt khổ rất nhiều, cứ tập lần lần đi, cứ năm, ba phút là quý vị cứ nhắc cái tâm mình "đây là sắc nha, đừng có bị nó che mờ nha, đừng có bị dụ nha, cái sắc đó là dỏm nên đừng có chấp vô nha. Cái sắc này là vô thường nè, đừng có tham đắm, tham đắm là khổ". Cứ rảnh là nhắc cái tâm mình hoài như vậy đó, không phải đợi tới vô tụng kinh rồi đọc bài kinh mà bất cứ ở đâu, khi nào, lúc nào, thức, ngủ, rảnh, bận gì mình cứ nhắc cái tâm mình "đây là sắc pháp làm bằng tứ đại mà cái tứ đại này vô thường, nó là khổ não, nó là bất an, nó là tai họa".
Khi tác ý dùng từ càng mạnh chừng nào thì càng tốt chừng đó, cứ rầy cái tâm, quở cái tâm, trách cái tâm, la cái tâm, không cho cái tâm nó ngu nữa, cho cái tâm nó khôn lên, cho nó sống với trí tuệ chứ không sống với vô minh nữa, cho nó sống với sáng suốt chứ không cho nó sống với tối tăm nữa. Mình tối tăm từ vô thỉ kiếp tới nay rồi, bây giờ mình gặp ánh quang minh của đại giác, của chánh giác, của vô thượng giác thì từ nay về sau mình sống trong ánh sáng, mình không sống trong bóng tối nữa. Đức Phật nói:
"Ung nhọt, này các Tỳ-kheo, là đồng nghĩa với thân này do bốn đại tác thành, do cha mẹ sinh ra, do cơm cháo chất chứa nuôi dưỡng, vô thường, biến hoại, tan nát, hủy hoại, hoại diệt, có chín miệng vết thương, có chín miệng nứt rạn. Từ đấy có cái gì chảy ra, chắc chắn bất tịnh rỉ chảy, chắc chắn hôi thúi rỉ chảy, chắc chắn nhàm chán rỉ chảy; có cái gì nứt chảy, chắc chắn bất tịnh nứt chảy, chắc chắn hôi thúi nứt chảy, chắc chắn nhàm chán nứt chảy.
Do vậy, này các Tỳ-kheo, các Thầy hãy nhàm chán thân này." (Tăng Chi Bộ, Chương IX - Chín Pháp, II. Phẩm Tiếng Rống Con Sư Tử, (V). Một Ung Nhọt)
Ai là người trí cũng nhàm chán cái thân này, không ham, không ưa, không thích, không muốn nữa. Quý vị thấy có cái thân này, có con mắt thì có bệnh viện mắt, có cái lỗ tai thì có bệnh tai, có lỗ mũi thì có bệnh mũi, có bệnh viện mắt, tai, mũi, họng, có cái họng là bệnh cái họng, có bao tử là bệnh bao tử, có lá gan là bệnh lá gan, có thận là chạy thận, bệnh thận, có tim là bệnh tim. Có cái gì là bệnh cái nấy, thấy khổ chưa? Bây giờ sư cả đang hướng dẫn quý vị Tứ Thánh Đế từ đầu năm tới bây giờ, đây là Tứ Thánh Đế, không có xa sôi gì hết, quý vị nhìn vô có cái chân là bệnh chân giãn tĩnh mạch, thấp khớp, đau gối, có cái lưng thì mỏi lưng, có cái cẳng thì tê cẳng, có con mắt thì cận thị, viễn thị, loạn thị, khiếm thị, có lỗ tai thì điếc, lãng tai phải dùng máy trợ thính, có hàm răng thì cười ra vậy chứ răng giả không, đau răng, nhức răng, bệnh răng, thậm chí nhổ răng có khi chết luôn, rất nguy hiểm, rồi có mái tóc thì cũng phải lo cho nó, bạc quá rồi cũng kiếm thuốc nhuộm vô giả giả chút cho người ta khen.
Toàn là đồ dỏm không, cho nên kỳ đó con đi giảng pháp ở chùa Hoằng Pháp thì cái loa phát đi thông báo "tất cả quý vị có nhìn thấy cái hàm răng của tôi ở đâu không? Tôi bỏ quên cái hàm răng ở trong nhà tắm rồi quý vị thấy không?". Có cái gì đâu mà mình cứ chấp vô, mình cứ cho rằng đây là tôi, là của tôi, là tự ngã của tôi rồi mình sống ở trong cái tâm vô minh, cái tâm hôn mê, ở trong tâm chấp thủ, trong cái tâm nắm giữ, ai đụng vô chút thì sân si, phẫn nộ, tức giận, bực tức, quạu quọ lên rồi cự cãi, rồi cãi lộn, rồi đánh lộn, rồi đi vô trong bốn bức tường, đi vô trong cái còng số tám thậm chí là chung thân, thậm chí là tử hình. Tất cả là đều không nhận diện được sắc pháp, không nhìn thấy được sắc uẩn, không chiếu kiến được thân tâm, sự thật. Bây giờ đây chúng ta hết sức là hạnh phúc, chúng ta ngồi ở trong tịnh xá Ngọc Pháp, chánh pháp là một viên ngọc quý báu và chúng ta quay trở về chiếu kiến thân tâm của mình, chiếu kiến ngũ uẩn, chiếu kiến tham, sân, si, chiếu kiến cái bản ngã để mình được an lạc, thanh tịnh, mát mẻ, ngọt ngào, giải thoát.
Quá tuyệt vời vậy mà không tu cứ lu bu hoài, không chịu tu mà cứ lu bu, cứ tham, rồi sân, rồi si, rồi vô minh, rồi bản ngã, rồi chấp thủ, rồi hơn thua, rồi đấu đá, rồi giành giật là đau khổ vì không thấy sự thật của cái đống thịt này. Bây giờ mình thêm một cái pháp quán nữa, cái thân này là tứ đại gồm bốn đống, một đống đất, một vũng nước, một đốm lửa và một làn gió thôi chứ có cái gì đâu. Quý vị đang ngồi đây rồi quý vị coi cái hơi thở quý vị khì khịt vô ra, hô hấp tuần hoàn như vậy, thân này như luồn gió qua buồng phổi thôi, hít vô, trả ra, rồi hít lại không được là đi theo ông bà. Nó là một làn gió thôi cho nên ngày nào sư trụ trì cũng cho quý vị ngồi thiền sáu giờ tới bảy giờ tối phải không? Rồi buổi sáng ở nhà mình ngồi nữa thì mình ngồi thiền phải nhớ thân này không có cái gì là tôi, không có gì là của tôi hết, đây chỉ là một làn gió thôi, hít vô thở ra là rồi, vậy có cần phải tức giận ai không?
Nó chỉ là làn gió thôi, có cần tức giận ai không? Có cần giữ cái hình bóng của người tức giận trong tâm không? Có cần phải suy nghĩ cho nó thiêu đốt, nó nhiệt não, nó bứt bách không? Có làn gió thôi, thở cho nó đi ra luôn đi, cho nó đi theo cơn gió luôn, cho nó cuốn theo chiều gió luôn, mỗi một cái hơi thở là mình cho cuốn theo chiều gió "mày giận phải không? Tao cho mày đi luôn, gió thổi mày bay luôn đi, mày đừng ở trong tâm ta nữa, ta thở rồi ta cho ngươi đi theo làn gió luôn, cuốn theo chiều gió luôn, bay theo gió luôn để cho ta ngồi đây mát mẻ, thanh tịnh. Ta không có chạy theo những cái cảm thọ bực bội, nóng bứt, những cái hình bóng sân si, những cái suy nghĩ hơn thua này nữa, tất cả đều tan biến hoàn toàn khỏi tâm ta đi, theo luồn gió này đi vào hư không, tan biến hoàn toàn để ta ngồi đây một cái tâm bình an, một tâm an tịnh, một tâm lắng dịu, một tâm dễ chịu, một tâm ngọt ngào, yêu thương, tha thứ, bao dung, độ lượng".
Thở như vậy có hạnh phúc không? Thở như vậy có an vui không? Thở như vậy có thanh tịnh không? Thở như vậy có nhẹ nhàng không? Thở như vậy có trí tuệ không? Thở như vậy có từ bi không? Thở như vậy có thấu hiểu không? Thở như vậy có quán chiếu ngũ uẩn không? Thở như vậy có tan biến cái bản ngã, vô minh không? Thở như vậy có lìa xa, viễn ly khỏi dục, tham, ái không? Thở đi, thở đi, đừng có lo giận nữa, đừng có lo tham nữa, đừng có lo hơn thua nữa, lỡ không kịp thở rồi chết nè. Như vậy cái thân này chỉ là làn gió thôi, không có gì là tôi, không gì là của tôi hết, khỏe quá, nhẹ quá, thanh tịnh, an vui quá rồi mình nhìn lại cái đống đất này vài bữa trở thành cái đống cát bụi. Cuối cùng tất cả chúng ta ngồi đây đều trở thành những đống cát bụi quý vị ơi, đều thành những đống cát bụi, bây giờ cho quý vị nghe một bài thiền quán, một ông già bán vé số bảy mươi tuổi đi bán từng tờ vé số và ông già này cảm nhận được cuộc đời bảy mươi năm nên viết ra thành lời ca, cả một cuộc đời bảy mươi năm là cát bụi.
Quý vị nghe và chiêm nghiệm, quán chiếu đây bài nhạc nhưng mà thật ra nó là thiền quán nếu mình nhìn bằng cái trí tuệ, bây giờ quý vị lắng tâm để cảm nhận sâu sắc cát bụi cuộc đời này, một người thất thập cổ lai hi cần từng tờ vé số đầu tóc bạc phơ bảy mươi tuổi từng câu, từng chữ, từng lời của ông là trí tuệ, là giác ngộ, là tỉnh thức. Hãy nhìn cho kỹ cái đống cát bụi này, cái đốm lửa nhỏ bé này, cái vũng nước này, đốm lửa và một làm gió hợp lại thì gọi là một con người, tan ra thì trở thành một hủ tro tàn, có gì đâu, có cái gì đâu. Tất cả bản chất cuộc đời là trống rỗng, bản chất cuộc đời là trống không, bản chất cuộc đời là cảnh mộng, dễ dàng tan biến vào hư không. Tất cả rồi một đốm lửa rực hồng bừng lên trong cái lò hỏa táng thì nhặt lại được một nắm tro tàn, giành giật, gom góp, tích lũy, chất chứa, mưu mô, hơn thua đủ thứ, tính toán rồi cuối cùng giật được một nắm tro tàn ở trong lò thiêu chứ có gì đâu, mang theo một đống ác nghiệp, đường trước mặt là không biết đi về đâu, thôi buông đi, xả đi. Quý vị phải nhìn thấy khổ, đừng có ham cái khổ, đừng có thích cái khổ, đừng có chấp vô cái khổ này, chở chân từ từ hã đứng
Đảnh lễ Đức Thế Tôn bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác.
Đảnh lễ Đức Thế Tôn bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác.
Đảnh lễ Đức Thế Tôn bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác.
Ai xung phong trả bài tâm là gì?
Phật tử 10: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, dạ tâm là thọ; tưởng; hành; thức.
Sư Phụ: Cho tràng vỗ tay. Thọ là gì? Tưởng là gì? Hành là gì? Thức là gì?
Phật tử 10: Thân là sắc, thọ là cảm giác, hình bóng là tưởng, suy nghĩ là hành, rõ biết là thức.
Sư Phụ: Cho thêm tràng vỗ tay nữa. Mời các vị khác, nhận diện về sắc pháp, sắc uẩn, sắc tướng này đi.
Phật tử 10: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, con nhớ là thọ; tưởng; hành; thức là coi như gió, lửa.
Sư Phụ: Cái thân này nó làm bằng gì?
Phật tử 10: Thân là sắc; thọ; tưởng; hành; thức.
Sư Phụ: Cái đó là ngũ uẩn, thân tâm.
Phật tử 10: Là gió, lửa, đất, nước.
Sư Phụ: Giỏi, giỏi giờ mình có khổ với thân này không?
Phật tử 10: Dạ có.
Sư Phụ: Khổ sao bà khai hết coi, đau bệnh gì?
Phật tử 10: Con đau chân, đau đầu, viêm mũi.
Sư Phụ: Còn đau gì nữa không? Cái đó là đau thân còn giờ là đau tâm.
Phật tử 10: Dạ tâm không có đau.
Sư Phụ: Bây giờ học tới đau tâm đây, chịu không? Hồi nãy giờ chúng ta nhận diện về cái phần sắc pháp thôi, sắc uẩn, sắc tướng đầu tiên thôi, bây giờ chúng ta sẽ nhận diện ra tham, sân, si ở đâu. Mình tu theo Phật pháp là mình đoạn trừ tham, sân, si mà nếu mình không biết tham, sân, si ở đâu thì mình đoạn được không? Làm sao đoạn được? Bây giờ trước khi qua bài tiếp theo bây giờ quý vị trả lời giùm tham, sân, si ở đâu.
Phật tử 11: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, con xin trả lời thầy tham, sân, si ở trong cái ý, mà trong cái ý là trong tứ đại, ngũ uẩn. Con xin hết.
Sư Phụ: Rồi ai nói tiếp, chưa đúng. Chú nói là tham, sân, si do vô minh nhưng câu hỏi là tham, sân, si ở đâu.
Phật tử 12: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, tham, sân, si là ở trong tâm mà tâm đây là thọ; tưởng; hành; thức.
Sư Phụ: Giỏi nhưng mà vẫn chưa chính xác, nãy giờ có mấy ý kiến tham, sân, si là ở trong tâm, tham, sân, si là ở trong ý, tham, sân, si là do vô minh, tham, sân, si là do chấp thủ, tham, sân, si là ở trong thọ; tưởng; hành; thức. Bây giờ mình đi vào mình nhận diện cảm thọ, chúng ta chỉ có một ngày một đêm thôi, trưa mai là chúng ta chia tay rồi cho nên nỗ lực lên, cố gắng lên, hợp tác, cố gắng lên, nhiệt tâm lên. Tu cho quyết liệt lên, tu như lửa cháy đầu, tu như ngày mai mình sẽ ra đi, chịu không? Quyết tâm không? Hồi nãy mình nhận diện phần sắc uẩn rồi, bây giờ mình nhận diện phần thọ uẩn, Đức Phật dạy mình có ba cảm thọ là cảm giác dễ chịu, cảm giác khó chịu, cảm giác không dễ chịu không khó chịu.
Tất cả cảm giác của chúng ta Đức Phật phân loại làm ba là cảm giác dễ chịu, cảm giác khó chịu, cảm giác không dễ chịu không khó chịu. Chúng ta nghe tiếng chó sủa vừa rồi chúng ta dễ chịu hay khó chịu? Trong cái khó chịu đó có cái gì trong đó? Trong khó chịu lúc nào cũng có sân, nhớ kỹ cái này rất quan trọng, hôm nay là chỉ ra cho chúng ta thấy hang ổ, xào huyệt của tham, sân, si, nơi trú ẩn của nó, căn cứ địa của tham, sân, si. Trong cái cảm giác khó chịu lúc nào cũng có sân đi theo trong đó gọi là sân tùy miên, tùy miên là nó đi theo mình miên man, lúc nào mình khó chịu là trong đó cũng có sân hết. Ví dụ mình không ăn cay được mà mình cắn vô cái ổ bánh mì có ớt xanh chứ không phải ớt đỏ, mình không thấy mình cắn nguyên cái miếng ớt cực cay mà mình không ăn cay được thì lúc đó thế nào? Mình sân liền hoặc là mình thích ăn cay, để một chén ớt mọi người ăn hết trơn, tới mình thì bưng cái chén đi chỗ khác, khó chịu không? Tất nhiên là khó chịu, lúc đó có sân, lúc đó là cay cú.
Bây giờ trong cái cảm giác dễ chịu khi mình ăn cái món mà mình thích, lúc đó có dễ chịu không? Có khoái không? Có thích không? Có muốn không? Có tham không? Như vậy trong cảm giác dễ chịu lúc nào cũng có tham, đây là Phật nói đó chứ không phải con nói đâu, cái đây là trong Tương Ưng Bộ kinh của đại tạng Nikāya đó. Cái cảm giác dễ chịu là lúc đó mình có tham, mình nghe người ta khen mình hết câu này rồi tới câu kế, hết câu kế rồi tới câu kế, người ta cứ nói mình hay, mình tốt, mình giỏi, mình tài rồi lúc đó sao? Như vậy trong cái cảm giác giải chịu này nó ham, nó thích, nó khoái, nó muốn, trong cái cảm giác không dễ chịu không khó chịu, không có vui cũng không có buồn, không có ưa cũng không có ghét, đều đều, thường thường thì cái này lúc nào cũng có si hết.
Như vậy hằng ngày mình sống có ra ngoài ba cái cảm giác này không? Mỗi một ngày mình sống có ra ngoài ba cảm giác này không? Bây giờ quý vị đang ở trong đây mát mẻ nhưng bước ra đường nắng nóng là khó chịu liền, đang nắng nóng mồ hôi đổ khó chịu vậy mà có người lại nói xóc hông thì lúc đó tóe lửa, nó tỏ nhiệt ra, nó bốc hỏa ra. Quý vị thấy không, hằng ngày chúng ta sống, mỗi tuần, mỗi tháng, mỗi quý, mỗi năm, mỗi một thập kỷ, hai chục băm, ba chục năm, bốn chục năm, năm mươi năm, sáu - bảy chục năm mình đều ở trong ba cái cảm giác này, mình không đi ra khỏi và mình càng không có thấy tham, sân, si nó trú ẩn trong ba cảm thọ. Chính vì vậy mà mình nói "Phật ơi Phật độ cho con hết khổ, Phật cứu khổ con, Phật giúp cho con giải thoát, con cầu mong được giải thoát" mà mình không nhìn thấy cái hang ổ của tham, sân, si, mình không biết cách đánh phá, trị nó, diệt tận nó thì làm sao mình hết khổ?
Quý vị thấy rõ cái vấn đề chưa? Sáng con mắt ra? Chỗ này là cái chỗ quan trọng nhất, nếu mình không học cái này, không hiểu cái này, không nhìn thấy được cảm thọ này thì mình không bao giờ nhiếp phục và chế ngự chứ đừng nói là đoạn tận được tham, sân, si, mà không nhiếp phục, không chế ngự, không đoạn tận tham, sân, si thì cả cuộc đời mình tu hoài cũng ở trong tham, sân, si rồi mình cũng sầu, bi, khổ, ưu, não. Vì cái chỗ quan trọng nhất là cái chỗ nhìn thấy được tham, sân, si ở trong ba cảm giác. Ví dụ nhiều cái để quý vị dễ nắm bắt, quý vị mới vừa đi tu về, mới về bước vô cửa thôi tự nhiên là l ổng làm cái mặt hình sự, không thôi cái mặt bả xụ xuống, mà mình đi cũng mệt, trời nóng nắng mà bước vô hai bên đều mặt hình sự thì sao?
Như vậy là kết quả tu của mình là không có gì hết, mới đi tu vậy mà sân quá vậy, mới đi tu về mà cái mặt nhìn vô thấy khó chịu quá vậy, nếu như về mà ổng phừng phừng lên mà mình đem cái hồ nước mát về tưới cho ổng cái phừng phừng đó tự nhiên dập tắt xuống, nó mát dịu trở lại.
Bà tu ở đâu vậy?
Tôi tu ở tịnh xá Ngọc Pháp.
Dẫn tui đi theo với.
Như vậy cái tu của mình là tu ở trong cái cảm thọ này, cái chỗ này là chỗ quan trọng, bây giờ tất cả pháp hội tụ nơi cảm thọ, cảm thọ này chính là cái kho chứa của tâm. Mình muốn biết tâm mình đang vui, đang buồn, đang nhẹ, đang nặng, đang nhỏ hẹp hay rộng lớn, đang cao thượng hay hạ liệt, thấp hèn chỉ cần nhìn vô cái cảm thọ là mình thấy được liền. Tất cả pháp hội tụ nơi cảm thọ, tất cả pháp quy tụ nơi cảm thọ, tất cả pháp nằm ở trong cảm thọ, đây là kinh Tăng Chi Bộ Đức Phật nói trong bài kinh Cội Rễ Sự Vật. Đức Phật dạy mình cảm giác toàn thân thì từ đây tới sáng chúng ta học được nhiều cái pháp thực hành lắm, bây giờ là lý thuyết trước để mình nắm được rồi một hồi mình sẽ thực hành.
Lúc nào mình để ý cái cảm giác của mình, bất cứ lúc nào mình cũng để ý cái cảm giác của mình coi bây giờ nó đang cái cảm giác gì, trong ba loại cảm giác này nó đang cảm giác gì. Trong cảm giác dễ chịu mình để ý cái này có tham không, nếu mà có thì mình đuổi nó ra, "tham cái gì, vô thường mà có gì đâu tham", nếu mà nó có cảm giác khó chịu lập tức mình tẩy nó liền "giận cái gì, có gì đâu mà giận, khổ nhiêu đó không đủ hay sao mà còn tiếp tục đốt lửa lên nữa, phóng hỏa đốt nhà lên nữa". Ngoài Hà Nội mới chết mười bốn người quý vị thấy không, trong cái nhà trọ năm tầng mà bây giờ chết mười bốn người, còn bao nhiêu người bị thương nữa mà cái ngọn lửa ở bên ngoài nó giết người ta chết nhưng nó không có độc ác bằng cái ngọn lửa ở bên trong cảm thọ này, chính ngọn lửa cảm thọ này mới đưa mình xuống địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.
Ngọn lửa ở ngoài chỉ đốt cái thân xác thôi nhưng cái ngọn lửa ở trong này đốt cái tâm thức của mình, nó đốt cái cảm giác của mình, nó đốt cái cảm thọ của mình, nó đưa mình với mọi người ở chung mình phải chịu ở trong một cái hỏa ngục cho nên nhiều người nói về nhà giống như cái địa ngục trần gian, hay ở trong một cái chỗ mà họ sân si với nhau thì mình ở được không, nó nóng bứt, nó thiêu đốt, nó nhiệt não, mình không muốn đi vô mà mình thấy cái chùa là mình thấy mát mẻ, thanh lương, thanh tịnh an lạc là mình muốn vô. Cũng vậy, bây giờ mình tu là để trở thành cái hố than hừng hay là tu trở thành cái máy điều hòa? Muốn mát hay nóng? Muốn dễ chịu hay khó chịu? Muốn hiền hay dữ? Từ bi hay sân si?
Mình muốn như vậy thì mình tu tập nhiều lắm, mình phải tu tập nhiều lắm, đầu tiên mình tập an tịnh, lắng dịu, ngọt ngào, dễ thương. Mấy cái từ này là niệm hoài, niệm hoài, niệm hoài, bất cứ lúc nào rảnh mỗi một bước cứ niệm an tịnh, lắng dịu, ngọt ngào, dễ thương. Mọi người đứng lên đi như con đi nãy giờ, vừa đi vừa niệm, mỗi một bước là mỗi niệm nha, đây là mình vừa lý thuyết vừa thực hành song song.
./.