Lợi Ích Của Giới-Làm Sao Phá Si Mê
LỢI ÍCH CỦA GIỚI? LÀM SAO PHÁ SI MÊ?
PHẬT DẠY CÁCH KHỎE MẠNH VÀ TRƯỜNG THỌ
NGŨ UẨN TÂM TUỆ LÀ GÌ?
Thích Minh Thành
Kính thưa đại chúng, hôm nay là ngày khai pháp đầu năm của đạo tràng thọ bát. Minh Thành ít có dịp gặp gỡ trong đạo tràng cho nên Minh Thành sẽ để cho quý vị nào còn những trở ngại, khó khăn và chưa hiểu trong tu học thì nêu ra trao đổi để chúng ta tu tiến trong năm mới.
Phật tử Hoa Huệ: Con kính bạch sư phụ, hôm nay con trở về chùa để tu tập thọ bát quan trai, con tính không về nhưng con vẫn cố gắng để về chùa thọ bát đầu xuân. Con xin hỏi sư phụ trong vấn đề phương tiện con còn bôn ba để kiếm tiền, từ sáng nay con nhận giới đến chiều con ra về có thể xả giới được hay không, nếu không thì con phải giữ theo cái con nhận giới lúc sáng sớm hay như thế nào. Đó là khó khăn của con, con cố gắng lắm mới xin về chùa để nhận giới nhưng sau khi ra chùa con xả giới có tội hay không ạ?
Sư Phụ: Quý Phật tử nên hiểu vấn đề mục đích của việc thọ giới và giữ giới là gì. Đời sống chúng ta từ nhỏ đến lớn và đến từng tuổi này có rất nhiều suy nghĩ, lời nói, hành động làm khổ mình khổ người, bị chi phối bởi tham lam, nóng giận, hơn thua, ta đây cho nên tạo ra rất nhiều nghiệp xấu ác và tội. Vì thế mục đích của giữ giới là chỉ ác, tức là đình chỉ những nghiệp xấu dở, tiêu cực của mình, nếu dừng lại được thì tốt cho tự thân mình. Giữ giới giúp cho mình có thân tâm thanh tịnh, an lạc trong lúc giữ, giữ càng nhiều thì càng được lợi ích lớn, giữ ít thì được lợi ích nhỏ chứ không phải mình xả giới, không giữ là có tội, nếu vậy thì những người không thọ giới thì không có tội còn mình thọ giới tu hành lại có tội. Vì thế phải hiểu ý nghĩa nếu giữ càng nhiều càng lâu thì phước báo, sự an lạc, hạnh phúc của mình càng được dài lâu, còn giữ ít thì lợi ích ít đi. Cho nên trong sự giữ gìn giới, nhất là bát quan trai giới thì nếu giữ trọn vẹn thì phước báo rất lớn, sanh lên các cõi trời với tuổi thọ không thể tính được bằng con số nhưng với điều kiện giữ trọn vẹn thì phước mới trọn vẹn, còn giữ phân nửa thì phước được phân nửa. Quý vị rất lâu mới về tu một ngày mà còn cắt đi nửa ngày sẽ rất tiếc, vì thế cần cố gắng giữ giới, có những người một tháng mới về chùa hoặc người siêng năng hơn thì nửa tháng mới về chùa, như vậy 14 ngày kia mình không được trọn vẹn, vì thế trong một ngày này cố gắng giữ giới trọn vẹn thì phước được hưởng viên mãn, còn chưa trọn vẹn được vì công việc bận rộn thì giữ ít sẽ được phước ít chứ không phải là xả giới về nhà là có tội. Cố gắng giữ giới trọn vẹn trong một ngày không có khó vì chỉ có một ngày đêm, ngủ hết tám tiếng rồi, ở chùa thêm tám tiếng, chỉ còn lại có vài tiếng thôi nên cố gắng giữ trọn vẹn sẽ được lợi mình lợi người, tốt mình tốt người, phước báo hiện tại và tương lai, đem đến an lạc và lợi ích.
Tại sao dịch bệnh tràn khắp thế giới mà nước mình được tạm an ổn hơn những nước khác? Vì mình có giữ giới, giới chính là những điều cần phải giữ để không làm lây lan ra, đó gọi là giới, như vậy là đem lại lợi ích, hạnh phúc, an lạc, bình an cho cả đất nước. Giữ được giới nào thì ít tạo ra nghiệp về giới đó, ví dụ giới sát sanh, một ngày ăn chay đỡ hơn rất nhiều ăn mặn vì ăn mặn là ăn thịt những con vật, không thọ giới mà thấy trái cà, trái ớt ngon lành là hái vì nghĩ nhỏ nhặt quá còn thọ giới thì tự nhắc nhở bản thân không làm việc xấu, như vậy giới giúp cho mình được trong sạch, thanh tịnh, an lạc. Trong Đạo Phật có hai điều là chỉ ác tác thiện tức là dừng ác làm lành, đó là hai điều căn bản, trong kinh Pháp Cú Đức Phật đã nói:
Chư ác mạc tác
Chúng thiện phụng hành
Tự tịnh kỳ ý
Thị chư Phật giáo.
Không làm mọi điều ác.
Thành tựu các hạnh lành,
Tâm ý giữ trong sạch,
Chính lời chư Phật dạy
(Kinh Pháp Cú 14 – Phẩm Phật Đà, kệ 183)
Câu đầu tiên Chư ác mạc tác nghĩa là Không làm mọi điều ác là thuộc về giới vì thế cần nhớ giữ giới nghĩa là dừng lại, không cho làm vì làm những thứ đó đưa đến khổ đau. Hiện tại không được tụ tập quá 50 người, ngồi giữ khoảng cách và phải đeo khẩu trang, đó là giới nhằm bảo vệ cho mình, bảo vệ cho những người xung quanh, cho những người thân và bảo vệ cho cả phường, quận, thành phố và cả nước. Như vậy việc bảo vệ và giữ gìn này rất cần thiết, đem lại hạnh phúc, bình an. Vì thế cần dừng lại việc sát sanh, trộm cắp, lấy của không cho, dừng lại tà hạnh trong các dục, ngăn chặn nói láo, nói lưỡi đôi chiều, nói lời hung ác, dừng lại việc uống rượu, xì ke, ma túy. Cần phải nhớ, một cái dừng lại là tu, thứ hai là làm mới tu.
Mình sẽ nói cái dừng lại. Mình chỉ lo làm những điều thiện bên ngoài mà không dừng lại bên trong thì vẫn không hết khổ. Ví dụ bố thí vẫn bố thí nhưng vẫn tham lam ăn cắp thì có hết khổ không? Mình khuyên bảo mọi người thế này thế nọ nhưng mình lại mắng chửi thì trong nhà có được bình an, hài hòa không? Vì thế việc dừng lại rất quan trọng, cái nào cần dừng, cái nào nên dừng, cái nào đáng dừng, phải dừng thì những điều này chính là giới. Dừng cái này thì quý vị không bị tai nạn, tai họa, không bị rơi vào những con đường xấu ác. Trên đèo Bảo Lộc có chiếc xe rơi đèo sâu mấy chục mét, có những trường hợp rơi đèo làm chết toàn bộ người trên xe. Giới chính là hàng rào bảo vệ, là cánh cửa, là chìa khóa, là then cài. Có những trường hợp người ta đang ở nhà như vậy, có khách đến mua đồ bất ngờ bị xe tông chết, như vậy hàng rào của chúng ta cần vững chắc, kiên cố, ngăn chặn được những điều xấu ác. Cái ngăn chặn này chính là giới.
Câu thứ hai là Thành tựu các hạnh lành, đây chính là phước, không phải chỉ giữ giới không mà cần phát khởi lòng tin, cần bố thí cúng dường, tránh được nghiệp ác làm nghiệp thiện, đó là trình tự thuyết pháp của Đức Phật. Đầu tiên Đức Phật nói về việc phát khởi tín tâm, lòng tin đối với Tam bảo, sau đó ngài dạy về việc bố thí, kế đó ngài nói đến nhân quả thiện ác của các cõi trời, cõi địa ngục, súc sanh, ngạ quỷ. Đức Phật chỉ ra hai con đường, đường đi lên được hạnh phúc, an lạc, vui sướng và con đường đi xuống của tăm tối, khổ đau, sầu bi khổ ưu não. Sau khi mọi người hiểu rõ về nghiệp báo thiện ác, nhân quả thì ngài mới bắt đầu nói về sự nguy hiểm và tác hại, con đường thoát ra khỏi nguy hiểm và tác hại đó cho chúng sanh, danh từ chuyên môn là vị ngọt, sự nguy hại và sự xuất ly. Thế gian có nhiều vị ngọt và chính vị ngọt đó làm con người chết chìm trong đó, người ta đam mê vì có vị ngọt nhưng đằng sau vị ngọt đó là sự nguy hại nhưng không ai hay biết, cho nên Đức Phật trình bày cái nguy hại đó cho chúng sanh thấy và ngài chỉ cho con đường thoát ra. Sau cùng ngài mới nói đến Tứ Thánh Đế, sự thật của cuộc đời là đau khổ, ngài chỉ ra nguyên nhân đau khổ và hướng dẫn con đường cho chúng sanh thoát khỏi khổ đau.
Tâm ý giữ trong sạch tức là thiền định, sự niệm Phật là sự tịnh tâm, là sự thiền quán để nội tâm được trong sạch vì nội tâm của mình bị ô nhiễm rất nặng. Nhiều khi người ta chỉ mới nhìn thôi mà mình đã thấy giận rồi cho nên tâm ý thanh tịnh là điều rất quan trọng. Dừng cái ác làm cái thiện và sau đó là tịnh tâm, đó là quy trình Đức Phật giảng dạy giáo pháp, tóm thâu đại ý của Phật Pháp. Cho nên tâm ý thanh tịnh này rất thâm sâu, đó là bốn tầng thiền định. Trên đây là phần chia sẻ về phần giới của câu hỏi vừa rồi để mình nắm vững tinh thần để tu học, đừng sợ gì cả vì giữ giới là vui, hoan hỉ, biết được giá trị hạnh phúc, lợi ích của giới để giữ giới và giữ được nhiều thì phước nhiều, giữ ít thì phước ít, giữ nhiều thì lợi ích nhiều, giữ ít thì lợi ích hạn hẹp. Trong ngày bát quan trai giới mà mọi người quá bận rộn không thể đến chùa thì ở nhà phát nguyện giữ giới cũng được, nhưng khi đến chùa có hoàn cảnh, có bạn đạo, có thầy nên mình sẽ dễ tu hơn, tinh tấn hơn, còn ở nhà rất khó giữ giới vì duyên cảnh cho nên ngôi chùa là môi trường tốt đẹp để quý vị thấy được mái ấm tâm linh để trở về tu học.
Phật tử 1: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con có câu hỏi đi tu bát quan trai vào buổi trưa mà có việc nhà phải về nhưng buổi sáng lại thọ giới và có chư Thiên hộ pháp chứng minh thì khi phải về nhà buổi trưa thì có tội không ạ?
Sư Phụ: Đây là điều Minh Thành cũng cần nhắc đại chúng, tốt nhất mình nên ở cho đúng một ngày. Đức Phật dạy thọ bát 24 tiếng mà bây giờ mình rút lại mất một nửa, 7 giờ sáng mình đến chùa mà khoảng 5 giờ chiều là về rồi như vậy chưa được 24 tiếng mà giờ rút lại còn vài tiếng buổi sáng, ăn cơm trưa xong là về thì làm sao tu, cho nên cần cố gắng tu trọn vẹn một ngày, lỡ hôm nào có việc đột xuất quan trọng thì mình cứ về nhưng khi về làm gì cũng phải nhớ giữ giới trong suốt 24 giờ đó, như vậy cái phước được trọn vẹn. Ví dụ mình đi học có 4 tiết mà chỉ mới 2 tiết đã trốn về thì học có giỏi không? Có phải học trò ngoan không? Đi tu cũng giống như vậy, khóa tu là một ngày thọ bát nhưng chỉ mới nửa buổi đã rút lui, chỉ khi có chuyện quan trọng thì không nói nhưng nếu không có gì quan trọng thì nên thọ bát trọn vẹn một ngày.
Phật tử 2: Con kính chào thầy và kính chào các bạn đồng tu. Con có thắc mắc: Thầy dạy lúc tu mà con mắt lờ đờ là si nhưng khi con vào tu thì lúc nào con cũng lơ tơ mơ, con biết đó là lỗi và con cố gắng diệt nhưng không làm được. Ngày xưa con còn ngáp nữa nhưng sau này con chỉ còn lờ mờ thôi nhưng lại thêm nhức đầu, hết tu thì hết nhức, thầy dặn lúc ngồi thiền mà lờ đờ thì phải nhìn tỏ sáng, con cũng làm giống vậy thì bắt đầu tâm con loạn nên con tác ý "ngồi thiền, ngồi thiền" nhưng chẳng lẽ ngồi thiền mà miệng cứ lẩm bẩm như vậy thì quá kì. Xin thầy chỉ con diệt tính si vì diệt tính si thì mới diệt được tánh sân của con, con biết lỗi của con nhưng chưa khắc phục được.
Sư Phụ: Đức Phật nói có thức ăn cho si, không phải tự nhiên có si. Thức ăn của si mê là ăn no, làm biếng, uể oải, buồn ngủ… chính vì vậy nếu mình tu ở nhà vào buổi chiều thì ăn nhẹ thôi, còn ăn no nặng bụng thì vào ngồi thiền dễ đi vào trạng thái si mê, nặng nề. Cũng như trong những ngày tu học thọ bát, khi ăn cũng phải ăn vừa phải vì ăn ít thì tuổi thọ sẽ được dài và sức khỏe tốt, trong Tương Ưng Bộ Đức Phật dạy vua Ba-tư-nặc cách ăn uống, trải qua 26 thế kỉ vẫn còn nguyên giá trị và được ứng dụng rất nhiều trong y học.
Lúc bấy giờ, vua Pasenadi nước Kosala thường ăn bữa ăn thịnh soạn.
Rồi vua Pasenadi nước Kosala sau khi ăn xong, no đủ, thỏa thích, đi đến Thế Tôn sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống một bên.
Rồi Thế Tôn sau khi biết vua Pasenadi nước Kosala đã ăn xong, no đủ, thỏa thích, ngay lúc ấy nói lên bài kệ:
Con người thường chánh niệm,
Được ăn, biết phải chăng,
Chừng mực, cảm thọ mạnh,
Già chậm, tuổi thọ dài.
Lúc bấy giờ, thanh niên Bà-la-môn Sudassana đứng sau lưng vua Pasenadi nước Kosala.
Rồi vua Pasenadi nước Kosala gọi thanh niên Sudassana:
-- Này Bạn, hãy đi đến và học thuộc lòng bài kệ từ Thế Tôn và trong khi dọn ăn cho ta, hãy đọc lên bài kệ ấy. Ta sẽ cấp thường nhật cho ông một trăm đồng tiền vàng.
-- Thưa vâng, Ðại vương.
Thanh niên Sudassana vâng đáp vua Pasenadi nước Kosala, học thuộc lòng bài kệ này từ Thế Tôn, và trong khi dọn cơm cho vua Pasenadi nước Kosala, đọc lên bài kệ này:
"Con người thường chánh niệm,
Được ăn, biết phải chăng,
Chừng mực, cảm thọ mạnh,
Già chậm, tuổi thọ dài."
Rồi vua Pasenadi nước Kosala tuần tự hạn chế, cho đến chỉ ăn nhiều nhất là một nàlika.
Vua Pasenadi sau một thời gian, thân thể được khỏe mạnh, tự tay thoa bóp chân tay và nói lên lời cảm hứng sau đây: "Ôi, thật sự Thế Tôn đã thương tưởng nghĩ đến lợi ích cho ta, cả hai đời hiện tại và vị lai!" (Tương Ưng Bộ, Tập I - Thiên Có Kệ, Chương III. Tương Ưng Kosala, II. Phẩm Thứ Hai, III. Ðại Thực: Ăn nhiều)
Sau một thời gian nhà vua ăn ít, ứng dụng theo bài kệ này thì thân thể trở lại khỏe mạnh, cường tráng, hồng hào và ngài tự mình xoa bóp chân tay, nói lên lời cảm hứng trên. Con người thường chánh niệm, nghĩa là mình đệ tử Phật phải luôn có chánh niệm và tỉnh thức để biết điều nào nên làm và không nên làm, cho nên khi ăn mà có chánh quán thọ thực thì được ăn, biết phải chăng, đừng thấy ngon rồi ăn nhiều, sau đó đầy bụng nên không làm việc được, tất cả chức năng bên trong cơ thể bị quá tải để tiêu hóa lượng thức ăn quá nhiều, con mắt lớn hơn cái miệng và cái miệng lại lớn hơn bao tử rồi những bộ phận tiêu hóa đều bị ảnh hưởng, cho nên Hòa Thượng phó pháp chủ Thích Trí Quảng cũng thường nhắc nhở và trong đời ngài cũng thực hành ăn rất ít, hiện giờ ngài gần 90 tuổi rồi nhưng lãnh đạo Giáo Hội rất minh mẫn, sáng suốt, một ngày ngài làm rất nhiều việc, xây dựng nhiều công trình Phật Giáo vĩ đại cho Việt Nam: Học Viện Phật Giáo, Việt Nam Quốc Tự, Bát Bửu Phật Đài… Ngài làm được điều nhờ có sức khỏe mà sức khỏe là từ ăn uống. Chừng mực, cảm thọ mạnh tức là phải quán xét cảm thọ, cảm giác mạnh trong khi ăn, ham thích, dục tham ái phải chừng mực. Nếu làm được như vậy thì già chậm, tuổi thọ dài, như vậy cái già đến chậm hơn và tuổi thọ được kéo dài, khỏe mạnh. Nhà vua ngày ngày được anh thanh niên đọc bài kệ nhắc nhở việc ăn uống nên ngày càng khỏe mạnh nên ngài rất biết ơn ân đức của Như Lai. Những vị được ở gần Đức Phật, được ở gần các bậc Thánh Tăng cao đức rất có lợi ích, không phải chỉ riêng giáo pháp mà các ngài còn chỉ cho mình từng việc nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày, trong cách ăn uống hoặc trú xứ nên trong kinh tán thán việc làm bạn với thiện, gặp được các bậc thiện tri thức, được gần gũi, thân cận với họ sẽ tốt cho mình rất nhiều. Cho nên đi đến chùa để học là gần gũi được Phật – Pháp – Tăng, thầy lành bạn tốt, đó là làm bạn với thiện, đem lại lợi ích cho mình.
Ngoài việc giảm ăn thì còn rất nhiều công việc khác cho nên không phải dễ để trị được si, mà đây mà si mê thô thôi, tức là hôn trầm, buồn ngủ, lờ mờ. Còn mình vẫn ngồi tỉnh táo nhưng vẫn si thì đó là cấp độ sâu sắc hơn. Mình đang nói về việc đối trị cái si mê dạng thô là buồn ngủ thì cũng phải rất để tâm và cố gắng, nỗ lực chứ không hề đơn giản, có người đến chết cũng không thắng được nó, nói thì đơn giản nhưng thực tế trị được nó là cả một vấn đề. Như vậy mình phải làm tâm ý phấn chấn, hân hoan, tác động tâm ý "Sự tu học là quý báu thiêng liêng", mọi người chịu khó nghe thêm những bài Minh Thành hướng dẫn trị buồn ngủ, hôn trầm. Giờ tu là giờ rất giá trị, lợi lạc chứ không phải lên tu cho có, mình ra bán hàng mà khách đến liên tục tiền vào như nước thì mình có ngủ gục không? Vì mình thấy đây là lợi ích, mình thích thú, vui sướng thì mình không buồn ngủ, không bị hôn trầm, còn lên tu lại buồn ngủ, dã dượi, mệt mỏi vì mình không thấy được giá trị cao quý tối thượng của Chánh Pháp, của sự tu tập, còn nếu mình thấy được giá trị của sự tu tập còn hơn vàng bạc thì quý vị không bao giờ ngủ được, không bao giờ lờ đờ nữa mà sẽ tỏ sáng như trăng rằm tròn đầy. Vì thế điều thứ hai là phát khởi sự phấn chấn, hoan hỉ, thấy được giá trị lợi ích của tu học.
Thứ ba là thấy cơ thể có trạng thái như vậy là phải thay đổi tư thế, không ngồi thiền nữa mà lạy sám hối. Không cần làm như nghi thức mà lôi cái ngủ gục ra để lạy, "tao lạy mày, làm ơn tỉnh giùm tao đi". Mình nói với cảm xúc đơ đơ, lờ đờ, ngủ gật, nhìn thẳng vào cảm giác ngay hai con mắt "tao quỳ xuống lạy mày ngàn lạy, mày ra khỏi thân tâm tao đi, đừng ở đây nữa. Mày cứ dìm tao trong bóng tối vô minh, tan biến hoàn toàn khỏi tâm tao đi. Mày đã hại tao vô lượng vô biên kiếp rồi, suốt đời này mày bắt tao ngủ hoài hay sao? Mày đi chỗ khác cho tao tu", vừa nói vừa lạy, đó là quý vị chỉ thẳng vào bệnh, đánh thẳng vào hồng tâm là nó tan biến ngay. Còn đằng này mình hướng tâm ra chỗ khác mà nó nhằm ngay đầu nên mình không đuổi nó ra được, mình phải hướng tâm vào ngay hai con mắt và cái đầu tác ý "Tan biến hoàn toàn khỏi tâm ta đi, đi ra khỏi đây đi, đừng ở trong đây làm cho ta si mê, u ám. Ta muốn được tỏ sáng, có chánh niệm tỉnh giác". Mình lạy hoài thì một chút sau sẽ tỉnh táo mới ngồi thiền lại. Đó gọi là trực chỉ, trực diện, trực tiếp nhìn vào ngay cảm thọ đánh đuổi nó ra, mình chọn những từ ngữ mạnh nhất để la mắng, quở trách thì mình sẽ tỉnh táo lại.
Tiếp theo mình có thể đi kinh hành và cũng tác ý như vậy, hướng tâm vào chỗ buồn ngủ đuổi nó ra hoặc mở kinh ra đọc cho lớn. Đọc tụng những bài kinh Pháp Cú:
Ai sống một trăm năm,
Lười nhác không tinh tấn,
Tốt hơn sống một ngày
Tinh tấn tận sức mình.
(Kinh Pháp Cú 08 – Phẩm Ngàn, kệ 112)
Đọc hoài bài kinh này, mình lựa câu kinh phải phù hợp với hoàn cảnh, tâm trạng lúc đó thì đánh mới có kết quả, còn lúc đó đọc bài kinh không liên hệ đến thực tế thì không đánh được vào cảm thọ. Bệnh gì phải dùng thuốc đó, bệnh đường ruột mà uống thuốc nhức đầu thì làm sao hết cho nên phải nhìn được lúc đó cảm giác ở chỗ nào, buồn ngủ là ngay hai con mắt và cái đầu thì tập trung đánh đuổi ngay đó thì tan biến, cũng như rác trong hốc kẹt mà quét bên ngoài thì làm sao sạch. Khi học nhận diện ngũ uẩn thấy rõ thân tâm sẽ biết chỗ trực diện đánh phá vào cảm giác si mê, hôn ám.
Phật tử 3: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Bạch thầy và đại chúng, hôm nay Diệu Nhã có câu hỏi muốn thầy làm rõ thêm để nhận thức được rõ thêm. Tâm, ngũ uẩn và tuệ khác nhau như thế nào và đệ tử phải nhìn thế nào mới đúng về những khái niệm này. Xin thầy giải thích thêm ạ.
Sư Phụ: Cô Diệu Nhã hỏi tâm, ngũ uẩn và tuệ giống và khác nhau như thế nào. Tâm là nằm trong thọ; tưởng; hành; thức. Khi nói ngũ uẩn là nói sắc; thọ; tưởng; hành; thức còn tâm là bốn uẩn sau cùng thọ; tưởng; hành; thức. Sắc là thân, còn bốn uẩn còn lại là tâm. Quý vị siêng năng thực tập nhận diện xem lúc này thân thể mình như thế nào, đang ở trong trạng thái gì, ngồi có trang nghiêm không, đứng có ngay thẳng không, đi có chánh niệm không, trong mọi lúc mọi nơi thực tập nhìn nhận thì Đức Phật gọi là niệm thân, tức là thân thể đang làm gì, đang sử dụng như thế nào thì biết thân thể đang sử dụng như thế đó. Nhiều khi ngồi trên xe mà mình không có chánh niệm hoặc đang lái xe mà không biết đang lái xe, bị phân tâm vì có cuộc gọi điện thoại, vậy là nói chuyện điện thoại mà không chú ý lái xe thì hậu quả nghiêm trọng cho nên niệm thân rất quan trọng và cực kì quan trọng. Đi phải biết đi, ngồi phải biết ngồi, đứng biết mình đang đứng, nói chuyện là biết mình đang nói chuyện, nói với ai, nói ở đâu và nói cái gì chứ nhiều khi nói mà kiểm soát, nói đủ thứ làm người đối diện không hiểu mình đang nói về điều gì. Khi nói lung tung như vậy là tâm không tập trung, bị phân tán cho nên khi cần nói điều quan trọng lại không đủ trí giống như hết pin, cạn xăng. Ăn cũng phải biết mình đang ăn, thức biết mình đang thức, làm gì biết mình đang làm nấy, tập trung tâm ý vào việc làm, thân thể được sử dụng như thế nào phải biết đang sử dụng như thế nấy.
Lại nữa, này các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo đi, tuệ tri: "Tôi đi", hay đứng, tuệ tri: "Tôi đứng", hay ngồi, tuệ tri: "Tôi ngồi", hay nằm, tuệ tri: "Tôi nằm". Thân thể được sử dụng như thế nào, vị ấy tuệ tri thân như thế ấy. (Trung Bộ Kinh, 10. Kinh Niệm xứ)
Vì thế nhiều khi đang đi mà không lo nhìn xe, nhìn đường lại suy nghĩ chuyện khác, thế là xe lửa sắp tới mà cứ đi qua rồi bị tông chết. Báo chí đăng tin cô này đi phơi đồ ngay đường ray xe lửa, xe gần tới rồi mà vẫn cố băng qua đường ray vậy là bị tông chết tại chỗ. Mình biết rằng lúc đó người này bận suy nghĩ gì đó chứ nếu người này thân đâu tâm đó, có chánh niệm, thấy xe tới, còi hụ inh ỏi thì phải dừng lại, còn đằng này tâm đi lang thang, thả trôi cái tâm nên tai họa xảy ra. Chính vì vậy trong sự tu tập thì niệm thân rất quan trọng, cho nên đạo tràng Nikāya rất trang nghiêm, không đi lung tung, không có điện thoại reng inh ỏi, phải thực tập niệm thân biết rằng lúc đó mình đang ở đâu, đang làm gì, nên làm gì.
Như vậy chúng ta thấy được thân tâm, tức là ngũ uẩn, còn tuệ là do tu tập mà có, nếu không tu tập thì không có trí tuệ dù cho học bao nhiêu bằng cấp đi nữa cũng chỉ là kiến thức thế gian. Tuệ là cái thấy biết của bậc Thánh và bậc Thánh ở đây chính là Đức Phật, nếu nghe được lời Đức Phật và y cứ theo đó thực tập rồi tùy theo khả năng thực tập, thấy biết tới đâu sẽ thành tựu trí tuệ tới đó. Có nghe từ mọi người đi nữa cũng không phải là trí tuệ, chỉ là lời nói của Đức Như Lai và đệ tử Như Lai là những bậc thành tựu chánh tri kiến, dù cho người đó xưng là đệ tử Phật nhưng không thành tựu chánh kiến thì người đó cũng không giúp cho mình sanh được trí tuệ. Phải là người thành tựu chánh kiến mới giúp cho mình phát sanh chánh trí, nếu một người không thành tựu chánh kiến thì làm sao có thể giúp cho mình thành tựu chánh kiến được? Một người chạy xích lô có thể dạy cho một người bác sĩ được không? Người dốt không học có thể chỉ cho người khác thành thầy giáo được không? Cho nên muốn được trí tuệ phải tìm bậc chánh kiến thấy đúng nhưng không phải thấy đúng địa lý hải dương, ngũ hồ tứ hải mà là thấy đúng về thân tâm của chính chúng ta, biết được những thành phần nào cấu tạo nên thân xác này, biết được cái gì tác thành thân thể này, đó chính là tứ đại đất, nước, gió, lửa và thân thể này bao gồm ba mươi hai thể trược, thân thể này do cha mẹ sanh, do cơm cháo nuôi dưỡng và nó vô thường, tai hoại, hoại diệt, đến khi thân thể này tan rã nó trải qua chín giai đoạn, đó là trí tuệ về thân xác này và nếu không biết điều này thì người đó không có trí tuệ, nếu chỉ nghe biết và hiểu thì đó chỉ là nghe biết hiểu chứ không phải là trí tuệ, người đó nghe hiểu biết và tư duy tu tập nhìn thấy một phần nào đúng như vậy thì người đó thành tựu được phần nào trí tuệ về thân. Khi nhìn vào là biết những yếu tố nào kết thành thân này, trong thân này có bao nhiêu bộ phận, tính chất của các bộ phận đó là gì và trong này là một ổ chứa nhóm bệnh hoạn, vô thường, tan nát, khi nó vô thường thì trải qua những giai đoạn thế nào thì đó là thành tựu trí huệ về thân, về sắc uẩn, lúc nào nhìn cũng thấy được như vậy thì cái đó mới giúp mình bớt khổ. Minh Thành ví dụ thực tế cho mọi người thấy, có người nói mình sao nhìn ốm quá thì mình hãy nhớ lại "Thân này là tứ đại đất, nước, gió, lửa, nó là phèo phổi, ruột gan có gì đâu", như vậy mình bớt phiền não, bớt giận. Còn người không biết gì mà bị chê sẽ sân hận, đó là sự khác biệt giữa người có trí tuệ về thân và người không có trí huệ về thân. Mới đầu năm đầu tháng vào gặp đã bị chê "Sao hôm nay hôi quá vậy, tắm chưa", một người tu tập và không tu tập sẽ khác nhau thế nào? Người không tu tập thì chửi "Vô duyên quá" hoặc không nói ra miệng nhưng buồn giận trong người, còn người tu thì nghĩ "Đúng rồi vì thân này bất tịnh, ngày nào cũng quán chiếu nên nó không có sạch, chỉ có phân vào nước tiểu trong này nên lấy gì sạch nên người ta nói hôi là đúng rồi", đó là sự khác nhau giữa người có trí huệ về thân và người không có trí huệ về thân. Bây giờ bệnh mà bác sĩ báo là bệnh tình đi đến giai đoạn như vậy thì giữa người có tu tập trí huệ về thân và người không tu tập trí huệ về thân khác nhau thế nào? Người kia sẽ đau khổ, sợ hãi, lo lắng, căng thẳng, còn người có tu tập thì biết rằng thân này là ổ chứa nhóm bệnh hoạn, thân này làm bằng xương và được quét tô bằng thịt máu, trong đó là già chết, mạn, lừa đảo chất chứa.
Thành này làm bằng xương,
Quét tô bằng thịt máu,
Ở đây già và chết,
Mạn, lừa đảo chất chứa.
(Kinh Pháp Cú 11 – Phẩm Già, kệ 150)
Ngày nào cũng quán chiếu như vậy rồi bây giờ đã đến thời kì thì phải hoại diệt, vì sanh, lão, bệnh tử, sanh, trụ, dị, diệt vô thường, tan hoại và mình đã được học, đã nghe và quán chiếu hằng ngày cho nên khi nó tới thì đúng như vậy, điều này mới chứng tỏ lời Phật dạy đúng nên có gì đau khổ. Đó là sự khác biệt của bậc Đa văn Thánh đệ tử và vô văn phàm phu. Đến khi nằm trên gường sắp mạng chung, quý vị mới thấy được trí huệ thành tựu của bậc tu hành là tối thượng, vị này nằm trên gường là một người không biết tu lại biết mình sắp ra đi, chỉ sống được một tháng nữa thôi thì đau khổ, sợ hãi, lưu luyến cỡ nào, thậm chí có những người hoảng loạn, kinh hãi, đau đớn quằn quại, có những người mê man bất tỉnh không còn biết gì nữa nhưng bậc Đa văn Thánh đệ tử thấy rằng đây là sự thật, thân này là như vậy, bản chất thân này là vậy, không thể thoát khỏi bản tánh ấy và người này điềm nhiên chấp nhận, quán chiếu các cảm thọ này là vô thường, khổ, trống rỗng, vô ngã, không có gì là tôi, không có gì là của tôi, bỏ chiếc áo cũ này để mặc chiếc áo mới tốt đẹp, phước báo công đức hơn, ra đi trong sự hoan hỉ, vui vẻ. Đó là thành tựu trí huệ về thân, còn đằng này lúc nào cũng nghĩ "sao lúc nào thầy cũng nói về tứ đại, về ba mươi hai thể trược, nói chết hoài", đây là nhằm chuẩn bị hàng trang siêu cấp cho mình. Tu tập về tâm cũng vậy, quán tâm trên tâm, quán những cảm thọ trên cảm thọ, quán những sự cấu uế, tham sân si trong tâm, tham thì biết có tham, đang giận thì biết đang giận, đang si mê thì biết đang có si mê, mình biết rồi phải có biện pháp xử lý đúng cách, khéo léo, thiện xảo, xử lý bằng tất cả sự tinh tấn, tinh cần, dũng mãnh, nhiệt tâm thì mình tẩy rửa từ từ những tham sân si, bản ngã đó, tẩy rửa những cái vô minh, si ám, cấu nhiễm, lậu hoặc thì tâm càng ngày càng hướng thượng, cao thượng, càng đi đến chỗ thanh tịnh, trong sạch và một tâm thanh tịnh, trong sạch được chờ đợi là cảnh giới lành, cảnh giới thiện giữa chư Thiên và loài người, một tâm cấu nhiễm, ô uế được chờ đợi ở cõi dữ, cõi xấu ác. Đức Phật ví dụ tâm này như tấm vải, nếu là tấm vải dơ khi nhuộm màu sẽ xấu xí, một cái tâm cấu uế khi nghiệp dẫn dắt sẽ đi vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, tâm trong sạch nhiếp phục tham sân si, vô minh, bản ngã, lúc nào cũng phát huy từ bi hỷ xả, bốn tâm vô lượng, tâm luôn tha thứ, từ ái, chan hòa, biết xót thương đến người khác, biết nghĩ đến an lạc, lợi ích cho người khác, không hại mình hại người thì chờ đợi là cõi an lành, phước báo, cõi công đức.
-- Này các Tỳ-kheo, như một tấm vải cấu uế, nhiễm bụi, một người thợ nhuộm nhúng tấm vải ấy vào thuốc nhuộm này hay thuốc nhuộm khác - hoặc xanh, hoặc vàng, hoặc đỏ, hoặc tía - vải ấy sẽ được màu nhuộm không tốt đẹp, sẽ được màu nhuộm không sạch sẽ. Vì sao vậy? Này các Tỳ-kheo, vì tấm vải không được trong sạch. Cũng vậy, này các Tỳ-kheo, cõi ác chờ đợi một tâm cấu uế. Này các Tỳ-kheo, như một tấm vải thanh tịnh, trong sạch, một người thợ nhuộm nhúng tấm vải ấy vào thuốc nhuộm này hay thuốc nhuộm khác - hoặc xanh, hoặc vàng, hoặc đỏ, hoặc tía, vải ấy sẽ được màu nhuộm tốt đẹp, sẽ được màu nhuộm sạch sẽ. Vì sao vậy? Này các Tỳ-kheo, vì tấm vải được trong sạch. Cũng vậy, này các Tỳ-kheo, cõi thiện chờ đợi một tâm không cấu uế.
Và này các Tỳ-kheo, thế nào là những cấu uế của tâm? Tham dục, tà tham là cấu uế của tâm, sân là cấu uế của tâm, phẫn là cấu uế của tâm, hận là cấu uế của tâm, hư ngụy, não hại, tật đố, xan tham, man trá, khi cuống, ngoan cố, cấp tháo, quá mạn, kiêu, phóng dật là cấu uế của tâm. (Trung Bộ Kinh, 7. Kinh Ví dụ tấm vải)
Sự tu tập tâm có lợi ích là do mình nhìn thấy được cảm thọ, nhìn thấy các loại cảm thọ và trong cảm thọ đó có gì; nhìn thấy tưởng, trong các hình bóng có tham sân si không; nhìn thấy trong các suy nghĩ đó là thiện hay bất thiện; nhìn thấy trong thức đó đưa đến xả ly, thoát ly, viễn ly hay sự nhận thức đó đưa đến trói cột, ràng buộc, hệ lụy. Mình tu tập, nhiếp phục và đoạn tận đối với tâm và Đức Phật dạy tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Tâm mình bị tham ái trói cột, sự yêu thích và ham muốn trói cột, bây giờ nó thoát ra khỏi trói cột gọi là tâm giải thoát. Tuệ giải thoát là tâm bị vô minh che đậy không thấy ngũ uẩn mà đam mê, tham ái, tưởng rằng đẹp bền chắc, bây giờ phá tung sự bao trùm đó, phá vỡ che phủ thì ánh sáng xuất hiện thì gọi là tuệ giải thoát. Tâm giải thoát là phá được tham ái, tuệ giải thoát là phá được vô minh, như vậy sự tu tập của mình là trí huệ về thân và trí huệ về tâm.
Hôm nay là buổi khai pháp đầu tiên của đạo tràng thọ bát, Minh Thành cũng có buổi pháp đàm chia sẻ với tinh thần tu học của kinh tạng Nikāya, mong mọi người hoan hỉ, phấn khởi, hân hoan và hiểu được giá trị, lợi ích quý báu, cao thượng của Chánh Pháp và điều quan trọng là sự ứng dụng vào đời sống tu học. Chúc mọi người có được sự an lạc trong giáo pháp.
Nguyện đem công đức này hướng về khắp tất cả đệ tử và chúng sanh đều trọn thành Phật đạo.
./.
PHẬT DẠY CÁCH KHỎE MẠNH VÀ TRƯỜNG THỌ
NGŨ UẨN TÂM TUỆ LÀ GÌ?
Thích Minh Thành
Kính thưa đại chúng, hôm nay là ngày khai pháp đầu năm của đạo tràng thọ bát. Minh Thành ít có dịp gặp gỡ trong đạo tràng cho nên Minh Thành sẽ để cho quý vị nào còn những trở ngại, khó khăn và chưa hiểu trong tu học thì nêu ra trao đổi để chúng ta tu tiến trong năm mới.
Phật tử Hoa Huệ: Con kính bạch sư phụ, hôm nay con trở về chùa để tu tập thọ bát quan trai, con tính không về nhưng con vẫn cố gắng để về chùa thọ bát đầu xuân. Con xin hỏi sư phụ trong vấn đề phương tiện con còn bôn ba để kiếm tiền, từ sáng nay con nhận giới đến chiều con ra về có thể xả giới được hay không, nếu không thì con phải giữ theo cái con nhận giới lúc sáng sớm hay như thế nào. Đó là khó khăn của con, con cố gắng lắm mới xin về chùa để nhận giới nhưng sau khi ra chùa con xả giới có tội hay không ạ?
Sư Phụ: Quý Phật tử nên hiểu vấn đề mục đích của việc thọ giới và giữ giới là gì. Đời sống chúng ta từ nhỏ đến lớn và đến từng tuổi này có rất nhiều suy nghĩ, lời nói, hành động làm khổ mình khổ người, bị chi phối bởi tham lam, nóng giận, hơn thua, ta đây cho nên tạo ra rất nhiều nghiệp xấu ác và tội. Vì thế mục đích của giữ giới là chỉ ác, tức là đình chỉ những nghiệp xấu dở, tiêu cực của mình, nếu dừng lại được thì tốt cho tự thân mình. Giữ giới giúp cho mình có thân tâm thanh tịnh, an lạc trong lúc giữ, giữ càng nhiều thì càng được lợi ích lớn, giữ ít thì được lợi ích nhỏ chứ không phải mình xả giới, không giữ là có tội, nếu vậy thì những người không thọ giới thì không có tội còn mình thọ giới tu hành lại có tội. Vì thế phải hiểu ý nghĩa nếu giữ càng nhiều càng lâu thì phước báo, sự an lạc, hạnh phúc của mình càng được dài lâu, còn giữ ít thì lợi ích ít đi. Cho nên trong sự giữ gìn giới, nhất là bát quan trai giới thì nếu giữ trọn vẹn thì phước báo rất lớn, sanh lên các cõi trời với tuổi thọ không thể tính được bằng con số nhưng với điều kiện giữ trọn vẹn thì phước mới trọn vẹn, còn giữ phân nửa thì phước được phân nửa. Quý vị rất lâu mới về tu một ngày mà còn cắt đi nửa ngày sẽ rất tiếc, vì thế cần cố gắng giữ giới, có những người một tháng mới về chùa hoặc người siêng năng hơn thì nửa tháng mới về chùa, như vậy 14 ngày kia mình không được trọn vẹn, vì thế trong một ngày này cố gắng giữ giới trọn vẹn thì phước được hưởng viên mãn, còn chưa trọn vẹn được vì công việc bận rộn thì giữ ít sẽ được phước ít chứ không phải là xả giới về nhà là có tội. Cố gắng giữ giới trọn vẹn trong một ngày không có khó vì chỉ có một ngày đêm, ngủ hết tám tiếng rồi, ở chùa thêm tám tiếng, chỉ còn lại có vài tiếng thôi nên cố gắng giữ trọn vẹn sẽ được lợi mình lợi người, tốt mình tốt người, phước báo hiện tại và tương lai, đem đến an lạc và lợi ích.
Tại sao dịch bệnh tràn khắp thế giới mà nước mình được tạm an ổn hơn những nước khác? Vì mình có giữ giới, giới chính là những điều cần phải giữ để không làm lây lan ra, đó gọi là giới, như vậy là đem lại lợi ích, hạnh phúc, an lạc, bình an cho cả đất nước. Giữ được giới nào thì ít tạo ra nghiệp về giới đó, ví dụ giới sát sanh, một ngày ăn chay đỡ hơn rất nhiều ăn mặn vì ăn mặn là ăn thịt những con vật, không thọ giới mà thấy trái cà, trái ớt ngon lành là hái vì nghĩ nhỏ nhặt quá còn thọ giới thì tự nhắc nhở bản thân không làm việc xấu, như vậy giới giúp cho mình được trong sạch, thanh tịnh, an lạc. Trong Đạo Phật có hai điều là chỉ ác tác thiện tức là dừng ác làm lành, đó là hai điều căn bản, trong kinh Pháp Cú Đức Phật đã nói:
Chư ác mạc tác
Chúng thiện phụng hành
Tự tịnh kỳ ý
Thị chư Phật giáo.
Không làm mọi điều ác.
Thành tựu các hạnh lành,
Tâm ý giữ trong sạch,
Chính lời chư Phật dạy
(Kinh Pháp Cú 14 – Phẩm Phật Đà, kệ 183)
Câu đầu tiên Chư ác mạc tác nghĩa là Không làm mọi điều ác là thuộc về giới vì thế cần nhớ giữ giới nghĩa là dừng lại, không cho làm vì làm những thứ đó đưa đến khổ đau. Hiện tại không được tụ tập quá 50 người, ngồi giữ khoảng cách và phải đeo khẩu trang, đó là giới nhằm bảo vệ cho mình, bảo vệ cho những người xung quanh, cho những người thân và bảo vệ cho cả phường, quận, thành phố và cả nước. Như vậy việc bảo vệ và giữ gìn này rất cần thiết, đem lại hạnh phúc, bình an. Vì thế cần dừng lại việc sát sanh, trộm cắp, lấy của không cho, dừng lại tà hạnh trong các dục, ngăn chặn nói láo, nói lưỡi đôi chiều, nói lời hung ác, dừng lại việc uống rượu, xì ke, ma túy. Cần phải nhớ, một cái dừng lại là tu, thứ hai là làm mới tu.
Mình sẽ nói cái dừng lại. Mình chỉ lo làm những điều thiện bên ngoài mà không dừng lại bên trong thì vẫn không hết khổ. Ví dụ bố thí vẫn bố thí nhưng vẫn tham lam ăn cắp thì có hết khổ không? Mình khuyên bảo mọi người thế này thế nọ nhưng mình lại mắng chửi thì trong nhà có được bình an, hài hòa không? Vì thế việc dừng lại rất quan trọng, cái nào cần dừng, cái nào nên dừng, cái nào đáng dừng, phải dừng thì những điều này chính là giới. Dừng cái này thì quý vị không bị tai nạn, tai họa, không bị rơi vào những con đường xấu ác. Trên đèo Bảo Lộc có chiếc xe rơi đèo sâu mấy chục mét, có những trường hợp rơi đèo làm chết toàn bộ người trên xe. Giới chính là hàng rào bảo vệ, là cánh cửa, là chìa khóa, là then cài. Có những trường hợp người ta đang ở nhà như vậy, có khách đến mua đồ bất ngờ bị xe tông chết, như vậy hàng rào của chúng ta cần vững chắc, kiên cố, ngăn chặn được những điều xấu ác. Cái ngăn chặn này chính là giới.
Câu thứ hai là Thành tựu các hạnh lành, đây chính là phước, không phải chỉ giữ giới không mà cần phát khởi lòng tin, cần bố thí cúng dường, tránh được nghiệp ác làm nghiệp thiện, đó là trình tự thuyết pháp của Đức Phật. Đầu tiên Đức Phật nói về việc phát khởi tín tâm, lòng tin đối với Tam bảo, sau đó ngài dạy về việc bố thí, kế đó ngài nói đến nhân quả thiện ác của các cõi trời, cõi địa ngục, súc sanh, ngạ quỷ. Đức Phật chỉ ra hai con đường, đường đi lên được hạnh phúc, an lạc, vui sướng và con đường đi xuống của tăm tối, khổ đau, sầu bi khổ ưu não. Sau khi mọi người hiểu rõ về nghiệp báo thiện ác, nhân quả thì ngài mới bắt đầu nói về sự nguy hiểm và tác hại, con đường thoát ra khỏi nguy hiểm và tác hại đó cho chúng sanh, danh từ chuyên môn là vị ngọt, sự nguy hại và sự xuất ly. Thế gian có nhiều vị ngọt và chính vị ngọt đó làm con người chết chìm trong đó, người ta đam mê vì có vị ngọt nhưng đằng sau vị ngọt đó là sự nguy hại nhưng không ai hay biết, cho nên Đức Phật trình bày cái nguy hại đó cho chúng sanh thấy và ngài chỉ cho con đường thoát ra. Sau cùng ngài mới nói đến Tứ Thánh Đế, sự thật của cuộc đời là đau khổ, ngài chỉ ra nguyên nhân đau khổ và hướng dẫn con đường cho chúng sanh thoát khỏi khổ đau.
Tâm ý giữ trong sạch tức là thiền định, sự niệm Phật là sự tịnh tâm, là sự thiền quán để nội tâm được trong sạch vì nội tâm của mình bị ô nhiễm rất nặng. Nhiều khi người ta chỉ mới nhìn thôi mà mình đã thấy giận rồi cho nên tâm ý thanh tịnh là điều rất quan trọng. Dừng cái ác làm cái thiện và sau đó là tịnh tâm, đó là quy trình Đức Phật giảng dạy giáo pháp, tóm thâu đại ý của Phật Pháp. Cho nên tâm ý thanh tịnh này rất thâm sâu, đó là bốn tầng thiền định. Trên đây là phần chia sẻ về phần giới của câu hỏi vừa rồi để mình nắm vững tinh thần để tu học, đừng sợ gì cả vì giữ giới là vui, hoan hỉ, biết được giá trị hạnh phúc, lợi ích của giới để giữ giới và giữ được nhiều thì phước nhiều, giữ ít thì phước ít, giữ nhiều thì lợi ích nhiều, giữ ít thì lợi ích hạn hẹp. Trong ngày bát quan trai giới mà mọi người quá bận rộn không thể đến chùa thì ở nhà phát nguyện giữ giới cũng được, nhưng khi đến chùa có hoàn cảnh, có bạn đạo, có thầy nên mình sẽ dễ tu hơn, tinh tấn hơn, còn ở nhà rất khó giữ giới vì duyên cảnh cho nên ngôi chùa là môi trường tốt đẹp để quý vị thấy được mái ấm tâm linh để trở về tu học.
Phật tử 1: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con có câu hỏi đi tu bát quan trai vào buổi trưa mà có việc nhà phải về nhưng buổi sáng lại thọ giới và có chư Thiên hộ pháp chứng minh thì khi phải về nhà buổi trưa thì có tội không ạ?
Sư Phụ: Đây là điều Minh Thành cũng cần nhắc đại chúng, tốt nhất mình nên ở cho đúng một ngày. Đức Phật dạy thọ bát 24 tiếng mà bây giờ mình rút lại mất một nửa, 7 giờ sáng mình đến chùa mà khoảng 5 giờ chiều là về rồi như vậy chưa được 24 tiếng mà giờ rút lại còn vài tiếng buổi sáng, ăn cơm trưa xong là về thì làm sao tu, cho nên cần cố gắng tu trọn vẹn một ngày, lỡ hôm nào có việc đột xuất quan trọng thì mình cứ về nhưng khi về làm gì cũng phải nhớ giữ giới trong suốt 24 giờ đó, như vậy cái phước được trọn vẹn. Ví dụ mình đi học có 4 tiết mà chỉ mới 2 tiết đã trốn về thì học có giỏi không? Có phải học trò ngoan không? Đi tu cũng giống như vậy, khóa tu là một ngày thọ bát nhưng chỉ mới nửa buổi đã rút lui, chỉ khi có chuyện quan trọng thì không nói nhưng nếu không có gì quan trọng thì nên thọ bát trọn vẹn một ngày.
Phật tử 2: Con kính chào thầy và kính chào các bạn đồng tu. Con có thắc mắc: Thầy dạy lúc tu mà con mắt lờ đờ là si nhưng khi con vào tu thì lúc nào con cũng lơ tơ mơ, con biết đó là lỗi và con cố gắng diệt nhưng không làm được. Ngày xưa con còn ngáp nữa nhưng sau này con chỉ còn lờ mờ thôi nhưng lại thêm nhức đầu, hết tu thì hết nhức, thầy dặn lúc ngồi thiền mà lờ đờ thì phải nhìn tỏ sáng, con cũng làm giống vậy thì bắt đầu tâm con loạn nên con tác ý "ngồi thiền, ngồi thiền" nhưng chẳng lẽ ngồi thiền mà miệng cứ lẩm bẩm như vậy thì quá kì. Xin thầy chỉ con diệt tính si vì diệt tính si thì mới diệt được tánh sân của con, con biết lỗi của con nhưng chưa khắc phục được.
Sư Phụ: Đức Phật nói có thức ăn cho si, không phải tự nhiên có si. Thức ăn của si mê là ăn no, làm biếng, uể oải, buồn ngủ… chính vì vậy nếu mình tu ở nhà vào buổi chiều thì ăn nhẹ thôi, còn ăn no nặng bụng thì vào ngồi thiền dễ đi vào trạng thái si mê, nặng nề. Cũng như trong những ngày tu học thọ bát, khi ăn cũng phải ăn vừa phải vì ăn ít thì tuổi thọ sẽ được dài và sức khỏe tốt, trong Tương Ưng Bộ Đức Phật dạy vua Ba-tư-nặc cách ăn uống, trải qua 26 thế kỉ vẫn còn nguyên giá trị và được ứng dụng rất nhiều trong y học.
Lúc bấy giờ, vua Pasenadi nước Kosala thường ăn bữa ăn thịnh soạn.
Rồi vua Pasenadi nước Kosala sau khi ăn xong, no đủ, thỏa thích, đi đến Thế Tôn sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống một bên.
Rồi Thế Tôn sau khi biết vua Pasenadi nước Kosala đã ăn xong, no đủ, thỏa thích, ngay lúc ấy nói lên bài kệ:
Con người thường chánh niệm,
Được ăn, biết phải chăng,
Chừng mực, cảm thọ mạnh,
Già chậm, tuổi thọ dài.
Lúc bấy giờ, thanh niên Bà-la-môn Sudassana đứng sau lưng vua Pasenadi nước Kosala.
Rồi vua Pasenadi nước Kosala gọi thanh niên Sudassana:
-- Này Bạn, hãy đi đến và học thuộc lòng bài kệ từ Thế Tôn và trong khi dọn ăn cho ta, hãy đọc lên bài kệ ấy. Ta sẽ cấp thường nhật cho ông một trăm đồng tiền vàng.
-- Thưa vâng, Ðại vương.
Thanh niên Sudassana vâng đáp vua Pasenadi nước Kosala, học thuộc lòng bài kệ này từ Thế Tôn, và trong khi dọn cơm cho vua Pasenadi nước Kosala, đọc lên bài kệ này:
"Con người thường chánh niệm,
Được ăn, biết phải chăng,
Chừng mực, cảm thọ mạnh,
Già chậm, tuổi thọ dài."
Rồi vua Pasenadi nước Kosala tuần tự hạn chế, cho đến chỉ ăn nhiều nhất là một nàlika.
Vua Pasenadi sau một thời gian, thân thể được khỏe mạnh, tự tay thoa bóp chân tay và nói lên lời cảm hứng sau đây: "Ôi, thật sự Thế Tôn đã thương tưởng nghĩ đến lợi ích cho ta, cả hai đời hiện tại và vị lai!" (Tương Ưng Bộ, Tập I - Thiên Có Kệ, Chương III. Tương Ưng Kosala, II. Phẩm Thứ Hai, III. Ðại Thực: Ăn nhiều)
Sau một thời gian nhà vua ăn ít, ứng dụng theo bài kệ này thì thân thể trở lại khỏe mạnh, cường tráng, hồng hào và ngài tự mình xoa bóp chân tay, nói lên lời cảm hứng trên. Con người thường chánh niệm, nghĩa là mình đệ tử Phật phải luôn có chánh niệm và tỉnh thức để biết điều nào nên làm và không nên làm, cho nên khi ăn mà có chánh quán thọ thực thì được ăn, biết phải chăng, đừng thấy ngon rồi ăn nhiều, sau đó đầy bụng nên không làm việc được, tất cả chức năng bên trong cơ thể bị quá tải để tiêu hóa lượng thức ăn quá nhiều, con mắt lớn hơn cái miệng và cái miệng lại lớn hơn bao tử rồi những bộ phận tiêu hóa đều bị ảnh hưởng, cho nên Hòa Thượng phó pháp chủ Thích Trí Quảng cũng thường nhắc nhở và trong đời ngài cũng thực hành ăn rất ít, hiện giờ ngài gần 90 tuổi rồi nhưng lãnh đạo Giáo Hội rất minh mẫn, sáng suốt, một ngày ngài làm rất nhiều việc, xây dựng nhiều công trình Phật Giáo vĩ đại cho Việt Nam: Học Viện Phật Giáo, Việt Nam Quốc Tự, Bát Bửu Phật Đài… Ngài làm được điều nhờ có sức khỏe mà sức khỏe là từ ăn uống. Chừng mực, cảm thọ mạnh tức là phải quán xét cảm thọ, cảm giác mạnh trong khi ăn, ham thích, dục tham ái phải chừng mực. Nếu làm được như vậy thì già chậm, tuổi thọ dài, như vậy cái già đến chậm hơn và tuổi thọ được kéo dài, khỏe mạnh. Nhà vua ngày ngày được anh thanh niên đọc bài kệ nhắc nhở việc ăn uống nên ngày càng khỏe mạnh nên ngài rất biết ơn ân đức của Như Lai. Những vị được ở gần Đức Phật, được ở gần các bậc Thánh Tăng cao đức rất có lợi ích, không phải chỉ riêng giáo pháp mà các ngài còn chỉ cho mình từng việc nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày, trong cách ăn uống hoặc trú xứ nên trong kinh tán thán việc làm bạn với thiện, gặp được các bậc thiện tri thức, được gần gũi, thân cận với họ sẽ tốt cho mình rất nhiều. Cho nên đi đến chùa để học là gần gũi được Phật – Pháp – Tăng, thầy lành bạn tốt, đó là làm bạn với thiện, đem lại lợi ích cho mình.
Ngoài việc giảm ăn thì còn rất nhiều công việc khác cho nên không phải dễ để trị được si, mà đây mà si mê thô thôi, tức là hôn trầm, buồn ngủ, lờ mờ. Còn mình vẫn ngồi tỉnh táo nhưng vẫn si thì đó là cấp độ sâu sắc hơn. Mình đang nói về việc đối trị cái si mê dạng thô là buồn ngủ thì cũng phải rất để tâm và cố gắng, nỗ lực chứ không hề đơn giản, có người đến chết cũng không thắng được nó, nói thì đơn giản nhưng thực tế trị được nó là cả một vấn đề. Như vậy mình phải làm tâm ý phấn chấn, hân hoan, tác động tâm ý "Sự tu học là quý báu thiêng liêng", mọi người chịu khó nghe thêm những bài Minh Thành hướng dẫn trị buồn ngủ, hôn trầm. Giờ tu là giờ rất giá trị, lợi lạc chứ không phải lên tu cho có, mình ra bán hàng mà khách đến liên tục tiền vào như nước thì mình có ngủ gục không? Vì mình thấy đây là lợi ích, mình thích thú, vui sướng thì mình không buồn ngủ, không bị hôn trầm, còn lên tu lại buồn ngủ, dã dượi, mệt mỏi vì mình không thấy được giá trị cao quý tối thượng của Chánh Pháp, của sự tu tập, còn nếu mình thấy được giá trị của sự tu tập còn hơn vàng bạc thì quý vị không bao giờ ngủ được, không bao giờ lờ đờ nữa mà sẽ tỏ sáng như trăng rằm tròn đầy. Vì thế điều thứ hai là phát khởi sự phấn chấn, hoan hỉ, thấy được giá trị lợi ích của tu học.
Thứ ba là thấy cơ thể có trạng thái như vậy là phải thay đổi tư thế, không ngồi thiền nữa mà lạy sám hối. Không cần làm như nghi thức mà lôi cái ngủ gục ra để lạy, "tao lạy mày, làm ơn tỉnh giùm tao đi". Mình nói với cảm xúc đơ đơ, lờ đờ, ngủ gật, nhìn thẳng vào cảm giác ngay hai con mắt "tao quỳ xuống lạy mày ngàn lạy, mày ra khỏi thân tâm tao đi, đừng ở đây nữa. Mày cứ dìm tao trong bóng tối vô minh, tan biến hoàn toàn khỏi tâm tao đi. Mày đã hại tao vô lượng vô biên kiếp rồi, suốt đời này mày bắt tao ngủ hoài hay sao? Mày đi chỗ khác cho tao tu", vừa nói vừa lạy, đó là quý vị chỉ thẳng vào bệnh, đánh thẳng vào hồng tâm là nó tan biến ngay. Còn đằng này mình hướng tâm ra chỗ khác mà nó nhằm ngay đầu nên mình không đuổi nó ra được, mình phải hướng tâm vào ngay hai con mắt và cái đầu tác ý "Tan biến hoàn toàn khỏi tâm ta đi, đi ra khỏi đây đi, đừng ở trong đây làm cho ta si mê, u ám. Ta muốn được tỏ sáng, có chánh niệm tỉnh giác". Mình lạy hoài thì một chút sau sẽ tỉnh táo mới ngồi thiền lại. Đó gọi là trực chỉ, trực diện, trực tiếp nhìn vào ngay cảm thọ đánh đuổi nó ra, mình chọn những từ ngữ mạnh nhất để la mắng, quở trách thì mình sẽ tỉnh táo lại.
Tiếp theo mình có thể đi kinh hành và cũng tác ý như vậy, hướng tâm vào chỗ buồn ngủ đuổi nó ra hoặc mở kinh ra đọc cho lớn. Đọc tụng những bài kinh Pháp Cú:
Ai sống một trăm năm,
Lười nhác không tinh tấn,
Tốt hơn sống một ngày
Tinh tấn tận sức mình.
(Kinh Pháp Cú 08 – Phẩm Ngàn, kệ 112)
Đọc hoài bài kinh này, mình lựa câu kinh phải phù hợp với hoàn cảnh, tâm trạng lúc đó thì đánh mới có kết quả, còn lúc đó đọc bài kinh không liên hệ đến thực tế thì không đánh được vào cảm thọ. Bệnh gì phải dùng thuốc đó, bệnh đường ruột mà uống thuốc nhức đầu thì làm sao hết cho nên phải nhìn được lúc đó cảm giác ở chỗ nào, buồn ngủ là ngay hai con mắt và cái đầu thì tập trung đánh đuổi ngay đó thì tan biến, cũng như rác trong hốc kẹt mà quét bên ngoài thì làm sao sạch. Khi học nhận diện ngũ uẩn thấy rõ thân tâm sẽ biết chỗ trực diện đánh phá vào cảm giác si mê, hôn ám.
Phật tử 3: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Bạch thầy và đại chúng, hôm nay Diệu Nhã có câu hỏi muốn thầy làm rõ thêm để nhận thức được rõ thêm. Tâm, ngũ uẩn và tuệ khác nhau như thế nào và đệ tử phải nhìn thế nào mới đúng về những khái niệm này. Xin thầy giải thích thêm ạ.
Sư Phụ: Cô Diệu Nhã hỏi tâm, ngũ uẩn và tuệ giống và khác nhau như thế nào. Tâm là nằm trong thọ; tưởng; hành; thức. Khi nói ngũ uẩn là nói sắc; thọ; tưởng; hành; thức còn tâm là bốn uẩn sau cùng thọ; tưởng; hành; thức. Sắc là thân, còn bốn uẩn còn lại là tâm. Quý vị siêng năng thực tập nhận diện xem lúc này thân thể mình như thế nào, đang ở trong trạng thái gì, ngồi có trang nghiêm không, đứng có ngay thẳng không, đi có chánh niệm không, trong mọi lúc mọi nơi thực tập nhìn nhận thì Đức Phật gọi là niệm thân, tức là thân thể đang làm gì, đang sử dụng như thế nào thì biết thân thể đang sử dụng như thế đó. Nhiều khi ngồi trên xe mà mình không có chánh niệm hoặc đang lái xe mà không biết đang lái xe, bị phân tâm vì có cuộc gọi điện thoại, vậy là nói chuyện điện thoại mà không chú ý lái xe thì hậu quả nghiêm trọng cho nên niệm thân rất quan trọng và cực kì quan trọng. Đi phải biết đi, ngồi phải biết ngồi, đứng biết mình đang đứng, nói chuyện là biết mình đang nói chuyện, nói với ai, nói ở đâu và nói cái gì chứ nhiều khi nói mà kiểm soát, nói đủ thứ làm người đối diện không hiểu mình đang nói về điều gì. Khi nói lung tung như vậy là tâm không tập trung, bị phân tán cho nên khi cần nói điều quan trọng lại không đủ trí giống như hết pin, cạn xăng. Ăn cũng phải biết mình đang ăn, thức biết mình đang thức, làm gì biết mình đang làm nấy, tập trung tâm ý vào việc làm, thân thể được sử dụng như thế nào phải biết đang sử dụng như thế nấy.
Lại nữa, này các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo đi, tuệ tri: "Tôi đi", hay đứng, tuệ tri: "Tôi đứng", hay ngồi, tuệ tri: "Tôi ngồi", hay nằm, tuệ tri: "Tôi nằm". Thân thể được sử dụng như thế nào, vị ấy tuệ tri thân như thế ấy. (Trung Bộ Kinh, 10. Kinh Niệm xứ)
Vì thế nhiều khi đang đi mà không lo nhìn xe, nhìn đường lại suy nghĩ chuyện khác, thế là xe lửa sắp tới mà cứ đi qua rồi bị tông chết. Báo chí đăng tin cô này đi phơi đồ ngay đường ray xe lửa, xe gần tới rồi mà vẫn cố băng qua đường ray vậy là bị tông chết tại chỗ. Mình biết rằng lúc đó người này bận suy nghĩ gì đó chứ nếu người này thân đâu tâm đó, có chánh niệm, thấy xe tới, còi hụ inh ỏi thì phải dừng lại, còn đằng này tâm đi lang thang, thả trôi cái tâm nên tai họa xảy ra. Chính vì vậy trong sự tu tập thì niệm thân rất quan trọng, cho nên đạo tràng Nikāya rất trang nghiêm, không đi lung tung, không có điện thoại reng inh ỏi, phải thực tập niệm thân biết rằng lúc đó mình đang ở đâu, đang làm gì, nên làm gì.
Như vậy chúng ta thấy được thân tâm, tức là ngũ uẩn, còn tuệ là do tu tập mà có, nếu không tu tập thì không có trí tuệ dù cho học bao nhiêu bằng cấp đi nữa cũng chỉ là kiến thức thế gian. Tuệ là cái thấy biết của bậc Thánh và bậc Thánh ở đây chính là Đức Phật, nếu nghe được lời Đức Phật và y cứ theo đó thực tập rồi tùy theo khả năng thực tập, thấy biết tới đâu sẽ thành tựu trí tuệ tới đó. Có nghe từ mọi người đi nữa cũng không phải là trí tuệ, chỉ là lời nói của Đức Như Lai và đệ tử Như Lai là những bậc thành tựu chánh tri kiến, dù cho người đó xưng là đệ tử Phật nhưng không thành tựu chánh kiến thì người đó cũng không giúp cho mình sanh được trí tuệ. Phải là người thành tựu chánh kiến mới giúp cho mình phát sanh chánh trí, nếu một người không thành tựu chánh kiến thì làm sao có thể giúp cho mình thành tựu chánh kiến được? Một người chạy xích lô có thể dạy cho một người bác sĩ được không? Người dốt không học có thể chỉ cho người khác thành thầy giáo được không? Cho nên muốn được trí tuệ phải tìm bậc chánh kiến thấy đúng nhưng không phải thấy đúng địa lý hải dương, ngũ hồ tứ hải mà là thấy đúng về thân tâm của chính chúng ta, biết được những thành phần nào cấu tạo nên thân xác này, biết được cái gì tác thành thân thể này, đó chính là tứ đại đất, nước, gió, lửa và thân thể này bao gồm ba mươi hai thể trược, thân thể này do cha mẹ sanh, do cơm cháo nuôi dưỡng và nó vô thường, tai hoại, hoại diệt, đến khi thân thể này tan rã nó trải qua chín giai đoạn, đó là trí tuệ về thân xác này và nếu không biết điều này thì người đó không có trí tuệ, nếu chỉ nghe biết và hiểu thì đó chỉ là nghe biết hiểu chứ không phải là trí tuệ, người đó nghe hiểu biết và tư duy tu tập nhìn thấy một phần nào đúng như vậy thì người đó thành tựu được phần nào trí tuệ về thân. Khi nhìn vào là biết những yếu tố nào kết thành thân này, trong thân này có bao nhiêu bộ phận, tính chất của các bộ phận đó là gì và trong này là một ổ chứa nhóm bệnh hoạn, vô thường, tan nát, khi nó vô thường thì trải qua những giai đoạn thế nào thì đó là thành tựu trí huệ về thân, về sắc uẩn, lúc nào nhìn cũng thấy được như vậy thì cái đó mới giúp mình bớt khổ. Minh Thành ví dụ thực tế cho mọi người thấy, có người nói mình sao nhìn ốm quá thì mình hãy nhớ lại "Thân này là tứ đại đất, nước, gió, lửa, nó là phèo phổi, ruột gan có gì đâu", như vậy mình bớt phiền não, bớt giận. Còn người không biết gì mà bị chê sẽ sân hận, đó là sự khác biệt giữa người có trí tuệ về thân và người không có trí huệ về thân. Mới đầu năm đầu tháng vào gặp đã bị chê "Sao hôm nay hôi quá vậy, tắm chưa", một người tu tập và không tu tập sẽ khác nhau thế nào? Người không tu tập thì chửi "Vô duyên quá" hoặc không nói ra miệng nhưng buồn giận trong người, còn người tu thì nghĩ "Đúng rồi vì thân này bất tịnh, ngày nào cũng quán chiếu nên nó không có sạch, chỉ có phân vào nước tiểu trong này nên lấy gì sạch nên người ta nói hôi là đúng rồi", đó là sự khác nhau giữa người có trí huệ về thân và người không có trí huệ về thân. Bây giờ bệnh mà bác sĩ báo là bệnh tình đi đến giai đoạn như vậy thì giữa người có tu tập trí huệ về thân và người không tu tập trí huệ về thân khác nhau thế nào? Người kia sẽ đau khổ, sợ hãi, lo lắng, căng thẳng, còn người có tu tập thì biết rằng thân này là ổ chứa nhóm bệnh hoạn, thân này làm bằng xương và được quét tô bằng thịt máu, trong đó là già chết, mạn, lừa đảo chất chứa.
Thành này làm bằng xương,
Quét tô bằng thịt máu,
Ở đây già và chết,
Mạn, lừa đảo chất chứa.
(Kinh Pháp Cú 11 – Phẩm Già, kệ 150)
Ngày nào cũng quán chiếu như vậy rồi bây giờ đã đến thời kì thì phải hoại diệt, vì sanh, lão, bệnh tử, sanh, trụ, dị, diệt vô thường, tan hoại và mình đã được học, đã nghe và quán chiếu hằng ngày cho nên khi nó tới thì đúng như vậy, điều này mới chứng tỏ lời Phật dạy đúng nên có gì đau khổ. Đó là sự khác biệt của bậc Đa văn Thánh đệ tử và vô văn phàm phu. Đến khi nằm trên gường sắp mạng chung, quý vị mới thấy được trí huệ thành tựu của bậc tu hành là tối thượng, vị này nằm trên gường là một người không biết tu lại biết mình sắp ra đi, chỉ sống được một tháng nữa thôi thì đau khổ, sợ hãi, lưu luyến cỡ nào, thậm chí có những người hoảng loạn, kinh hãi, đau đớn quằn quại, có những người mê man bất tỉnh không còn biết gì nữa nhưng bậc Đa văn Thánh đệ tử thấy rằng đây là sự thật, thân này là như vậy, bản chất thân này là vậy, không thể thoát khỏi bản tánh ấy và người này điềm nhiên chấp nhận, quán chiếu các cảm thọ này là vô thường, khổ, trống rỗng, vô ngã, không có gì là tôi, không có gì là của tôi, bỏ chiếc áo cũ này để mặc chiếc áo mới tốt đẹp, phước báo công đức hơn, ra đi trong sự hoan hỉ, vui vẻ. Đó là thành tựu trí huệ về thân, còn đằng này lúc nào cũng nghĩ "sao lúc nào thầy cũng nói về tứ đại, về ba mươi hai thể trược, nói chết hoài", đây là nhằm chuẩn bị hàng trang siêu cấp cho mình. Tu tập về tâm cũng vậy, quán tâm trên tâm, quán những cảm thọ trên cảm thọ, quán những sự cấu uế, tham sân si trong tâm, tham thì biết có tham, đang giận thì biết đang giận, đang si mê thì biết đang có si mê, mình biết rồi phải có biện pháp xử lý đúng cách, khéo léo, thiện xảo, xử lý bằng tất cả sự tinh tấn, tinh cần, dũng mãnh, nhiệt tâm thì mình tẩy rửa từ từ những tham sân si, bản ngã đó, tẩy rửa những cái vô minh, si ám, cấu nhiễm, lậu hoặc thì tâm càng ngày càng hướng thượng, cao thượng, càng đi đến chỗ thanh tịnh, trong sạch và một tâm thanh tịnh, trong sạch được chờ đợi là cảnh giới lành, cảnh giới thiện giữa chư Thiên và loài người, một tâm cấu nhiễm, ô uế được chờ đợi ở cõi dữ, cõi xấu ác. Đức Phật ví dụ tâm này như tấm vải, nếu là tấm vải dơ khi nhuộm màu sẽ xấu xí, một cái tâm cấu uế khi nghiệp dẫn dắt sẽ đi vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, tâm trong sạch nhiếp phục tham sân si, vô minh, bản ngã, lúc nào cũng phát huy từ bi hỷ xả, bốn tâm vô lượng, tâm luôn tha thứ, từ ái, chan hòa, biết xót thương đến người khác, biết nghĩ đến an lạc, lợi ích cho người khác, không hại mình hại người thì chờ đợi là cõi an lành, phước báo, cõi công đức.
-- Này các Tỳ-kheo, như một tấm vải cấu uế, nhiễm bụi, một người thợ nhuộm nhúng tấm vải ấy vào thuốc nhuộm này hay thuốc nhuộm khác - hoặc xanh, hoặc vàng, hoặc đỏ, hoặc tía - vải ấy sẽ được màu nhuộm không tốt đẹp, sẽ được màu nhuộm không sạch sẽ. Vì sao vậy? Này các Tỳ-kheo, vì tấm vải không được trong sạch. Cũng vậy, này các Tỳ-kheo, cõi ác chờ đợi một tâm cấu uế. Này các Tỳ-kheo, như một tấm vải thanh tịnh, trong sạch, một người thợ nhuộm nhúng tấm vải ấy vào thuốc nhuộm này hay thuốc nhuộm khác - hoặc xanh, hoặc vàng, hoặc đỏ, hoặc tía, vải ấy sẽ được màu nhuộm tốt đẹp, sẽ được màu nhuộm sạch sẽ. Vì sao vậy? Này các Tỳ-kheo, vì tấm vải được trong sạch. Cũng vậy, này các Tỳ-kheo, cõi thiện chờ đợi một tâm không cấu uế.
Và này các Tỳ-kheo, thế nào là những cấu uế của tâm? Tham dục, tà tham là cấu uế của tâm, sân là cấu uế của tâm, phẫn là cấu uế của tâm, hận là cấu uế của tâm, hư ngụy, não hại, tật đố, xan tham, man trá, khi cuống, ngoan cố, cấp tháo, quá mạn, kiêu, phóng dật là cấu uế của tâm. (Trung Bộ Kinh, 7. Kinh Ví dụ tấm vải)
Sự tu tập tâm có lợi ích là do mình nhìn thấy được cảm thọ, nhìn thấy các loại cảm thọ và trong cảm thọ đó có gì; nhìn thấy tưởng, trong các hình bóng có tham sân si không; nhìn thấy trong các suy nghĩ đó là thiện hay bất thiện; nhìn thấy trong thức đó đưa đến xả ly, thoát ly, viễn ly hay sự nhận thức đó đưa đến trói cột, ràng buộc, hệ lụy. Mình tu tập, nhiếp phục và đoạn tận đối với tâm và Đức Phật dạy tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Tâm mình bị tham ái trói cột, sự yêu thích và ham muốn trói cột, bây giờ nó thoát ra khỏi trói cột gọi là tâm giải thoát. Tuệ giải thoát là tâm bị vô minh che đậy không thấy ngũ uẩn mà đam mê, tham ái, tưởng rằng đẹp bền chắc, bây giờ phá tung sự bao trùm đó, phá vỡ che phủ thì ánh sáng xuất hiện thì gọi là tuệ giải thoát. Tâm giải thoát là phá được tham ái, tuệ giải thoát là phá được vô minh, như vậy sự tu tập của mình là trí huệ về thân và trí huệ về tâm.
Hôm nay là buổi khai pháp đầu tiên của đạo tràng thọ bát, Minh Thành cũng có buổi pháp đàm chia sẻ với tinh thần tu học của kinh tạng Nikāya, mong mọi người hoan hỉ, phấn khởi, hân hoan và hiểu được giá trị, lợi ích quý báu, cao thượng của Chánh Pháp và điều quan trọng là sự ứng dụng vào đời sống tu học. Chúc mọi người có được sự an lạc trong giáo pháp.
Nguyện đem công đức này hướng về khắp tất cả đệ tử và chúng sanh đều trọn thành Phật đạo.
./.