Pháp Đàm - Làm Sao Trị Tham Sân Si
Pháp Đàm Nikāya
Làm Sao Trị Tham Sân Si ?
Thích Minh Thành
MỤC LỤC
TOC \o "1-3" \h \z \u I. Mục đích tu học PAGEREF _Toc182843352 \h 1
II. Mục đích tối thượng của đời tu PAGEREF _Toc182843353 \h 3
III. Trình pháp – cách đoạn tham – sân – si PAGEREF _Toc182843354 \h 4
IV. Quán chiếu cảm thọ PAGEREF _Toc182843355 \h 9
V. Biểu hiện của tham – sân – si PAGEREF _Toc182843356 \h 11
I. Mục đích tu học
Thầy Thiện Huệ:
Đảnh lễ Đức Thế Tôn bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác.
Đảnh lễ chánh pháp ly tham đưa đến giải thoát.
Đảnh lễ bốn đôi tám chúng hiền Thánh Tăng là ruộng phước vô thượng ở trên đời.
Đảnh lễ Thánh giới tối thượng.
Đại chúng rõ biết ở trước mặt, trở về hơi thở cảm giác toàn bộ hơi thở, nội tâm tỉnh giác sáng tỏ, rõ biết các pháp vận hành trong tâm, rõ biết những cảm giác, những hình bóng, những lời nói thầm trong tâm. Thở vào, thở ra làm cho thân an tịnh, thở vào thở ra làm cho tâm lắng dịu. An tịnh… lắng dịu… dễ chịu, cảm nhận không gian nơi này, vùng đất này và trời đất rộng lớn này, rõ biết tâm thương rộng lớn.
Con kính bạch trên sư phụ, kính bạch chư Tăng Ni cùng các bậc hiền trí, chiều nay theo sự chỉ dạy của sư phụ cũng như quý thầy đại chúng có buổi pháp đàm ôn nhắc lại những gì Đức Phật đã dạy trong kinh tạng Nikāya. Toàn bộ sự tu hành của chúng ta hay mục đích của đạo Phật cũng như mục đích tu học của chúng ta là gì? Mình tu học nhằm hướng đến mục đích gì?
Phật tử 1: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính bạch trên sư phụ, con kính bạch quý thầy, con kính bạch quý sư cô cùng tất cả đại chúng. Khi con nghe bài giảng của sư phụ dạy các quý thầy thì con rất tâm đắc, nguyện vọng của con khi lên Linh Quy Pháp Ấn là tu học tìm đường giải thoát. Sư phụ giảng mục đích đến đây không phải để ăn, để nghỉ, không phải thay đổi khí hậu, hằng ngày con dã dượi, giải đãi thì con nhắc tâm "tâm ngu này, mày bỏ nhà bỏ cửa, bỏ chồng bỏ con, bỏ cháu lên đây thì phải có mục tiêu, mục đích để tu học giải thoát, để nhìn được thân tâm cấu uế, rác bẩn của mày. Mục đích của mày là phải nhiếp phục được tham, sân, si, đoạn tận được tham, sân, si, đoạn tận được bản ngã của mày, tẩy dần dần , lau chùi thì mới giải thoát được". Nếu không nhìn nhận được, không nhiếp phục được tham, sân, si thì không tìm được con đường giải thoát, hằng ngày con nhắc nhở tâm ngu của con phải cố gắng như vậy. Con xin hết ạ. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Phật tử 2: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính bạch trên sư phụ, con kính bạch quý thầy, con kính bạch quý sư cô cùng tất cả đại chúng. Con trình mục đích tu học của con lên đây vì con nhận ra con đường thoát khổ, ly tham, diệt trừ cho nên con quyết tâm và con may mắn gặp được chánh pháp truyền trao từ sư phụ. Hằng ngày con cố gắng theo dõi những bài giảng của sư phụ cho nên con nhận diện được mục đích của con là ly tham, tìm về con đường vô ngã, diệt trừ tham, sân, si. Đó là mục đích của con, con kính trình lên thầy. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Phật tử 3: Con kính lễ ân đức Thế Tôn, con kính lễ ân đức Thánh pháp, con kính lễ ân đức chúng Tăng, con kính lễ ân đức sư phụ, con kính lễ ân đức quý thầy, con kính lễ ân đức quý sư cô, con kính lễ ân đức quý đại chúng. Con là Quảng Tuệ, hôm nay con đủ duyên về được ngôi nhà từ bi, trí tuệ và giải thoát, từ lâu con đã nghe pháp sư phụ nhiều nhưng con không có duyên pháp hành, hôm nay con về đây và mục đích của con đến với đạo Phật là con thấy được sự khổ của ngũ uẩn, sắc này là khổ, thọ này là khổ, tưởng này là khổ, hành này là khổ và ý thức con bị vô minh vây hãm, nó cuốn con.
Nhờ ân đức, lòng từ bi của sư phụ và quý đại chúng ở nơi non thiêng này mà dù sắc con ở xa nhưng thọ; tưởng; hành con luôn hướng về vùng đất thiện lành này. Nơi này có thầy hiền bạn thiện, hằng ngày con ở xa nhưng vẫn học pháp nhưng pháp hành con chưa được bao nhiêu, lúc được lúc mất. Giờ này con về đây, con kính mong quý thầy, quý đại chúng dẫn dắt cho con oai nghi, tế hạnh, con về cội nguồn nơi này là con muốn đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si, con muốn nương tựa ân đức quý thầy, quý sư cô là bậc giới đức để học hạnh giới đức, con nguyện thành tựu những giới hạnh của quý ngài, kính mong sư phụ, quý thầy, quý sư cô và quý đại chúng soi sáng, dẫn dắt, chỉ dạy cho con trên con đường giải thoát khỏi vòng sanh tử oan nghiệt này. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
II. Mục đích tối thượng của đời tu
Thầy Thiện Huệ: Trong sự tu học của mình, từ những huynh đệ xuất gia cho đến tại gia thì sư phụ cũng dạy rất nhiều lần khi làm bất cứ cái gì phải hiểu rằng tại sao mình làm cái đó. Làm cái gì cũng phải biết mục đích hướng đến, phải xác định rõ mục tiêu thì sự tu cũng phải hướng đến mục đích như vậy, khi mình hướng về Linh Quy thì mục tiêu mình chỉ thẳng con đường hướng về Linh Quy, ví dụ hướng về Linh Quy tu 7 ngày thì cứ nhắm thẳng đạo lộ tu 7 bảy trên Linh Quy chứ không được rẽ phải, trái cho nên trong sự tu phải xác định rõ mục đích tại sao mình tu, tại sao mình đến với đạo Phật. Các cô trình bày ai cũng nói đúng, vì mình quá khổ, trong bài kinh Ví dụ con rắn Đức Phật đã nói xưa cũng như nay Như Lai chỉ nói có hai điều về khổ và sự tiêu diệt khổ đau.
"Chư Tỳ-kheo, xưa cũng như nay, Ta chỉ nói lên sự khổ và sự diệt khổ". (Trung Bộ Kinh, 22. Kinh Ví dụ con rắn)
Tất cả chúng ta ai cũng khổ nên mới ngồi đây với nhau. Cái gì làm cho mình khổ? Chính là tâm tham, sân, si, những tâm dục, ái, vô minh, bản ngã làm cho mình khổ cho nên sự tu học của mình phải nhắm đến chỗ diệt khổ. Trong bài kinh Ly tham hay bài kinh Channa trong Tăng Chi Bộ Đức Phật nói rất rõ mục đích của đời sống phạm hạnh này là đoạn tận tham, đoạn tận sân và đoạn tận si, đó là mục đích của tất cả người tu chúng ta cần phải hướng đến.
"-- Này các Tỳ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi các Ông như sau: 'Vì mục đích gì, này chư Hiền, Phạm hạnh được sống dưới Sa-môn Gotama?'
Ðược hỏi vậy, này các Tỳ-kheo, các Ông cần phải trả lời các du sĩ ngoại đạo ấy như sau: 'Do mục đích đoạn tận tham, này chư Hiền, Phạm hạnh được sống dưới Sa-môn Gotama". (Tương Ưng Bộ, Tập V - Thiên Ðại Phẩm, Chương I. Tương Ưng Ðạo (a, )IV. Phẩm Về Hạnh (Patipattivagga), Ngoại Ðạo Trung Lược, I. Ly Tham)
"Nhân duyên ở Sàvatthi.
Rồi du sĩ Channa đi đến Tôn giả Ananda, sau khi đến, nói lên với Tôn giả những lời chào đón thăm hỏi; sau khi nói lên với Tôn giả những lời chào đón thăm hỏi thân hữu, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, du sĩ Channa nói với Tôn giả Ananda:
- Thưa Hiền giả Ananda, có phải các người tuyên thuyết về đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si?
- Vâng, thưa Hiền giả, chúng tôi tuyên thuyết về đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si" (Tăng Chi Bộ, Chương III – Ba Pháp, VIII. Phẩm Ananda, Channa)
Ngoài ra còn rất nhiều bài kinh Đức Phật nói về mục đích của sự tu học là nhiếp phục và đoạn tận tham, sân, si. Phải thấy rõ mục đích tu rồi từ từ mình mới hướng đến đó vì nếu không xác định rõ mục đích, phương hướng tu tập thì mình sẽ bị dao động. Bây giờ muốn đoạn tận tham, sân, si thì phải làm sao?
III. Trình pháp – cách đoạn tham – sân – si
Phật tử 4: Mô Phật, con kính trên sư phụ, con kính trên quý thầy, quý sư cô và toàn thể đại chúng. Khi con nghe thầy nói về đoạn tận tham, sân, si thì điều căn bản trước tiên là phải nhận diện được ngũ uẩn của mình rõ ràng thì mới nhiếp phục và đoạn tận, ly tham, giải thoát. Qua đó con thấy trong sự tu tập của mình cần phải nỗ lực, phấn đấu thật nhiều, phải nắm vững mục đích rồi thẳng tiến đến mục đích, bên cạnh đó cần phải tu tập hằng ngày, con luôn thực hành ba pháp mà quý thầy đã dạy, luôn nhìn lại nội tâm mình trong ngũ uẩn này, trong lúc đi, đứng, nằm, ngồi thì con cũng áp dụng nhưng chưa được thuần thục, có lúc quên nhưng khi nhớ thì tập nhận diện liền vì con nghĩ điều này quan trọng trong bước đường của mình. Mô Phật, con xin hết.
Phật tử 5: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con cung kính kính bạch trên thầy tôn kính, con cung kính kính bạch trên chư tôn hiền đức Tăng Ni cùng quý chư hiền. Đệ tử con pháp danh Nguyên Thủy xin trả lời câu hỏi của thầy, muốn diệt tận tham, sân, si thì trước tiên phải nhận thấy được tham, sân, si nằm ở đâu, muốn biết tham, sân, si nằm ở đâu thì phải nắm vững được sự vận hành của ngũ uẩn trong tâm, để đoạn tận những kiết sử, những trói buộc và vắng mặt 5 triền cái thì lúc đó tham, sân, si sẽ vắng mặt. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Phật tử 6: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính bạch trên sư phụ, con kính thưa quý thầy, quý sư cô cùng toàn thể đại chúng. Con xin trả lời câu hỏi của thầy là muốn đoạn diệt tham, sân, si thì trước hết phải nhận diện được ngũ uẩn để thấy được những phiền não, khổ đau thì sau đó mới ngăn chặn và đoạn tận được nó. Con chưa nhìn thấy được nhiều tham, sân, si, đôi khi nó qua rồi con mới thấy, con luôn nghĩ phải nhìn nhận nó sớm hơn thì mới đoạn tận được. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Phật tử 7: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính thưa trên sư phụ, con kính thưa quý thầy, quý sư cô cùng toàn thể đại chúng. Con xin được chia sẻ với những lời chân thật của con về sự học tập chánh pháp ở Linh Quy này.
Sau khoảng thời gian con tu tập ở đây thì đã mấy lần con bị nhắc vì tội hướng ngoại nhìn ra bên ngoài, nhìn người này người kia điểm mặt lỗi của họ nên con rút kinh nghiệm. Do mình hướng ngoại bên ngoài nhiều quá mà mình quên đi nội tâm, muốn nhìn vào nội tâm thì phải nhận diện ngũ uẩn, muốn nhận diện ngũ uẩn thì phải lắng tâm nhìn sâu vào những cái vi tế thì mới thấy được tham, sân, si. Khi mắt bớt nhìn ra bên ngoài để hướng vào tâm thì nhận diện ngũ uẩn sẽ sâu hơn sẽ thấy tham, sân, si sâu hơn, khi đã thấy tham, sân, si sâu hơn thì mình sẽ có những pháp đối trị. Kinh nghiệm của con là bớt nhìn bên ngoài, quay về nội tâm để nhận diện ngũ uẩn sẽ thấy được tham, sân, si. Mô Phật.
Phật tử 8: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính bạch trên sư phụ, con kính thưa quý thầy, quý sư cô cùng toàn thể đại chúng. Con xin phép được trả lời câu hỏi của quý thầy, con rất mong nhận được sự chỉ dạy của quý thầy, quý sư cô và đại chúng.
Mục đích của việc tu tập là nhiếp phục và đoạn tận tham, sân, si. Theo sự học hiểu của con để đoạn tận được tham, sân, si thì mình phải nhận diện được ngũ uẩn vì chúng ta nhận diện được ngũ uẩn thì mới phá được vô minh. Vô minh là cho rằng thân năm uẩn này là mình cho nên khi ngũ uẩn tham thì chúng ta nói rằng "tôi tham", ngũ uẩn sân hay si thì cũng cho đấy là mình hay ngũ uẩn bản ngã cũng vậy. Khi chúng ta nhận diện ngũ uẩn thì chúng ta sẽ tách được ngũ uẩn ra khỏi mình và tất cả những cái tham, sân, si, bản ngã nằm trong ngũ uẩn, đặc biệt là tất cả pháp lấy thọ làm chỗ hội tụ cho nên để tâm vào các dòng cảm thọ trong mình, đi kèm theo là tưởng, hành thì chúng ta sẽ phát hiện được tham, sân, si.
Chúng ta tham là tham với ngũ uẩn, tham với thân xác bất tịnh này cho nên có những phương pháp rõ ràng đoạn tận tham thì phải quán thân bất tịnh, ba mươi hai thể trược hoặc chín giai đoạn của một tử thi. Để đoạn tận sân phải tu tập tâm từ, để tu tâm từ thì phải tu tâm hiền, đã hiền thì phải hiền ở mọi cử chỉ, oai nghi cũng như lời nói, mọi hoạt động trong đời sống hằng ngày tức là chúng ta phải quán thân trên thân trong kinh Tứ Niệm Xứ. Khi chúng ta đã tu tập được tâm hiền thì đó là điều kiện quan trọng để tu tập bốn tâm vô lượng từ, bi, hỷ, xả, có như vậy chúng ta mới nhiếp phục và đoạn tận được những tham lam, sân hận hoặc si mê. Để phá si mê thì chúng ta phải luôn nỗ lực tinh tấn, hộ trì các căn để chế ngự cũng như nhiếp phục được các tham, sân, si và bản ngã.
Nhận diện ngũ uẩn thì chúng ta sẽ nhiếp phục được nó khi mới khởi lên, bên cạnh đó những thiện pháp chúng ta tu tập được cần phải duy trì và phát triển thêm. Diệt trừ bản ngã thì chúng ta thực hành theo hạnh cúi đầu dưới mọi người, con rất tâm đắc với lời phát biểu của Phật tử vừa rồi là tâm này luôn phóng ra bên ngoài khen mình chê người cho nên con thấy có một câu con rất thích mà cũng nhiều Phật tử khác thích là:
"Dễ thay thấy lỗi người,
Lỗi mình thấy mới khó.
Lỗi người ta phanh tìm,
Như sàng trấu trong gạo,
Còn lỗi mình, che đậy,
Như kẻ gian giấu bài"
(Kinh Pháp Cú 18 – Phẩm Cấu Uế, kệ 252)
Khi chúng ta có tâm nhìn ra ngoài như vậy thì các lậu hoặc càng tăng lên, không thể nhiếp phục và đoạn tận được, như vậy thì mục đích tu hành cũng không thể đạt được.
"Ai thấy lỗi của người,
Thường sanh lòng chỉ trích,
Người ấy lậu hoặc tăng,
Rất xa lậu hoặc diệt"
(Kinh Pháp Cú 18 – Phẩm Cấu Uế, kệ 253)
Con rất mong quý thầy cùng đại chúng chỉ dạy cho con ạ. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Phật tử 9: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con cung kính kính trên trên sư phụ tôn kính, con cung kính kính trên quý thầy, con cung kính kính trên quý sư cô cùng đại chúng. Đệ tử con pháp danh Quảng Đại, hôm nay duyên lành hội đủ con về lại Linh Quy Pháp Ấn này để cùng đại chúng tu tập trên con đường hướng thượng, hướng giải thoát. Con rất vui mừng, hoan hỉ và duyên lành là giờ này con được ngồi trình pháp, với sự tu học còn yếu kém, còn thiếu trí, còn ngu muội con chia sẻ có sai sót thì mong quý thầy, quý sư cô cùng đại chúng hoan hỉ chỉ dạy thêm cho con.
Đến với đạo Phật là đến với sự giác ngộ, giải thoát, để đến với sự giác ngộ, giải thoát thì cần phải có trí tuệ. Con đường con theo học với Thánh pháp ly tham tối thượng này thì bước đầu tiên con tu học là được sự chỉ dẫn của bậc đạo sư là nhận diện ngũ uẩn vì nhận diện ngũ uẩn mới biết được hang ổ của tham, sân, si. Con xin phép được nhận diện ngũ uẩn khi đến chùa, thân tứ đại này đã đến đây, thọ con rất hoan hỉ, vừa đến nơi là con tưởng tất cả đại chúng đang tụ hội về tu tập, hành nói "mệt quá, nghỉ chút xíu rồi đến giờ tu thì lên Vân Thủy Đường cùng tu tập", thức thì con rõ biết.
Vừa đến nơi do có nhãn xúc mà con tiếp xúc với cảnh yên tịnh của núi rừng, cảnh vật xung quanh rất mát mẻ, dễ chịu làm thọ con hoan hỉ, dâng trào. Con tác ý khi ngồi làm đồ với mọi người thì con thấy trong ngũ uẩn sanh khởi thọ có tham, có ái, sau đó con tác ý lắng dịu, dễ chịu rồi lên đảnh lễ sư phụ. Sư phụ kêu ra dự lễ pháp đàm thì con cất đồ rồi đi theo, con an trú trong pháp nhận diện ngũ uẩn, con đến đây trễ nên không biết chủ đề pháp đàm hôm nay là gì nên con xin phép trình pháp phần nhận diện ngũ uẩn của con. Con thấy trong con có xúc sanh thọ hoan hỉ, thọ vui vì mừng là đã đến nơi mình cần đến, được gặp đại chúng hiền thiện tu tập trong chánh pháp ly tham tối thượng này. Đó là những lời trình pháp thành tâm của con, con xin trình lên quý thầy, quý sư cô cùng đại chúng, xin hoan hỉ chỉ dẫn thêm cho con. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Phật tử 10: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính lễ trên sư phụ, con kính lễ trên quý chư tôn hiền đức Tăng Ni, con kính lễ trên quý hiền giả. Con là Phật tử Diệu Trân, con cũng như hiền giả Quảng Đại mới lên nên không biết chủ đề pháp đàm chiều hôm nay là gì. Con xin chia sẻ cảm thọ của con khi lên đây, buổi sáng thức dậy lòng con rất hoan hỉ, hân hoan giống như đứa trẻ được đi chơi dù đã lên Linh Quy rất nhiều lần, con chuẩn bị mọi thứ để lên cúng dường, lên xe con cũng nghe pháp và khi xe đến thì con bước lên những bậc thang thì con cảm nhận mình bỏ lại sau lưng những phiền muộn, những tham, sân, si trong đời thường của mình.
Từng bước lên bậc thang thì ý hành con nghĩ mỗi người sanh ra trong cuộc đời này ai cũng có cảm thọ khổ từ vô lượng kiếp mà không thấy được, từ khi vào Thánh pháp này nhờ sư phụ giảng dạy thì con nhận ra những điều con chưa thấy, những điều con chưa nghe được và làm những điều mình chưa làm, nhờ sư phụ giảng dạy mà con biết những điều mình cần phải làm. Khi bước lên bậc thang cuối cùng cảm thọ rất hỷ lạc, thân thể nhận được khó hậu mát mẻ, dễ chịu, được hít thở không khí trong lành, con cảm thọ tâm rất hoan hỉ, lúc đó ý hành con nghĩ bậc thang cuối cùng này phải giảm thiểu được tham, sân, si, đó là tu trong chánh pháp này. Bằng mọi giá phải giảm thiểu, còn nói bỏ hết tham, sân, si thì chưa được vì tâm còn nhiều cấu uế, đó là ý hành của con đang suy nghĩ như vậy.
Ý hành con nói rằng sanh ra đã có cảm thọ khổ, ngoài ra còn khen mình chê người, lúc nào cũng muốn nghe những lời tốt đẹp còn lời xấu không muốn nghe, bản chất con người chúng ta là thích đi tìm lỗi người chứ không muốn đi tìm lỗi mình. Từ khi con học được những lời sư phụ giảng dạy được là con ghi trong thân tâm con phải luôn khắc phục lỗi khen mình chê người, lỗi thích nghe lỗi người nhưng lại che giấu lỗi mình.
Con xin nói lên sự cảm nhận trong từng bước chân lên đây, còn nói sâu xa thì con vẫn chưa học được nhiều, con cũng đang trên bước đường nhặt rác trong tâm nên vẫn còn nhiều lỗi lầm và còn nhiều cái con chưa học được. Con xin quý thầy, quý hiền giả chỉ lỗi cho con để con nhìn thấy được những rác bẩn đó để tẩy sạch, để xa rời những thứ xấu xa trong con người của mình. Con xin trình lên quý chư Tăng hiền đức để chỉ dạy thêm cho con. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
IV. Quán chiếu cảm thọ
Thầy Thiện Huệ: Trong sự tu tập của mình khi đã có sự nhận diện ngũ uẩn thì mình phải cực kì để ý đến ý hành bên trong vì nó hay chống đối "mình không có khả năng đoạn tận tham, sân, si đâu, mình chỉ có khả năng nhiếp phục thôi, mình còn phàm phu lắm, mình tu học còn phàm phu lắm", đừng bao giờ chấp nhận ý hành này mà phải tác ý mình có khả năng làm được, phải tác ý mạnh mẽ lên chứ đừng nương theo ý hành nói rằng làm không được "nghiệp mình nặng quá, mình còn phàm phu, sao mình đoạn tận được", phải đánh đuổi ý hành này đừng để nó khởi lên, phải dũng mãnh lên tự tin là mình có khả năng làm được, tạo động lực tiến lên mỗi ngày. Đừng chấp nhận cái tâm phàm phu mà phải nỗ lực phấn đấu mỗi ngày, mình có sự thay đổi, đổi mới để làm sạch nội tâm dần dần để mình hướng thượng đi lên, không chấp nhận an trú tâm vào phàm phu.
Mình muốn tiêu diệt tham, sân, si thì trước tiên phải thấy được nó, có thấy được nó thì mới diệt được nó. Muốn thấy được tham, sân, si thì phải nhận diện ngũ uẩn, nhìn lại cảm thọ của mình, muốn nhận diện ngũ uẩn thì phải học thuộc định nghĩa ngũ uẩn rồi bắt đầu tiến vào nhận diện từng bước. Phật tử vừa nãy đã chia sẻ những phương pháp để mình nhiếp phục, đoạn tận hoặc là dùng như lý tác ý thì sư phụ cũng như các bậc thiện tri thức đã giảng rất nhiều lần rồi, đại chúng cần chịu khó nghe lại những bài giảng đó. Tiếp theo đại chúng cần thực tập nhận diện được những cảm giác tham, sân, si như thế nào hay cảm giác bản ngã thể hiện như thế nào trong đời sống sinh hoạt hằng ngày. Khi mình tiếp duyên xúc cảnh bên ngoài nó vận hành ra sao, mình phải nhận diện được những cảm thọ đó.
Đức Phật nói tất cả pháp hội tụ ở cảm thọ cho nên muốn biết tham, sân, si cư trú ở đâu thì nhìn vào cảm thọ sẽ phát hiện được nó, bên cạnh đó mình sẽ có từng phương pháp để mình đối trị với từng tên giặc. Cái gốc là nằm trong cảm thọ nhưng biểu hiện trên thân cho nên đại chúng phải nhận diện được tham, sân, si biểu hiện trên thân ra sao, lúc mình sân giận, nóng nảy hoặc trong tâm khởi lên những cái tham muốn hoặc bị trì trệ thì cảm giác biểu hiện trên thân như thế nào và mình phải nhận diện được ba loại cảm thọ, thứ nhất là cảm giác dễ chịu, thứ hai là cảm giác khó chịu và thứ ba là cảm giác không dễ chịu cũng không khó chịu.
Trong cảm giác dễ chịu có tham tùy miên đi theo mình miên man, trong cảm giác khó chịu có sân tùy miên, trong cảm giác không khổ cũng không vui có si tùy miên hoặc là vô minh tùy miên đi theo mình miên man. Nếu là tham thì dùng quán bất tịnh, sân thì dùng từ tâm giải thoát, còn si thì tác ý tinh cần, tinh tấn, dõng mãnh, quán ánh sáng trước mặt. Cho nên muốn tiêu diệt được nó thì đầu tiên phải nhận diện được nó, tâm tham ái sẽ biểu hiện ra sự quyến luyến, bịn rịn, không muốn rời xa, người ta đi rồi mà mắt mình vẫn dõi theo. Tâm tham thì lúc nào cũng muốn thêm nữa, đi chợ mua bó rau xin vài trái ớt, người ta chưa cho đã tự lấy ớt cho vào giỏ, còn những cảm giác dục tức là sự thúc giục, mau lẹ, nhanh chóng. Mình phải nhận diện được sự khác nhau của tham, dục, ái.
Trong cảm giác dễ chịu, khoan khoái, thích thú có dục, tham, ái trong đó. Trong cảm giác trì trệ, lờ đờ, không khổ cũng không vui có si đi theo trong đó, đại chúng phải nắm thật vững những pháp căn bản để thực hành và có những phương pháp, cách đối trị riêng của mỗi căn bệnh. Các cô ở trong sinh hoạt thường ngày, làm ăn buôn bán gặp rất nhiều chuyện dễ làm cho mình sanh khởi lên cảm thọ tham muốn, bực bội, khó chịu.
V. Biểu hiện của tham – sân – si
Khi mình khởi lên tâm tham muốn hay tâm nóng giận, tâm si mê, dã dượi thì nó biểu hiện trên thân như thế nào?
Phật tử 11: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con xin kính lễ sư phụ, con xin kính lễ quý thầy, con xin kính lễ quý sư cô và toàn thể đại chúng. Khi con ngồi thiền khoảng 30 phút thì chân con bị đau, lúc đó con hơi sân một chút, hai lông mày châu vào nhau, cảm thấy lồng ngực hơi mệt. Con xin hết.
Phật tử 12: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính trên sư phụ, con kính trên quý thầy, quý sư cô cùng đại chúng. Khi con chưa nhận diện ngũ uẩn mà con sân lên là cả thân người đều cử động, tay chân hoạt động rất thô, còn giờ khi đã nhận diện ngũ uẩn thì vi tế hơn, chẳng hạn con sân thì lồng ngực hơi đập nhanh, mặt hơi đỏ, có lúc tay chân hơi run vì con bị bệnh tim nên sân mạnh là tay chân run lên, còn khi si chỉ muốn nằm một chỗ không muốn đi đâu cả. Nhận diện ngũ uẩn được rồi con thấy đi cũng có bản ngã, khi tu mà khó chịu với ai là cứ thì thầm ý nghĩ khen mình chê người trong đầu, mình biết tu thì còn tác ý diệt trừ, nếu không biết tu thì cứ nói ầm ĩ trong đầu về người này người kia. Con xin hết.
Phật tử 13: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính bạch trên sư phụ, con kính bạch trên quý thầy, quý sư cô và quý Phật tử. Theo sự hiểu biết của con thì con xin trả lời câu hỏi của thầy bản ngã biểu hiện ở đâu, con xin trả lời bản ngã biểu hiện trên thân là gương mặt hất hất lên, cái tham với sân thì biểu hiện trên con mắt. Lúc con sân lên thì hai con mắt con đỏ, lồng ngực đánh liên tục, tay chân thì run muốn nhào vô đối phương cho nên con nghĩ cái sân biểu hiện trên con mắt và cái tham cũng biểu hiện trên con mắt, nhìn thấy thích thì cứ liếc liếc.
Trong khi tu tập lúc nào con cũng nhìn lại bản thân thì con nghĩ rằng khi có bản ngã và sân, si, tham thì lúc nào cũng nằm trên cảm giác rồi bắt đầu mới tỏa ra, nhìn cái gì mà thích rồi là con mắt cứ liếc liếc cái đó, còn cái sân thì mắt đỏ lên, tay chân run lên muốn nhào vô người ta, còn bản ngã sanh khởi thì cái mặt hất lên. Con ghi nhận nhưng thưa thật với thầy là con chưa nhiếp phục được nhiều, xong rồi con mới biết.
Phật tử 14: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính trên sư phụ, con kính trên quý thầy, quý sư cô và toàn thể đại chúng. Con xin trả lời câu hỏi của thầy sân si biểu hiện ở đâu, khi con sân thì lồng ngực nóng lên, tim đập mạnh, gương mặt đỏ dần lên, còn si thì dã dượi, không muốn làm, biểu hiện trên con mắt nặng dần không muốn ngồi thiền, tham thì trong cảm thọ muốn cái này muốn cái kia, thấy cái gì muốn mua là có cái dục phải mua. Con chỉ hiểu biết nhiêu đó, con xin quý thầy, quý sư cô chỉ dạy thêm cho con.
Sư cô Tuệ Giác: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính bạch trên sư phụ, con kính thưa quý thầy, quý sư cô và toàn thể đại chúng. Con xin phép trả lời câu hỏi của thầy là tham, sân, si biểu hiện trên thân như thế nào. Tham biểu hiện ở nơi pháp dục, cứ nơi nào phát dục thì tham biểu hiện ở đó, sân biểu hiện ở nơi lồng ngực rồi đưa lên mặt, tai, đầu, còn si biểu hiện ở mắt và đầu, bản ngã thì biểu hiện ở ngay lời nói, trong hành động và trong suy nghĩ. Tham, sân, si biểu hiện ở những nơi đó. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Thầy Thiện Huệ: Con kính mời Ni sư, tham, sân, si biểu hiện ở đâu trên thân ạ?
Ni sư: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính bạch trên sư phụ, quý thầy, quý sư cô và toàn thể đại chúng. Tham của con có một sự thúc giục, nó nói rằng "tại sao mình không lên Linh Quy Pháp Ấn để cùng đại chúng tu tập", trong lòng con có một sự thúc giục, sau khi con lên Linh Quy Pháp Ấn thì con gặp thầy nên con đã thưa thầy cho con ở 20 ngày tu tập, sư phụ nói rằng cho ở luôn 20 năm.
Trong ý hành khởi lên tham nữa "ôi hạnh phú! Ôi hạnh phúc", từ đó trong cảm thọ con dâng trào. Còn cái sân của con thì ở trong lồng ngực, cái sân này gọi là sân tùy miên, nhớ gì những gì người ta nói nặng, chửi mình thì thấy bứt rứt, khó chịu, lúc này con tác ý "người ta là nạn nhân, mình cũng là nạn nhân, vậy thì cái gì làm cho mày khổ, cuối cùng chỉ là bản ngã thôi. Ngài Xá-lợi-phất giỏi cỡ nào mà chỉ coi mình là cái nùi giẻ rách, còn mày phải rách hơn cái nùi giẻ rách nữa", đó là cái sân của con. Cái si của con là khi ngồi thiền thì cơn buồn ngủ lại đến, con phát hiện ra "mày lại đến, tao thấy mày rồi", ý hành khởi lên thì con bị tán tâm nên nó vào cư trú. Khi nó cư trú thì con kêu "mày ra giùm tao, tao lạy mày, mày ngủ nhiều quá rồi, bây giờ mày còn muốn ngủ nữa sao", con đánh đuổi nó ra được thì trong lòng con rất vui sướng, giống như con chiến thắng nó thì trong tâm con mắt sáng lên. Đó là con nhận diện tham, sân, si trong con ạ. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, con xin hết ạ.
Sư Phụ: Chúng ta cùng nhau lạy để diệt trừ tham, sân, si.
Con nguyện từ bỏ tham, sân, si. (3 lạy)
Thầy Thiện Huệ: Con kính bạch trên thầy và quý sư cô cùng toàn thể các bậc hiền trí. Cũng như sư phụ từng giảng tham, sân, si có chỗ cư trú trên thân, sân thì tập trung chính ở nơi lồng ngực và dần dần đốt lên mặt làm nóng mặt, thậm chí có người lỗ tai đỏ, mắt đỏ. Cảm giác dục thì ở nơi chỗ phát dục, cảm giác si thì nặng đầu và hai con mắt, đó là ba chỗ tham, sân, si biểu hiện trên thân.
Chiều nay con được sự chỉ dạy của sư phụ ôn nhắc lại những gì đã học cũng như xác định rõ mục đích tu học là gì, mình phải nhận diện được những cảm thọ, những cảm giác tham, sân, si, bản ngã biểu hiện như thế nào để có cách nhiếp phục, dùng như lý tác ý để quét dọn, lau chùi để đi tới sự tu học là thanh lọc tâm cấu nhiễm, tâm dơ bẩn. Con kính trình lên sư phụ buổi pháp đàm của chúng con được chia sẻ như vậy, trong quá trình pháp đàm với nhau, có gì còn sai sót, khuyến điểm thì mong trên thầy chỉ dạy thêm cho chúng con để chúng con được hoàn thiện hơn trong quá trình tu học.
Sư Phụ: Mỗi lần mình quỳ lạy là mỗi lần mình dễ thương, mỗi lần mình chắp tay xá chào với nhau là mỗi lần mình dễ thương, mỗi lần mình xưng "con" ngọt ngào là mỗi lần mình bào mòn bớt cái tôi. Đức Phật dạy mình nhớ vô thường thì mình sẽ rời được cái tham, nhiếp phục dục thì dùng bất tịnh nhưng muốn ly tham phải thường nhớ vô thường, nhớ khổ, nhớ vô ngã. Nếu nhớ được những pháp ấn này rồi kết hợp tới tâm hiền, tâm từ thì mình sẽ dễ thương.
Phật tử 15: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính bạch trên sư phụ, con kính thưa quý thầy, con kính bạch trên quý sư cô và toàn thể đại chúng. Con xin trình pháp buổi học hôm nay, đầu tiên con nghe thầy Tuệ hỏi mục đích của đạo Phật là gì cũng như mục đích tu hành là gì. Theo con hiểu mục đích của đạo Phật cũng như mục đích của người tu hành là đoạn tận tham, sân, si đối với ngũ uẩn.
Câu thứ hai thầy Thiện Huệ hỏi là đoạn tận tham, sân, si thì phải tu như thế nào, theo con hiểu thì trước tiên phải học để biết được ngũ uẩn, thứ hai là phải nhận diện được ngũ uẩn trong thân mình và hiểu biết được sự vận hành của ngũ uẩn trong thân, phải quán sát thân tâm để nhận biết, phòng hộ và nhiếp phục dục, tham, sân, si. Phải tu tập tâm hiền, tâm từ, luôn giữ chánh niệm, quán sát thân tâm, luôn nhìn vào ngũ uẩn của mình để nhìn nhận được sự vận hành của ngũ uẩn. Câu thứ ba là tham, sân, si thể hiện trên thân tâm như thế nào, theo con hiểu thì gốc nằm trong tâm nhưng thể hiện trên thân, nếu sân thì lồng ngực nóng rồi biểu hiện trên mặt, hai tai nóng và mắt đỏ, có thể phát ra miệng.
Sư Phụ: Từ bữa giờ lên núi tu có bớt tham, sân, si không?
Phật tử 15: Dạ, con bạch sư phụ là khi lên Linh Quy Pháp Ấn thì tâm con cũng sáng, cũng nhận biết ngũ uẩn, cũng giảm nhiều ạ.
Sư Phụ: Vậy là tốt rồi.
Phật tử 15: Con xin cảm ơn sư phụ, quý sư thầy, quý sư cô cùng toàn thể đại chúng. Con sẽ cố gắng, do trí nhớ kém nên con mong được lưu ý giúp đỡ con nhiều hơn. Con xin cám ơn.
Sư Phụ:
Tâm thương này tỏa rộng
Cùng khắp thế giới này
Tâm thương này tỏa rộng
Khắp trời đất bao la.
./.
Làm Sao Trị Tham Sân Si ?
Thích Minh Thành
MỤC LỤC
TOC \o "1-3" \h \z \u I. Mục đích tu học PAGEREF _Toc182843352 \h 1
II. Mục đích tối thượng của đời tu PAGEREF _Toc182843353 \h 3
III. Trình pháp – cách đoạn tham – sân – si PAGEREF _Toc182843354 \h 4
IV. Quán chiếu cảm thọ PAGEREF _Toc182843355 \h 9
V. Biểu hiện của tham – sân – si PAGEREF _Toc182843356 \h 11
I. Mục đích tu học
Thầy Thiện Huệ:
Đảnh lễ Đức Thế Tôn bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác.
Đảnh lễ chánh pháp ly tham đưa đến giải thoát.
Đảnh lễ bốn đôi tám chúng hiền Thánh Tăng là ruộng phước vô thượng ở trên đời.
Đảnh lễ Thánh giới tối thượng.
Đại chúng rõ biết ở trước mặt, trở về hơi thở cảm giác toàn bộ hơi thở, nội tâm tỉnh giác sáng tỏ, rõ biết các pháp vận hành trong tâm, rõ biết những cảm giác, những hình bóng, những lời nói thầm trong tâm. Thở vào, thở ra làm cho thân an tịnh, thở vào thở ra làm cho tâm lắng dịu. An tịnh… lắng dịu… dễ chịu, cảm nhận không gian nơi này, vùng đất này và trời đất rộng lớn này, rõ biết tâm thương rộng lớn.
Con kính bạch trên sư phụ, kính bạch chư Tăng Ni cùng các bậc hiền trí, chiều nay theo sự chỉ dạy của sư phụ cũng như quý thầy đại chúng có buổi pháp đàm ôn nhắc lại những gì Đức Phật đã dạy trong kinh tạng Nikāya. Toàn bộ sự tu hành của chúng ta hay mục đích của đạo Phật cũng như mục đích tu học của chúng ta là gì? Mình tu học nhằm hướng đến mục đích gì?
Phật tử 1: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính bạch trên sư phụ, con kính bạch quý thầy, con kính bạch quý sư cô cùng tất cả đại chúng. Khi con nghe bài giảng của sư phụ dạy các quý thầy thì con rất tâm đắc, nguyện vọng của con khi lên Linh Quy Pháp Ấn là tu học tìm đường giải thoát. Sư phụ giảng mục đích đến đây không phải để ăn, để nghỉ, không phải thay đổi khí hậu, hằng ngày con dã dượi, giải đãi thì con nhắc tâm "tâm ngu này, mày bỏ nhà bỏ cửa, bỏ chồng bỏ con, bỏ cháu lên đây thì phải có mục tiêu, mục đích để tu học giải thoát, để nhìn được thân tâm cấu uế, rác bẩn của mày. Mục đích của mày là phải nhiếp phục được tham, sân, si, đoạn tận được tham, sân, si, đoạn tận được bản ngã của mày, tẩy dần dần , lau chùi thì mới giải thoát được". Nếu không nhìn nhận được, không nhiếp phục được tham, sân, si thì không tìm được con đường giải thoát, hằng ngày con nhắc nhở tâm ngu của con phải cố gắng như vậy. Con xin hết ạ. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Phật tử 2: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính bạch trên sư phụ, con kính bạch quý thầy, con kính bạch quý sư cô cùng tất cả đại chúng. Con trình mục đích tu học của con lên đây vì con nhận ra con đường thoát khổ, ly tham, diệt trừ cho nên con quyết tâm và con may mắn gặp được chánh pháp truyền trao từ sư phụ. Hằng ngày con cố gắng theo dõi những bài giảng của sư phụ cho nên con nhận diện được mục đích của con là ly tham, tìm về con đường vô ngã, diệt trừ tham, sân, si. Đó là mục đích của con, con kính trình lên thầy. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Phật tử 3: Con kính lễ ân đức Thế Tôn, con kính lễ ân đức Thánh pháp, con kính lễ ân đức chúng Tăng, con kính lễ ân đức sư phụ, con kính lễ ân đức quý thầy, con kính lễ ân đức quý sư cô, con kính lễ ân đức quý đại chúng. Con là Quảng Tuệ, hôm nay con đủ duyên về được ngôi nhà từ bi, trí tuệ và giải thoát, từ lâu con đã nghe pháp sư phụ nhiều nhưng con không có duyên pháp hành, hôm nay con về đây và mục đích của con đến với đạo Phật là con thấy được sự khổ của ngũ uẩn, sắc này là khổ, thọ này là khổ, tưởng này là khổ, hành này là khổ và ý thức con bị vô minh vây hãm, nó cuốn con.
Nhờ ân đức, lòng từ bi của sư phụ và quý đại chúng ở nơi non thiêng này mà dù sắc con ở xa nhưng thọ; tưởng; hành con luôn hướng về vùng đất thiện lành này. Nơi này có thầy hiền bạn thiện, hằng ngày con ở xa nhưng vẫn học pháp nhưng pháp hành con chưa được bao nhiêu, lúc được lúc mất. Giờ này con về đây, con kính mong quý thầy, quý đại chúng dẫn dắt cho con oai nghi, tế hạnh, con về cội nguồn nơi này là con muốn đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si, con muốn nương tựa ân đức quý thầy, quý sư cô là bậc giới đức để học hạnh giới đức, con nguyện thành tựu những giới hạnh của quý ngài, kính mong sư phụ, quý thầy, quý sư cô và quý đại chúng soi sáng, dẫn dắt, chỉ dạy cho con trên con đường giải thoát khỏi vòng sanh tử oan nghiệt này. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
II. Mục đích tối thượng của đời tu
Thầy Thiện Huệ: Trong sự tu học của mình, từ những huynh đệ xuất gia cho đến tại gia thì sư phụ cũng dạy rất nhiều lần khi làm bất cứ cái gì phải hiểu rằng tại sao mình làm cái đó. Làm cái gì cũng phải biết mục đích hướng đến, phải xác định rõ mục tiêu thì sự tu cũng phải hướng đến mục đích như vậy, khi mình hướng về Linh Quy thì mục tiêu mình chỉ thẳng con đường hướng về Linh Quy, ví dụ hướng về Linh Quy tu 7 ngày thì cứ nhắm thẳng đạo lộ tu 7 bảy trên Linh Quy chứ không được rẽ phải, trái cho nên trong sự tu phải xác định rõ mục đích tại sao mình tu, tại sao mình đến với đạo Phật. Các cô trình bày ai cũng nói đúng, vì mình quá khổ, trong bài kinh Ví dụ con rắn Đức Phật đã nói xưa cũng như nay Như Lai chỉ nói có hai điều về khổ và sự tiêu diệt khổ đau.
"Chư Tỳ-kheo, xưa cũng như nay, Ta chỉ nói lên sự khổ và sự diệt khổ". (Trung Bộ Kinh, 22. Kinh Ví dụ con rắn)
Tất cả chúng ta ai cũng khổ nên mới ngồi đây với nhau. Cái gì làm cho mình khổ? Chính là tâm tham, sân, si, những tâm dục, ái, vô minh, bản ngã làm cho mình khổ cho nên sự tu học của mình phải nhắm đến chỗ diệt khổ. Trong bài kinh Ly tham hay bài kinh Channa trong Tăng Chi Bộ Đức Phật nói rất rõ mục đích của đời sống phạm hạnh này là đoạn tận tham, đoạn tận sân và đoạn tận si, đó là mục đích của tất cả người tu chúng ta cần phải hướng đến.
"-- Này các Tỳ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi các Ông như sau: 'Vì mục đích gì, này chư Hiền, Phạm hạnh được sống dưới Sa-môn Gotama?'
Ðược hỏi vậy, này các Tỳ-kheo, các Ông cần phải trả lời các du sĩ ngoại đạo ấy như sau: 'Do mục đích đoạn tận tham, này chư Hiền, Phạm hạnh được sống dưới Sa-môn Gotama". (Tương Ưng Bộ, Tập V - Thiên Ðại Phẩm, Chương I. Tương Ưng Ðạo (a, )IV. Phẩm Về Hạnh (Patipattivagga), Ngoại Ðạo Trung Lược, I. Ly Tham)
"Nhân duyên ở Sàvatthi.
Rồi du sĩ Channa đi đến Tôn giả Ananda, sau khi đến, nói lên với Tôn giả những lời chào đón thăm hỏi; sau khi nói lên với Tôn giả những lời chào đón thăm hỏi thân hữu, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, du sĩ Channa nói với Tôn giả Ananda:
- Thưa Hiền giả Ananda, có phải các người tuyên thuyết về đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si?
- Vâng, thưa Hiền giả, chúng tôi tuyên thuyết về đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si" (Tăng Chi Bộ, Chương III – Ba Pháp, VIII. Phẩm Ananda, Channa)
Ngoài ra còn rất nhiều bài kinh Đức Phật nói về mục đích của sự tu học là nhiếp phục và đoạn tận tham, sân, si. Phải thấy rõ mục đích tu rồi từ từ mình mới hướng đến đó vì nếu không xác định rõ mục đích, phương hướng tu tập thì mình sẽ bị dao động. Bây giờ muốn đoạn tận tham, sân, si thì phải làm sao?
III. Trình pháp – cách đoạn tham – sân – si
Phật tử 4: Mô Phật, con kính trên sư phụ, con kính trên quý thầy, quý sư cô và toàn thể đại chúng. Khi con nghe thầy nói về đoạn tận tham, sân, si thì điều căn bản trước tiên là phải nhận diện được ngũ uẩn của mình rõ ràng thì mới nhiếp phục và đoạn tận, ly tham, giải thoát. Qua đó con thấy trong sự tu tập của mình cần phải nỗ lực, phấn đấu thật nhiều, phải nắm vững mục đích rồi thẳng tiến đến mục đích, bên cạnh đó cần phải tu tập hằng ngày, con luôn thực hành ba pháp mà quý thầy đã dạy, luôn nhìn lại nội tâm mình trong ngũ uẩn này, trong lúc đi, đứng, nằm, ngồi thì con cũng áp dụng nhưng chưa được thuần thục, có lúc quên nhưng khi nhớ thì tập nhận diện liền vì con nghĩ điều này quan trọng trong bước đường của mình. Mô Phật, con xin hết.
Phật tử 5: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con cung kính kính bạch trên thầy tôn kính, con cung kính kính bạch trên chư tôn hiền đức Tăng Ni cùng quý chư hiền. Đệ tử con pháp danh Nguyên Thủy xin trả lời câu hỏi của thầy, muốn diệt tận tham, sân, si thì trước tiên phải nhận thấy được tham, sân, si nằm ở đâu, muốn biết tham, sân, si nằm ở đâu thì phải nắm vững được sự vận hành của ngũ uẩn trong tâm, để đoạn tận những kiết sử, những trói buộc và vắng mặt 5 triền cái thì lúc đó tham, sân, si sẽ vắng mặt. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Phật tử 6: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính bạch trên sư phụ, con kính thưa quý thầy, quý sư cô cùng toàn thể đại chúng. Con xin trả lời câu hỏi của thầy là muốn đoạn diệt tham, sân, si thì trước hết phải nhận diện được ngũ uẩn để thấy được những phiền não, khổ đau thì sau đó mới ngăn chặn và đoạn tận được nó. Con chưa nhìn thấy được nhiều tham, sân, si, đôi khi nó qua rồi con mới thấy, con luôn nghĩ phải nhìn nhận nó sớm hơn thì mới đoạn tận được. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Phật tử 7: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính thưa trên sư phụ, con kính thưa quý thầy, quý sư cô cùng toàn thể đại chúng. Con xin được chia sẻ với những lời chân thật của con về sự học tập chánh pháp ở Linh Quy này.
Sau khoảng thời gian con tu tập ở đây thì đã mấy lần con bị nhắc vì tội hướng ngoại nhìn ra bên ngoài, nhìn người này người kia điểm mặt lỗi của họ nên con rút kinh nghiệm. Do mình hướng ngoại bên ngoài nhiều quá mà mình quên đi nội tâm, muốn nhìn vào nội tâm thì phải nhận diện ngũ uẩn, muốn nhận diện ngũ uẩn thì phải lắng tâm nhìn sâu vào những cái vi tế thì mới thấy được tham, sân, si. Khi mắt bớt nhìn ra bên ngoài để hướng vào tâm thì nhận diện ngũ uẩn sẽ sâu hơn sẽ thấy tham, sân, si sâu hơn, khi đã thấy tham, sân, si sâu hơn thì mình sẽ có những pháp đối trị. Kinh nghiệm của con là bớt nhìn bên ngoài, quay về nội tâm để nhận diện ngũ uẩn sẽ thấy được tham, sân, si. Mô Phật.
Phật tử 8: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính bạch trên sư phụ, con kính thưa quý thầy, quý sư cô cùng toàn thể đại chúng. Con xin phép được trả lời câu hỏi của quý thầy, con rất mong nhận được sự chỉ dạy của quý thầy, quý sư cô và đại chúng.
Mục đích của việc tu tập là nhiếp phục và đoạn tận tham, sân, si. Theo sự học hiểu của con để đoạn tận được tham, sân, si thì mình phải nhận diện được ngũ uẩn vì chúng ta nhận diện được ngũ uẩn thì mới phá được vô minh. Vô minh là cho rằng thân năm uẩn này là mình cho nên khi ngũ uẩn tham thì chúng ta nói rằng "tôi tham", ngũ uẩn sân hay si thì cũng cho đấy là mình hay ngũ uẩn bản ngã cũng vậy. Khi chúng ta nhận diện ngũ uẩn thì chúng ta sẽ tách được ngũ uẩn ra khỏi mình và tất cả những cái tham, sân, si, bản ngã nằm trong ngũ uẩn, đặc biệt là tất cả pháp lấy thọ làm chỗ hội tụ cho nên để tâm vào các dòng cảm thọ trong mình, đi kèm theo là tưởng, hành thì chúng ta sẽ phát hiện được tham, sân, si.
Chúng ta tham là tham với ngũ uẩn, tham với thân xác bất tịnh này cho nên có những phương pháp rõ ràng đoạn tận tham thì phải quán thân bất tịnh, ba mươi hai thể trược hoặc chín giai đoạn của một tử thi. Để đoạn tận sân phải tu tập tâm từ, để tu tâm từ thì phải tu tâm hiền, đã hiền thì phải hiền ở mọi cử chỉ, oai nghi cũng như lời nói, mọi hoạt động trong đời sống hằng ngày tức là chúng ta phải quán thân trên thân trong kinh Tứ Niệm Xứ. Khi chúng ta đã tu tập được tâm hiền thì đó là điều kiện quan trọng để tu tập bốn tâm vô lượng từ, bi, hỷ, xả, có như vậy chúng ta mới nhiếp phục và đoạn tận được những tham lam, sân hận hoặc si mê. Để phá si mê thì chúng ta phải luôn nỗ lực tinh tấn, hộ trì các căn để chế ngự cũng như nhiếp phục được các tham, sân, si và bản ngã.
Nhận diện ngũ uẩn thì chúng ta sẽ nhiếp phục được nó khi mới khởi lên, bên cạnh đó những thiện pháp chúng ta tu tập được cần phải duy trì và phát triển thêm. Diệt trừ bản ngã thì chúng ta thực hành theo hạnh cúi đầu dưới mọi người, con rất tâm đắc với lời phát biểu của Phật tử vừa rồi là tâm này luôn phóng ra bên ngoài khen mình chê người cho nên con thấy có một câu con rất thích mà cũng nhiều Phật tử khác thích là:
"Dễ thay thấy lỗi người,
Lỗi mình thấy mới khó.
Lỗi người ta phanh tìm,
Như sàng trấu trong gạo,
Còn lỗi mình, che đậy,
Như kẻ gian giấu bài"
(Kinh Pháp Cú 18 – Phẩm Cấu Uế, kệ 252)
Khi chúng ta có tâm nhìn ra ngoài như vậy thì các lậu hoặc càng tăng lên, không thể nhiếp phục và đoạn tận được, như vậy thì mục đích tu hành cũng không thể đạt được.
"Ai thấy lỗi của người,
Thường sanh lòng chỉ trích,
Người ấy lậu hoặc tăng,
Rất xa lậu hoặc diệt"
(Kinh Pháp Cú 18 – Phẩm Cấu Uế, kệ 253)
Con rất mong quý thầy cùng đại chúng chỉ dạy cho con ạ. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Phật tử 9: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con cung kính kính trên trên sư phụ tôn kính, con cung kính kính trên quý thầy, con cung kính kính trên quý sư cô cùng đại chúng. Đệ tử con pháp danh Quảng Đại, hôm nay duyên lành hội đủ con về lại Linh Quy Pháp Ấn này để cùng đại chúng tu tập trên con đường hướng thượng, hướng giải thoát. Con rất vui mừng, hoan hỉ và duyên lành là giờ này con được ngồi trình pháp, với sự tu học còn yếu kém, còn thiếu trí, còn ngu muội con chia sẻ có sai sót thì mong quý thầy, quý sư cô cùng đại chúng hoan hỉ chỉ dạy thêm cho con.
Đến với đạo Phật là đến với sự giác ngộ, giải thoát, để đến với sự giác ngộ, giải thoát thì cần phải có trí tuệ. Con đường con theo học với Thánh pháp ly tham tối thượng này thì bước đầu tiên con tu học là được sự chỉ dẫn của bậc đạo sư là nhận diện ngũ uẩn vì nhận diện ngũ uẩn mới biết được hang ổ của tham, sân, si. Con xin phép được nhận diện ngũ uẩn khi đến chùa, thân tứ đại này đã đến đây, thọ con rất hoan hỉ, vừa đến nơi là con tưởng tất cả đại chúng đang tụ hội về tu tập, hành nói "mệt quá, nghỉ chút xíu rồi đến giờ tu thì lên Vân Thủy Đường cùng tu tập", thức thì con rõ biết.
Vừa đến nơi do có nhãn xúc mà con tiếp xúc với cảnh yên tịnh của núi rừng, cảnh vật xung quanh rất mát mẻ, dễ chịu làm thọ con hoan hỉ, dâng trào. Con tác ý khi ngồi làm đồ với mọi người thì con thấy trong ngũ uẩn sanh khởi thọ có tham, có ái, sau đó con tác ý lắng dịu, dễ chịu rồi lên đảnh lễ sư phụ. Sư phụ kêu ra dự lễ pháp đàm thì con cất đồ rồi đi theo, con an trú trong pháp nhận diện ngũ uẩn, con đến đây trễ nên không biết chủ đề pháp đàm hôm nay là gì nên con xin phép trình pháp phần nhận diện ngũ uẩn của con. Con thấy trong con có xúc sanh thọ hoan hỉ, thọ vui vì mừng là đã đến nơi mình cần đến, được gặp đại chúng hiền thiện tu tập trong chánh pháp ly tham tối thượng này. Đó là những lời trình pháp thành tâm của con, con xin trình lên quý thầy, quý sư cô cùng đại chúng, xin hoan hỉ chỉ dẫn thêm cho con. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Phật tử 10: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính lễ trên sư phụ, con kính lễ trên quý chư tôn hiền đức Tăng Ni, con kính lễ trên quý hiền giả. Con là Phật tử Diệu Trân, con cũng như hiền giả Quảng Đại mới lên nên không biết chủ đề pháp đàm chiều hôm nay là gì. Con xin chia sẻ cảm thọ của con khi lên đây, buổi sáng thức dậy lòng con rất hoan hỉ, hân hoan giống như đứa trẻ được đi chơi dù đã lên Linh Quy rất nhiều lần, con chuẩn bị mọi thứ để lên cúng dường, lên xe con cũng nghe pháp và khi xe đến thì con bước lên những bậc thang thì con cảm nhận mình bỏ lại sau lưng những phiền muộn, những tham, sân, si trong đời thường của mình.
Từng bước lên bậc thang thì ý hành con nghĩ mỗi người sanh ra trong cuộc đời này ai cũng có cảm thọ khổ từ vô lượng kiếp mà không thấy được, từ khi vào Thánh pháp này nhờ sư phụ giảng dạy thì con nhận ra những điều con chưa thấy, những điều con chưa nghe được và làm những điều mình chưa làm, nhờ sư phụ giảng dạy mà con biết những điều mình cần phải làm. Khi bước lên bậc thang cuối cùng cảm thọ rất hỷ lạc, thân thể nhận được khó hậu mát mẻ, dễ chịu, được hít thở không khí trong lành, con cảm thọ tâm rất hoan hỉ, lúc đó ý hành con nghĩ bậc thang cuối cùng này phải giảm thiểu được tham, sân, si, đó là tu trong chánh pháp này. Bằng mọi giá phải giảm thiểu, còn nói bỏ hết tham, sân, si thì chưa được vì tâm còn nhiều cấu uế, đó là ý hành của con đang suy nghĩ như vậy.
Ý hành con nói rằng sanh ra đã có cảm thọ khổ, ngoài ra còn khen mình chê người, lúc nào cũng muốn nghe những lời tốt đẹp còn lời xấu không muốn nghe, bản chất con người chúng ta là thích đi tìm lỗi người chứ không muốn đi tìm lỗi mình. Từ khi con học được những lời sư phụ giảng dạy được là con ghi trong thân tâm con phải luôn khắc phục lỗi khen mình chê người, lỗi thích nghe lỗi người nhưng lại che giấu lỗi mình.
Con xin nói lên sự cảm nhận trong từng bước chân lên đây, còn nói sâu xa thì con vẫn chưa học được nhiều, con cũng đang trên bước đường nhặt rác trong tâm nên vẫn còn nhiều lỗi lầm và còn nhiều cái con chưa học được. Con xin quý thầy, quý hiền giả chỉ lỗi cho con để con nhìn thấy được những rác bẩn đó để tẩy sạch, để xa rời những thứ xấu xa trong con người của mình. Con xin trình lên quý chư Tăng hiền đức để chỉ dạy thêm cho con. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
IV. Quán chiếu cảm thọ
Thầy Thiện Huệ: Trong sự tu tập của mình khi đã có sự nhận diện ngũ uẩn thì mình phải cực kì để ý đến ý hành bên trong vì nó hay chống đối "mình không có khả năng đoạn tận tham, sân, si đâu, mình chỉ có khả năng nhiếp phục thôi, mình còn phàm phu lắm, mình tu học còn phàm phu lắm", đừng bao giờ chấp nhận ý hành này mà phải tác ý mình có khả năng làm được, phải tác ý mạnh mẽ lên chứ đừng nương theo ý hành nói rằng làm không được "nghiệp mình nặng quá, mình còn phàm phu, sao mình đoạn tận được", phải đánh đuổi ý hành này đừng để nó khởi lên, phải dũng mãnh lên tự tin là mình có khả năng làm được, tạo động lực tiến lên mỗi ngày. Đừng chấp nhận cái tâm phàm phu mà phải nỗ lực phấn đấu mỗi ngày, mình có sự thay đổi, đổi mới để làm sạch nội tâm dần dần để mình hướng thượng đi lên, không chấp nhận an trú tâm vào phàm phu.
Mình muốn tiêu diệt tham, sân, si thì trước tiên phải thấy được nó, có thấy được nó thì mới diệt được nó. Muốn thấy được tham, sân, si thì phải nhận diện ngũ uẩn, nhìn lại cảm thọ của mình, muốn nhận diện ngũ uẩn thì phải học thuộc định nghĩa ngũ uẩn rồi bắt đầu tiến vào nhận diện từng bước. Phật tử vừa nãy đã chia sẻ những phương pháp để mình nhiếp phục, đoạn tận hoặc là dùng như lý tác ý thì sư phụ cũng như các bậc thiện tri thức đã giảng rất nhiều lần rồi, đại chúng cần chịu khó nghe lại những bài giảng đó. Tiếp theo đại chúng cần thực tập nhận diện được những cảm giác tham, sân, si như thế nào hay cảm giác bản ngã thể hiện như thế nào trong đời sống sinh hoạt hằng ngày. Khi mình tiếp duyên xúc cảnh bên ngoài nó vận hành ra sao, mình phải nhận diện được những cảm thọ đó.
Đức Phật nói tất cả pháp hội tụ ở cảm thọ cho nên muốn biết tham, sân, si cư trú ở đâu thì nhìn vào cảm thọ sẽ phát hiện được nó, bên cạnh đó mình sẽ có từng phương pháp để mình đối trị với từng tên giặc. Cái gốc là nằm trong cảm thọ nhưng biểu hiện trên thân cho nên đại chúng phải nhận diện được tham, sân, si biểu hiện trên thân ra sao, lúc mình sân giận, nóng nảy hoặc trong tâm khởi lên những cái tham muốn hoặc bị trì trệ thì cảm giác biểu hiện trên thân như thế nào và mình phải nhận diện được ba loại cảm thọ, thứ nhất là cảm giác dễ chịu, thứ hai là cảm giác khó chịu và thứ ba là cảm giác không dễ chịu cũng không khó chịu.
Trong cảm giác dễ chịu có tham tùy miên đi theo mình miên man, trong cảm giác khó chịu có sân tùy miên, trong cảm giác không khổ cũng không vui có si tùy miên hoặc là vô minh tùy miên đi theo mình miên man. Nếu là tham thì dùng quán bất tịnh, sân thì dùng từ tâm giải thoát, còn si thì tác ý tinh cần, tinh tấn, dõng mãnh, quán ánh sáng trước mặt. Cho nên muốn tiêu diệt được nó thì đầu tiên phải nhận diện được nó, tâm tham ái sẽ biểu hiện ra sự quyến luyến, bịn rịn, không muốn rời xa, người ta đi rồi mà mắt mình vẫn dõi theo. Tâm tham thì lúc nào cũng muốn thêm nữa, đi chợ mua bó rau xin vài trái ớt, người ta chưa cho đã tự lấy ớt cho vào giỏ, còn những cảm giác dục tức là sự thúc giục, mau lẹ, nhanh chóng. Mình phải nhận diện được sự khác nhau của tham, dục, ái.
Trong cảm giác dễ chịu, khoan khoái, thích thú có dục, tham, ái trong đó. Trong cảm giác trì trệ, lờ đờ, không khổ cũng không vui có si đi theo trong đó, đại chúng phải nắm thật vững những pháp căn bản để thực hành và có những phương pháp, cách đối trị riêng của mỗi căn bệnh. Các cô ở trong sinh hoạt thường ngày, làm ăn buôn bán gặp rất nhiều chuyện dễ làm cho mình sanh khởi lên cảm thọ tham muốn, bực bội, khó chịu.
V. Biểu hiện của tham – sân – si
Khi mình khởi lên tâm tham muốn hay tâm nóng giận, tâm si mê, dã dượi thì nó biểu hiện trên thân như thế nào?
Phật tử 11: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con xin kính lễ sư phụ, con xin kính lễ quý thầy, con xin kính lễ quý sư cô và toàn thể đại chúng. Khi con ngồi thiền khoảng 30 phút thì chân con bị đau, lúc đó con hơi sân một chút, hai lông mày châu vào nhau, cảm thấy lồng ngực hơi mệt. Con xin hết.
Phật tử 12: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính trên sư phụ, con kính trên quý thầy, quý sư cô cùng đại chúng. Khi con chưa nhận diện ngũ uẩn mà con sân lên là cả thân người đều cử động, tay chân hoạt động rất thô, còn giờ khi đã nhận diện ngũ uẩn thì vi tế hơn, chẳng hạn con sân thì lồng ngực hơi đập nhanh, mặt hơi đỏ, có lúc tay chân hơi run vì con bị bệnh tim nên sân mạnh là tay chân run lên, còn khi si chỉ muốn nằm một chỗ không muốn đi đâu cả. Nhận diện ngũ uẩn được rồi con thấy đi cũng có bản ngã, khi tu mà khó chịu với ai là cứ thì thầm ý nghĩ khen mình chê người trong đầu, mình biết tu thì còn tác ý diệt trừ, nếu không biết tu thì cứ nói ầm ĩ trong đầu về người này người kia. Con xin hết.
Phật tử 13: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính bạch trên sư phụ, con kính bạch trên quý thầy, quý sư cô và quý Phật tử. Theo sự hiểu biết của con thì con xin trả lời câu hỏi của thầy bản ngã biểu hiện ở đâu, con xin trả lời bản ngã biểu hiện trên thân là gương mặt hất hất lên, cái tham với sân thì biểu hiện trên con mắt. Lúc con sân lên thì hai con mắt con đỏ, lồng ngực đánh liên tục, tay chân thì run muốn nhào vô đối phương cho nên con nghĩ cái sân biểu hiện trên con mắt và cái tham cũng biểu hiện trên con mắt, nhìn thấy thích thì cứ liếc liếc.
Trong khi tu tập lúc nào con cũng nhìn lại bản thân thì con nghĩ rằng khi có bản ngã và sân, si, tham thì lúc nào cũng nằm trên cảm giác rồi bắt đầu mới tỏa ra, nhìn cái gì mà thích rồi là con mắt cứ liếc liếc cái đó, còn cái sân thì mắt đỏ lên, tay chân run lên muốn nhào vô người ta, còn bản ngã sanh khởi thì cái mặt hất lên. Con ghi nhận nhưng thưa thật với thầy là con chưa nhiếp phục được nhiều, xong rồi con mới biết.
Phật tử 14: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính trên sư phụ, con kính trên quý thầy, quý sư cô và toàn thể đại chúng. Con xin trả lời câu hỏi của thầy sân si biểu hiện ở đâu, khi con sân thì lồng ngực nóng lên, tim đập mạnh, gương mặt đỏ dần lên, còn si thì dã dượi, không muốn làm, biểu hiện trên con mắt nặng dần không muốn ngồi thiền, tham thì trong cảm thọ muốn cái này muốn cái kia, thấy cái gì muốn mua là có cái dục phải mua. Con chỉ hiểu biết nhiêu đó, con xin quý thầy, quý sư cô chỉ dạy thêm cho con.
Sư cô Tuệ Giác: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính bạch trên sư phụ, con kính thưa quý thầy, quý sư cô và toàn thể đại chúng. Con xin phép trả lời câu hỏi của thầy là tham, sân, si biểu hiện trên thân như thế nào. Tham biểu hiện ở nơi pháp dục, cứ nơi nào phát dục thì tham biểu hiện ở đó, sân biểu hiện ở nơi lồng ngực rồi đưa lên mặt, tai, đầu, còn si biểu hiện ở mắt và đầu, bản ngã thì biểu hiện ở ngay lời nói, trong hành động và trong suy nghĩ. Tham, sân, si biểu hiện ở những nơi đó. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
Thầy Thiện Huệ: Con kính mời Ni sư, tham, sân, si biểu hiện ở đâu trên thân ạ?
Ni sư: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính bạch trên sư phụ, quý thầy, quý sư cô và toàn thể đại chúng. Tham của con có một sự thúc giục, nó nói rằng "tại sao mình không lên Linh Quy Pháp Ấn để cùng đại chúng tu tập", trong lòng con có một sự thúc giục, sau khi con lên Linh Quy Pháp Ấn thì con gặp thầy nên con đã thưa thầy cho con ở 20 ngày tu tập, sư phụ nói rằng cho ở luôn 20 năm.
Trong ý hành khởi lên tham nữa "ôi hạnh phú! Ôi hạnh phúc", từ đó trong cảm thọ con dâng trào. Còn cái sân của con thì ở trong lồng ngực, cái sân này gọi là sân tùy miên, nhớ gì những gì người ta nói nặng, chửi mình thì thấy bứt rứt, khó chịu, lúc này con tác ý "người ta là nạn nhân, mình cũng là nạn nhân, vậy thì cái gì làm cho mày khổ, cuối cùng chỉ là bản ngã thôi. Ngài Xá-lợi-phất giỏi cỡ nào mà chỉ coi mình là cái nùi giẻ rách, còn mày phải rách hơn cái nùi giẻ rách nữa", đó là cái sân của con. Cái si của con là khi ngồi thiền thì cơn buồn ngủ lại đến, con phát hiện ra "mày lại đến, tao thấy mày rồi", ý hành khởi lên thì con bị tán tâm nên nó vào cư trú. Khi nó cư trú thì con kêu "mày ra giùm tao, tao lạy mày, mày ngủ nhiều quá rồi, bây giờ mày còn muốn ngủ nữa sao", con đánh đuổi nó ra được thì trong lòng con rất vui sướng, giống như con chiến thắng nó thì trong tâm con mắt sáng lên. Đó là con nhận diện tham, sân, si trong con ạ. Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật, con xin hết ạ.
Sư Phụ: Chúng ta cùng nhau lạy để diệt trừ tham, sân, si.
Con nguyện từ bỏ tham, sân, si. (3 lạy)
Thầy Thiện Huệ: Con kính bạch trên thầy và quý sư cô cùng toàn thể các bậc hiền trí. Cũng như sư phụ từng giảng tham, sân, si có chỗ cư trú trên thân, sân thì tập trung chính ở nơi lồng ngực và dần dần đốt lên mặt làm nóng mặt, thậm chí có người lỗ tai đỏ, mắt đỏ. Cảm giác dục thì ở nơi chỗ phát dục, cảm giác si thì nặng đầu và hai con mắt, đó là ba chỗ tham, sân, si biểu hiện trên thân.
Chiều nay con được sự chỉ dạy của sư phụ ôn nhắc lại những gì đã học cũng như xác định rõ mục đích tu học là gì, mình phải nhận diện được những cảm thọ, những cảm giác tham, sân, si, bản ngã biểu hiện như thế nào để có cách nhiếp phục, dùng như lý tác ý để quét dọn, lau chùi để đi tới sự tu học là thanh lọc tâm cấu nhiễm, tâm dơ bẩn. Con kính trình lên sư phụ buổi pháp đàm của chúng con được chia sẻ như vậy, trong quá trình pháp đàm với nhau, có gì còn sai sót, khuyến điểm thì mong trên thầy chỉ dạy thêm cho chúng con để chúng con được hoàn thiện hơn trong quá trình tu học.
Sư Phụ: Mỗi lần mình quỳ lạy là mỗi lần mình dễ thương, mỗi lần mình chắp tay xá chào với nhau là mỗi lần mình dễ thương, mỗi lần mình xưng "con" ngọt ngào là mỗi lần mình bào mòn bớt cái tôi. Đức Phật dạy mình nhớ vô thường thì mình sẽ rời được cái tham, nhiếp phục dục thì dùng bất tịnh nhưng muốn ly tham phải thường nhớ vô thường, nhớ khổ, nhớ vô ngã. Nếu nhớ được những pháp ấn này rồi kết hợp tới tâm hiền, tâm từ thì mình sẽ dễ thương.
Phật tử 15: Nam mô bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật. Con kính bạch trên sư phụ, con kính thưa quý thầy, con kính bạch trên quý sư cô và toàn thể đại chúng. Con xin trình pháp buổi học hôm nay, đầu tiên con nghe thầy Tuệ hỏi mục đích của đạo Phật là gì cũng như mục đích tu hành là gì. Theo con hiểu mục đích của đạo Phật cũng như mục đích của người tu hành là đoạn tận tham, sân, si đối với ngũ uẩn.
Câu thứ hai thầy Thiện Huệ hỏi là đoạn tận tham, sân, si thì phải tu như thế nào, theo con hiểu thì trước tiên phải học để biết được ngũ uẩn, thứ hai là phải nhận diện được ngũ uẩn trong thân mình và hiểu biết được sự vận hành của ngũ uẩn trong thân, phải quán sát thân tâm để nhận biết, phòng hộ và nhiếp phục dục, tham, sân, si. Phải tu tập tâm hiền, tâm từ, luôn giữ chánh niệm, quán sát thân tâm, luôn nhìn vào ngũ uẩn của mình để nhìn nhận được sự vận hành của ngũ uẩn. Câu thứ ba là tham, sân, si thể hiện trên thân tâm như thế nào, theo con hiểu thì gốc nằm trong tâm nhưng thể hiện trên thân, nếu sân thì lồng ngực nóng rồi biểu hiện trên mặt, hai tai nóng và mắt đỏ, có thể phát ra miệng.
Sư Phụ: Từ bữa giờ lên núi tu có bớt tham, sân, si không?
Phật tử 15: Dạ, con bạch sư phụ là khi lên Linh Quy Pháp Ấn thì tâm con cũng sáng, cũng nhận biết ngũ uẩn, cũng giảm nhiều ạ.
Sư Phụ: Vậy là tốt rồi.
Phật tử 15: Con xin cảm ơn sư phụ, quý sư thầy, quý sư cô cùng toàn thể đại chúng. Con sẽ cố gắng, do trí nhớ kém nên con mong được lưu ý giúp đỡ con nhiều hơn. Con xin cám ơn.
Sư Phụ:
Tâm thương này tỏa rộng
Cùng khắp thế giới này
Tâm thương này tỏa rộng
Khắp trời đất bao la.
./.