Thư Viện Linh Quy
← Danh sách

Thiền Quán Thâm Sâu 2 - Diệt Ngã

2026-03-03 00:53:24
Kinh Nikāya Giảng Giải

THIỀN QUÁN THÂM SÂU 2

DIỆT NGÃ

Thích Minh Thành

MỤC LỤC

TOC \o "1-3" \h \z \u I.Bản ngã nguy hại PAGEREF _Toc75249238 \h 1

II.Quán chiếu diệt ngã PAGEREF _Toc75249239 \h 3

Bản ngã nguy hại

An tịnh, lắng dịu, cảm nhận cảm giác từ đầu đến chân. Cảm nhận cảm giác hơi thở, cảm nhận cảm giác lồng ngực, cảm nhận cảm giác ở bụng, cảm nhận cảm giác hai chân, hai tay. Cảm nhận cảm giác của toàn bộ cơ thể.

Hãy khởi lên một cảm giác thương xót chính mình, thương xót thân thể này. Thương xót đời sống vô minh này. Thương xót những suy nghĩ hơn thua, những suy nghĩ tật đố, những suy nghĩ ganh tị , đố kỵ đã thiêu đốt trái tim của mình bao nhiêu lần. Thương xót những cơn giận tức, những sự phẫn uất, phẫn nộ đã đốt cháy mình bao nhiêu lần. Thương xót cho lòng sân hận đã nung nấu mình mấy ngàn năm.

Thương xót cho cái tâm mê này, cái tâm si mê không thấy rõ cuộc đời là huyễn mộng này. Cái tâm hơn thua, cống cao, ngã mạng, khen mình, chê người này đã làm cho mình rơi xuống bao nhiêu dòng nước mắt. Những người xung quanh mình bao nhiêu lần khổ đau bởi cái tâm ngã mạn, cống cao, khen mình chê người này.

Khổ thật là khổ với cái bản ngã vô minh này, chính bản ngã này đã giết chết tâm bình an, thanh tịnh và nhẹ nhàng của mình. Chính cái bản ngã này đã làm sụp đổ hết tất cả sự gắn kết của tình thương. Chính cái bản ngã này mà con xa mẹ, vợ xa chồng, anh em cốt nhục, tương tàn, bạn bè từ thương hoá thành thù hận. Chính bản ngã này, cái bản ngã ác độc này đã gieo rắc tai hoạ cho khắp thế gian này.

Thương thật là thương cho sự chấp ngã u mê ngàn năm này đã làm cho mình đau khổ, người khổ đau. Nó làm cho tan nát sụp đổ, tan tành hết thế giới này. Hỡi cái bản ngã si mê, hãy cúi đầu xuống đi, hãy gục đầu xuống đi, hãy sụp xuống lạy đi, hãy tan nát ra đi cái bản ngã, cái bản ngã nó hành hạ tất cả chúng sanh.

Tất cả chúng ta đang ngồi đây là tai nạn, hoạn nạn, ách nạn của một cái tôi vô minh đầy tham đắm, sân hận và si mê. Nghe pháp hiểu rồi, biết rồi nhưng vẫn sống với một cái tôi khốn khổ, hoạn nạn, ganh tị, đố kỵ, tật đố, khen mình, chê người, cống cao, ngã mạn. Thật là tội nghiệp, thật là xót thương cho cái bản ngã mê muội này. Nghe một tiếng nói thôi đã phừng phực nóng giận lên, thấy một hành động thôi nó đã bừng bừng rực cháy lên. Ai vừa chạm tới là nó phình lên, trương lên, phất phất cái mặt lên. Đây là khổ, khổ là đây!

Không còn sự hoà hợp, không còn sự đoàn kết, không còn sự tôn trọng, không còn sự yêu thương… tất cả đều do nơi bản ngã mê muội, do sự vô minh, tham ái, chấp thủ vào thân tứ đại và năm uẩn này. Mò mẫm trong bóng đêm dài, nhận lầm mấy chục ký lô thịt này là tôi, là của tôi, là tự ngã của tôi, để rồi khi thở một cái khì, nằm quằn quại trên giường bệnh thì mới hối hận, khổ đau, hoảng loạn và sợ hãi.

Cay đắng là tấm thân phũ phàng này, cay đắng là cái cảm giác thúc giục, đòi hỏi mình chạy suốt cuộc đời không bao giờ thoã mãn. Khốn khổ là những suy nghĩ nói lầm thầm liên tu bất tận, nói lời của dục, ái, sân, si, vô minh suốt ngày. Nó không để cho mình yên, nó không để cho thân tâm mình được lắng dịu. Nó hành hạ mình, làm cho mình khốn khổ, chạy lòng vòng từ nhỏ cho đến lớn, từ thiếu niên cho đến trung niên, chạy cho đến gần chết vẫn còn sai khiến mình bằng bao nhiêu là dục, bao nhiêu là tham, bao nhiêu là sự khoan khoái, thích thú, khao khát, khát ái. Cái dục này thúc giục, hành hạ, đòi hỏi mình tìm kiếm, truy tầm từ đầu xanh cho tới tóc bạc, truy tầm từ lúc còn thiếu niên cho đến lão niên. Nó tìm kiếm hoài, đòi hỏi hoài, thúc giục hoài, làm cho mình khao khát hoài. Đó là bản chất của ái, dục và tham. Cứ tìm kiếm, suy nghĩ, lo lắng, sợ hãi, mong cầu, tham đắm, chấp trước.

Tới giờ này rồi, thánh chuông vang vội rồi mà còn ngủ, còn mê. Đam mê ở trong thân xác bất tịnh dơ bẩn vô thường này. Suốt một cuộc đời là khốn đốn, hoạn nạn với cái thân thể này, phải chịu đựng, chịu đựng bao nhiêu những thứ đòi hỏi bên trong, thúc giục mình làm nô lệ cho dục, làm tôi đòi cho tham, làm đệ tử của ái, nó sai khiến mình một cách nhọc nhằn, mệt mỏi, khổ sở.

Nếu không thấy được Thánh trí Năm Uẩn này, nếu không thành tựu Chánh tri kiến để thấy rõ dục, tham, ái, vô minh, bản ngã đang vận hành trong cảm giác; nếu không mở con mắt trí huệ ra thì hỡi ơi, cái vòng luân hồi khốn khổ này cứ tiếp diễn vô cùng vô tận không có ngày chấm dứt. Đã khổ đau, đã tìm kiếm, đã nhọc nhằn, đã mòn mỏi, đang khổ đau, đang chạy kiếm, đang mệt mỏi, đang nhọc nhằn và sẽ tìm kiếm chạy đuổi nữa, sẽ nhọc nhằn tiếp tục và sẽ mệt mỏi tiếp tục ở trong cuộc đời này.

Thương thật là thương cho cái tôi si mê, tham dục này. Cả thế giới này đang ngập chìm trong bóng tối của vô minh, cả thế gian này đang làm nô lệ cho dục, cho tham, cho ái. Khắp hành tinh này, toàn bộ là nằm ở trong cái mồi nhử của ác ma. Bao nhiêu đời bao nhiêu kiếp rồi, chúng ta đã lăn lộn, chúng ta đã trôi nổi, chúng ra đã đắm chìm, đắm chìm trong những giọt lệ. Cha chết, mẹ chết, ông chết, bà chết, cô chú bác lục thân quyến thuộc chết. Khóc vì chồng chết, vì con chết, khóc vì cháu chết, vì người thân chết. Bao nhiêu dòng lệ đã buông rơi, bao nhiêu giọt nước mắt đã đổ xuống và tràn khắp bốn bể. Đó là những giọt lệ chia ly, những giọt lệ khóc than, những giọt lệ tai nạn, ách nạn, hoạn nạn. Hỡi này các vị, nước mắt mà chúng ta chảy xuống đã đầy khắp bốn biển, bao nhiêu những nỗi khổ niềm đau chất chồng, chồng chất.

Mới hai, ba ngày trước, đoàn đưa tang quan tài và một chiếc xe tông vào nhau làm chết bốn người ngay tại chỗ. Vậy là người đưa tiễn lại trở thành người bị tiễn đưa. Cái tấm thân giòn bở vô thường tạm bợ này, một tấm thân mong manh, giả tạo, phù du này vậy mà tạo ra bao nhiêu thứ ác nghiệp, tạo ra bao nhiêu thứ tham lam, sân hận, si mê, tật đố, ganh tị, cống cao ngã mạn, phỉ báng Tam bảo, xem thường Hiền Thánh Tăng… như vậy chắc chắn sẽ bị đọa vào đường ác. Nằm ở trên giường bệnh trút hơi thở cuối cùng trong sự kinh hoàng, tất cả những ác nghiệp trong cuộc đời sẽ hiện ra, sẽ lôi đầu mình đi, đẩy mình đi, kéo mình xuống ba đường ác đạo: địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.

Trong một đêm dài tăm tối mù mịt, chúng ta hoàn toàn không thấy không biết gì hết. Phải biết lo sợ vì khi nhắm mắt ra đi mình không biết sẽ đi về đâu. Hay con đường phía trước của mình là mù mịt, là tối tăm, là bóng đêm. Bao nhiêu những suy nghĩ ác, những lời nói ác, những hành động ác sẽ đẩy mình đi, kéo mình đi, lôi đầu mình đi vào trong ác thú, khổ xứ, đoạ xứ. Vậy mà chúng ta không biết lo, không biết sợ, vậy mà đắm đuối trong ác nghiệp vô minh.

Quán chiếu diệt ngã

Hãy làm phát sanh một cảm giác thương xót chính mình. Hãy thương mình, hãy dập đầu xuống, dập đầu ở trước Phật, ở trước Pháp, ở trước Tăng. Hãy đánh cho gục ngã bản ngã, hãy làm cho cái bản ngã khiêm hạ, gục đầu, cúi xuống lạy hết tất cả có cái gì là tôi.

Ở trong một cục mấy chục ký lô thịt này, tim là tôi, gan là tôi, phèo là tôi, ruột là tôi, phổi là tôi, máu là tôi, mủ là tôi, mỡ là tôi, phân là tôi hay nước tiểu là tôi? Thân này chỉ là một đống thịt bầy nhầy, khi chết đi thì những người yêu thương nhất là người quấn lẹ mình đi, đưa mình đi, quăng mình ra. Không ai ngoài mà chính là những người yêu thương nhất quăng mình đi, quăng mình xuống cái huyệt, đẩy mình vào trong cái lọ. Một khi tử thần đến là không cha con, không bà con, không anh em gì nữa hết, một mình chúng ta sẽ ra đi trong sự lẻ loi, cô độc, lạnh lẽo, âm u và hoảng loạn.

Nếu từ bây giờ chúng ta không quán chiếu thâm sâu về trí huệ vô ngã, không thường trực nhìn lại quán thân để niệm thân, nhìn thấy ba mươi hai thể trược, chín giai đoạn của một tử thi; nếu mỗi ngày mình không tư sát, không quán niệm thì một khi tử thần đến là tất cả những ác nghiệp đã tạo sẽ bày hiện, hiển hiện, biểu hiện. Không có giàu có, tiếng tăm, địa vị, sắc đẹp gì ở đây hết, một khi tử thần đến hãy làm cho mình phát sanh một cảm giác lo lắng và sợ hãi. Một khi bệnh đến là nằm liệt giường, liệt chiếu, phân tiểu một chỗ, muốn ngồi phải có người đỡ mới ngồi được. Người ta khoét vào mình những cái lỗ, người ta đút cái ống để đổ vào những thức ăn được say nghiền ra, vì mình không tự nuốt được nên phải đút cái ống đổ vào.

Hãy lo sợ, hãy biết lo, bởi vì không ai thương mình hơn chính mình. Hãy thương mình đối với cái già, cái tai nạn, cái chết bất thình lình ập tới. Lo mê ăn, mê chơi, mê nói, mê tham lam, mê sân hận, mê bản ngã bất thình lình một cái là rầm. Thật sự là khổ đau, thật sự là đáng thương. Hãy nhìn cuộc đời này, toàn thể thế gian đang đắm chìm ở trong dục, tham và ái, suốt ngày cứ chạy hoài, chạy hoài, mòn mỏi, mệt mỏi, chán chường mà vẫn phải chạy dừng lại không được, bởi vì cái dục bên trong thúc giục.

Không còn nhiều thời gian đâu quý vị, quỹ thời gian của chúng ta không còn bao nhiêu nữa hết, thật sự phải tính từng ngày. Nhìn ra chúng ta thấy đau lòng lắm, ngay cả những người ở trong chùa mà cũng không biết tu tập, vẫn đầy rẫy những tham lam, sân hận, bản ngã và si mê, đó là những kẻ đáng thương, họ sẽ đau khổ dài dài. Một khi nhắm mắt đi rồi thì khốn khổ, đừng tưởng vào chùa là xong việc, đừng tưởng vào chùa là tránh được tử thần, ngay cả những người cạo tóc chưa chắc khỏi địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.

Hãy sợ, phải sợ, phải thực sanh ra một cảm giác khiếp sợ đối với ba đường ác, sợ đối với ác nghiệp, sợ với sự sân hận, vô minh, bản ngã, sợ với ganh tị, tật đố. Mỗi khi chứng xuất hiện mình phải biết khiếp sợ và nói: “Tao lạy mày, tao lạy mày, mày đừng có hành hạ tao, mày đừng có sai khiến ta nữa, chính ngươi đã giết mình giết người, giết tất cả chúng sanh, bởi vậy mày đừng thúc giục tao nữa, đừng sai khiến ta nữa. Cái tên ngã mạn, si mê, tật đố tan biến đi. Tan thành mây, tan thành khói đi, tan thành hư không đi, đừng có tồn tại ở trong tâm của ta nữa. Hãy để cho tâm ta rực sáng một ánh sáng của trí tuệ của tình thương. Hãy để cho tâm ta một sự bình an tịch tịnh”.

Quý vị hãy mở mắt ra mà nhìn hàng ngày những chuyện đang xảy ra xung quanh: chết, tai nạn, án mạng, giết người, ngộ độc thực phẩm, đâm chém, giết chóc, heroin, vợ giết chồng, con giết cha mẹ, cháu hại bà... Tất cả những giá trị đạo đức bị suy sụp, sụp đổ, đó là kết quả từ sự tham dục, si mê và bản ngã của vô minh gây tạo ra. Thế giới này nếu không thực tập theo giáo pháp của Đức Phật sẽ đắm chìm, sẽ sụp đổ hết luân lý, sụp đổ hết đạo đức và bình an.

Đó là Minh Thành hướng dẫn Thiền Quán, người nào có tâm nhu nhuyến, dễ tu tập thì người đó sẽ tuỳ văn nhập quán, tức là người này nghe tới đâu là quán tới đó và cảm thọ sẽ xúc cảm sẽ trào dâng. Còn những người trơ trơ thì cái tâm chưa có tu tập, cái tâm còn cứng cỏi, cái tâm còn chai lì, cái tâm chưa mềm mại, chưa thấm nhuần, chưa đi vào cảm thọ, chưa rung động mạnh. Còn người nào mà nghe tới đâu mà tâm mình quán chiếu tới đó thì người đó đang đi vào thiền quán.

./.