Xả Vô Lượng Tâm 9
TINH HOA NIKĀYA
GIẢNG GIẢI BÀI THIỀN QUÁN
XẢ VÔ LƯỢNG TÂM 9
–Thích Minh Thành–
Nghiệp thì không tan hoại
Thân thì lại hoại vong
Nên thân cũ vừa hoại
Nghiệp lại tạo thân mới.
Thân mới này tùy nghiệp
Hiện ra các tướng hình
Đẹp xinh, hay xấu xí
Người, quỷ hay súc sanh.
Thân hình đẹp hay xấu
Là do nghiệp kết thành
Sanh trong cảnh giàu, nghèo
Là do nghiệp kết gieo.
Làm người may hay rủi
Là do nghiệp vẽ bày
Thừa tự nghiệp của mình
Là cuộc đời chúng sanh.
Các chúng sanh chính là
Là chủ nhân của nghiệp,
Là thừa tự của nghiệp,
Là nơi sanh ra nghiệp,
Là liên quan với nghiệp,
Là chỗ dựa của nghiệp,
Là chỗ hiển lộ nghiệp.
Phàm những gì đã được
Các chúng sanh thực hành
Thiện nghiệp hay ác nghiệp,
Chúng sanh thừa hưởng nó.
Thừa hưởng các nghiệp cũ
Lộ ra các thân hình
Rồi với thân hình này
Lại làm ra nghiệp mới.
Các nghiệp cứ tiếp nối,
Các thân cứ hình thành,
Khổ đau cứ liên tục
Sanh tử cứ liên miên.
Các thân không trường cửu,
Các thân không vững bền,
Nay sanh rồi mai diệt
Chẳng phải là của ta.
Nghiệp không có tan hoại, thân lại tan rã. Ví dụ mình tức giận đập bể chén bát nhưng cơn giận vẫn không vơi đi, giận đập hư tivi nhưng cảm thọ sân giận bên trong không tan đi, giận lên đốt nhà nhưng cảm giác sân giận bên trong không tiêu hủy. Mình phải biết rằng thân này chỉ là cái chén, cái tivi, là căn nhà, còn nghiệp, thói quen của cảm thọ, thói quen của cảm giác, suy nghĩ, hình bóng trong tâm cứ lập tới lập lui, chất chứa tích lũy tạo thành sức mạnh của thói quen gọi là nghiệp lực. Nghiệp là thói quen, lực là sức mạnh, cứ lập tới lập lui lâu ngày thì nghiệp sẽ thành sức mạnh, lúc đầu thử hút thuốc cho biết, thử thêm lần hai, lần ba rồi sau đó thành nghiền thuốc, khi nghiền rồi thì cảm thọ khi hút thuốc đem lại trói cột người nghiền, người này nhớ cảm giác đó, nghĩ về cảm giác đó, thích thú trong cảm giác đó, dục trong dục, ái trong ái nên người này bị lạc thọ của cảm giác khi hút thuốc trói cột, bị thúc giục bên trong muốn hưởng thụ cảm thọ đó trói cột, bị điếu thuốc bên ngoài trói cột. Có rất nhiều lớp trói cột chúng ta, điếu thuốc, hương vị điếu thuốc, cảm giác khi tiếp xúc với điếu thuốc, cái dục thúc giục bên trong, khi tiếp xúc thì thọ sanh khởi lên trói cột gọi là kiết sử, là sự trói cột và sai khiến. Cái giận, cái tham muốn cũng vậy, đó là dục trong dục, ái trong ái, tham trong tham chứ không đơn giản chỉ là thích điếu thuốc, vừa thích điếu thuốc, thích hương vị trong điếu thuốc, thích cái thọ do thiệt xúc sanh, rồi còn dục, ái trong tâm, mọi thứ dính chặt với nhau. Người thích đi chơi, thích ăn, thích xe cộ, nam nữ cũng vậy, là dục trong dục, ái trong ái, tham trong tham, bị kiết sử trói cột, khi nó vận hành là mình si mê điên đảo trong đó, không thấy được cái gì là căn, trần, thức, xúc, thọ, ái, mình hoàn toàn không còn biết gì mà bị cuốn vào đó, bị xâm chiếm, áp đảo. Vì thế thân này tan rã nhưng nghiệp lại không tan hoại, những cảm giác, nghĩ tưởng đó, những sự lập tới lập lui thích thú, khoan khoái, tụ tập, chất chứa trong đó không bị mất đi. Mình rất ghét một người nhưng mình ở xa họ, không thấy thân tướng tứ đại của họ nhưng hình bóng người đó trong tâm mình vẫn còn chứ không mất đi, suy nghĩ tới họ là bực bội, khó chịu, những thanh tưởng, hành động trong quá khứ hiện lên bên trong tâm, khi đó mình không hề biết cái gì là lạc thọ, khổ thọ, không biết cái gì căn, trần, thức, xúc vì là vô văn phàm phu nên những thứ đó nó quậy mình trong nội tâm cho nên phải giải phá được những hình bóng đó thì nghiệp mới hết. Cái ái cũng vậy, những hình bóng, cảm giác, suy nghĩ chất chứa bên trong, ngày nào còn chưa giải phá thì ngày đó còn nguy hiểm. "Nghiệp thì không tan hoại, Thân thì lại hoại vong" chính là ý nghiệp, một khi ý nghiệp còn thì khẩu nghiệp còn, thế nào cũng nói về những chuyện đó, ớt thì phải bay ra mùi cay nồng của ớt chứ ớt thì làm sao bay ra mùi thơm ngọt của xoài được, cái mùi bốc ra là ngôn ngữ, hành động cho nên khi nhận diện ngũ uẩn mới thấy sự sâu sắc của nghiệp bên trong, còn bên ngoài là thân nghiệp, khẩu nghiệp, từ ý nghiệp bên trong mới có ra thân nghiệp, khẩu nghiệp.
"Ý dẫn đầu các pháp,
Ý làm chủ, ý tạo;
Nếu với ý ô nhiễm,
Nói lên hay hành động,
Khổ não bước theo sau,
Như xe, chân vật kéo".
(Kinh Pháp Cú 01 – Phẩm Song Yếu, kệ 1)
"Ý dẫn đầu các pháp,
Ý làm chủ, ý tạo;
Nếu với ý thanh tịnh,
Nói lên hay hành động,
An lạc bước theo sau,
Như bóng, không rời hình".
(Kinh Pháp Cú 01 – Phẩm Song Yếu, kệ 2)
Ý ở đây là tâm ý, tức là thọ; tưởng; hành; thức hoạt động bên trong, cho nên có những khi vào thất không tiếp xúc ai nhưng trong tâm vẫn không yên, vì thế mình có thể tránh né cảnh vật, con người nhưng không thể tránh né được thân tâm chính mình, trong nhà thiền người ta hay nói "người ngu diệt cảnh, người trí trừ tâm". Người không hiểu chỉ tránh né, lảng tránh cảnh vật, còn người hiểu sẽ lo trị tâm nhưng Đức Phật dạy toàn vẹn ở chỗ cả tâm lẫn cảnh đều phải viễn ly, giáo pháp Đức Phật viên mãn là vậy chứ không nói một chiều, vì bên thiền nhiều khi chỉ chú trọng bên trong, còn Đức Phật chú trọng cả hai, tức là phải phòng hộ, thu nhiếp sáu căn, sống nơi xa vắng, từ đó mới quay lại nhiếp phục, chế ngự bên trong. Nếu học mà không nắm vững chỉ biết một chiều rồi nói có ở chợ cũng tu được, điều này rất nguy hiểm vì từ từ các pháp viễn ly mất đi, các hạnh đầu đà không còn nữa cho nên bên Thái Lan có hai trường phái tu, một trường phái ở thành thị, ở chỗ đông người để làm các công tác truyền bá, một trường phái khác ở trong rừng tu thiền. Khi thân cũ vừa hoại, nghiệp lại tạo thân mới, khi tivi cũ vừa bể thì đi mua ngay tivi khác thay vào nhưng phải có tiền mới chọn lựa được tivi còn không tiền thì không thể lựa chọn được, thân này cũng giống vậy và không có tiền tức là mình thiếu phước mà thiếu phước có khi không có thân phải làm cô hồn, hoặc thiếu phước có khi thân bị dị tật, nghèo đói cơ hàn, đó là không có tiền mua tivi mới phải lấy tivi cũ, hàng dùng rồi, có phước nhiều thì được thân tướng lành lặn, tốt đẹp.
Thân mới này tùy nghiệp
Hiện ra các tướng hình
Đẹp xinh, hay xấu xí
Người, quỷ hay súc sanh.
Thân hình đẹp hay xấu
Là do nghiệp kết thành
Sanh trong cảnh giàu, nghèo
Là do nghiệp kết gieo.
Cho nên tại sao trong bài thiền quán này có hai lần tái hiện cái nghiệp vì hễ còn trong vòng luân hồi thì nghiệp rất quan trọng, chừng nào mình chấm dứt tất cả nghiệp thì chừng đó giải thoát. Sự tu của chúng ta rất tuần tự, ngày xưa không biết tu là nghiệp đen, còn giờ biết tu là nghiệp trắng, cho đến khi nào toàn là nghiệp trắng thì buông bỏ luôn nghiệp trắng đi đến chỗ đoạn tận các nghiệp. Nghiệp đen là thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác, nghiệp trắng là thân làm thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ thiện, nghiệp bất động là chuyên tu các tầng thiền định, không vô biên xứ, thức vô biên xức, vô sở hữu xứ, phi tưởng và phi tưởng xứ là những nghiệp bất động của các tầng thiền vô sắc giới, vì trong các cảnh giới đó sống bằng các tâm tưởng không có thật, cuối cùng là đoạn tận tất cả nghiệp, đó là cảnh giới của các bậc Thánh, là Niết-bàn. Vì thế khi suy nghĩ, nói, làm phải xem lại là đen hay trắng, nếu đen phải chặn đứng, diệt trừ, tẩy sạch, nếu là trắng thì phát huy, trong giờ ngồi thiền là nghiệp bất động nhưng vẫn chưa chắc vì bất động là những vị đạt định, còn mình vào ngồi cứ dao động, chộn rộn thì ngay khi ngồi thiền vẫn có nghiệp đen, ngồi mà để cho những thọ; tưởng; hành lang thang theo tham, sân, si, bản ngã mà không nhiếp phục, tẩy sạch sẽ có nghiệp đen trắng lẫn lộn nhưng dù sao cũng đỡ hơn không ngồi thiền. Chừng nào tu đến khi thuần trắng là tăng thượng giới, tăng thượng định, tăng thượng tuệ thì sẽ có bất động trong đó, dù ít hay nhiều cũng sẽ có. Do sự khát ái trong tâm mà thân cũ vừa mất là nghiệp tạo ngay thân mới, tivi hư lấy gì xem nên phải đi mua càng nhanh càng tốt, cũng vậy, sự dục ái, thúc giục bên trong đẩy đi kiếm thân mới nhanh chóng, mau lẹ, chỉ trừ người nào vương vấn, oán hận hay tiếc nuối mới không đi đầu thai được. Thân mới này tùy theo nghiệp mà biểu hiện ra các hình tướng xinh đẹp, xấu xí, người, ngạ quỷ hay súc sanh, giàu hay nghèo cũng đều do nghiệp.
Làm người may hay rủi
Là do nghiệp vẽ bày
Thừa tự nghiệp của mình
Là cuộc đời chúng sanh.
Tất cả đều do nghiệp tạo thành chứ không có may rủi ở đây, không phải may mắn được giàu có, trúng số cũng không phải tự nhiên phá sản. Thừa tự là thừa kế, tiếp nối, cuộc đời chúng ta chỉ có nghiệp thôi.
"Tất cả đều là chúng sanh,
Không ai là người thân của mình,
Chỉ có vô minh, nghiệp và nhân quả.
Hãy buông xả và mau tỉnh thức,
Sống đúng trách nhiệm,
Sống đẹp với đời,
Nhận diện ngũ uẩn,
Thể nhập Thánh Trí,
Diệt tham, sân, si
Thoát ly sanh tử".
(Nghi thức tu học Nikāya – Niệm chúng sanh)
Chỉ có nhìn bằng con mắt trí tuệ, con mắt pháp mới biết được không có ai là người thân của mình, chỉ có vô minh, nghiệp và nhân quả mà thôi nhưng phải trả cái ơn với những người có ơn với mình. Các thầy, các cô đi xuất gia thì người thân ở đâu? Khi mình nhắm mắt ra đi thì người thân ở đâu? Có ai đi chung hoặc đi thay mình được không? Nhìn bằng con mắt trí tuệ chỉ thấy do nghiệp quả mà chúng ta gặp nhau, gặp nhau rồi một là trả nợ và hai là đòi nợ nhau, nếu mình khéo biết tu tập pháp lành thì đỡ khổ một chút còn không biết là thảm họa, địa ngục trần gian. Gương mặt nhìn trong gương hiền hay dữ, đẹp hay xấu, phước hay tội, dễ thương hay đáng ghét đều do nghiệp biểu hiện ra, tướng của mình cao to hay nhỏ bé, thấp lùn, tướng phú quý hay bần tiện là sự thừa kế, tiếp nối của nghiệp.
Các chúng sanh chính là
Là chủ nhân của nghiệp,
Là thừa tự của nghiệp,
Là nơi sanh ra nghiệp,
Là liên quan với nghiệp,
Là chỗ dựa của nghiệp,
Là chỗ hiển lộ nghiệp.
Nhiều lúc mình cứ đổ thừa "nghiệp của tôi như vậy" nhưng nghiệp đó là ai? Có ba nghiệp là thân nghiệp, ý nghiệp, khẩu nghiệp nhưng những suy nghĩ, lời nói, hành động là do ai làm? Có ai bắt mình làm không? Tự mình nói, tự mình nghĩ, tự mình làm thì mình là chủ nhân của nghiệp. Còn nghĩ rằng tánh mình như vậy, nghiệp mình như vậy thì làm sao tu được, nghiệp mình hay giận nhưng thật ra do ai giận? Ai giận giùm mình? Chỉ có mình giận, mình tập cái giận vì thế mình là chủ nhân. Cái hờn mác, sân si, tật đố, tranh giành là ai làm cho mình? Chỉ có mình làm vì mình là chủ nhân. Cái hay tham lam, gom góp, keo kiệt, bủn xỉn là ai? Chỉ có mình thôi. Cái vênh váo, ta đây, hống hách cũng là do mình chứ không ai hống hách thay cho mình, cho nên mới nói mình là chủ nhân của nghiệp, tự mình làm thì tự mình phải chịu hậu quả, mình phải gánh lấy cái nghiệp của mình và mình phải tiếp nối những cái mình đã làm, đã nghĩ, đã nói trước kia. Vì thế đẹp hay xấu là do nghiệp kết thành, giàu hay nghèo là do nghiệp kết giao, may hay rủi là do nghiệp vẽ bày. Có những người đã xấu còn ác thì cái đó là từ bóng tối đi vào bóng tối, có nhiều người xấu xí nhưng tâm lại tốt là từ tối chuẩn bị bước ra ánh sáng, có người đẹp nhưng lại kiêu căng, tự cao với vẻ đẹp đó là từ sáng đi vào tối, giàu nhưng hách dịch, huênh hoang, khinh người chứ không trân trọng cái mà họ đang được thừa hưởng, nếu họ biết cái giàu này bắt nguồn từ sự bố thí, cúng dường, từ sự biết chia sẻ, ưa thích bố thí với bàn tay rộng mở, vui trong sự ban cho, hân hoan trong sự đem cho, họ thấy được thành quả giàu có này là họ thừa hưởng từ việc thiện thì họ sẽ trân quý rồi họ sẽ tiếp tục ban cho, chia sẻ, thích thú trong sự đem cho với bàn tay rộng mở thì đó là người "uống nước nhớ nguồn", "ăn trái nhớ kẻ trồng cây", kẻ đó chính là thiện nghiệp của họ ở đời trước, tức là họ biết ơn nghiệp lành đã đưa họ đến thành quả ngày hôm nay chứ không phải chỉ biết ơn người, phải biết ơn những suy nghĩ, lời nói, hành động thiện lành, tốt đẹp của mình trong quá khứ, mình trân quý để tiếp tục phát huy những cái tốt này nhằm đời sau sẽ được thừa hưởng tiếp. Có những người vừa đẹp, vừa giàu lại cao sang, quý phái nhưng lại rất nhân từ, thương người, họ có những việc làm từ thiện rộng rãi thì người đó sẽ tiếp tục thừa kế và phát triển nghiệp thiện lành càng tốt hơn. Còn người đã xấu lại còn ác thì họ cũng thừa kết nhưng lại là quả đắng, trái độc vì thế phải biết ơn nghiệp lành của mình. Khi mình khởi lên ý lành, nói lời lành, làm được việc lành thì mình thấy vui, hoan hỉ với nghiệp hiền thiện này, lời nói chân chánh, hành động lợi mình lợi người nên mình mỉm cười vì hôm nay làm được nhiều thiện pháp, hạnh phúc, phấn khởi trong cái thiện, ngày đêm tinh tấn tu tập trong cái thiện lành đó. Những điều này được Đức Phật dạy cho ngài La-hầu-la, ngài ấy thực hành theo và chứng Thánh quả A-la-hán ngay trong một đời, Đức Phật dạy từ việc đổ nước rửa chân, nước trong chậu cho đến việc kiểm soát từng suy nghĩ, lời nói, hành động nên ngài La-hầu-la chứng Thánh quả tối cao ngay trong một đời, được tôn xưng làm mật hạnh đệ nhất, vì thế sự tu của mình không ra khỏi thân, miệng, ý, có tỉnh giác chánh niệm, thiện hay bất thiện cũng nằm trong thân, miệng, ý, cho nên khi thấy mình có những điều thiện, những điều hay trong người thì mình vui, còn thấy điều xấu ác phải lo lắng, sợ hãi, bất an và cố gắng nỗ lực nhiếp phục, đoạn tận, tẩy sạch nó.
Thân này là nơi sanh ra nghiệp, nghiệp của mình thiện nhiều hay ác nhiều, lành nhiều hay ác nhiều thì nhìn vào thân sẽ biết ngay vì nó là nơi sanh ra nghiệp. Trong quá khứ mình đã làm những gì mà bây giờ mang hình hài này? Nhìn cuộc đời từ nhỏ đến lớn cho đến khi về già mới thấy chính mình là chủ nhân, là kẻ thừa kế và những cái này là từ nghiệp sanh ra, không phải tại ai làm cho mình ra như vậy cũng không phải tại ông trời. Nghiệp rất công bằng, chính xác, không chạy khỏi được nó, không thể gạt được nghiệp quả, mình hại một người rồi mình cứ tự nhủ việc đó là việc tốt, mình đang giúp họ chứ không có hại họ thì những ý nghĩ đó không bao giờ trở thành thiện được vì mình biết quá rõ việc mình làm, mình là chủ nhân tạo ra nghiệp kia mà, làm sao mình gạt được bản thân, như vậy mới gọi là nghiệp rất chính xác, công bằng, đó chính là nhân quả. Mình tạo ra nghiệp là do mình vô minh, vì thế mới nói không ai là người thân của mình ngoài vô minh, nghiệp và nhân quả. Vì vô minh mới tạo ra nghiệp, nghiệp mới lãnh lấy quả báo khổ, nghĩa là vô minh là không thấy không biết nên làm bậy, nói bậy, nghĩ bậy rồi cho ra quả báo khổ, đó là một vòng lẩn quẩn cứ lập tới lập lui hết mê lầm, tạo nghiệp lại chịu quả báo khổ, cái vòng quay đó là bất tận cho nên phải học để đạt được chánh kiến để phá vô minh thì không tạo nghiệp nữa sẽ hết khổ. Gương mặt này là biểu hiện của nghiệp cũ, cách ứng xử, nói năng, làm việc là biểu hiện của nghiệp mới cho nên cần cẩn thận với nó.
"Này các Tỳ-kheo, thế nào là nghiệp cũ?
Mắt, này các Tỳ-kheo, cần phải quán là nghiệp cũ, được tác thành, được tư niệm, được cảm thọ. Tai... Mũi... Lưỡi... Thân... Ý cần phải quán là nghiệp cũ, được tác thành, được tư niệm, được cảm thọ.
Các Tỳ-kheo, đây được gọi là nghiệp cũ.
Và này các Tỳ-kheo, thế nào là nghiệp mới? Này các Tỳ-kheo, hiện tại phàm làm việc gì với thân, với lời nói, hay với ý. Này các Tỳ-kheo, đây được gọi là nghiệp mới". (Tương Ưng Bộ, Tập IV – Thiên Sáu Xứ, Chương I. Tương Ưng Sáu Xứ (e), V. Mới Và Cũ, I. Nghiệp)
Không phải tự nhiên sanh ra bị lé, tại sao người ta không lé mà mình lé? Vì trong quá khứ con mắt này liếc ngang liếc dọc người ta, vì đó là con mắt ác nghiệp. Không phải tự nhiên sanh ra bị mù rồi trách ông trời bất công, mình chính là tác giả của cái mù đó, là chủ nhân của nó. Một người lúc nào cũng nhân hậu, từ bi thì gương mặt sẽ phúc hậu, hiền từ, còn người lúc nào cũng sân hận, sân si, cộc cằn thì nhìn mặt sẽ dữ dằn, người si dại, ngáo ngơ thì gương mặt cũng biểu hiện ra như vậy, đó là sự liên quan của nghiệp, thọ; tưởng; hành lúc nào cũng thích tranh đấu, gây sự thì nó sẽ chiêu cảm ra cái sắc giống như vậy. Sắc; thọ; tưởng; hành; thức có sự liên quan, liên đới, tương ưng với nhau, tâm và cảnh, y báo chánh báo cũng vậy, mình là người như thế nào thì mình sẽ ở chỗ như vậy, nhiều người quen với thành thị náo nhiệt chứ không thích ở nơi vắng vẻ, thanh tịnh, hôm nay mưa gió làm sập nhà gỗ, nhìn vào đó mới thấy thấm thía sự vô thường của cuộc đời này, nhìn thấy nhà sập cũng gợn trong lòng nhưng lại cười vì mình biết căn nhà đó không thuộc về mình, không phải của mình, nó chỉ là tứ đại tự sanh tự diệt. Nghiệp sẽ có sự liên quan với bản thân mình vì thế chỉ cần nhìn vào vóc dáng, hình hài là sẽ biết phần nào tánh tình người đó, thân tướng có sự liên hệ đến nghiệp vì nó từ nghiệp biểu hiện ra, là chỗ hiển lộ của nghiệp, tâm độc ác phải sanh ra làm rắn độc phun nọc độc, những thọ; tưởng; hành độc hại, ác ý phải sanh ra như vậy thì mới tương xứng với những cảm thọ, nghĩ tưởng trong tâm. Tâm vênh váo, ta đây, gặp ai cũng kiếm chuyện thì phải sanh ra làm chó, gặp ai cũng sủa, nghe tiếng động cũng sủa, nếu cứ mê ăn mê ngủ thì làm heo để người ta cân kí bán, sanh ra cái thân chỉ để ăn với ngủ vì thích như vậy, ham thích, đam mê trong ăn ngủ thì sanh ra cái thân như vậy để tương xứng với cái dục, ham thích, đam mê nhưng cái thiện không đủ để làm người thì phải rơi xuống làm heo. Vì thế phải biết sợ ý niệm, khi sanh khởi lên ý nghĩ bất thiện là phải thấy sợ và đánh đuổi nó ngay lập tức, nhiều khi đánh đuổi hoài cũng chưa ra hết, phải lật tung mọi ngõ ngách, hóc kẹt để tìm ra ý nghĩ xấu đó, nếu mình để yên nó sẽ ngủ ngầm đến khi đủ nhân đủ duyên nó sẽ trỗi dậy. Có hai mẹ con ngủ mà rắn hổ mang bò vào bên cạnh cắn chết đứa con, cho nên mình ở núi rừng trước khi ngủ phải kiểm tra chăn màn chứ không phải muốn ngủ là vào nằm liền, đó cũng là nghiệp của của hai mẹ con chứ không phải tự nhiên bị như vậy, nếu có sự thận trọng, chánh niệm tỉnh giác thì mình sẽ tránh được nghiệp một phần nào đó, cẩn thận sẽ làm mình bớt nghiệp, tránh được nghiệp, còn sự cẩu thả, xem thường có thể tạo ra nghiệp mới chứ không phải chỉ có nghiệp cũ. Ví dụ lên Đà Lạt tạo dáng chụp hình trên đồi rồi trượt chân té chết, đó là nghiệp mới từ sự bất cẩn, vì thế có nhiều người chưa tới số vẫn chết chứ không phải đợi tới số mới chết, sự cẩu thả, bất cẩn, không kĩ lưỡng làm cho mình chết yểu, chết hoạnh tử là những cái chết bị oan ức ngang trái không bình thường, đó là cũng là cái ý không cẩn thận. Nhiều người có suy nghĩ tới số thì chết nên mặc kệ, coi thường mọi thứ, ở trong tâm dịch mà cứ đi, hời hợt với sức khỏe, vừa làm khổ mình, khổ cả gia đình vì về lây cho họ, vừa là gánh nặng cho y tế. Có người nói ra sang sảng, the thé nghe không có thiện cảm, có người nói ra nghe hiền từ, nhẹ nhàng, có người sanh ra đã mang những chứng bệnh nan y, những chứng bệnh tâm lý, sinh lý… tất cả đều mang nghiệp chỉ khác nhau ở chỗ nghiệp nặng hay nhẹ thôi, nếu là nghiệp của loài người thì ở đây, tương xứng với dục giới, còn cõi dục của chư thiên là khác nữa, trong cõi sắc không có dục, vì thế tâm thức của mình rất khủng khiếp, tâm như thế nào thì sanh ra chỗ tương ứng với tâm đó.
Phàm những gì đã được
Các chúng sanh thực hành
Thiện nghiệp hay ác nghiệp,
Chúng sanh thừa hưởng nó.
Thừa hưởng các nghiệp cũ
Lộ ra các thân hình
Rồi với thân hình này
Lại làm ra nghiệp mới.
Muốn biết đời sau của mình như thế nào thì hãy xem lại những suy nghĩ, lời nói, hành động là biết ngay chứ không cần đi xem thầy gì cả.
Các nghiệp cứ tiếp nối,
Các thân cứ hình thành,
Khổ đau cứ liên tục
Sanh tử cứ liên miên.
Vì mình không có trí tuệ về nghiệp, không thành tựu trí huệ nên không phân biệt được trắng đen, dù có biết cũng chỉ biết sơ sơ nên cứ tạo nghiệp, các thân cứ hình thành, nay mặt người mai mặt thứ rồi khổ đau cứ tiếp diễn. Người giàu có cái khổ của người giàu, người khổ có cái khổ của người khổ, người xấu có cái khổ của người xấu, người đẹp có cái khổ của người đẹp, tại gia có cái khổ của tại gia, xuất gia có cái khổ của xuất gia, nhỏ có cái khổ lúc nhỏ, lớn có cái khổ của người lớn, người già có cái khổ của người già nên đau khổ cứ liên tục, sanh tử triền miên.
./.
GIẢNG GIẢI BÀI THIỀN QUÁN
XẢ VÔ LƯỢNG TÂM 9
–Thích Minh Thành–
Nghiệp thì không tan hoại
Thân thì lại hoại vong
Nên thân cũ vừa hoại
Nghiệp lại tạo thân mới.
Thân mới này tùy nghiệp
Hiện ra các tướng hình
Đẹp xinh, hay xấu xí
Người, quỷ hay súc sanh.
Thân hình đẹp hay xấu
Là do nghiệp kết thành
Sanh trong cảnh giàu, nghèo
Là do nghiệp kết gieo.
Làm người may hay rủi
Là do nghiệp vẽ bày
Thừa tự nghiệp của mình
Là cuộc đời chúng sanh.
Các chúng sanh chính là
Là chủ nhân của nghiệp,
Là thừa tự của nghiệp,
Là nơi sanh ra nghiệp,
Là liên quan với nghiệp,
Là chỗ dựa của nghiệp,
Là chỗ hiển lộ nghiệp.
Phàm những gì đã được
Các chúng sanh thực hành
Thiện nghiệp hay ác nghiệp,
Chúng sanh thừa hưởng nó.
Thừa hưởng các nghiệp cũ
Lộ ra các thân hình
Rồi với thân hình này
Lại làm ra nghiệp mới.
Các nghiệp cứ tiếp nối,
Các thân cứ hình thành,
Khổ đau cứ liên tục
Sanh tử cứ liên miên.
Các thân không trường cửu,
Các thân không vững bền,
Nay sanh rồi mai diệt
Chẳng phải là của ta.
Nghiệp không có tan hoại, thân lại tan rã. Ví dụ mình tức giận đập bể chén bát nhưng cơn giận vẫn không vơi đi, giận đập hư tivi nhưng cảm thọ sân giận bên trong không tan đi, giận lên đốt nhà nhưng cảm giác sân giận bên trong không tiêu hủy. Mình phải biết rằng thân này chỉ là cái chén, cái tivi, là căn nhà, còn nghiệp, thói quen của cảm thọ, thói quen của cảm giác, suy nghĩ, hình bóng trong tâm cứ lập tới lập lui, chất chứa tích lũy tạo thành sức mạnh của thói quen gọi là nghiệp lực. Nghiệp là thói quen, lực là sức mạnh, cứ lập tới lập lui lâu ngày thì nghiệp sẽ thành sức mạnh, lúc đầu thử hút thuốc cho biết, thử thêm lần hai, lần ba rồi sau đó thành nghiền thuốc, khi nghiền rồi thì cảm thọ khi hút thuốc đem lại trói cột người nghiền, người này nhớ cảm giác đó, nghĩ về cảm giác đó, thích thú trong cảm giác đó, dục trong dục, ái trong ái nên người này bị lạc thọ của cảm giác khi hút thuốc trói cột, bị thúc giục bên trong muốn hưởng thụ cảm thọ đó trói cột, bị điếu thuốc bên ngoài trói cột. Có rất nhiều lớp trói cột chúng ta, điếu thuốc, hương vị điếu thuốc, cảm giác khi tiếp xúc với điếu thuốc, cái dục thúc giục bên trong, khi tiếp xúc thì thọ sanh khởi lên trói cột gọi là kiết sử, là sự trói cột và sai khiến. Cái giận, cái tham muốn cũng vậy, đó là dục trong dục, ái trong ái, tham trong tham chứ không đơn giản chỉ là thích điếu thuốc, vừa thích điếu thuốc, thích hương vị trong điếu thuốc, thích cái thọ do thiệt xúc sanh, rồi còn dục, ái trong tâm, mọi thứ dính chặt với nhau. Người thích đi chơi, thích ăn, thích xe cộ, nam nữ cũng vậy, là dục trong dục, ái trong ái, tham trong tham, bị kiết sử trói cột, khi nó vận hành là mình si mê điên đảo trong đó, không thấy được cái gì là căn, trần, thức, xúc, thọ, ái, mình hoàn toàn không còn biết gì mà bị cuốn vào đó, bị xâm chiếm, áp đảo. Vì thế thân này tan rã nhưng nghiệp lại không tan hoại, những cảm giác, nghĩ tưởng đó, những sự lập tới lập lui thích thú, khoan khoái, tụ tập, chất chứa trong đó không bị mất đi. Mình rất ghét một người nhưng mình ở xa họ, không thấy thân tướng tứ đại của họ nhưng hình bóng người đó trong tâm mình vẫn còn chứ không mất đi, suy nghĩ tới họ là bực bội, khó chịu, những thanh tưởng, hành động trong quá khứ hiện lên bên trong tâm, khi đó mình không hề biết cái gì là lạc thọ, khổ thọ, không biết cái gì căn, trần, thức, xúc vì là vô văn phàm phu nên những thứ đó nó quậy mình trong nội tâm cho nên phải giải phá được những hình bóng đó thì nghiệp mới hết. Cái ái cũng vậy, những hình bóng, cảm giác, suy nghĩ chất chứa bên trong, ngày nào còn chưa giải phá thì ngày đó còn nguy hiểm. "Nghiệp thì không tan hoại, Thân thì lại hoại vong" chính là ý nghiệp, một khi ý nghiệp còn thì khẩu nghiệp còn, thế nào cũng nói về những chuyện đó, ớt thì phải bay ra mùi cay nồng của ớt chứ ớt thì làm sao bay ra mùi thơm ngọt của xoài được, cái mùi bốc ra là ngôn ngữ, hành động cho nên khi nhận diện ngũ uẩn mới thấy sự sâu sắc của nghiệp bên trong, còn bên ngoài là thân nghiệp, khẩu nghiệp, từ ý nghiệp bên trong mới có ra thân nghiệp, khẩu nghiệp.
"Ý dẫn đầu các pháp,
Ý làm chủ, ý tạo;
Nếu với ý ô nhiễm,
Nói lên hay hành động,
Khổ não bước theo sau,
Như xe, chân vật kéo".
(Kinh Pháp Cú 01 – Phẩm Song Yếu, kệ 1)
"Ý dẫn đầu các pháp,
Ý làm chủ, ý tạo;
Nếu với ý thanh tịnh,
Nói lên hay hành động,
An lạc bước theo sau,
Như bóng, không rời hình".
(Kinh Pháp Cú 01 – Phẩm Song Yếu, kệ 2)
Ý ở đây là tâm ý, tức là thọ; tưởng; hành; thức hoạt động bên trong, cho nên có những khi vào thất không tiếp xúc ai nhưng trong tâm vẫn không yên, vì thế mình có thể tránh né cảnh vật, con người nhưng không thể tránh né được thân tâm chính mình, trong nhà thiền người ta hay nói "người ngu diệt cảnh, người trí trừ tâm". Người không hiểu chỉ tránh né, lảng tránh cảnh vật, còn người hiểu sẽ lo trị tâm nhưng Đức Phật dạy toàn vẹn ở chỗ cả tâm lẫn cảnh đều phải viễn ly, giáo pháp Đức Phật viên mãn là vậy chứ không nói một chiều, vì bên thiền nhiều khi chỉ chú trọng bên trong, còn Đức Phật chú trọng cả hai, tức là phải phòng hộ, thu nhiếp sáu căn, sống nơi xa vắng, từ đó mới quay lại nhiếp phục, chế ngự bên trong. Nếu học mà không nắm vững chỉ biết một chiều rồi nói có ở chợ cũng tu được, điều này rất nguy hiểm vì từ từ các pháp viễn ly mất đi, các hạnh đầu đà không còn nữa cho nên bên Thái Lan có hai trường phái tu, một trường phái ở thành thị, ở chỗ đông người để làm các công tác truyền bá, một trường phái khác ở trong rừng tu thiền. Khi thân cũ vừa hoại, nghiệp lại tạo thân mới, khi tivi cũ vừa bể thì đi mua ngay tivi khác thay vào nhưng phải có tiền mới chọn lựa được tivi còn không tiền thì không thể lựa chọn được, thân này cũng giống vậy và không có tiền tức là mình thiếu phước mà thiếu phước có khi không có thân phải làm cô hồn, hoặc thiếu phước có khi thân bị dị tật, nghèo đói cơ hàn, đó là không có tiền mua tivi mới phải lấy tivi cũ, hàng dùng rồi, có phước nhiều thì được thân tướng lành lặn, tốt đẹp.
Thân mới này tùy nghiệp
Hiện ra các tướng hình
Đẹp xinh, hay xấu xí
Người, quỷ hay súc sanh.
Thân hình đẹp hay xấu
Là do nghiệp kết thành
Sanh trong cảnh giàu, nghèo
Là do nghiệp kết gieo.
Cho nên tại sao trong bài thiền quán này có hai lần tái hiện cái nghiệp vì hễ còn trong vòng luân hồi thì nghiệp rất quan trọng, chừng nào mình chấm dứt tất cả nghiệp thì chừng đó giải thoát. Sự tu của chúng ta rất tuần tự, ngày xưa không biết tu là nghiệp đen, còn giờ biết tu là nghiệp trắng, cho đến khi nào toàn là nghiệp trắng thì buông bỏ luôn nghiệp trắng đi đến chỗ đoạn tận các nghiệp. Nghiệp đen là thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác, nghiệp trắng là thân làm thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ thiện, nghiệp bất động là chuyên tu các tầng thiền định, không vô biên xứ, thức vô biên xức, vô sở hữu xứ, phi tưởng và phi tưởng xứ là những nghiệp bất động của các tầng thiền vô sắc giới, vì trong các cảnh giới đó sống bằng các tâm tưởng không có thật, cuối cùng là đoạn tận tất cả nghiệp, đó là cảnh giới của các bậc Thánh, là Niết-bàn. Vì thế khi suy nghĩ, nói, làm phải xem lại là đen hay trắng, nếu đen phải chặn đứng, diệt trừ, tẩy sạch, nếu là trắng thì phát huy, trong giờ ngồi thiền là nghiệp bất động nhưng vẫn chưa chắc vì bất động là những vị đạt định, còn mình vào ngồi cứ dao động, chộn rộn thì ngay khi ngồi thiền vẫn có nghiệp đen, ngồi mà để cho những thọ; tưởng; hành lang thang theo tham, sân, si, bản ngã mà không nhiếp phục, tẩy sạch sẽ có nghiệp đen trắng lẫn lộn nhưng dù sao cũng đỡ hơn không ngồi thiền. Chừng nào tu đến khi thuần trắng là tăng thượng giới, tăng thượng định, tăng thượng tuệ thì sẽ có bất động trong đó, dù ít hay nhiều cũng sẽ có. Do sự khát ái trong tâm mà thân cũ vừa mất là nghiệp tạo ngay thân mới, tivi hư lấy gì xem nên phải đi mua càng nhanh càng tốt, cũng vậy, sự dục ái, thúc giục bên trong đẩy đi kiếm thân mới nhanh chóng, mau lẹ, chỉ trừ người nào vương vấn, oán hận hay tiếc nuối mới không đi đầu thai được. Thân mới này tùy theo nghiệp mà biểu hiện ra các hình tướng xinh đẹp, xấu xí, người, ngạ quỷ hay súc sanh, giàu hay nghèo cũng đều do nghiệp.
Làm người may hay rủi
Là do nghiệp vẽ bày
Thừa tự nghiệp của mình
Là cuộc đời chúng sanh.
Tất cả đều do nghiệp tạo thành chứ không có may rủi ở đây, không phải may mắn được giàu có, trúng số cũng không phải tự nhiên phá sản. Thừa tự là thừa kế, tiếp nối, cuộc đời chúng ta chỉ có nghiệp thôi.
"Tất cả đều là chúng sanh,
Không ai là người thân của mình,
Chỉ có vô minh, nghiệp và nhân quả.
Hãy buông xả và mau tỉnh thức,
Sống đúng trách nhiệm,
Sống đẹp với đời,
Nhận diện ngũ uẩn,
Thể nhập Thánh Trí,
Diệt tham, sân, si
Thoát ly sanh tử".
(Nghi thức tu học Nikāya – Niệm chúng sanh)
Chỉ có nhìn bằng con mắt trí tuệ, con mắt pháp mới biết được không có ai là người thân của mình, chỉ có vô minh, nghiệp và nhân quả mà thôi nhưng phải trả cái ơn với những người có ơn với mình. Các thầy, các cô đi xuất gia thì người thân ở đâu? Khi mình nhắm mắt ra đi thì người thân ở đâu? Có ai đi chung hoặc đi thay mình được không? Nhìn bằng con mắt trí tuệ chỉ thấy do nghiệp quả mà chúng ta gặp nhau, gặp nhau rồi một là trả nợ và hai là đòi nợ nhau, nếu mình khéo biết tu tập pháp lành thì đỡ khổ một chút còn không biết là thảm họa, địa ngục trần gian. Gương mặt nhìn trong gương hiền hay dữ, đẹp hay xấu, phước hay tội, dễ thương hay đáng ghét đều do nghiệp biểu hiện ra, tướng của mình cao to hay nhỏ bé, thấp lùn, tướng phú quý hay bần tiện là sự thừa kế, tiếp nối của nghiệp.
Các chúng sanh chính là
Là chủ nhân của nghiệp,
Là thừa tự của nghiệp,
Là nơi sanh ra nghiệp,
Là liên quan với nghiệp,
Là chỗ dựa của nghiệp,
Là chỗ hiển lộ nghiệp.
Nhiều lúc mình cứ đổ thừa "nghiệp của tôi như vậy" nhưng nghiệp đó là ai? Có ba nghiệp là thân nghiệp, ý nghiệp, khẩu nghiệp nhưng những suy nghĩ, lời nói, hành động là do ai làm? Có ai bắt mình làm không? Tự mình nói, tự mình nghĩ, tự mình làm thì mình là chủ nhân của nghiệp. Còn nghĩ rằng tánh mình như vậy, nghiệp mình như vậy thì làm sao tu được, nghiệp mình hay giận nhưng thật ra do ai giận? Ai giận giùm mình? Chỉ có mình giận, mình tập cái giận vì thế mình là chủ nhân. Cái hờn mác, sân si, tật đố, tranh giành là ai làm cho mình? Chỉ có mình làm vì mình là chủ nhân. Cái hay tham lam, gom góp, keo kiệt, bủn xỉn là ai? Chỉ có mình thôi. Cái vênh váo, ta đây, hống hách cũng là do mình chứ không ai hống hách thay cho mình, cho nên mới nói mình là chủ nhân của nghiệp, tự mình làm thì tự mình phải chịu hậu quả, mình phải gánh lấy cái nghiệp của mình và mình phải tiếp nối những cái mình đã làm, đã nghĩ, đã nói trước kia. Vì thế đẹp hay xấu là do nghiệp kết thành, giàu hay nghèo là do nghiệp kết giao, may hay rủi là do nghiệp vẽ bày. Có những người đã xấu còn ác thì cái đó là từ bóng tối đi vào bóng tối, có nhiều người xấu xí nhưng tâm lại tốt là từ tối chuẩn bị bước ra ánh sáng, có người đẹp nhưng lại kiêu căng, tự cao với vẻ đẹp đó là từ sáng đi vào tối, giàu nhưng hách dịch, huênh hoang, khinh người chứ không trân trọng cái mà họ đang được thừa hưởng, nếu họ biết cái giàu này bắt nguồn từ sự bố thí, cúng dường, từ sự biết chia sẻ, ưa thích bố thí với bàn tay rộng mở, vui trong sự ban cho, hân hoan trong sự đem cho, họ thấy được thành quả giàu có này là họ thừa hưởng từ việc thiện thì họ sẽ trân quý rồi họ sẽ tiếp tục ban cho, chia sẻ, thích thú trong sự đem cho với bàn tay rộng mở thì đó là người "uống nước nhớ nguồn", "ăn trái nhớ kẻ trồng cây", kẻ đó chính là thiện nghiệp của họ ở đời trước, tức là họ biết ơn nghiệp lành đã đưa họ đến thành quả ngày hôm nay chứ không phải chỉ biết ơn người, phải biết ơn những suy nghĩ, lời nói, hành động thiện lành, tốt đẹp của mình trong quá khứ, mình trân quý để tiếp tục phát huy những cái tốt này nhằm đời sau sẽ được thừa hưởng tiếp. Có những người vừa đẹp, vừa giàu lại cao sang, quý phái nhưng lại rất nhân từ, thương người, họ có những việc làm từ thiện rộng rãi thì người đó sẽ tiếp tục thừa kế và phát triển nghiệp thiện lành càng tốt hơn. Còn người đã xấu lại còn ác thì họ cũng thừa kết nhưng lại là quả đắng, trái độc vì thế phải biết ơn nghiệp lành của mình. Khi mình khởi lên ý lành, nói lời lành, làm được việc lành thì mình thấy vui, hoan hỉ với nghiệp hiền thiện này, lời nói chân chánh, hành động lợi mình lợi người nên mình mỉm cười vì hôm nay làm được nhiều thiện pháp, hạnh phúc, phấn khởi trong cái thiện, ngày đêm tinh tấn tu tập trong cái thiện lành đó. Những điều này được Đức Phật dạy cho ngài La-hầu-la, ngài ấy thực hành theo và chứng Thánh quả A-la-hán ngay trong một đời, Đức Phật dạy từ việc đổ nước rửa chân, nước trong chậu cho đến việc kiểm soát từng suy nghĩ, lời nói, hành động nên ngài La-hầu-la chứng Thánh quả tối cao ngay trong một đời, được tôn xưng làm mật hạnh đệ nhất, vì thế sự tu của mình không ra khỏi thân, miệng, ý, có tỉnh giác chánh niệm, thiện hay bất thiện cũng nằm trong thân, miệng, ý, cho nên khi thấy mình có những điều thiện, những điều hay trong người thì mình vui, còn thấy điều xấu ác phải lo lắng, sợ hãi, bất an và cố gắng nỗ lực nhiếp phục, đoạn tận, tẩy sạch nó.
Thân này là nơi sanh ra nghiệp, nghiệp của mình thiện nhiều hay ác nhiều, lành nhiều hay ác nhiều thì nhìn vào thân sẽ biết ngay vì nó là nơi sanh ra nghiệp. Trong quá khứ mình đã làm những gì mà bây giờ mang hình hài này? Nhìn cuộc đời từ nhỏ đến lớn cho đến khi về già mới thấy chính mình là chủ nhân, là kẻ thừa kế và những cái này là từ nghiệp sanh ra, không phải tại ai làm cho mình ra như vậy cũng không phải tại ông trời. Nghiệp rất công bằng, chính xác, không chạy khỏi được nó, không thể gạt được nghiệp quả, mình hại một người rồi mình cứ tự nhủ việc đó là việc tốt, mình đang giúp họ chứ không có hại họ thì những ý nghĩ đó không bao giờ trở thành thiện được vì mình biết quá rõ việc mình làm, mình là chủ nhân tạo ra nghiệp kia mà, làm sao mình gạt được bản thân, như vậy mới gọi là nghiệp rất chính xác, công bằng, đó chính là nhân quả. Mình tạo ra nghiệp là do mình vô minh, vì thế mới nói không ai là người thân của mình ngoài vô minh, nghiệp và nhân quả. Vì vô minh mới tạo ra nghiệp, nghiệp mới lãnh lấy quả báo khổ, nghĩa là vô minh là không thấy không biết nên làm bậy, nói bậy, nghĩ bậy rồi cho ra quả báo khổ, đó là một vòng lẩn quẩn cứ lập tới lập lui hết mê lầm, tạo nghiệp lại chịu quả báo khổ, cái vòng quay đó là bất tận cho nên phải học để đạt được chánh kiến để phá vô minh thì không tạo nghiệp nữa sẽ hết khổ. Gương mặt này là biểu hiện của nghiệp cũ, cách ứng xử, nói năng, làm việc là biểu hiện của nghiệp mới cho nên cần cẩn thận với nó.
"Này các Tỳ-kheo, thế nào là nghiệp cũ?
Mắt, này các Tỳ-kheo, cần phải quán là nghiệp cũ, được tác thành, được tư niệm, được cảm thọ. Tai... Mũi... Lưỡi... Thân... Ý cần phải quán là nghiệp cũ, được tác thành, được tư niệm, được cảm thọ.
Các Tỳ-kheo, đây được gọi là nghiệp cũ.
Và này các Tỳ-kheo, thế nào là nghiệp mới? Này các Tỳ-kheo, hiện tại phàm làm việc gì với thân, với lời nói, hay với ý. Này các Tỳ-kheo, đây được gọi là nghiệp mới". (Tương Ưng Bộ, Tập IV – Thiên Sáu Xứ, Chương I. Tương Ưng Sáu Xứ (e), V. Mới Và Cũ, I. Nghiệp)
Không phải tự nhiên sanh ra bị lé, tại sao người ta không lé mà mình lé? Vì trong quá khứ con mắt này liếc ngang liếc dọc người ta, vì đó là con mắt ác nghiệp. Không phải tự nhiên sanh ra bị mù rồi trách ông trời bất công, mình chính là tác giả của cái mù đó, là chủ nhân của nó. Một người lúc nào cũng nhân hậu, từ bi thì gương mặt sẽ phúc hậu, hiền từ, còn người lúc nào cũng sân hận, sân si, cộc cằn thì nhìn mặt sẽ dữ dằn, người si dại, ngáo ngơ thì gương mặt cũng biểu hiện ra như vậy, đó là sự liên quan của nghiệp, thọ; tưởng; hành lúc nào cũng thích tranh đấu, gây sự thì nó sẽ chiêu cảm ra cái sắc giống như vậy. Sắc; thọ; tưởng; hành; thức có sự liên quan, liên đới, tương ưng với nhau, tâm và cảnh, y báo chánh báo cũng vậy, mình là người như thế nào thì mình sẽ ở chỗ như vậy, nhiều người quen với thành thị náo nhiệt chứ không thích ở nơi vắng vẻ, thanh tịnh, hôm nay mưa gió làm sập nhà gỗ, nhìn vào đó mới thấy thấm thía sự vô thường của cuộc đời này, nhìn thấy nhà sập cũng gợn trong lòng nhưng lại cười vì mình biết căn nhà đó không thuộc về mình, không phải của mình, nó chỉ là tứ đại tự sanh tự diệt. Nghiệp sẽ có sự liên quan với bản thân mình vì thế chỉ cần nhìn vào vóc dáng, hình hài là sẽ biết phần nào tánh tình người đó, thân tướng có sự liên hệ đến nghiệp vì nó từ nghiệp biểu hiện ra, là chỗ hiển lộ của nghiệp, tâm độc ác phải sanh ra làm rắn độc phun nọc độc, những thọ; tưởng; hành độc hại, ác ý phải sanh ra như vậy thì mới tương xứng với những cảm thọ, nghĩ tưởng trong tâm. Tâm vênh váo, ta đây, gặp ai cũng kiếm chuyện thì phải sanh ra làm chó, gặp ai cũng sủa, nghe tiếng động cũng sủa, nếu cứ mê ăn mê ngủ thì làm heo để người ta cân kí bán, sanh ra cái thân chỉ để ăn với ngủ vì thích như vậy, ham thích, đam mê trong ăn ngủ thì sanh ra cái thân như vậy để tương xứng với cái dục, ham thích, đam mê nhưng cái thiện không đủ để làm người thì phải rơi xuống làm heo. Vì thế phải biết sợ ý niệm, khi sanh khởi lên ý nghĩ bất thiện là phải thấy sợ và đánh đuổi nó ngay lập tức, nhiều khi đánh đuổi hoài cũng chưa ra hết, phải lật tung mọi ngõ ngách, hóc kẹt để tìm ra ý nghĩ xấu đó, nếu mình để yên nó sẽ ngủ ngầm đến khi đủ nhân đủ duyên nó sẽ trỗi dậy. Có hai mẹ con ngủ mà rắn hổ mang bò vào bên cạnh cắn chết đứa con, cho nên mình ở núi rừng trước khi ngủ phải kiểm tra chăn màn chứ không phải muốn ngủ là vào nằm liền, đó cũng là nghiệp của của hai mẹ con chứ không phải tự nhiên bị như vậy, nếu có sự thận trọng, chánh niệm tỉnh giác thì mình sẽ tránh được nghiệp một phần nào đó, cẩn thận sẽ làm mình bớt nghiệp, tránh được nghiệp, còn sự cẩu thả, xem thường có thể tạo ra nghiệp mới chứ không phải chỉ có nghiệp cũ. Ví dụ lên Đà Lạt tạo dáng chụp hình trên đồi rồi trượt chân té chết, đó là nghiệp mới từ sự bất cẩn, vì thế có nhiều người chưa tới số vẫn chết chứ không phải đợi tới số mới chết, sự cẩu thả, bất cẩn, không kĩ lưỡng làm cho mình chết yểu, chết hoạnh tử là những cái chết bị oan ức ngang trái không bình thường, đó là cũng là cái ý không cẩn thận. Nhiều người có suy nghĩ tới số thì chết nên mặc kệ, coi thường mọi thứ, ở trong tâm dịch mà cứ đi, hời hợt với sức khỏe, vừa làm khổ mình, khổ cả gia đình vì về lây cho họ, vừa là gánh nặng cho y tế. Có người nói ra sang sảng, the thé nghe không có thiện cảm, có người nói ra nghe hiền từ, nhẹ nhàng, có người sanh ra đã mang những chứng bệnh nan y, những chứng bệnh tâm lý, sinh lý… tất cả đều mang nghiệp chỉ khác nhau ở chỗ nghiệp nặng hay nhẹ thôi, nếu là nghiệp của loài người thì ở đây, tương xứng với dục giới, còn cõi dục của chư thiên là khác nữa, trong cõi sắc không có dục, vì thế tâm thức của mình rất khủng khiếp, tâm như thế nào thì sanh ra chỗ tương ứng với tâm đó.
Phàm những gì đã được
Các chúng sanh thực hành
Thiện nghiệp hay ác nghiệp,
Chúng sanh thừa hưởng nó.
Thừa hưởng các nghiệp cũ
Lộ ra các thân hình
Rồi với thân hình này
Lại làm ra nghiệp mới.
Muốn biết đời sau của mình như thế nào thì hãy xem lại những suy nghĩ, lời nói, hành động là biết ngay chứ không cần đi xem thầy gì cả.
Các nghiệp cứ tiếp nối,
Các thân cứ hình thành,
Khổ đau cứ liên tục
Sanh tử cứ liên miên.
Vì mình không có trí tuệ về nghiệp, không thành tựu trí huệ nên không phân biệt được trắng đen, dù có biết cũng chỉ biết sơ sơ nên cứ tạo nghiệp, các thân cứ hình thành, nay mặt người mai mặt thứ rồi khổ đau cứ tiếp diễn. Người giàu có cái khổ của người giàu, người khổ có cái khổ của người khổ, người xấu có cái khổ của người xấu, người đẹp có cái khổ của người đẹp, tại gia có cái khổ của tại gia, xuất gia có cái khổ của xuất gia, nhỏ có cái khổ lúc nhỏ, lớn có cái khổ của người lớn, người già có cái khổ của người già nên đau khổ cứ liên tục, sanh tử triền miên.
./.